Avtoservisdə xidmətin texnologiyasi və təškili

Akkumulyatorların tԥmiri sahԥlԥri ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma vԥ

yerli sorma ventilyasiyaları ilԥ tԥchiz edilir. Ventilyasiya sisteminin mexaniki

hԥrԥkԥtverici avadanlıqları partlayış tԥhlükԥsizlikli konstruksiyalı olmalıdır. Sorma

ventilyasiya qurğuları digԥr sahԥlԥrin sorma qurğularına qoşulmamalıdır. Sorma

sisteminin mԥhsuldarlığı partlayış tԥhlükԥsi olan qazların konsentrasiyasının

partlamanın aşağı hԥddinin

5%-dԥn çox olmamasını tԥmin etmԥlidir. Eyni

zamanda, sorma sisteminin ԥsas ventilyatoru dayandığı halda avtomatik işԥ düşԥn

ventilyatoru olmalıdır. Qurğunun

ԥridilmԥsi, elektrolitin hazırlanması vԥ

boşaldılması yerlԥrindԥ yerli sorma nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Akkumulyatorları sorucu

şkaflarda vԥ ya yerli arakԥsmԥli sorması olan pillԥli rԥflԥrdԥ, xüsusi ayrılmış

doldurma otağında doldurmaq lazımdır. Tԥmir sahԥsindԥ akkumulyatorların

doldurulmasına istisna hal kimi, bunun üçün xüsusi ayrılmış yer olmadıqda icazԥ

verilir. Bu halda, eyni zamanda

10-dan artıq akkumulyator batareyasının

doldurulmasına icazԥ verilmir. Akkumulyatorların tԥmiri vԥ turşu otaqlarında

tԥmiz havanın gԥlmԥ axını kiçik sürԥtlԥ, yuxarı zonaya-çıxışa doğru,

akkumulyatorların doldurulma otağında isԥ aşağı zonaya-çıxışa doğru

istiqamԥtlԥnmԥlidir.

Rԥnglԥmԥ sahԥsi yerli sorma ventilyasiyası ilԥ tԥchiz edilir vԥ rԥnglԥmԥ

kamerasından, vannadan, ԥllԥ rԥnglԥmԥ postlarından, tԥmizlԥmԥ postlarından vԥ

sԥthin rԥnglԥmԥyԥ hazırlanması postlarından ayrıla bilԥcԥk mümkün zԥrԥrli

maddԥlԥrin sorulmasını tԥmin etmԥlidir. Rԥngsaz işlԥri üçün pulverizasiya ilԥ

rԥnglԥmԥ istifadԥ edildikdԥ, sorma ventilyasiya sisteminin ventilyatorları partlayış

tԥhlükԥsizlikli olmalıdır. Belԥ otaqlarda sorucu ventilyatorların sıradan çıxmasının

qarşısını almaq, örtük vԥ pԥrlԥrԥ rԥng tozunun yapışmamasını tԥmin etmԥk üçün

xaric olunan hava kԥnarlaşdırılmazdan qabaq (hidro süzgԥc vԥ ya ququ süzgԥc ilԥ)

tԥmizlԥnmԥlidir.

Tԥzԥ rԥnglԥnmiş kuzovların, kabina vԥ başqa hissԥlԥrin kameralarda

qurudulması zamanı, bu kameraların ventilyasiyası elԥ tԥşkil olunmalıdır ki, onlar

seyrԥklik tԥsiri altında olsun. Rԥnglԥmԥ zonasına tԥmiz hava paylanmış halda işçi

zonaya vԥ ya yuxarı zonaya verilmԥlidir. Sorma isԥ aşağı zonadan, döşԥmԥdԥn

0,5

0,7 m hündürlüyündԥn hԥyata keçirilir. Rԥngsaz stolundan vԥ rԥnghazırlama

otağından yerli sorma nԥzԥrdԥ tutulmalıdır.

Qaynaq sahԥsi otaqları vurma (gԥlԥn) - sorma ventilyasiya ilԥ tԥchiz edilir.

Qaynaq postlarında sorma şkafı yerli sorma nԥzԥrdԥ tutulur. Qövs qaynağı üçün

sorma ventilyasiya 1 kq sԥrf olunan elektrodlara 1,0

1,5 m³/san. hesabı ilԥ hava

kԥnarlaşdırmalıdır. Qaz qaynağı üçün kԥnarlaşdırılan havanın miqdarı 1 kq sԥrf

olunan asetilen üçün 0,25

0,5 m³/san. olmalıdır. Hava işçi zonaya kiçik çıxış

sürԥti ilԥ daxil olmalıdır, onun hԥcmi isԥ kԥnarlaşdırılan havanın miqdarını

kompensasiya etmԥlidir.

Şin tԥmiri sahԥsi ümumi mübadilԥli mexaniki vurma(gԥlԥn)

- sorma

ventilyasiyası vԥ yerli sorma ventilyasiyası ilԥ tԥchiz edilir. Yerli sorma

ventilyasiyası rezin yapışqanının hazırlanma sahԥsindԥ, materialların qurudulması,

zԥdԥlԥnmiş kamera vԥ pokrışkaların tԥmiri vԥ yamanması sahԥlԥrindԥ qurudulur.

Bu halda ventilyatorlar otaqda yerlԥşdirilmԥmԥlidir. Sorma ventilyasiyası partlayış

tԥhlükԥsizliyi qaydasında hazırlanmalıdır. Vulkanizasiya otaqlarında ԥlavԥ istiliyi

azaldan ümumi dövriyyԥli vurma-sorma ventilyasiyası olmalıdır. Vulkanizasiya

otağında istilik ayrılması

0,8

ԥmsalla nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Vulkanizasiya

otaqlarından sorma yuxarı zonadan nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Gԥlԥn (vurulan) tԥzԥ hava

yuxarıdan bir yerdԥn toplanmış halda verilmԥlidir.

Tԥnԥkԥ işlԥri otaqları mexaniki oyanıqlı vurma-sorma ventilyasiya ilԥ tԥchiz

edilir. øş zamanı toz vԥ digԥr zԥrԥrli maddԥlԥr ayrılan avadanlıq vԥ quruluşların

üstündԥ

(detalların vԥ sairԥnin tԥmizlԥnmԥsi üçün işçi yerlԥr) yerli sorma

quraşdırılmalıdır.

Qalaylama ԥmԥliyyatı sorma şkafında nԥzԥrdԥ tutulmalıdır.

østehsalat otaqlarında pԥncԥrԥ ventilyatorundan başqa, digԥr ventilyatorların

quraşdırılmasına icazԥ verilmir.

Ventilyasiya qurğuları avtomobillԥrin tԥmir zonasına gԥlmԥlԥri nԥzԥrԥ

alınmaqla, müԥyyԥn edilmiş qrafik üzrԥ işlԥmԥlidir. Qrafik müԥssisԥnin baş

mühԥndisi tԥrԥfindԥn tԥsdiq olunur vԥ ventilyasiya qurğusunun işԥsalma pultunun

yanında olmalıdır.

Ventilyasiya qurğularının işinԥ müԥssisԥ üzrԥ verilmiş ԥmrԥ görԥ mühԥndis

texniki işçilԥrdԥn bir cavabdeh olur.

TXS-dԥ ventilyasiyaya aid tapşırıq (tövsiyԥ-göstԥrişlԥr)

Bütün istehsalat otaqlarının ventilyasiyası süni, vurma (axıb-gԥlԥn) - sorma tipli

olmalıdır. østehsalat otaqlarında vurma (axıb-gԥlԥn) - soran ventilyasiya aşağıdakı

qaydada 1 saatda hava mübadilԥsini tԥmin etmԥlidir:

• akkumulyator sahԥsinin tԥmir, elektrolit hazırlama otaqlarında - 1 saatda 2-

2,5 dԥfԥ;

• akkumulyator batareyalarının doldurulması otağı - 1 saatda 6-8 dԥfԥ;

• avtomobillԥrin rԥnglԥnmԥ zonasında - 1 saatda 6-8 dԥfԥ;

• elektrotexniki işlԥr otağında - 1 saatda 4 dԥfԥ;

• qida sistemi otağında - 1 saatda 4 dԥfԥ;

• aqreqat-mexaniki şöbԥdԥ - 1 saatda 2-3 dԥfԥ;

• kuzov işlԥri şöbԥsindԥ - 1 saatda 2-3 dԥfԥ;

• şin-vulkanizasiya şöbԥsindԥ - 1 saatda 4 dԥfԥ.

Avtomobillԥrin dayanacaq, TQ vԥ tԥmir zonalarında ventilyasiyanı hesablamaq

üçün avtomobillԥrin sayı, zonada olma müddԥti, avtomobillԥrin mühԥrriklԥrinin

işlԥmԥ müddԥti, yanacaq sԥrfi vԥ digԥr göstԥricilԥr texnoloji hesablamaların

nԥticԥlԥrinԥ ԥsasԥn qԥbul edilir.

Mԥcburi ventilyasiya qurulmağına baxmayaraq, bütün otaqlarda tԥbii

ventilyasiya vԥ yerli sorma ventilyasiyanın mümkünlüyü nԥzԥrdԥ tutulmalıdır.

Akkumulyator sahԥsindԥ ԥsas zԥhԥrli maddԥ tullantıları aşağıdakılardır:

¾ akkumulyator batareyalarının tԥmiri sahԥsindԥ - sulfat turşusunun buxarları,

qurğuşun vԥ onun oksidlԥrinin aerozolları;

¾ akkumulyator batareyalarının doldurulması üçün otaqda - sulfat turşusunun

buxarları, hԥmçinin batareyaları doldurarkԥn ayrılan hidrogen.

Akkumulyator sahԥsinin işçi zonasında havadan zԥhԥrli maddԥlԥrin buraxıla

bilԥn konsentrasiyası mq/m³:

Sulfat turşusunun buxarları

Qurğunun aerozolu

0,01

Qida sistemi cihazların TQ vԥ tԥmiri zonasında havadakı zԥhԥrli maddԥlԥrin

buraxıla bilԥn konsentrasiyaları, mq/m³:

Kerosin (karbonla hesabladıqda)

300

Süni abraziv tozu (korund, karborund)

Qurğuşun aerozolu

0,01

Benzin (karbonla hesabladıqda)

100

Qida sistemi cihazlarını yumaq üçün kerosin vannası yuxarı vԥ aşağı sorulma

yerlԥri olan sorma şkafında yerlԥşdirilir. Şkafın açıq hissԥsindԥ havanın sorulma

sürԥti 0,5-0,7 m/san. qԥbul olunur.

Qida sistemi cihazlarının sökülmԥsi vԥ yoxlanması üzrԥ istehsalat ԥmԥliyyatları

1 m/san. sorma sürԥtini tԥmin edԥn mexaniki sorma quruluşu olan örtülü yerlԥrdԥ

aparılmalıdır.

Aqreqat - mexaniki sahԥdԥ ԥsas zԥhԥrli maddԥ tullantıları aşağıdakılardır:

¾ sökmԥ-yuma işlԥri aparılan yerdԥ - yüksԥk rütubԥtlilik, qԥlԥvilԥr, su vԥ

benzin buxarları, kerosin buxarı;

¾ tԥmir yerlԥrindԥ - abraziv tozları.

Aqreqat sahԥsinin iş zonasındakı havadakı zԥhԥrli maddԥlԥrin buraxıla bilԥn

konsentrasiyaları, mq/m³ :

Karbon oksidi

Tetraetilqurğuşun

0,05

Kerosin (karbonla hesablandıqda)

300

Süni abrazivlԥrin tozu

150

Benzin (karbonla hesablandıqda)

100

Kuzov sahԥsinin tԥnԥkԥ-qaynaq sahԥlԥrindԥ ԥsas zԥhԥrli maddԥ tullantıları

karbon oksidi (CO), kükürd qazı və tüstü.

Rԥnglԥmԥ sahԥsindԥ : rԥng vԥ hԥlledicilԥrin buxarları vԥ damcıları.

øşçi zonanın havasında karbon oksidinin

(CO) buraxıla bilԥn hԥddi

konsentrasiyası 20 mq/m³-dur.

hmumi mübadilԥni, hԥmçinin zԥhԥrli maddԥlԥrin sorulmasını tԥmin edԥn daimi

işlԥyԥn ventilyasiyasını hesabladıqda, gԥlԥn havanın qızdırılması qızdırma

sisteminin hesabi temperaturu nԥzԥrԥ alınmaqla tԥmin edilmԥlidir.

Bütün hallarda gԥlԥn havanın miqdarı sorulub aparılan havanın miqdarını

kompensasiya etmԥk üçün kifayԥt etmԥlidir.

Gԥlԥn hava zԥhԥrli maddԥ tullantıları atılan yerlԥrdԥ uzaq vԥ qorunmuş

yerlԥrdԥn verilmԥlidir. Hava gԥlԥn vԥ sorulub aparılan yerlԥr arasında mԥsafԥ 20 m

vԥ daha çox olduqda bu mԥqsԥdli deşiklԥr bir sԥviyyԥdԥ, 20 m-dԥn az olduqda

hava gԥlԥn deşik hava aparılan deşikdԥn ԥn azı 6 m aşağıda yerlԥşdirilmԥlidir.

Zԥhԥrli maddԥ tullantılarının havada miqdarını analiz etmԥk üçün müddԥtlԥr

sanitar nԥzarԥti orqanları ilԥ razılaşdırılır. Analiz üçün hava nümunԥlԥri sanitar-

epidemioloji stansiyaların tԥyin etdiyi müԥyyԥn olunmuş yerlԥrdԥ götürülmԥlidir.

Yeni montaj edilԥn ventilyasiya qurğularını istismara vermԥzdԥn ԥvvԥl, onların

sınağı vԥ nizamlanması aparılır vԥ bu barԥdԥ akt tԥrtib olunur. Texnoloji proses

dԥyişdirildikdԥ, havanı zԥhԥrlԥyԥn texnoloji avadanlığın yerini dԥyişdikdԥ, bu

sahԥdԥ ventilyasiya qurğuları hԥmin şԥraitԥ uyğunlaşdırılmalıdır. Ventilyasiya

qurğularının nizamlanmasının dԥyişdirilmԥsi,

ԥlavԥ üstünlüklԥrin vԥ kanalların

qoşulması ancaq ventilyasiya qurğularına mԥsul şԥxsin icazԥsi ilԥ mümkündür.

Ventilyatorların

(pԥncԥrԥ ventilyatorlarından başqa) istehsalat otaqlarında

bilavasitԥ yerlԥşdirilmԥsinԥ icazԥ verilmir. Şöbԥyԥ verilԥn havanın sürԥti

0,1

m/san-dԥn çox olmamalıdır.

ølin soyuq mövsümündԥ otaqlara verilԥn hava gԥlԥn hava magistralında

quraşdırılmış kaloriferlԥrin vasitԥsilԥ (16-18^oS-yԥ qԥdԥr) qızdırılır.

Soyuq mövsümdԥ hava tԥbii yolla şöbԥyԥ o zaman verilir ki, zonada gԥlԥn havanı

8-14^oS qԥdԥr qızdıracaq izafi istilik olsun. ølin isti mövsümündԥ havanın verilmԥsi

ԥsasԥn tԥbii yolla olmalıdır, otaqda havanın temperaturu bayırda kölgԥdԥki

temperaturdan 5^oS-dԥn artıq olmamalıdır.

TXS-dԥ SU TƏCHİZATINA VƏ KANALİZASİYAYA

AİD TAPŞIRIQ (tövsiyԥ-göstԥrişlԥr)

Avtoservis müԥssisԥsi tԥsԥrrüfat-içmԥli, istehsalat vԥ yanğına qarşı su kԥmԥrlԥri

ilԥ tԥchiz olunmalıdır.

Tԥsԥrrüfat-içmԥli su kԥmԥri keyfiyyԥti Dövlԥt standartı tԥlԥblԥrinԥ cavab verԥn

su verilmԥsini tԥmin etmԥlidir. øçmԥli suyun temperaturu 20^oS -dԥn çox vԥ 8^oS-

dԥn az olmamalıdır. øçmԥli su qurğuları elԥ yerlԥşdirilmԥlidir ki, işçi yerlԥrdԥn

onlara qԥdԥr mԥsafԥ 75 m-dԥn çox olmasın. Su sԥrfiyyatı müvafiq sԥrf normalarına

görԥ tԥyin edilir.

TXS-dԥ istehsalat su kԥmԥri bütün istehsalat sahԥlԥrini su ilԥ tԥchiz etmԥk

üçündür. østehsalat üçün su avtomobillԥrin yuyulmasına, aqreqat vԥ detalların

yuma maşınları ilԥ yuyulmasına, mühԥrriklԥrin blok başlıqlarının vԥ silindrlԥr

blokunun hidravlik sınağına, radiatorların vԥ yanacaq çԥnlԥrinin tԥmir zamanı

sınağına, istehsalat sahԥlԥrindԥ detalların vannalarda vԥ axan suda yuyulmasına,

şin-vulkanizasiya şöbԥsindԥ yoxlama-sınaq işlԥrinԥ, kuzov şöbԥsindԥ termiki emal,

qaynaq işlԥri zamanı detalların soyudulmasına, rԥnglԥmԥ zonasında avtomobillԥrin

kuzov sԥthlԥrinin texnoloji prosesԥ uyğun islatma ilԥ emalına, avtomobillԥrin

soyutma sisteminin vԥ başqa su tԥlԥb edԥn tutumlarının su ilԥ doldurulmasına sԥrf

olunur.

Su sԥrfi istehsalat proseslԥrindԥn vԥ texnoloji avadanlıqdan asılı olaraq tԥyin

edilir.

Akkumulyator sahԥsi daim su işlԥdԥn şöbԥdir. Su akkumulyator batareyalarının

yuyulması, distilԥ edilmiş su hazırlamaq, hԥm dԥ döşԥmԥni yumaq üçün istifadԥ

olunur. Akkumulyator sahԥsi soyuq su ilԥ yanaşı, isti su ilԥ dԥ tԥchiz olunur.

østehsalat vԥ tԥsԥrrüfat ehtiyacları üçün sutkalıq su sԥrfiyyatı ümumilԥşdirilmiş

göstԥricilԥrԥ görԥ aşağıdakı mԥlumatlardan hesablana bilԥr.

østehsalat ehtiyacları üçün:

Bir avtomobilin yuyulması üçün su sԥrfi

300 l;

Bütün istehsalat şöbԥlԥri üçün (isti şöbԥlԥrdԥn başqa) bir fԥhlԥyԥ görԥ su sԥrfi

norması

20 l;

østi şöbԥlԥrin bir fԥhlԥsinԥ görԥ su sԥrfi norması

35 l;

Təsərrüfat-məişət ehtiyacları üçün:

Bir işçiyԥ su sԥrfi norması

25 l;

Duşdan istifadԥ edԥn bir nԥfԥrԥ su sԥrfi norması

50 l;

Yemԥkxana üçün bir nԥfԥrԥ su sԥrfi norması

10 l;

Nԥzԥrdԥ tutulmayan mԥqsԥdlԥr üçün

ümumi sԥrfin 10%-i

Kanalizasiya

Avtoservis müԥssisԥsi mԥişԥt (fekal) vԥ istehsalat kanalizasiyası ilԥ tԥchiz edilir.

Avtomobillԥrin yuyulmasından, rԥnglԥmԥnin texnoloji prosesindԥn, avtomobillԥrin

saxlandığı, texniki qulluğu vԥ tԥmiri aparıldığı sahԥlԥrin döşԥmԥlԥrinin yuyulması

zamanı yaranan vԥ tԥrkibindԥ yanacaq vԥ digԥr çirk hissԥciklԥri olan (hԥll olunmuş

vԥ ya üzԥn vԥziyyԥtdԥ) tullantı suları kanalizasiyaya axıdılmazdan qabaq yerli

tԥmizlԥmԥ qurğularında tԥmizlԥnmԥlidir. Avtomobillԥri yuma postundan yerli

tԥmizlԥmԥ qurğularına qԥdԥr tullantı suların öz-özünԥ axıdılması üçün borunun

diametri 200 mm-dԥn vԥ maillik 3%-dԥn az olmamalıdır.

Atmosfer yağıntı sularının tԥmizlԥnmԥsi üçün tullantı suları aparan kanalizasiya

xԥtlԥrinԥ axıdılmasına icazԥ verilmir. østehsalat otaqlarına kanalizasiya xԥttindԥn

tԥhlükԥli maddԥlԥrin, qazların düşmԥsinin qarşısını almaq üçün aparatlarının

kanalizasiya çıxışları hidrotıxacla tԥmin olunur.

Detalları yumaq üçün qurğulardan vԥ döşԥmԥlԥrin yuyulmasından yaranan

axıntı suların tԥrkibindԥ yanacaq, qԥlԥvilԥr, mayedԥ asılmış halda olan hissԥciklԥr

olduğundan, bu sular kanalizasiya şԥbԥkԥsinԥ buraxılmazdan qabaq

çirkçökdürücülԥrdԥ vԥ benzin-yağ tutucularda tԥmizlԥnmԥlidir. Axıntı sularının bir

dԥfԥlik tullantı kimi kanalizasiya şԥbԥkԥsinԥ atılması qԥti qadağandır. Kanalizasiya

şԥbԥkԥsi olmadıqda tullantı suların tԥmizlԥnmԥ metodları vԥ onların axıdılma

yerlԥri yerüstü suların istehsalat tullantıları ilԥ çirklԥnmԥsindԥn mühafizԥ

qaydalarına ԥmԥl etmԥklԥ tԥyin olunur.

Bütün istehsalat sahԥlԥrindԥ, o cümlԥdԥn aqreqat-mexaniki şöbԥdԥ yuma

qurğuları vԥ trap-yığıcılar kanalizasiyaya qoşulur.

Rԥnglԥmԥ zonasında kanalizasiyaya trap-yığıcılar qoşulur.

Akkumulyator

sahԥsinin

istehsalat

kanalizasiyasına

akkumulyator

batareyalarının yuyulması üçün vanna, ԥl-üz yuyanlar vԥ trap-yığıcılar qoşulur.

Akkumulyator batareyalarının tԥmiri vԥ doldurulması üçün otaqlar döşԥmԥni

şlanqdan su ilԥ yumaq imkanı olması üçün trap-yığıcılarla tԥchiz olunur.

Akkumulyator şöbԥsindԥn axıdılan tullantı suların tԥrkibindԥ çoxlu sulfat turşusu

ola bilԥr ki, bu da şԥhԥr kanalizasiyasının borularını, digԥr elementlԥrini dağıda

bilԥr, hԥm dԥ tullantı suların bioloji tԥmizlԥnmԥ prosesini pozur. Buna görԥ dԥ

akkumulyator şöbԥsi saxsı borulardan ibarԥt müstԥqil kanalizasiya şԥbԥkԥsi ilԥ

tԥchiz olunmalıdır ki, bunun çıxışı tullantı suların neytrallaşdırılması, yԥni sulfat

turşusunun konsentrasiyasının sanitar buraxıla bilԥn normalara görԥ 20 mq/l-ԥ

çatdırılması üçün xarici hovuza verilir.

Neytrallaşdırma üçün turşulu vԥ qԥlԥvili suları qarışdırmaq vԥ ya reaqentlԥr

ԥlavԥ etmԥk lazımdır. Akkumulyator şöbԥsinin tullantı suların neytrallaşdırılması

mԥqsԥdilԥ detalları yumaq üçün tԥtbiq olunan sodalı mԥhlullar istifadԥ oluna bilԥr.

Bu halda neytrallaşdırma hovuzu aqreqat-mexaniki sahԥnin çökdürücüsü ilԥ

birlԥşdirilԥ bilԥr.

TXS-in yerlԥşdiyi

ԥrazidԥ kanalizasiya şԥbԥkԥsi olmadıqda tullantı suların

tԥmizlԥnmԥsi vԥ onların axıdılması üçün yerlԥr seçildikdԥ, yer sԥthi sularının

tullantı sularla çirklԥnmԥsindԥn mühafizԥ qaydalarına ԥmԥl olunmalıdır.

TXS-dԥ OTAQLARIN İSİDİLMƏSİNƏ AİD TAPŞIRIQ

(tövsiyԥlԥr-göstԥricilԥr)

østehsalat otaqlarının qızdırılması mԥrkԥzi hava, su vԥ ya buxar tipli ola bilԥr. Su

ilԥ qızdırma havanın daha stabil temperaturunu tԥmin edir. Qızdırma sistemi

otaqda havanın müntԥzԥm qızdırılmasını, yerli tԥnzimlԥmԥ vԥ işdԥn ayrılma,

istismar rahatlığı, tԥmirԥ rahatlığı tԥmin etmԥlidir. Hava, su vԥ ya buxar tipli

qızdırıcı sistemlԥrin seçilmԥsi zamanı otaqların istehsalat kateqoriyaları (yanğın

tԥhlükԥsizliyi tԥlԥblԥri üzr) vԥ texnoloji proseslԥr ԥsas götürülmԥlidir. Qızdırıcı

sistem hesablandıqda aşağıdakı ԥlavԥ itkilԥrin dԥ ola bilԥcԥyi nԥzԥrԥ alınmalıdır:

xarici divarlardan infiltrasiya (istilik sızması);

binaya daxil olan avtomobillԥrin binadakı temperatura qԥdԥr qızmasından;

açıq darvazalardan binaya daxil olan soyuq havanın qızmasından.

Akkumulyator batareyalarının doldurulması, avtomobillԥrin rԥnglԥnmԥsi üçün

otaqların qızdırılması, doldurulma otağından kԥnarda yerlԥşdirilԥn isti havanı

ventilyasiya kanalına verԥn kalorifer qurğusu ilԥ tԥmin olunur. Akkumulyator

batareyalarından qızdırıcı cihazlara qԥdԥr olan mԥsafԥ 1m-dԥn az olmamalıdır. Bu

mԥsafԥ yanmayan materiallardan istilik ekranları quraşdırmaqla akkumulyator

batareyalarının yerli qızmasının qarşısını almaq şԥrtilԥ azaldıla bilԥr.

Rԥnglԥmԥ zonasını (otaqlarını), akkumulyator batareyalarının doldurulma otağını

qızdırmaq üçün elektrik qızdırıcılarının qurulması qadağandır. Hava ilԥ qızdırma

zamanı otaqlarda havanın resirkulyasiyasına icazԥ verilmir.

Qızdırma sistemini layihԥ etdikdԥ hava mühitinin hesabi parametrlԥri

Avtomobillԥrԥ xidmԥt müԥssisԥlԥrinin isidilmԥsi vԥ ventilyasiyasının

layihԥlԥndirilmԥsi üzrԥ göstԥriş>> lԥrԥ müvafiq qԥbul olunmalıdır.

Havanın hesabi temperaturu sԥmԥrԥli meteoroloji şԥraiti tԥmin etmԥk üçün

aşağıdakı cԥdvԥl üzrԥ qԥbul edilԥ bilԥr.

TXS-in iş sahΩlΩrindΩ meteoroloji göstΩricilΩri

Otaqların adları

Havanın

nisbi

Havanın hԥrԥkԥt

temperaturu, ^oS

rütubԥtliyi,

sürԥti,

m/san

(göstԥrilԥndԥn

çox olmamalıdır)

Avtomobillԥrԥ

0,5

TQ vԥ tԥmir

zonaları,

istehsalat

şöbԥlԥri, sahԥlԥri

Avtomobillԥrin

normalaşdırılmır

1,0

dayanacağı

Aqreqatların,

“_____________”

normalaşdırılmır

ehtiyat

hissԥlԥrinin,

materialların,

alԥtlԥrin

saxlanması

Şinlԥrin

“_____________”

saxlanması

øş vaxtından kԥnar bütün otaqlarda

+5^oS temperatur saxlamaq lazımdır.

Avtomobillԥrin saxlanması vԥ texniki xidmԥti üçün otaqların qızdırılması hava ilԥ

olduqda, qızdıran hava axını vurma (gԥlԥn) ventilyasiya ilԥ birlԥşdirilmiş olmalıdır.

YANĞIN TƏHLhKƏSİZLİYİNƏ AİD TAPŞIRIQ

(tövsiyԥ-göstԥrişlԥr)

hmumiyyԥtlԥ, avtonԥqliyyat müԥssisԥlԥrinin istehsalat, kömԥkçi, anbar sahԥlԥri

partlayış, partlayış-yanğın vԥ yanğın tԥhlükԥliliyinԥ görԥ aşağıdakı kimi tԥsnif

edilir.

A - partlayış-yanğın tԥhlükԥli: rԥnglԥmԥ, rԥng hazırlama otaqları, lak-rԥng

materialları anbarı, sürtgü materiallarının anbarı (materialların alışma temperaturu

28^oS-yԥ qԥdԥr): asetilen, qazogenerator sahԥlԥri.

(B) “Б” - partlayış-yanğın tԥhlükԥli: rԥnglԥmԥ, rԥng hazırlama otaqları, lak-rԥng

materialları anbarı, sürtgü materialları anbarı (alışma temperaturu 28^oS-dԥn çox);

V (“B”)

- yanğın tԥhlükԥli: avtomobillԥr dayanacağı, üzçԥkmԥ, şinmontaj-

vulkanizasiya sahԥlԥri; TQ vԥ CT postları; turşunun saxlanması vԥ tökülmԥsi

(akkumulyator şöbԥsindԥ); rezin (şin) anbarı; ehtiyat hissԥlԥri, kömԥkçi vԥ sürtgü

materialları, kimyԥvi materiallar anbarları;

C (“Г”) - yanğın tԥhlükԥli: misgԥr-radiator, dԥmirçi-ressor sahԥlԥri;

D (“Д”) - yanğın tԥhlükԥli: avtomobillԥri yuma postları, elektrik avadanlığı, qida

sistemi cihazları, akkumulyatorların tԥmiri şöbԥlԥri; tԥnԥkԥ, çilingԥr-mexaniki,

aqreqat sahԥlԥri; kompressor otağı; aqreqat, metal ehtiyat hissԥlԥri anbarı

(materiallar açıq halda qabsız saxlanılır);

E - partlayış tԥhlükԥli: akkumulyator batareyalarının doldurulması üçün otaq

(sahԥ).

Yanğın tԥhlükԥsizliyi tԥlԥblԥri:

9 yanğına qarşı maneԥlԥr vԥ aramԥsafԥlԥri yanğın tԥhlükԥsizliyini tԥmin

etmԥlidir. Bu maneԥ elementlԥrinԥ yanğına qarşı divarlar, arakԥsmԥlԥr,

örtüklԥr, qapılar, darvazalar, pԥncԥrԥlԥr, ara mԥsafԥlԥri aiddir;

9 yanğının bir binadan başqasına vԥ digԥr qurğulara yayılmasının qarşısını

almaq üçün binalar vԥ qurğular arasında yanğına qarşı aramԥsafԥlԥri

qoyulmalıdır. Bu mԥsafԥ sanitar normaları vԥ qaydaları-

<<Sԥnaye

müԥssisԥlԥrinin baş planları. Layihԥlԥndirmԥ normaları>> na ԥsasԥn tԥyin

olunur.

9 tԥxliyyԥ çıxışları nԥzԥrԥ alınmalıdır;

9 TXS-in binalarının vԥ otaqlarının, anbarlarının, ԥrazisinin saxlanmasına görԥ

yanğın tԥhlükԥsizliyinin ümumi tԥlԥblԥri ödԥnmԥlidir;

9 TXS-dԥ yanğın tԥhlükԥsizliyi siqnalizasiyası vԥ rabitԥsi tԥmin edilmԥlidir;

9 Bütün müvafiq zona vԥ sahԥlԥr yanğınsöndürԥn vasitԥlԥrlԥ (qum yeşiklԥri,

odsöndücülԥr vԥ s.) tԥchiz edilmԥlidir.

Akkumulyator sahԥsi avtomobillԥrin TQ zonası ilԥ yanaşı yerlԥşdirilir. Onun

avtomobillԥrin dayanacaq sahԥsi ilԥ birbaşa ԥlaqԥsi qadağandır.

II vԥ III dԥrԥcԥli odadavamlı binaların daxilindԥ otaqlarda odadavamlılığı 0,75

saatdan az olmayan yanmayan divarlar, arakԥsmԥlԥr vԥ örtüklԥr nԥzԥrdԥ

tutulmalıdır. Daxili qapıların odadavamlılıq hԥddi (asbest karton üzԥrindԥn polad

lövhԥlԥrlԥ tikilmiş vԥ ya oddanqoruyucu maddԥ ilԥ hopdurulmuş taxta qapılar) 0,75

saatdan az olmamalıdır.

II dԥrԥcԥli odadavamlı binalar vԥ ya qurğular yanmayan örtüklԥri vԥ ya

yanmayan ԥsas üzԥrindԥ qurulan yanan dam örtüklԥri ilԥ örtülür.

A, B (“Б”), V (“B”) kateqoriyalı istehsalat proseslԥrini ayrı-ayrı otaqlarda

yerlԥşdirdikdԥ onları başqa otaqlardan odadavamlılığı 0,75 saat olan yanmayan

arakԥsmԥlԥrlԥ ayırmaq lazımdır.

Yanğına qarşı(daxili) su kΩmΩri:

- avtomobillԥrin saxlandığı bağlı dayanacaqlarda mԥcburi qaydada quraşdırılır.

Sprinkler vԥ drençer qurğuları ilԥ tԥchiz olunur:

- rԥnglԥmԥ şöbԥsi;

- yanğın tԥhlükԥsizliyinԥ görԥ A,

“B” vԥ

“V” kateqoriyalarına aid edilԥn

şöbԥlԥr (akkumulyator, üzçԥkmԥ şöbԥlԥri vԥ s.);

- avtomobillԥrԥ texniki xidmԥt binaları (sahԥlԥri);

- avtomobillԥrin bağlı dayanacaqları.

Ərazidԥ yanğına qarşı tԥdbirlԥr üçün su hovuzu nԥzԥrdԥ tutulur. Yanğına qarşı

tԥhlükԥsizlik tԥdbirlԥrinin tԥtbiq edilmԥsi üçün istehsalat binasının, inzibati

binanın, baş planın cizgilԥri, texnoloji hesablamaların nԥticԥlԥri istifadԥ olunur.

TXS-dԥ İŞIQLANMA VƏ GhC ELEKTRİK ENERJİSİ SƏRFİNƏ

AİD TÖVSİYƏ-GÖSTƏRİŞLƏR

Tԥbii işıqlanma kԥnar divarlardakı pԥncԥrԥlԥrdԥn tԥmin olunur. øşıq buraxan

yuvaların sahԥsinin döşԥmԥsinin sahԥsinԥ olan nisbԥti 0,20

0,30 olmalıdır.

Binanın bütün hissԥlԥrinin, hԥmçinin texnoloji avadanlıqların rԥng çalarları işıqlı

tonlarda olmalıdır.

hmumi vԥ yerli işıqlanma işçi yerlԥrindԥ tԥmin edilԥn qovşaq vԥ detalların

lazımi işıqlanmasını tԥmin etmԥli, işçiyԥ korlaşdırıcı tԥsir etmԥmԥlidir.

øşıqlandırıcıların vԥ naqillԥrin tipi, işıqlandırıclar vԥ elektrik mühԥrriklԥrinin,

işԥsalma aparaturasının qidalanması üçün gԥrginlik otaqların tԥsnifatına vԥ elektrik

qurğularının quraşdırılması qaydalarına uyğun seçilmԥlidir.

Elektrik enerjisi işlԥdicilԥri, onların gücü (kVt), gԥrginliyi (V), sayı haqqında

mԥlumatlar avadanlıq cԥdvԥllԥrindԥ, yerlԥşmԥ yerlԥri isԥ avadanlıq düzülüşü

verilmiş istehsalat sahԥlԥri vԥ zonalarının planlarında göstԥrilir. Elektrik

işlԥdicilԥrinin iş rejimi texnoloji hesabatdan istehsalat sahԥlԥrinin vԥ zonalarının iş

rejimlԥrinԥ uyğun seçilir. Bu mԥlumatlar avtonԥqliyyat müԥssisԥsinin elektrik

enerjisi sԥrfiyyatının hesablanması vԥ elektrik enerjisi şԥbԥkԥsinin yaradılması

üçün ԥsas sayılır.

SIXILMIŞ HAVA TƏCHİZATINA AİD

TÖVSİYƏ-GÖSTƏRİŞLƏR

østehsalat sahԥlԥrindԥ sıxılmış hava müxtԥlif texnoloji avadanlıqlar üçün tԥlԥb

olunur. Avtoservis müԥssisԥsindԥ sıxılmış hava pnevmatik qaykaburanlar,

tԥrtibatların pnevmatik intiqalları, rԥngin çilԥnmԥsindԥ pulverizatorlar üçün,

aqreqat vԥ qovşaqları yığma zamanı detalları üfürmԥk, radiatorları vԥ yanacaq

çԥnlԥrini sınaq etmԥk, şinlԥri vԥ kamerlԥri hava ilԥ doldurmaq vԥ sair üçün istifadԥ

olunur. øşlԥdicilԥrԥ verilԥn sıxılmış havanın tԥzyiqi 0,4

0,8 MPa (4...8 kq/sm²)

olmalıdır. Sıxılmış hava ilԥ tԥchizat üçün stasionar kompressor qurğusu tԥtbiq

oluna bilԥr. Sԥyyar kompressorlardan istifadԥ olunması daha mԥqsԥdԥuyğundur.

Sԥyyar kompressorların sayı texnoloji tԥlԥbata uyğun müԥyyԥn olunur.

Sıxılmış hava xԥtlԥri diametri ½’ olan polad vԥ ya plastik su-qaz borularından

qurulur. Paylayıcı ventillԥr döşԥmԥ sԥviyyԥsindԥn

0,9

1,1m hündürlüyündԥ

olmalıdır. Hava xԥtlԥri açıq üsulla sütunlara vԥ ya binanın divarlarına

bԥrkidilmԥklԥ vԥ yeraltı kanallarda salına bilԥr. Boruların temperaturundan sԥrbԥst

genişlԥnmԥ imkanı olmalıdır. Hava xԥtlԥri açıq od yerlԥrinin yaxınlığından vԥ ya

bilavasitԥ onların üzԥrindԥn keçmԥmԥlidir. Quraşdırılmış hava xԥtlԥri tԥzyiq

altında hidravlik sınaqdan keçmԥlidir.

AVTOMOBİLLƏRİN TQ VƏ CT TEXNOLOGİYASI

YUMA İŞLƏRİ

Avtomobillԥrin kuzovunun xarici sԥthlԥrinin lak-rԥng örtüyünün düzgün

yuyulması üçün bilmԥk lazımdır ki, çirklԥr bir neçԥ tԥbԥqԥdԥn ibarԥt olur. hst

tԥbԥqԥ üzvi maddԥlԥrlԥ qatışmış silikat hissԥciklԥrindԥn tԥşkil olunmuşdur. økinci

tԥbԥqԥ üzvi, yağlı çirklԥrdԥn ibarԥtdir ki, bunlar da yolların asfalt örtüyünün

yeyilmԥ mԥhsullarından, avtomobillԥrin işlԥnmiş qazlarının hissԥciklԥrindԥn,

atmosferdԥki çöküntülԥrdԥn tԥşkil olunmuşdur. hçüncü tԥbԥqԥni oksidlԥşmiş

pardaxlayıcı maddԥlԥr yaradır. Dördüncü tԥbԥqԥ lak-rԥng örtüyünün qismԥn

dağılmış hissԥlԥri, piqment qalıqları vԥ sintetik qatranlardan ayrılan hissԥciklԥrdԥn

tԥşkil olunmuşdur. Bu tԥbԥqԥlԥr qismԥn bir-birinԥ qarışaraq mürԥkkԥb tԥrkibli

tԥbԥqԥ ԥmԥlԥ gԥtirԥ bilԥr.

Pardaxlanmış lak-rԥng örtüyünün sԥthindԥn çirklԥrin soyuq su şırnağı ilԥ

yuyulması, hԥtta birinci tԥbԥqԥnin tam çıxarılmasını tԥmin etmir. Ölçüsü 30 mkm-ԥ

qԥdԥr olan toz hissԥciklԥri hԥmişԥ kuzovunun sԥthindԥki çox nazik su tԥbԥqԥsinԥ

qalır ki, bunlar da quruduqda sԥthdԥ qeyri-parlaq lԥkԥlԥr şԥklindԥ çökürlԥr.

Sԥthdԥki praktiki hԥrԥkԥtsiz bu su tԥbԥqԥsini yuma prosesindԥ yalnız mexaniki

vasitԥlԥrlԥ, mԥsԥlԥn, fırça ilԥ dağıtmaq olar. Çirklԥrin aşağı tԥbԥqԥlԥri su ilԥ

yuyulmur, buna görԥ dԥ müxtԥlif yuyucu vasitԥlԥr tԥtbiq edilir.

Yuyucu mԥhlullar yuyulan sԥthdԥ yaranan su tԥbԥqԥsinin sԥthi gԥrilmԥ qüvvԥsini

azaldır vԥ yağlı çirklԥri hԥll edir, emulsiya vԥ suspenziyalar yaradır ki, bunlar da

asanlıqla sԥthdԥn yuyulur. Bu proseslԥr temperatur yüksԥldikcԥ sürԥtlԥnir, buna

görԥ dԥ, yuyucu mԥhlulları 40

45^oS-yԥ qԥdԥr qızdırmaq mԥqsԥdԥuyğundur. Lakin

lak-rԥng örtüyünün qorunması üçün yuyucu mԥhlulun temperaturu kuzovun

sԥthinin temperaturundan

20^oS-dԥn artıq olmamalıdır. Hazırda yuyucu

vasitԥlԥr vԥ müxtԥlif şampunlar istifadԥ olunur. Şampunlar çirklԥrin üçüncü vԥ

dördüncü tԥbԥqԥlԥrini qismԥn uyur, eyni zamanda sԥthdԥki pardaxlayıcı vasitԥnin

yağlı vԥ ya mumlu tԥbԥqԥsini dağıdır. Buna görԥ dԥ bir çox hallarda yuyucu

korroziya inqibitorları vԥ pardaxlayıcı preparatlar qatılır vԥ ya yumadan sonra

kuzovu bu preparatlar qatılmış mԥhlulla yaxalayırlar.

Avtomobilin xarici sԥthindԥki çirklԥrin dağılması proseslԥrinԥ uyğun olaraq

yuma işlԥrinin ümumi texnologiyası işlԥnib hazırlanmışdır. Avtomobil yuyucu

mԥhlul qatılmış aşağı tԥzyiqli su şırnağı ilԥ isladılır. Çirk tԥbԥqԥlԥrinin mexaniki

dağıdılması yüksԥk tԥzyiqli su şırnağı vԥ fırçalarla vԥ ya digԥr analoji vasitԥlԥrlԥ

hԥyata keçirilir. Yuyucu mԥhlullar vԥ su qabaqcadan qızdırılır. Yumadan sonra

avtomobili yaxalayır vԥ xarici sԥthlԥrdԥn suyu, nԥmi hava ilԥ üfürür, qurudurlar.

Belԥ texnologiya yuma işlԥrinin yüksԥk keyfiyyԥtini vԥ minimal su sԥrfini tԥmin

edir. Qeyri-hamar sԥthlԥrdԥ fırçaların tԥtbiqi çԥtindir, buna görԥ dԥ avtomobillԥrin

alt sԥthlԥri yalnız yüksԥk tԥzyiqli su şırnağı ilԥ yuyulur.

Praktiki aşağı tԥzyiqli - 0,35 MPa-ya qԥdԥr, orta tԥzyiqli - 0,4

0,9 MPa vԥ

yüksԥk tԥzyiqli

- 0,9 MPa-dan çox yuma qurğuları istifadԥ olunur. Şırnağın

enerjisindԥn (suyun tԥzyiqi) başqa yuma keyfiyyԥtinԥ şırnağın vurulma bucağı vԥ

bu bucağın yuma prosesindԥ dԥyişmԥsi tԥsir edir. Az su sԥrfi ilԥ su şırnağının tԥlԥb

olunan gücünü almaq üçün su şırnağının tԥzyiqini artırmaq lazımdır. Tԥzyiqin

yuxarı hԥddi avtomobilin sԥthinin lak-rԥng örtüyünün möhkԥmlik (davamlılıq)

hԥddi ilԥ tԥyin edilir, tԥzyiqin optimal sԥviyyԥsi isԥ su vԥ elektrik enerjisinԥ

çԥkilԥn xԥrclԥrin iqtisadi hesablanması ilԥ müԥyyԥn edilir.

Fırçalı yuma qurğusu ilԥ bir minik avtomobilin yuyulmasında su sԥrfi 0,05

0,30

m³ tԥşkil edir.

Avtomobili yuduqdan sonra çirklԥnmiş suda 800

3000 q/m³ çirk hissԥciklԥri vԥ

900 q/m³neft mԥhsulları olur. Sanitar normalara görԥ kanalizasiyaya axıdılan

suda isԥ 0,25

0,75 q/m³-dԥn çox çirk hissԥciklԥri vԥ 0,05...0,30 q/m³-dԥn çox neft

mԥhsulları olmamalıdır. østifadԥ olunmuş su avtomobillԥrin yuyulması üçün tԥkrar

istifadԥ edildikdԥ daha dԥrindԥn tԥmizlԥnmԥlidir. Buna görԥ dԥ yuma sahԥsindԥ su

tԥmizlԥyici qurğular nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Hazırda mövcud olan su tԥmizlԥyici

qurğular tԥmizlԥnmiş suyu birbaşa bioloji mühiti pozmadan kanalizasiya vԥ digԥr

açıq su hövzԥlԥrinԥ axıtmağa, hԥmçinin avtomobillԥrin yuyulması üçün tԥkrar

istifadԥ etmԥyԥ imkan verir.

Bԥrkitmԥ işlԥri

Müasir avtomobil 10-15 minԥ yaxın hissԥdԥn ibarԥtdir vԥ bu hissԥlԥrin çoxu bir-

birilԥ bolt, yiv, sancaq vԥ digԥr bԥrkidici detallarla birlԥşir. Buna görԥ dԥ hԥr bir

TQ zamanı aparılan ԥn vacib işlԥrdԥn biri dԥ bԥrkitmԥ işlԥridir.

øş zamanı titrԥyişlԥrԥ, zԥrbԥli yüklԥrԥ, metalik qalıq deformasiyası sԥbԥbindԥn

qaykaların açılması, yivlԥrin dartılması vԥ kԥsilmԥsi baş verir. Bԥrkidici elementin

zԥiflԥmԥsi hissԥlԥr arasında qovuşmanı pozur, bu da qovşağın dağılmasını

sürԥtlԥndirir. Hissԥlԥrin bԥrkidilmԥsinin vaxtında bԥrpası aqreqatları vaxtından

qabaq yeyilmԥdԥn qoruyur, istismar xԥrclԥrini azaldır vԥ avtomobilin xidmԥt

müddԥtini artırır. Hissԥlԥrin normal qarşılıqlı vԥziyyԥtini tԥmin etmԥk,

birlԥşmԥlԥrin ilkin çԥkilmԥsini saxlamaq vԥ araboşluqların artmasını aradan

qaldırmaq mԥqsԥdilԥ bԥrkitmԥ işlԥri yerinԥ yetirilir. Bԥrkidici birlԥşmԥlԥrin

uzunmüddԥt stabilliyini saxlamaq üçün yivli birlԥşmԥnin çԥkilmԥ qüvvԥsi

materialın (bolt, qayka) axıdıcılığının başlandığı qüvvԥdԥn 15-20% az olmalıdır.

Ən mühüm cԥhԥt ondan ibarԥtdir ki, qovşağın, aqreqatın vԥ bütövlükdԥ

avtomobilin işlԥmԥ qabiliyyԥtini baha başa gԥlmԥyԥn vԥ az ԥmԥk tutumlu bԥrkitmԥ

işlԥri ilԥ bԥrpa etmԥk mümkündür.

TQ zamanı bԥrkitmԥ işlԥrinin keyfiyyԥtlԥ yerinԥ yetirilmԥsi CT işlԥrinin hԥcmini

azaldır (-1,17 dԥfԥ). Bu isԥ maddi vԥ ԥmԥk mԥsrԥflԥrinin azalmasına sԥbԥb olur.

Bԥrkitmԥ işlԥrinin lazımi keyfiyyԥtini tԥmin etmԥk üçün aşağıdakı tԥlԥblԥrԥ ԥmԥl

etmԥk lazımdır:

•

bԥrkitmԥ işlԥrini müvafiq TQ zamanı müԥyyԥn olunmuş hԥcmdԥ yerinԥ

yetirilmԥli;

•

bԥrkidici birlԥşmԥ konstruksiya ilԥ nԥzԥrdԥ tutulmuş elementlԥrdԥn ibarԥt

olmalıdır;

•

bԥrkidici birlԥşmԥ texniki sԥnԥdԥ uyğun olaraq çԥkilmԥlidir;

•

bԥrkidici

birlԥşmԥnin reqlamentlԥşdirilmiş qüvvԥ ilԥ çԥkilmԥsi

dinamometrik açarla aparılmalıdır;

•

bԥrkitmԥ işlԥrini yerinԥ yetirԥn zaman tԥhlükԥsizlik texnikası tԥlԥblԥrinԥ

ԥmԥl edilmԥlidir, nasaz vԥ ya tԥyinata cavab vermԥyԥn alԥt vԥ avadanlıqdan

istifadԥ edilmԥmԥlidir;

•

müxtԥlif intiqallı böyük burucu momentli qayka buranlarla bԥrkitmԥ

işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsini yüksԥk ixtisaslı fԥhlԥlԥrԥ tapşırılmalıdır;

•

sökmԥdԥn qabaq çirkli bԥrkidici birlԥşmԥ tԥmizlԥnmԥlidir;

•

yanmış vԥ ya paslanmış bԥrkidici birlԥşmԥni sökmԥzdԥn qabaq onu

kerosinlԥ islatmaq lazımdır;

•

bolt vԥ ya sancaq sınaraq hissԥsinin içindԥ qaldıqda, onlarda deşik açaraq

ԥks istiqamԥtli yiv kԥsmԥk vԥ bu deşiyԥ bolt bağlayaraq, bu boltun vasitԥsilԥ

sınıb qalmış boltu vԥ ya sancağı açıb çıxarmaq lazımdır.

Bԥrkidici birlԥşmԥnin vԥziyyԥtinin qiymԥtlԥndirdikdԥ, onun bԥrpası vԥ xidmԥt

periodikliyini müԥyyԥn etdikdԥ tԥyinatını vԥ iş şԥraitini nԥzԥrԥ almaq lazımdır. Bu

zaman birlԥşmԥlԥrin üç qrupuna baxmaq mԥqsԥdԥ uyğundur.

Birinci qrup - avtomobilin hԥrԥkԥt tԥhlükԥsizliyinin asılı olduğu yivli birlԥşmԥlԥr

(mԥs., tormoz vԥ sükan idarԥsi sistemlԥrindԥ birlԥşmԥlԥr).

Bu qrupa aid birlԥşmԥlԥr daha tez-tez vԥ keyfiyyԥtlԥ xidmԥt olunmalıdır.

økinci qrup - kontruksiyanın möhkԥmliyini tԥmin edԥn bԥrkidici birlԥşmԥlԥr. Bu

birlԥşmԥlԥr, ԥsasԥn, güc yüklԥnmԥlԥrinԥ mԥruz qalır vԥ avtomobilin avadanlığı vԥ

ömüruzunluğu onlardan asılıdır ( mühԥrrikin, ressorların, ötürmԥlԥr qutusunun vԥ

b. k. bԥrkidilmԥsi).

hçüncü qrup - sistemlԥrin (birinci qrupa aid olmayan) hermetikliyini (kipliyini)

tԥmin edԥn bԥrkidici birlԥşmԥlԥr (yanacaq, hava, su, yağ xԥtlԥri-boruları vԥ b. k.).

Birinci qrup birlԥşmԥlԥri xüsusi cihazlar vԥ alԥtlԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ daha

dԥrindԥn yoxlayırlar vԥ bԥrkidirlԥr.

økinci qrup birlԥşmԥlԥri bԥrkidici detallara vԥ stopor quruluşlarına xaricdԥn

baxmaqla vԥ açarla çԥkmԥklԥ yoxlayırlar.

hçüncü qrup birlԥşmԥlԥri vizual olaraq maye izinԥ, cihazlarda tԥzyiq düşgüsünԥ

vԥ qulaq asmaqla (sԥsinԥ görԥ) yoxlayırlar.

Bԥrkitmԥ işlԥrinin nomenklaturası vԥ aparılma ardıcıllığı avtomobilin tipi vԥ

modelindԥn, onun istismar şԥraitindԥn vԥ resursundan asılıdır.

Silindrlԥr bloku başlığı, ötürmԥlԥr qutusunun karteri mühԥrrikԥ, tԥkԥr diski tԥkԥr

topuna vԥ b.k. detallar bԥrkidildikdԥ növbԥ ilԥ bir-birinԥ

ԥks(çarpaz) yerlԥşԥn

boltlar vԥ ya qaykalar çԥkilmԥlidir.

Alüminium

ԥrintilԥrindԥn hazırlanmış silindrlԥr başlığı yalnız soyuq halda

bԥrkidilmԥlidir, çünki, sancaqları vԥ başlığın materialının xԥtti genişlԥnmԥ

ԥmsalları eyni deyil vԥ blok başlığı soyuduqda (mühԥrrikin işdԥn dayandıqda)

birlԥşmԥnin kipliyi vԥ çԥkilmԥsi (dartılması) azalacaqdır.

Avtomobilin TQ vԥ CT zamanı bԥrkitmԥ, nizamlama vԥ sökmԥ-yığma işlԥri

yerinԥ yetirmԥk üçün müxtԥlif alԥtlԥr vԥ mexanizmlԥr istifadԥ olunur.

Şurup buranlar vԥ müxtԥlif açarlar çilingԥrin alԥtlԥr dԥstinԥ daxildir. Yivli

birlԥşmԥlԥrin lazımi tarımlığını tԥmin etmԥk üçün burucu-çԥkmԥ momentini

nizamlamağa imkan verԥn dinanometrik açarlar tԥtbiq edilir.

Mühԥrrikin silindrlԥr blokunu bԥrkidԥn qaykalar vԥ ya boltları tԥdricԥn, çԥkmԥ

momentini normaya çatdırana qԥdԥr (bir neçԥ dԥfԥyԥ, mԥs., üç dԥfԥyԥ) çԥkirlԥr: I -

50 N∙m, II - 120...150 N∙m, III - 190-210 N∙m. Bԥrkitmԥ işlԥrindԥ 600

800

N∙m çԥkmԥ momenti (tԥkԥr qaykası üçün - 700...800 N∙m, ressorlar üçün - 1,0-1,1

kN∙m) tԥlԥb olunduqda elektromexaniki vԥ pnevmatiki qaykaburanlar tԥtbiq edilir.

Qaykaburanlar ԥldԥ gԥzdirilԥn vԥ ya sԥyyar (arabacıqlarda vԥ s.) ola bilԥr. Qayka

buranların tԥtbiqi bԥrkitmԥ işlԥrindԥ

ԥmԥk mԥhsuldarlığını 3-4 dԥfԥ yüksԥldir.

Lakin onları işlԥdikdԥ müԥyyԥn olunmuş sԥs-küy dԥfԥ yüksԥlir. Lakin onları

işlԥdikdԥ müԥyyԥn olunmuş sԥs-küy normalarını 60-70 Db aşan kԥskin sԥs-küy

menti artırmaq vԥ sԥs-küyü aradan qaldırmaq mԥqsԥdilԥ qayka buranların

konstruksiyalarında silindrik reduktorlar vԥ fasilԥsiz tԥsirli tԥmir variatorları tԥtbiq

edilir.

YAĞLAMA İŞLƏRİ

Yağlama işlԥri avtomobilin yüksԥk etibarlılığını vԥ ömüruzunluğunu tԥmin

etmԥk mԥqsԥdi ilԥ yerinԥ yetirilir vԥ onun TQ işlԥrindԥ böyük xüsusi çԥkiyԥ

malikdir (-20%). Bu işlԥrin vaxtında vԥ keyfiyyԥtlԥ yerinԥ yetirilmԥsi detalların

yeyilmԥ intensivliyini azaldır vԥ avtomobilin xidmԥt müddԥtini artırır.

Avtomobilin istismarı prosesindԥ periodik olaraq aqreqat vԥ qovşaqların

yağlama materialları ilԥ doldurulması, yağ ԥlavԥ edilmԥsinԥ ehtiyac yaranır. Çünki,

yağlama

materialları

araqatlardan,

qovşaqlardan

(kiplԥşdiricilԥrdԥn,

birlԥşmԥlԥrdԥn) sızmaqla vԥ buxarlanma nԥticԥsindԥ itmԥklԥ azalır. Xüsusilԥ dԥ,

mühԥrrikin karterinԥ tez-tez yağ ԥlavԥ etmԥk lazım gԥlir ki, belԥ ki, yağın bir

hissԥsi daha çox sorma taktında yanma kamerasına düşür vԥ yanaraq yağ itkisinԥ

sԥbԥb olur. Hԥmçinin, zaman keçdikcԥ işlԥyԥn yağ kԥnardan düşԥn çirk hissԥlԥri (

sürtünmԥ detallarının yeyilmԥ hissԥciklԥri, toz, su, yanacaq) vԥ oksidlԥşmԥ

prosesinin mԥhsulları ilԥ çirklԥndiyindԥn keyfiyyԥtini itirir vԥ onu tԥzԥ yağla

dԥyişmԥk lazımdır. Elԥ bu sԥbԥblԥrԥ görԥ, hԥm dԥ axıb itmԥ olduğundan periodik

olaraq sürtünmԥ qovşaqlarında plastik yağ da ԥlavԥ edilmԥlidir.

Yağlama işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥ keyfiyyԥti aşağıdakı amillԥrlԥ tԥyin olunur:

9 istifadԥ olunan yağlama materiallarının yağlama xԥritԥsi göstԥricilԥrinԥ

uyğun olması;

9 yağlama-tԥmizlԥmԥ işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥ texnologiyasına ciddi

ԥmԥl

olunması;

9 yağlama işlԥrinin müԥyyԥn olunmuş aparılma periodikliyinԥ ԥmԥl edilmԥsi.

Bu şԥrtlԥrԥ ԥmԥl edilmԥzsԥ, avtomobilin aqreqatlarının detalları vaxtından qabaq

sıradan çıxır.

Yağlama işlԥrindԥ avtomobilԥ yalnız yağlama xԥritԥsindԥ göstԥrilԥn yağ

markaları tԥtbiq olunmalıdır.

Plastiki yağlama materialları ilԥ yağlama işlԥri apardıqda, yalnız zԥruri hallarda

yüksԥk tԥzyiqli

(40 MPa-dan çox) yağlamadan istifadԥ etmԥk lazımdır. Bԥzi

yağlama nöqtԥlԥrindԥ yüksԥk tԥzyiq qovşağın işini poza bilԥr (yayın sınması,

qovşaqda kipliyin pozulması vԥ s.). Sürtünmԥ qovşağına sürtgü yağının vurulması

üçün ԥn yüksԥk tԥzyiq kifayԥt etmԥdikdԥ, onda hԥmin qovşağı sökmԥk vԥ oradakı

köhnԥ bԥrkimiş yağı çıxarmaq tövsiyԥ olunur.

Avtomobildԥ yağlama işlԥri apardıqda tԥdbirlԥr görülmԥlidir ki, yağlama

materialları kuzovun rԥngli hissԥlԥrinԥ vԥ rezin detallara düşmԥsin.

Yağlama ԥmԥliyyatları qurtardıqdan sonra:

9 plastik yağın qovşaqdan çıxan artıq hissԥsi, hԥmçinin maye yağların

damcıları tԥmizlԥnmԥlidir;

9 doldurma deşiklԥrinin tıxacları (qapaqları) tam bağlanmalıdır;

9 yağlama press-mԥmԥciklԥri silmԥklԥ qurudulmalıdır.

Yağlama materialı aqreqata müԥyyԥn olunmuş sԥviyyԥyԥ qԥdԥr doldurulur.

Sԥviyyԥ şup vԥ ya tıxacla tԥyin olunur. Yağın miqdarı normadan artıq olduqda,

kiplԥşdiriciyԥ olan tԥzyiq dԥ yüksԥlir vԥ nԥticԥdԥ yağın axıb itmԥsi baş verir. Yağ

miqdarı normadan az olduqda detalların yeyilmԥsi artır.

Transmissiya aqreqatlarının ventilyasiya

(hava) deşiklԥrini yaxşı tԥmizlԥmԥk

lazımdır ki, aqreqatın karterindԥ yüksԥk tԥzyiq yaranmasın vԥ kiplԥşdiricilԥrin

hermetikliyi pozulmasın.

Yağlama işlΩrindΩ istifadΩ olunan Ωsas avadanlıq vΩ alΩtlΩr. Mühԥrriki vԥ

transmissiya aqreqatlarını yağla doldurmaq üçün avtoservis müԥssisԥlԥrindԥ

yağpaylayıcı qurğulardan istifadԥ olunur. Plastik yağ aqreqatın sürtünԥn sԥthlԥrinԥ

press-mԥmԥciklԥrdԥn vurulur. Bunun üçün qovucu press-mԥmԥciyԥ birlԥşdirilir.

Plastik yağlarla yağlamada yüksԥk tԥzyiqli vurucu qurğular istifadԥ olunur. Bu

qurğular yağlama materialları üçün rezervuardan vԥ pnevmatik vԥ ya

elektromexaniki intiqallı yüksԥk tԥzyiq nasosundan ibarԥtdir. Aqreqatdan köhnԥ

yağın, qalıqların tԥmizlԥnmԥsi üçün yuyucu qurğular da tԥtbiq edilir.

Əsas yağlama işlΩrinin aparılması texnologiyası. Yağlama işlԥri TQ zamanı

yağlama xԥritԥsinԥ uyğun olaraq aparılır. Yağlama xԥritԥsi avtomobilԥ zavod

tԥrԥfindԥn verilmiş texniki sԥnԥdlԥrdԥ

( tԥlimat, servis kitabçası vԥ s.) olur.

Yağlama xԥritԥsindԥ yağlama nöqtԥlԥrinin yerlԥşmԥ yeri, istifadԥ olunan yağlama

materiallarının markaları, hԥmçinin işlԥrin yerinԥ yetirilmԥ periodikliyi göstԥrilir.

Avtomobilin yağlama xԥritԥsi

Yağlama

Nöqtԥlԥrin

Materialın

Periodiklik

Yerinԥ

nöqtԥsi

sayı

adı

yetirilԥn

işlԥrin hԥcmi

Yağlama

Yayda

Hԥr gün

Mühԥrrikin

karteri

20×30

5000 km

karterindԥ

Qışda

yağın

15×30

sԥviyyԥsini

yoxlamaq, yağ

dԥyişmԥk

Avtomobillԥrdԥ ԥsas yağlama nöqtԥlԥri aşağıdakılardır:

9. Mühԥrrik : mühԥrrik karteri;

10.Transmissiya.

ølişmԥ muftası : pedalın oxu, ayırma çԥngԥli, ayırma yastığı.

Ötürmԥlԥr qutusu : karter.

Kardan ötürmԥsi : çarpazın yastıqları, çԥngԥllԥrin başlıqları, aralıq dayağın yastığı,

şlisli val.

Baş ötürücü : karter.

11.Asqı : sırğalar vԥ içliklԥ birlikdԥ ressor barmaqları, ressor vԥrԥqlԥri, qeyri-

asılı asqıda oynaq birlԥşmԥlԥri vԥ istiqamԥtlԥndiricilԥr.

12.Tԥkԥrlԥr : tԥkԥr toplarının yastıqları.

13.Sükan idarԥsi.

Sükan mexanizmi : karter ( yağı tökmԥk vԥ boşaltmaq {buraxmaq} üçün deşik).

Sükan intiqalı : sükan idarԥsinin boyuna dartqısının soşka vԥ dönmԥ sapfasının

lingi ilԥ oynaqlı birlԥşmԥlԥri, eninԥ dartqının dönmԥ sapfalarının linglԥri ilԥ

oynaqlı birlԥşmԥlԥri, dönmԥ sapfasının şkvoreni.

14.Tormoz sistemi.

Tormoz intiqalı : linglԥ sistemi, pedalın valı, eninԥ tormoz valı, dartqılar.

Tormoz mexanizmi : ayırıcı yumruqlar.

15.Mühԥrrikin vԥ şassinin digԥr konstruksiya elementlԥri.

Ventilyator, su nasosu, starterin dişlin çarx ötürmԥsi, ötürmԥlԥr qutusunun

dԥyişmԥ lingi, buksir qarmağı, qida sistemindԥ linglԥr sistemi, generator,

alışdırma sisteminin cihazları.

16.Kuzov.

Mühԥrrik kapotunun qıfılları

( cԥftԥlԥri), kapotun oynaqları, ventilyasiya

klapanları, şüşԥ tԥmizlԥyici, pԥncԥrԥ şüşԥlԥrini qaldırıb-endirmԥ mexanizmlԥri,

qapı qıfılları, kilidlԥr, qapı cԥftԥlԥri.

Mühԥrrikin detallarının yağlanması. Mühԥrrikin yağlama sisteminin qulluğu

nԥzԥrdԥ tutur: karterdԥ yağın sԥviyyԥsinin sistematik yoxlanması, işlԥnmiş yağın

dԥyişdirilmԥsi; yağlama sisteminin yuyulması; yağ süzgԥclԥrinin yuyulması vԥ

dԥyişdirilmԥsi; yağın axıb itmԥsinin aradan qaldırılması; yağlama sistemindԥ işçi

tԥzyiqin yoxlanması vԥ tԥlԥb olunan qiymԥtinin saxlanması; detalların qurum,

lak vԥ çöküntülԥrdԥn tԥmizlԥnmԥsi.

Mühԥrrikin karterindԥ yağın sԥviyyԥsi xüsusi çubuğunşupun vasitԥsilԥ mühԥrriki

dayandırdıqdan sonra tԥyin edilir. Yağın sԥviyyԥsini yoxlamaq üçün avtomobil

üfüqi meydançada qoyulur.

2...3 dԥqiqԥ gözlԥmԥklԥ yağın

ԥsas hissԥsinin

detalların sԥthindԥn süzülԥrԥk mühԥrrikin altlığına yığılmasına imkan verilir.

Şupda, adԥtԥn üç nişan olur. Yağın sԥviyyԥsi <<min>> nişanına uyğun gԥlirsԥ

vԥ ya ondan aşağıdırsa avtomobilin istismarına icazԥ verilmir.

Transmissiya aqreqatlarının detallarının yağlanması. Transmissiya

aqreqatlarının karterinԥ periodik olaraq yağ ԥlavԥ edilir vԥ qovşaqlara ( mԥsԥlԥn,

kardan ötürmԥsinin qovşaqlarına) plastik yağ vurulur. Transmissiya

aqreqatlarında yağı avtomobili işdԥn dayandıqdan dԥrhal sonra, yԥni yağın

özlülüyü az olduqda dԥyişmԥk mԥqsԥdԥuyğundur.

øşlԥnmiş yağ boşaltma deşiyindԥn tıxacı açmaqla boşaldılır, sonra karterԥ

yuyucu mԥhlul doldurub, arxa tԥkԥrlԥri asılmış vԥziyyԥtԥ gԥtirirlԥr. Mühԥrriki

işԥ salır vԥ ötürmԥlԥr qutusunda I pillԥli

( ötürmԥni) qoşub

1...2 dԥqiqԥ

mühԥrriki işlԥdirlԥr. Bundan sonra çirkli mayeni boşaldır vԥ tԥzԥ yağ

doldururlar.

Avtoservis müԥssisԥsindԥ transmissiya aqreqatlarını yağla doldurmaq üçün

xüsusi yağpaylayıcı qurğular istifadԥ olunur.

Sükan mexanizmin yağlanması. Yağlama işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥ qaydası

transmissiya aqreqatlarında olduğu kimidir.

Hԥrԥkԥt hissԥsinin detallarının yağlanması. Plastik yağlar press-

mԥmԥciklԥrdԥn müxtԥlif tipli yağ qovucular vasitԥsilԥ vurulur. Bu zaman yağ

sürtünԥn sԥthlԥr arasını doldurmalı vԥ bir qԥdԥr dԥ xaricԥ çıxarmalıdır. Yağlama

materiallarının

vurulmasını

asanlaşdırmaq üçün sürtünԥn sԥthlԥri

yüksüzlԥşdirmԥk vԥ ya bir-birinԥ nԥzԥrԥn tԥrpԥtmԥk olar. Yağ kanalları çox

çirklԥndikdԥ vԥ yağ keçmԥdikdԥ pres-mԥmԥciklԥri dԥyişmԥk olar, bu da kömԥk

etmԥzsԥ hidrodeşici istifadԥ olunur vԥ ya tԥmizlԥnir.

Digԥr aqreqatların vԥ sürtünmԥ qovşaqlarının yağlanması. Ventilyator, su

nasosu, generator, tormoz intiqallarının linglԥr sistemi, sükan intiqalının

oynaqları, elastik troslar, qapı qıfılları, pԥncԥrԥlԥrin şüşԥ qaldırıcıları, ilişmԥ

qurğuları vԥ başqaları plastik yağlarla yağlanır. Bu işdԥ,

ԥsasԥn, yağın

konstruksiyadan press-mԥmԥciklԥrdԥn müxtԥlif tipli qovucularla vurulması vԥ

ya ԥllԥ doldurulma istifadԥ olunur.

CT-dԥ sökmԥ-yığma işlԥrinin texnologiyası

Sökmə-yığma işlərinin təyinatı.

Avtomobilin tԥmirinin başlanğıc vԥ son (yekun) ԥmԥliyyatları sökmԥ vԥ yığma

işlԥridir. Sökmԥ prosesinin

ԥmԥk mԥsrԥflԥrinin xüsusi çԥkisi tԥmirin ümumi

ԥmԥk tutumunun 11..15%-ni tԥşkil edir. Dԥqiq vԥ keyfiyyԥtlԥ yerinԥ yetirilԥn

sökmԥ detalların qorunmasını yüksԥldir, tԥmirin sonrakı ԥmԥliyyatlarının ԥmԥk

tutumunu azaldır vԥ nԥticԥdԥ, son mԥhsulun keyfiyyԥtinԥ vԥ maya dԥyԥrinԥ tԥsir

göstԥrir. Sökmԥ prosesi yaxşı tԥşkil edildikdԥ detalların 60...70%-ԥ qԥdԥri tԥkrar

istifadԥ olunur. Yalnız sökmԥ-yığma işlԥrinin tԥkmillԥşdirilmԥsi hesabına

yastıqların 15...20%, kronşteynlԥrinin 45%, bԥrkitmԥ detallarının tԥkrar istifadԥ

payı 25

45% artırıla bilԥr. Bu mԥlumatlar sökmԥ-yığma işlԥrinin hesabına

tԥmirin iqtisadi sԥmԥrԥliliyinin yüksԥldilmԥsinԥ imkan verԥn rezervlԥri göstԥrir.

Sökmԥ-yığma işlԥri bu gün dԥ böyük ԥmԥk tutumlu işlԥr sayılır vԥ tԥmirin

sԥmԥrԥliliyinin yüksԥldilmԥsinin

ԥsas istiqamԥtlԥrindԥn biri sökmԥ-yığma

işlԥrinin mexaniklԥşdirilmԥsidir.

CT zamanı sökmΩ-yığma işlΩrinin yerinΩ yetirilmΩ texnologiyası vΩ avadanlığı.

Avtoservis müԥssisԥlԥrindԥ sökmԥ-yığma işlԥri CT-nin istehsalat zonasında,

hԥm dԥ ayrı-ayrı şöbԥlԥrdԥ (sexlԥrdԥ) aparılır.

CT zonası. CT zonasının işçi postlarında yerinԥ yetirilԥn sökmԥ-yığma işlԥrinԥ

aiddir: mühԥrriklԥrin, arxa vԥ qabaq körpülԥrin, ötürmԥ qutularının, radiatorların,

ilişmԥ muftalarının, asqı detallarının, ressorların, şkroven birlԥşmԥlԥrinin yeyilmiş

detallarının, tԥkԥr toplarının yastıqlarının, kardan oynaqlarının vԥ b.k.

dԥyişdirilmԥsi; istehsalat sahԥlԥrindԥ

( sexlԥrdԥ) tԥmir edilmԥli olan aqreqat,

mexanizm vԥ sistem elementlԥrinin avtomobilin üzԥrindԥn sökülԥrԥk çıxarılması

vԥ tԥmir edildikdԥn sonra yenidԥn avtomobildԥ quraşdırılması.

Bu işlԥr xԥndԥklԥrdԥ, qaldırıcılarda, estakadalarda, stendlԥrdԥ, domkratlarda,

aqreqatların çıxarılması vԥ yenidԥn yerinԥ quraşdırılması üçün xüsusi tԥrtibatların

vasitԥsilԥ yerinԥ yetirilir.

Mexaniklԥşdirmԥ sԥviyyԥsini yüksԥltmԥk üçün müxtԥlif tipli

( mexaniki,

elektromexaniki, elektrohidravlik, elektropnevmatik vԥ s.) qaykaburanlar, açarlar

vԥ s. istifadԥ olunur.

Avtoservis avadanlığının istehsalı ilԥ mԥşğul olan müԥssisԥlԥr müxtԥlif sökmԥ-

yığma işlԥrini yerinԥ yetirmԥk üçün çıxarıcı alԥtlԥr dԥstlԥri, tԥrtibatlar istehsal

edirlԥr. Mԥsԥlԥn, sükan idarԥsinin soşkasını çıxarmaq üçün çıxarıcı belԥ

tԥrtibatlardandır. Çıxarıcının tutqacları soşkada oturdulur vԥ soşkanın valına

söykԥnԥn dԥstԥkli yivli çubuğun kömԥyilԥ soşkanın valından dartaraq onu hԥrԥkԥtԥ

gԥtirir vԥ çıxarır.

Sökmԥ-yığma işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsi tԥhlükԥsizlik texnikası vԥ

ԥmԥk

mühafizԥsi qaydalarına ciddi ԥmԥl olunmasını tԥlԥb edir. Aqreqatların çıxarılması

vԥ nԥql edilmԥsi, yalnız krantirlԥrin, elektrik telferlԥrinin, arabacıqlarının vԥ b.k.

vasitԥlԥrin kömԥyilԥ yerinԥ yetirilmԥlidir.

Sökmԥ-yığma işlԥri CT zonasından başqa, hԥm dԥ praktiki olaraq bütün

istehsalat sahԥlԥrindԥ aparılır. Sökmԥ-yığma işlԥrinin

ԥn böyük hԥcmi aqreqat

şöbԥsinin (sexinin) payına düşür. Şöbԥyԥ gԥtirilԥn aqreqatlar ԥvvԥlcԥ xüsusi yuma

maşınlarında xaricdԥn (üstdԥn) yuyulur. Yuma maşınlarında, elektrik mühԥrriki ilԥ

hԥrԥkԥtԥ gԥtirilԥn nasos vasitԥsilԥ yuyucu mԥhlul rezervuardan (çԥndԥn) tԥzyiq

altında, sopladan aqreqatın sԥthinԥ vurulur. Belԥliklԥ, üstdԥn tԥmizlԥmԥ mԥhlulun

yuyucu tԥsiri vԥ nasosun yaratdığı tԥzyiq hesabına olur.

Yuma-tԥmizlԥmԥ

ԥmԥliyyatları. Aqreqat sökmԥ-yığma stendlԥrindԥ

tԥrtibatların, alԥtlԥrin kömԥyi ilԥ söküldükdԥn sonra detalları yuyur, tԥmizlԥyir vԥ

yağsızlaşdırırlar. Mühԥrrikin müvafiq detallarını qurumdan, lak vԥ

ԥrpdԥn

tԥmizlԥyirlԥr. Porşen sԥthindԥki, blok başlığında, yanma kamerasına, xaricetmԥ

borularında, sorma vԥ xaricetmԥ klapanlarındakı qurum vԥ lakı mexaniki, kimyԥvi

vԥ ultrasԥs üsulları ilԥ tԥmizlԥyirlԥr. Detalları tԥmizlԥmԥk üçün mexaniki

tԥrtibatlardan istifadԥ olunur. Belԥ tԥrtibatların kömԥyi ilԥ qurumu tԥmizlԥdikdԥ

detalların üzԥrindԥ dԥrin cızıqlar qoymamaq üçün xüsusi ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Bu üsulun ԥmԥk tutumu nisbԥtԥn böyükdür vԥ ԥmԥk mԥhsuldarlığı aşağıdır.

Detalların tԥmizlԥnmԥsindԥ sԥmԥrԥli vԥ yüksԥk keyfiyyԥtli üsul kimyԥvi üsuldur.

Bu üsulda detal içindԥ 885...90⁰S-yԥ qԥdԥr qızdırılmış yuyucu mԥhlul olan vannaya

salınaraq 2...3 saat saxlanılır. Detalları vannada tԥmizlԥdikdԥn sonra tԥrkibindԥ

0,1...0,3% xrompik olan su ilԥ yaxalayır, sonra isԥ sıxılmış hava ilԥ üfürürlԥr.

Detalları tԥmizlԥmԥk üçün istifadԥ olunan ԥn müasir üsullardan biri ultrasԥslԥ

tԥmizlԥmԥdir. (ultrasԥs-tezliyi 20000Hs-dԥn çox olan elastiki rԥqslԥrdir).

Mühԥrrikin soyutma sistemindԥ su köynԥklԥrini ԥrpdԥn tԥmizlԥmԥk üçün xüsusi

qurğular tԥtbiq olunur. Belԥ qurğularda yuma müddԥti 2...5 dԥqiqԥ olur. Lakin belԥ

qurğularda yumadan sonra da bԥzԥn detalları qurum, lak vԥ çöküntülԥrdԥn

tԥmizlԥmԥk üçün ԥlavԥ olaraq mexaniki vԥ kimyԥvi üsullarla emal etmԥk lazım

gԥlir. Belԥ detallardan klapanları, karterin ventilyasiya sisteminin vԥ soyutma

sisteminin detallarını, silindrlԥr bloku vԥ blok başlığını, porşendԥn üzük yuvalarını,

qazpaylanma mexanizminin detallarını göstԥrmԥk olar.

Detalların

yoxlanması vԥ qüsurlaşdırılması.

Yuma-tԥmizlԥmԥ

ԥmԥliyyatlarından sonra nԥzarԥt-yoxlama vԥ qüsurlaşdırma yerinԥ yetirilir.

Detalları aşağıdakı kimi qruplaşdırırlar:

• Bԥrpaya (tԥmirԥ) tԥlԥbatı olmayanlar - yararlı detallar;

• Bԥrpa (tԥmir) oluna bilԥn detallar;

• Util (bԥrpa edilԥ bilmԥyԥn) detallar.

Detalların texniki sԥnԥdlԥrin tԥlԥblԥrinԥ uyğunluğu,

ԥsasԥn, ölçmԥ alԥtlԥrinin

(ştangersirkul, mikrometr, daxildԥn ölçԥn, tıxaclar, şablonlar vԥ b.) kömԥyilԥ

yoxlanılır. Bu zaman ölçmԥ nԥticԥlԥrinin texniki sԥnԥdlԥrdԥki mԥlumatlarla

müqayisԥsi

(tutuşdurulması) yolu ilԥ detalların formasındakı vԥ ölçülԥrindԥki

meyllԥnmԥlԥr (fԥrqlԥr) tԥyin edilir. Detallar üzԥrindԥki cızıqlar, sıyrıntılar, çatlar,

ԥziklԥr, korroziya izlԥri

, pittinq, detalların formasında vԥ ölçülԥrindԥki

dԥyişikliklԥr detalların sonrakı istifadԥyԥ yararsız olması

ԥlamԥtlԥridir.

Qüsurlaşdırmadan sonra tԥmir olunmalı detallar bԥrpaya göndԥrilir.

Aqreqatların yığılması. Tԥmir edilmiş detallar, yararlı detallar vԥ yararsızların

ԥvԥzinԥ alınmış tԥzԥ detallar yığmaya verilir. Yığma prosesi dԥ sökmԥdԥ istifadԥ

olunan eyni stend vԥ tԥrtibatlar vasitԥsi ilԥ aparılır. Yığma ԥmԥliyyatları hԥr bir

aqreqat vԥ qovşaq üçün dԥqiq texnoloji ardıcılıqla yerinԥ yetirilmԥlidir. Yığma

prosesindԥ müxtԥlif ölçmԥ alԥtlԥri: şuplar, dinamometrlԥr, xԥtkeşlԥr, şablonlar vԥ

b.k. istifadԥ edilir.

Aqreqatların sınağı vԥ yoxlanması. Aqreqatlar yığıldıqdan sonra sınaq

stendlԥrindԥ sınaq edilir vԥ aqreqatın parametrlԥrinin texniki sԥnԥdlԥrԥ uyğunluğu

yoxlanılır.

Sınaq zamanı diaqnostika vasitԥlԥri dԥ istifadԥ olunur.

Göstԥrilԥn

ԥmԥliyyatlardan sonra aqreqatları rԥnglԥyir, CT zonasına vԥ ya

gözlԥmԥ lazım gԥldikdԥ anbara (saxlanma sahԥsinԥ) göndԥrirlԥr.

MhHƏRRİKİN TEXNİKİ QULLUĞU VƏ CARİ TƏMİRİ

MühΩrrikin texniki vΩziyyΩtinΩ nΩzarΩt

Mühԥrrikin texniki vԥziyyԥtinin diaqnostikası aşağıdakı hallardan birindԥ aparıla

bilԥr:

9 avtomobilin müԥyyԥn yürüşündԥn sonra nizamlamaya vԥ ya tԥmirԥ olan

ehtiyacını aşkar etmԥk üçün;

9 mühԥrrikin gücü azaldıqda, yanacağın vԥ ya yağlama materiallarının sԥrfi

artdıqda, taqqıltı vԥ tüstülԥnmԥ yarandıqda, yağlama sistemindԥ tԥzyiq

düşdükdԥ, silindrlԥr qeyri-müntԥzԥm işlԥdikdԥ.

Mühԥrrikin texniki vԥziyyԥti nԥzarԥt-baxış vԥ diaqnostik vasitԥlԥrin kömԥyilԥ

yoxlanılır. Baxış zamanı mühԥrrikin bԥrkidilmԥsi, mühԥrrikin komplektliliyi, yağ,

yanacaq vԥ soyuducu mayenin sızması qüsurları, elektrik avadanlığı naqillԥrin

korlanmış hissԥlԥrini vԥ digԥr görünԥn qüsurları aşkar etmԥk olar. Bununla da,

diaqnostikadan qabaq mühԥrrikin TQ vԥ ya tԥmirԥ ehtiyacı müԥyyԥn edilԥ bilԥr.

Baxışın növbԥti mԥrhԥlԥsi mühԥrrikin işԥ salınması vԥ işlԥmԥsi prosesindԥ

nԥzarԥtdir. Bu zaman asan işԥ düşmԥ, xaric olunan işlԥnmiş qazlarda tüstülԥnmԥnin

olması, kԥskin sԥs-küy, taqqıltıların eşidilmԥsi, dirsԥkli valın müxtԥlif dövrlԥr

sayında mühԥrrikin müntԥzԥm vԥ dayanıqlı işlԥmԥsi, birlԥşmԥlԥrin kipliyi,

sürücünün nԥzarԥt-ölçü cihazları lövhԥsindԥki (panelindԥki) göstԥrişlԥri yoxlanılır.

Mühԥrrikin ümumi diaqnostikası, onun texniki vԥziyyԥtini xarakterizԥ edԥn

diaqnostika parametrlԥrini: mühԥrrikin gücünün, yanacaq sԥrfi vԥ yağ itkisi sԥrfini

ölçmԥklԥ yerinԥ yetirilir.

Mühԥrrikin effektiv gücünün qiymԥti, istehsalat şԥraitindԥ avtomobili dartıcı-

keyfiyyԥt stendindԥ bütövlükdԥ diaqnostika etdikdԥ tԥyin edilir. Mühԥrrikin gücü

bir çox amillԥrdԥn: silindr-porşen qrupunun detallarının vԥ klapanlarının

yeyilmԥsindԥn, alışdırmanı vԥ püskürmԥni qabaqlama bucağından; qığılcımın

gücündԥn; jiklyor vԥ ya forsunkalardan keçԥn yanacaq sԥrfindԥn vԥ s. asılıdır.

Gücün qiymԥti normativ qiymԥtdԥn fԥrqlԥnirsԥ, mühԥrrikin mexanizm vԥ

sistemlԥrinin elementlԥr üzrԥ diaqnostikası yerinԥ yetirilir.

Çarxqolu-sürgüqolu vΩ qazpaylama mexanizmlΩrinin texniki qulluğu vΩ cari

tΩmiri

Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmlԥrinin imtina vԥ nasazlıqları qovuşan hissԥlԥrin

tԥbii yeyilmԥsi ilԥ ԥlaqԥdardır. Nasazlıqlara aiddir: silindrlԥrin, porşen üzüklԥrinin,

porşen üzük yuvalarının, divarlarının vԥ porşen barmağı oturan yuvaların, porşen

barmaqlarının, şatun başlıqlarının içliklԥrinin, dirsԥkli valın boyunlarının vԥ

oymaqlarının yeyilmԥsi; silindr qurğusunun cızıqları; üzlüklԥrin kokslaşması.

Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmlԥrinin imtina vԥ nasazlıqları qovuşan hissԥlԥrin

tԥbii yeyilmԥsi ilԥ

ԥlaqԥdardır. Nasazlıqlara aiddir: silindrlԥrinin, porşen

üzüklԥrinin, porşen üzük yuvalarının, divarlarının vԥ porşen barmağı oturan

yuvaların, porşen barmaqlarının, şatun başlıqlarının içliklԥrinin, dirsԥkli valın

boyunlarının vԥ oymaqlarının yeyilmԥsi; silindr qurğusunun cızıqları; üzlüklԥrin

kokslaşması.

ømtinalar porşen üzlüklԥrinin sınması, yastıqların

ԥriyib dağılması, silindrlԥr

blokunda çatların ԥmԥlԥ gԥlmԥsi vԥ s. nԥticԥsindԥ baş verԥ bilԥr.

Çarxqolu-sürgüqolu

mexanizmlԥrinin

nasazlığının

ԥsas

ԥlamԥtlԥri

aşağıdakılardır: silindrlԥrdԥ kompressiyanın

(silindrdԥ sıxma taktının sonunda

tԥzyiq P_S) azalması, mühԥrrikin işlԥmԥsi zamanı sԥs-küy vԥ taqqıltıların ԥmԥlԥ

gԥlmԥsi, qazların karterԥ keçmԥsi, yağ sԥrfinin artması, karterdԥ yağın durulması (

sıxma taktında karterԥ işçi qarışığın buxarlarının keçmԥsi nԥticԥsindԥ) alışdırma

şamlarının yağla çirklԥnmԥsi, elektrodlarda his ԥmԥlԥ gԥlmԥsi vԥ qığılcım ԥmԥlԥ

gԥlmԥsinin pislԥşmԥsi. Nԥticԥdԥ, yanacaq sԥrfi artır vԥ mühԥrrikin gücü azalır,

sԥsboğandan tüstülԥnmԥ müşahidԥ olunur.

Qazpaylanma mexanizmin nasazlıqları aşağıdakılardır: itԥlԥyicilԥrin,

istiqamԥtlԥndirici oymaqların, klapan nimçԥlԥrinin vԥ yuvalarının paylayıcı valın

dişli çarxları vԥ yumrucuqlarının yeyilmԥsi, klapan çubuqları vԥ itԥlԥyicilԥr

arasında araboşluğunun (<< istilik>> araboşluğu) pozulması.

ømtinalara klapan yaylarının elastikliyini itirmԥsi vԥ sınması, paylayıcı dişli

çarxın dişlԥrinin sınması aid edilir.

Klapan çubuqları vԥ itԥlԥyicilԥr arasında araboşluqlarının pozulması paylama

fazalarının pozulmasına, silindrlԥrin dolmasının pislԥşmԥsinԥ sԥbԥb olur.

Araboşluğu artdıqda qazpaylama mexanizminin detallarında taqqıltı yaranır vԥ

onlar vaxtından tez yeyilir. Kiçik araboşluğu vԥ ya araboşluğunun tamamilԥ

olmaması, klapanların yuvalarında kip oturmamasına vԥ işçi qarışığın sorma vԥ

xaricetmԥ borularına sızmasına sԥbԥb olur. Karbüratorlu mühԥrrikdԥ bu

nasazlıqların

ԥlamԥtlԥri karbüratorlarda vԥ sԥsboğanda yüngül

<<partlayış>>

sԥslԥrinin eşidilmԥsidir.

Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmlԥrinin texniki vԥziyyԥti aşağıdakı göstԥricilԥrԥ

görԥ qiymԥtlԥndirilir:

9 kompressiyanın qiymԥti;

9 mühԥrrikin karterinԥ keçԥn qazların hԥcmi;

9 silindrlԥr vԥ klapanların kipliyinin pozulması;

9 karterdԥn yağ itkisi;

9 sorma taktında seyrԥkliyin qiymԥti;

9 vibroakustik metodun parametrlԥri.

Qazpaylama mexanizminin texniki vԥziyyԥti klapanların hermetikliyinԥ

(kipliyinԥ), klapan yaylarının elastikliyinԥ vԥ sorma vԥ xaricetmԥ borularında

tԥzyiqin dԥyişmԥsinԥ görԥ qiymԥtlԥndirilir.

Çarxqolu-sürgüqolu vԥ qazpaylama mexanizmlԥrinin TQ üzrԥ işlԥrin mԥzmunu

aşağıdakılardan ibarԥtdir: bԥrkitmԥ yerlԥrinin vԥziyyԥtinin stabilliyinin yoxlanması

vԥ çԥkilmԥsi (bԥrkitmԥ işlԥri), mühԥrrikin diaqnostika edilmԥsi, nizamlama işlԥri

vԥ yağlama.

Bԥrkitmԥ işlԥri. Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmini diaqnostika etmԥzdԥn qabaq

mühԥrrikin bütün birlԥşmԥlԥrinin karter altlığının bloka, sorma vԥ xaricetmԥ

borularının flanslarının bloka vԥ b. bԥrkidilmԥsinin vԥziyyԥti yoxlanılmalıdır.

Qazların vԥ soyuducu mayenin silindrlԥrin başlığının araqatından sızaraq

keçmԥmԥsi üçün blok başlığının bloka bԥrkidilmԥsini yoxlamaq vԥ lazım gԥldikdԥ

bԥrkidici qaykaları dinamometrik açarla çԥkmԥk lazımdır. Çԥkmԥ momenti vԥ

ardıcıllığı avtomobil zavodlarının tԥlimatı ilԥ müԥyyԥn olunur.

Diaqnostika

etmԥ zamanı mühԥrrikin silindrlԥrindԥ

kompressiya

kompressometrlԥ ölçülür vԥ tԥyin edilmiş qiymԥt normativ qiymԥtlԥ müqayisԥ

edilir.

Kompressiya kiplik göstԥricisi olmaqla silindrlԥrin, porşenlԥrin vԥ

klapanların vԥziyyԥtini xarakterizԥ edir.

Karterԥ keçԥn qazların hԥcminin ölçülmԥsi mühԥrrikin silindr-porşen, porşen

üzlüklԥri qovuşmalarında vԥziyyԥti qiymԥtlԥndirmԥyԥ imkan verir. Yoxlama

qızdırılmış mühԥrrikdԥ qaz sԥrfölçԥnindԥn istifadԥ etmԥklԥ yerinԥ yetirilir.

Mühԥrrikin sorma borusunda seyrԥkliyi vakuummetrlԥ ölçürlԥr. øşlԥyԥn

mühԥrrikdԥ

(qԥrarlaşmış rejimdԥ) seyrԥkliyin qiymԥti ancaq silindr-porşen

qrupunun yeyilmԥsindԥn deyil, hԥm dԥ qazpaylama mexanizminin hissԥlԥrinin

vԥziyyԥtindԥn, alışdırmanın qurulmasından, qida sisteminin nizamlanmasından,

dirsԥkli valın dövrlԥr sayından, yԥni sorma taktında havanın sürԥtindԥn vԥ s.

asılıdır. Bu üsul mühԥrrikin ümumi vԥziyyԥtini xarakterizԥ etmԥklԥ konkret

nasazlığı tapmağa imkan verir.

Silindrdԥ klapanların bağlı vԥziyyԥtindԥ sıxılmış havanın itmԥsi üzüklԥrin

yeyilmԥsini, onların elastikliyinin itmԥsini, kokslaşmasını vԥ ya sınmasını,

silindrin vԥ ya porşenin üzük yuvalarının yeyilmԥsini, klapanların vԥ silindrlԥr

başlığının araqatının kipliyinin pozulmasını xarakterizԥ edir. Mühԥrrikin vԥziyyԥti

bu üsulda xüsusi cihazla yoxlanılır, alışdırma şamı vԥ ya forsunaka deşiyinԥ

bağlanan stuserdԥn silindrlԥrԥ növbԥ ilԥ sıxılmış hava verilir vԥ hava itkisi cihazın

monometrinin göstԥricisinԥ görԥ tԥyin olunur.

Yağ itkisi istismar prosesindԥ ԥlavԥ olunan yağ miqdarına görԥ tԥyin edilԥ bilԥr.

Bu itki üzüklԥrin yeyilmԥsindԥn vԥ klapanların kipliyindԥn asılıdır. Karterdԥn

yanma kamerasına düşԥn yağ miqdarı çox olduqda xaricetmԥdԥ tüstülԥmԥ

ԥhԥmiyyԥtli dԥrԥcԥdԥ artır.

Mühԥrrikin texniki vԥziyyԥtinin qiymԥtlԥndirilmԥsi üçün vibroakustik metod

mühԥrrikin mexanizmlԥrinin işlԥmԥsi zamanı yaranan rԥqsi proseslԥrin

amplitudlarını qeyd etmԥyԥ ԥsaslanır. Bu metod üçün ԥn sadԥ qurğu stetoskopdur.

Rԥqslԥr mühԥrrikdԥn çubuqla membrana ötürülür, eşitmԥ borucuqları vԥ

ucluqlarından keçԥrԥk insan qulağında qԥbul edilir. Vibroakustik metodlardan biri

dԥ rԥqsi prosesin sԥviyyԥsinin qeydԥ alınmasıdır.

Nizamlama işlԥri. Klapanlarda taqqıltı aşkar edildikdԥ klapanların çubuqlarının

ucları arasında vԥ itԥlԥyicilԥr vԥ ya koromıslo (çiyinlik) ucları arasında istilik

avadanlığı yoxlanılır vԥ nizamlanır. Araboşluqları şupla klapanların tam bağlı

vԥziyyԥtindԥ yoxlanılır vԥ lazım olduqda nizamlanır. Nizamlama soyuq

mühԥrrikdԥ aparılır. Mühԥrrikin silindrlԥrinin iş qaydası mԥlum olmalıdır.

Mԥsԥlԥn, 1-5-3-6-2-4 (6-silindrli mühԥrrik üçün).

Mühԥrrikin qazpaylama valının intiqalının zԥncirinin (vԥ ya qayış ötürmԥsinin)

tarımlığı yoxlanılır vԥ nizamlanır.

MühΩrrikin soyutma sistemi

Soyutma sisteminin Ωsas nasazlığları

Soyutma sisteminin nasazlıq ԥlamԥtlԥri mühԥrrikin hԥddindԥn artıq qızması

vԥ ya soyumasıdır. Mühԥrrikin hԥddԥn artıq qızması hԥm dԥ mühԥrrikin uzun

müddԥt böyük yük altında işlԥmԥsi vԥ ya alışdırma vԥ qida sistemlԥrinin

düzgün nizamlanmaması nԥticԥsindԥ ola bilԥr. Soyutma sisteminin nasazlıq vԥ

imtinalarına aiddir: birlԥşdirici şlanqların kiplԥşmԥ yerlԥrindԥn, su nasosunun

kipgԥcindԥn, radiatorda birlԥşmԥ yerlԥrindԥn soyuducu mayenin axması,

ventilyatorun vԥ su nasosunun qayışının qırılması vԥ ya tarımlığının zԥiflԥmԥsi,

yağla çirklԥnmԥsi, termostatın klapanının bağlı vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması, su

nasosu vԥ ventilyatorun hissԥlԥrinin (mԥsԥlԥn, nasosun qanadının, ventilyatorun

pԥrinin) sınması, radiatorun çirklԥnmԥsi, radiator tıxacının kipliyinin pozulması,

sistemdԥ çoxlu ԥrpin yaranması, jalyüzlԥrin bağlı vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması.

Qeyd olunanlar hԥm dԥ mühԥrrikin hԥddԥn artıq qızması sԥbԥblԥridir.

Mühԥrrikin hԥddԥn artıq soyuması termostat klapanının açıq vԥziyyԥtdԥ ilişib

qalması halında, radiator jalyüzinin açıq vԥziyyԥtindԥ vԥ qış mövsümündԥ

istilik örtüklԥri olmadıqda müşahidԥ olunur.

Soyutma sisteminin diaqnostika edilmԥsi sistemin istilik vԥziyyԥtinin vԥ

kipliyinin tԥyini, ventilyator qayışının tarımlığının vԥ termostatın işinin

yoxlanmasından ibarԥtdir. Mühԥrrikin normal yüklԥnmiş halında soyuducu

mayenin normal temperaturu

95^oS hԥdlԥrindԥ radiatorun üst vԥ alt

hissԥlԥrindԥ temperaturlar fԥrqi 8-12^oS olmalıdır.

Soyutma sisteminin TQ zamanı yerinə yetirilən işlər.

Radiatorda soyutma mayenin sԥviyyԥsi, mayenin sızması, intiqal qayışlarının

vԥziyyԥti vԥ tarımlığı yoxlanılır. Su nasosu vԥ ventilyatorun hissԥsi yağlama

xԥritԥsinԥ uyğun olaraq yağlanır. Radiatorun bԥrkidilmԥsi, onun üzlüyünün vԥ

jalyüzinin bԥrkidilmԥsi, hԥmçinin radiatorun, termostatın, axıtma klapanlarının,

jalyüz intiqalının vԥziyyԥti vԥ işlԥmԥsi, ventilyator vԥ su nasosunun

bԥrkidilmԥsi, qızdırma sisteminin kipliyi vԥ işlԥmԥsi, radiator tıxacının buxar-

hava klapanının işlԥmԥsi yoxlanılır.

Soyuducu mayenin sԥviyyԥsi soyuq mühԥrrikdԥ yoxlanılır.

Soyutma sisteminin kipliyi soyuq mühԥrrikdԥ yoxlanmalıdır. østi mühԥrrikdԥ

maye tez buxarlandığından, onun sızma yerinin tapılması çԥtinlԥşir. Əgԥr

baxışla axma yerlԥri aşkar edilmԥzsԥ, ondan sistemin kipliyi sistemdԥ -69 kPa

tԥzyiq yaratmaqla yoxlanılır. Bunun üçün manometr, hava nasosu vԥ radiatorun

doldurulma boğazlığına birlԥşdirmԥk üçün quruluşdan ibarԥt cihazla istifadԥ

olunur.

Əgԥr cihazın göstԥricilԥri stabildirsԥ, demԥli, axma yoxdur. Silindrlԥr

blokunda çatlar varsa vԥ ya araqatı zԥdԥlԥnmişsԥ, cihazın

ԥqrԥbi soyutma

sistemindԥ tԥzyiqin düşmԥsini göstԥrԥcԥkdir.

Ventilyator intiqalının qayışının tarımlığının yoxlanması vԥ nizamlanması

ventilyatorun sazlığının yoxlanması hԥr bir avtomobil modeli üçün uyğun

texnoloji tԥlimata ԥsasԥn aparılır.

Soyutma sisteminin yuyulması sistemdԥ çox miqdarda ԥrp ԥmԥlԥ gԥldikdԥ

yerinԥ yetirilir. Ərpi tԥmizlԥmԥk üçün sistem xüsusi mԥhlullarla texnoloji

tԥlimata ԥsasԥn yuyulur.

Yağlama sistem

Yağlama sisteminin Ωsas nasazlıqları

Yağlama sisteminin nasazlıqlarının xarici ԥlamԥtlԥri-yağın çirklԥnmԥsi, sistemdԥ

tԥzyiqin azalması vԥ ya artmasıdır. Tԥzyiqin azalması aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn ola

bilԥr: yağın kifayԥt qԥdԥr olmaması, onun özlüyünün azalması, yağqԥbuledicinin

torunun çirklԥnmԥsi, yağ nasosunun detallarının, dirsԥkli vԥ qazpaylama vallarının

yastıqlarının yeyilmԥsi, reduksiya klapanının açıq vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması.

Tԥzyiqin artmasının sԥbԥblԥri: yüksԥk özlülüklü yağdan istifadԥ edilmԥsi, yağ

borularının vԥ ya yağ süzgԥcinin çirklԥnmԥsi, reduksiya klapanının bağlı

vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması.

Yağlama sistemində TQ zamanı yerinə yetirilən işlər.

Yağın sԥviyyԥsi, sistemin kipliyi yoxlanılır vԥ lazım gԥldikdԥ mühԥrrikin

karterinԥ yağ ԥlavԥ edilir. Baxışla qovşaqlar vԥ yağ boruları yoxlanılır. Dizel

mühԥrrikli avtomobillԥrdԥ yüksԥk tԥzyiqli yanacaq nasosunda yağın sԥviyyԥsi

yoxlanılır. Tԥlԥbata görԥ sistemdԥ yağ dԥyişdirilir, yağ süzgԥci ya tԥmir, ya dԥ

tԥzԥsi ilԥ ԥvԥz olunur. Mövsümi qulluq olduqda mövsümԥ uyğun olan yağ istifadԥ

edilir. Yağlama sistemindԥki yağın tԥzyiqini göstԥrԥn nԥzarԥt-ölçü cihazları

yoxlanılır. Yağ radiatoru varsa qış mövsümünԥ hazırlıq zamanı bu radiatoru

sistemdԥn ayırırlar.

Yağın sԥviyyԥsini yoxlamaq üçün avtomobil üfüqi meydançada saxlanılır vԥ

mühԥrriki dayandırdıqdan 4-5 dԥqiqԥ sonra ölçü vasitԥsilԥ sԥviyyԥ tԥyin edilir.

Yağın dԥyişdirilmԥsi vԥ yağlama sisteminin yuyulması qızdırılmış mühԥrrikdԥ

yerinԥ yetirilir. Yuma üçün xüsusi yuyucu yağlardan istifadԥ olunur.

Benzin mühΩrrikinin qida sistemi

Benzin mühərrikinin qida sistemi cihazlarının əsas nasazlıqları.

østismar zamanı qida sisteminin texniki vԥziyyԥti dԥyişir. Hava vԥ yanacaq

süzgԥclԥri tԥdricԥn çirklԥnir. Nԥticԥdԥ, hava vԥ yanacağın tԥmizlԥnmԥsi pislԥşir,

yanacaq nasosunun verilişi azalır. Mühԥrrikin müxtԥlif rejimlԥrindԥ yanıcı

qarışığın tԥrkibi kanalların vԥ jiklyorların çirklԥnmԥsi, karbüratorda

nizamlamaların pozulması nԥticԥsindԥ dԥyişir. Karbüratorlu mühԥrriklԥrin qida

sisteminin ԥsas nasazlıqları yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq zԥnginlԥşmԥsi vԥ hԥddԥn

artıq kasıblaşması, yancağın sızıb axmasıdır.

Yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq zԥnginlԥşmԥsinin sԥbԥblԥri aşağıdakılardır:

Hava süzgԥcinin çirklԥnmԥsi, karbüratorun üzgԥcli kamerasında yanacağın

sԥviyyԥsinin yüksԥk olması, karbüratorun yanacaq jiklyorlarında deşiklԥrin

yeyilmԥsi, karbüratorun hava jiklyorlarının çirklԥnmԥsi, jiklyorlar vԥ

tozlandırıcıların altındakı araqatlarının zԥdԥlԥnmԥsi, hava qapağının idarԥ etmԥ

intiqalının nizamlanmasının pozulması

(onun tam açılmaması), karbüratorun

üzgԥcinin zԥdԥlԥnmԥsi.

Yanıcı qarışığın həddən artıq zənginləşməsi əlamətləri.

Xaricetmԥ borusunda qara tüstünün çıxması, sԥsboğandan alov çıxması

(<<partlayış>> sԥslԥrinin eşidilmԥsi), yanacaq sԥrfinin artması, mühԥrrikin

gücünün azalması.

Yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq kasıblaşmasının sԥbԥblԥri: karbüratorun vԥ sorma

borusunun (kollektorun) mühԥrrikin silindrlԥr bloku başlığına bԥrkitmԥ yerlԥrindԥ

kipliyin pozulması nԥticԥsindԥ havanın sorulması, karbüratorun üzgԥcli

kameralarda yanacağın sԥviyyԥsinin aşağı olması, baş dozalaşdırıcı quruluşun vԥ

boş işlԥmԥ sisteminin kanallarının vԥ yanacaq jiklyorlarının çirklԥnmԥsi, yanacaq

borularının vԥ yanacaq süzgԥclԥrinin çirklԥnmԥsi, yanacaq nasosunun

klapanlarının kip oturmaması vԥ membrananın zԥdԥlԥnmԥsi, yanacaq borularının

ştutserlԥrԥ kip bԥrkidilmԥmԥsi, yanacaq çԥninin tıxacında buxar-hava klapanlarının

işinin pozulması.

Yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq kasıblaşmasının

ԥlamԥtlԥri: mühԥrrikin qeyri-

müntԥzԥm işlԥmԥsi, bir iş rejimindԥn digԥrinԥ keçmԥnin pislԥşmԥsi vԥ mühԥrrikin

gücünün azalması, karbüratorda alovlanmanın müşahidԥ edilmԥsi.

Benzin mühΩrrikinin qida sisteminin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

Qida sisteminin texniki vԥziyyԥti aşağıdakı üsullarla tԥyin edilԥ bilԥr: yanacaq

sԥrfinin ölçülmԥsi vԥ onun nԥzarԥt sԥrf norması ilԥ müqayisԥ ölçülmԥsi, qida

sistemi cihazlarının xüsusi qurğularda sınağı.

Nԥzarԥt baxışı zamanı yanacağın sızıb axmasının olub-olmamasını vԥ çԥndԥ

yanacağın sԥviyyԥsini yoxlayırlar.

TQ işlԥrinԥ aiddir:

¾ qida sistemi cihazlarının bԥrkidilmԥsinin yoxlanması, çirk, toz vԥ yağdan

tԥmizlԥnmԥsi, qida sisteminin kipliyinin baxışla yoxlanılması.

¾ dirsԥkli valın müxtԥlif dövrlԥr sayında mühԥrrikin işlԥmԥsinin yoxlanması

vԥ lazım gԥldikdԥ karbüratorun boş işlԥmԥ rejimindԥ nizamlanması,

karbüratorun idarԥ edilmԥsi intiqalının yoxlanması, çökdürücü-süzgԥclԥrdԥn

vԥ yanacaq çԥnindԥn çöküntünün boşaldılması.

¾ yanacaq çԥninin, borularının birlԥşmԥlԥrinin, karbüratorun, yanacaq

nasosunun bԥrkidilmԥsinin vԥ kipliyinin yoxlanması, hava vԥ drossel

qapaqlarının tam açılıb-bağlanmasının yoxlanması vԥ lazım olduqda

nasazlığın aradan qaldırılması, karbüratorun üzgԥcli kamerasında yanacaq

sԥviyyԥsinin yoxlanması vԥ nizamlanması, yanacaq nasosunun işinin

yoxlanması, mühԥrrikin asan işԥ düşmԥsinin yoxlanması.

Bundan başqa, hava süzgԥci vԥ yanacaq süzgԥclԥri çıxarılır, yuyulur, yanacaq

çԥninin qapağında klapanlar yuyulur, lazım olduqda yanacaq çԥni yuyulur,

karbürator nizamlanır.

Karbürator qida sisteminin mürԥkkԥb cihazıdır. Onun texniki vԥziyyԥti bilavasitԥ

mühԥrrikԥ daxil olan yanıcı qarışığın tԥrkibinԥ tԥsir edir. Karbüratorun texniki

qulluğu tԥmizlik, bԥrkitmԥ vԥ s. işlԥrdԥn başqa bir sıra mԥsul yoxlama-nizamlama

işlԥri dԥ nԥzԥrdԥ tutur ki, bunların yerinԥ yetirilmԥsi xüsusi cihazların istifadԥ

olunmasını vԥ peşakarlıq vԥrdişi tԥlԥb edir.

Karbüratoru mühԥrrikdԥn çıxarmadan yerinԥ yetirilԥn TQ işlԥrinԥ aiddir:

karbüratorun idarԥ olunma intiqalının

nizamlanması,

ԥsas dozalaşdırıcı

quruluşların yoxlanması vԥ nizamlanması, karbüratorun elementlԥrinin

yoxlanması.

Karbüratorun mühԥrrikdԥn çıxarılması vԥ sökülmԥsi ilԥ bağlı TQ işlԥrinԥ aiddir:

karbüratorun jikluorlarının, diffuzor blokunun lövhԥlԥrinin elastikliyinin,

sürԥtlԥndirici nasosun verilişinin yoxlanması, hԥmçinin karbüratorun üzgԥcili

kamerasında yanacağın sԥviyyԥsinin yoxlanması vԥ nizamlanması.

Dizel mühΩrrikinin qida sistemi

Dizel qida sisteminin Ωsas nasazlıqları

Dizel mühԥrriklԥrinin qida sisteminin TQ-nin

ԥsas vԥzifԥlԥrindԥn başlıcası

sistemin yanacaq vermԥ mexanizmlԥrinin etibarlı işlԥmԥsinin tԥmin edilmԥsidir.

Qida sistemi yanacağın tԥmizlԥnmԥsini vԥ onun mühԥrrikin silindrlԥrinԥ dԥqiq

dozalaşdırılmış paylarla müntԥzԥm verilmԥsini tԥmin edir.

Qida sistemindԥ yanacaq verilişindԥ ԥsas nasazlıqlar aşağıdakılardır:

¾ sistemin hermetikliyinin pozulması

- bu özünü çԥnindԥn alçaq tԥzyiqli

yanacaq nasosuna qԥdԥr olan hissԥdԥ hava sorulmasında birüzԥ verir vԥ

mühԥrrikin dayanıqsız işlԥmԥsinԥ sԥbԥb olur.

¾ forsunkalara kifayԥt miqdarda yanacağın verilmԥmԥsi

- bu özünü

mühԥrrikin gücünün azalmasında, onun dayanıqsız vԥ qeyri-müntԥzԥm

işlԥmԥsindԥ, güclü vibrasiyanın yaranmasında, mühԥrrikin işԥ düşmԥsinin

çԥtinlԥşmԥsindԥ vԥ kiçik dövrlԥrlԥ işlԥmԥ rejiminԥ keçdikdԥ mühԥrrikin

sönmԥsindԥ göstԥrir.

¾ plunjerli yüksԥk tԥzyiqli yanacaq nasosunun

(YTYN) seksiyalarından

verilԥn yanacağın dozalaşmasının, müntԥzԥmliyinin vԥ yanacaq verilmԥnin

başlama anının pozulması.

¾ forsunkaların tozlandırıcılarının gövdԥlԥrindԥ soplo deşiklԥrinin çirklԥnmԥsi

- bunun nԥticԥsindԥ soplo deşiklԥrindԥ bԥrk koks çöküntülԥri yaranaraq,

onların buraxma qabiliyyԥtini aşağı salır.

¾ soplo deşiklԥrinin yeyilmԥsi vԥ püskürmԥ tԥzyiqinin dԥyişmԥsi.

¾ yüksԥk tԥzyiqli yanacaq nasosunun yüksԥk dԥqiqlik sinfinԥ mԥnsub

hissԥlԥrinin, (plunjerlԥr, plunjer gilizlԥri, qovucu klapanlar) yeyilmԥsi.

¾ yanacaq vermԥ mexanizmlԥrinin nizamlanmalarının pozulması.

Qida sisteminin hermetikliyinin pozulması yanacaq borularının vԥ onların

birlԥşmԥ yerlԥrinin diqqԥtlԥ baxılması ilԥ aşkar olunur. Nԥzԥrԥ almaq lazımdır ki,

işlԥmԥyԥn mühԥrrikdԥ yanacaq sızan yerlԥr mühԥrrik işlԥdikdԥ havanın sorulması

yerlԥrinԥ çevrilԥ bilԥr.

Qida sistemindԥ kifayԥt miqdarda yanacağın verilmԥmԥsinin sԥbԥblԥri:

yanacağın veriliş sisteminԥ hava düşmԥsi, yanacaq süzgԥclԥrinin vԥ forsunkaların

süzgԥclԥrinin süzücü elementlԥrinin çirklԥnmԥsi, alçaq tԥzyiqli yanacaq nasasonun

nasazlığı ola bilԥr.

Qida sisteminin nasazlıq

ԥlamԥtlԥri: tԥzyiqin hԥddԥn artıq artması vԥ ya

azalması, forsunkalardan yanacaq sԥrfinin azalması. Mühԥrriklԥr üçün istismar

üzrԥ tԥlimatlarda vԥ yanacaq sԥrfinin normalaşdırılan qiymԥtlԥri göstԥrilir.

Sistemdԥki tԥzyiqi yoxlamaq üçün nԥzarԥt manometrin forsunkalaran birinԥ qol

vasitԥsilԥ birlԥşdirilib mühԥrriki işԥ salır vԥ dirsԥkli valın müԥyyԥn olunmuş

dövrlԥr sayında forsunkaya gԥlԥn yanacağın tԥzyiqini ölçürlԥr.

Tԥzyiqin artması forsunkanın süzgԥcinin sirklԥnmԥsini göstԥrir. Tԥzyiqin

azalması sistemindԥ hava çԥkdikdԥ vԥ ya yanacaq süzgԥclԥri çirklԥndikdԥ ola bilԥr.

Əgԥr bütün süzgԥclԥri yoxladıqdan vԥ tԥmizlԥdikdԥn sonra yanacaq verilişi yenԥ

dԥ kifayԥt miqdarda olmursa, nasazlığın sԥbԥbini alçaq tԥzyiqli yanacaq nasosunda

axtarmaq lazımdır. Bu hala bu nasosu çıxarıb sökür vԥ onun hissԥlԥrinin texniki

vԥziyyԥtini yoxlayırlar. Porşen tipli alçaq tԥzyiqli yanacaq nasoslarının tԥzyiqinin

vԥ yanacaq verilişinin azalmasının ԥsas sԥbԥblԥri: itԥlԥyicinin çubuğu vԥ gövdԥ

arasında araboşluğunun artması, klapanların kipliyinin pozulması, yayların

elastikliyinin itmԥsi ola bilԥr. Nasosun yaratdığı tԥzyiq sınaq cihazının

komplektinԥ daxil olan manometrlԥ yoxlanılır. Tԥzyiq az olduqda nizamlama

aparılır. Əgԥr nizamlama da yüksԥk tԥzyiqi tԥmin etmirsԥ, onda nasosu saz nasosla

ԥvԥz etmԥk lazımdır.

YTYN-nun seksiyalarından yanacaq verilişinin dozalaşdırılmasının,

müntԥzԥmliyinin vԥ yanacağın verilmԥsinin başlanma anının pozulması plunjer

cütlԥrinin yeyilmԥsi vԥ nasosun nizamlanmasının pozulması nԥticԥsindԥ ola bilԥr.

Forsunkanın tozlandırıcısının gövdԥsindԥ deşiklԥrin çirklԥnmԥsi vԥ ya yeyilmԥsi

nԥticԥsindԥ yanacağın tozlanma keyfiyyԥti pislԥşir. Yanacağın tozlanma keyfiyyԥti

yanacaq püskürmԥ tԥzyiqindԥn asılıdır. Bu tԥzyiq forsunka yaylarının elastikliyinin

nizamlanması ilԥ tԥnzimlԥnir.

Tozlandırıcıların deşiklԥrinin sԥthlԥrinin qeyri-bԥrabԥr yeyilmԥsi,

ԥsasԥn,

tozlandırıcların hazırlanma texnologiyasının pozulması, yanacaq süzgԥclԥrinin

çirklԥnmԥsi, forsunkaların nizamlanmasının pozulması vԥ bir sıra digԥr sԥbԥblԥrlԥ

izah olunur.

Tozlandırıcıların soplo deşiklԥrinin koks çöküntülԥri ilԥ çirklԥnmԥsi,

ԥsasԥn,

klapan sistemi nasaz tozlandırıcılardan yanacağın sızması vԥ ya forsunkanın

normadan aşağı tԥzyiqdԥ işlԥmԥsi nԥticԥsindԥ baş verir. Soplo deşiklԥrinin

çirklԥnmԥsi vԥ ya kokslaşması hidravlik müqavimԥtin kԥskin artmasına gԥtirib

çıxarır, nԥticԥdԥ isԥ forsunkanın bԥzi detalları sına bilԥr. TQ zamanı soplo

deşiklԥrini yoxlamaq vԥ tԥmizlԥmԥk lazımdır. TQ zamanı yanacağın verilmԥsinin

idarԥ olunma intiqalı da yoxlanmalı vԥ nizamlanmalıdır.

Dizel mühԥrrikinin qida sisteminԥ hava verilişi vԥ işlԥnmiş qazların xaric

olunma sistemi dԥ daxildir.

Dizel mühԥrrikindԥ hava verilişinin ԥsas nasazlıqları sistemin hermetikliyinin

pozulması vԥ hava süzgԥcinin çirklԥnmԥsidir. TQ zamanı sistemin hermetikliyi

bԥrpa olunmalı vԥ hava süzgԥcinin elementi tԥmizlԥnmԥli vԥ ya dԥyişirilmԥlidir.

Tozlandırıcıların deşiklԥrin sԥthlԥrinin qeyri-bԥrabԥr yeyilmԥsi,

ԥsasԥn,

tozlandırıcıların hazırlanma texnologiyasının pozulması, yanacaq süzgԥclԥrinin

çirklԥnmԥsi, forsunkaların nizamlanmasının pozulması vԥ bir sıra digԥr sԥbԥblԥrlԥ

izah olunur.

Tozlandırıcıların soplo deşiklԥrinin koks çöküntülԥri ilԥ çirklԥnmԥsi,

ԥsasԥn,

klapan sistemi nasaz olduqda tozlandırıcılardan yanacağın sızması vԥ ya

forsunkanın normadan aşağı tԥzyiqdԥ işlԥmԥsi nԥticԥsindԥ baş verir. Soplo

deşiklԥrinin çirklԥnmԥsi vԥ ya kokslaşması hidravlik müqavimԥtin kԥskin

artmasına gԥtirib çıxarır, nԥticԥdԥ isԥ forsunkanın bԥzi detalları sına bilԥr. TQ

zamanı soplo deşiklԥrini yoxlamaq vԥ tԥmizlԥmԥk lazımdır. TQ zamanı yanacağın

verilmԥsinin idarԥ olunma intiqalı da yoxlanmalı vԥ nizamlanmalıdır.

Dizel mühԥrrikinin qida sisteminԥ hava verilişi vԥ işlԥnmiş qazların xaric olunma

sistemi dԥ daxildir.

Dizel mühԥrrikindԥ hava verilişinin ԥsas nasazlıqları sistemin hermetikliyinin

pozulması vԥ hava süzgԥcinin çirklԥnmԥsidir. TQ zamanı sistemin hermetikliyi

bԥrpa olunmalı vԥ hava süzgԥcinin elementi tԥmizlԥnmԥli vԥ ya dԥyişdirilmԥlidir.

Dizel mühΩrrikinin qida sisteminin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

Dizel mühԥrrikinin qida sisteminin TQ işlԥrinԥ aiddir: yanacaq çԥnlԥrinin,

yanacaq borularının, süzgԥclԥrin, forsunkaların bԥrkidilmԥsinin vԥ hermetikliyinin

yoxlanması, yanacağın verilmԥsinin idarԥ olunma intiqalının işinin yoxlanması vԥ

lazım gԥldikdԥ nizamlanması, yanacağın çԥndԥn forsunkalara gԥlmԥsinin

yoxlanması vԥ lazım gԥldikdԥ yanacaq vermԥ sistemindԥn havanın çıxarılması,

mühԥrriki işԥ salaraq boş işlԥmԥ rejimindԥ dirsԥkli valın dövrlԥr sayının

nizamlanması vԥ mühԥrrikin işinin yoxlanması, yüksԥk tԥzyiqli yanacaq

nasosunun, yanacaq püskürmԥni qabaqlamanın avtomat muftasının, forsunkaların

işlԥmԥsinin yoxlanması vԥ nizamlanması, hava verilişi sisteminin hermetikliyinin

yoxlanması, yanacaq vԥ hava süzgԥclԥrinin tԥmizlԥnmԥsi vԥ yuyulması.

Tԥlԥb olunduqda yüksԥk tԥzyiqli vԥ alçaq tԥzyiqli yanacaq nasoslarını

mühԥrrikdԥn çıxararaq stendlԥrdԥ yoxlamaq vԥ nizamlamaq lazımdır.

MühΩrrikdΩ CT işlΩri

Mühԥrrikin CT zamanı xarakterik işlԥrԥ aiddir: porşen üzlüklԥrinin, porşenlԥrin

vԥ porşen barmaqlarının dԥyişdirilmԥsi, şatun vԥ ana boynu yastıqlarının

nazikdivarlı içliklԥrinin istismar ölçülü içliklԥrlԥ dԥyişdirilmԥsi, blokun araqıtının

dԥyişdirilmԥsi, çatların vԥ deşilmiş yerlԥrin bԥrpası, klapanların vԥ klapan

yuvalarının cilalanması vԥ uyuşdurulması, mühԥrrikin yağlama sisteminin hԥlledici

mayelԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ yuyulması, reduksiya klapanının dԥyişdirilmԥsi vԥ

başqa işlԥr. Mühԥrriki tԥmirdԥn sonra yığıb stenddԥ soyuq vԥ isti sınaqlar aparırlar

vԥ bununla da onu istismar yüklԥnmԥlԥrinԥ hazırlayırlar.

CT zamanı qovuşmaları bԥrpa etdikdԥ tԥmir ölçülԥrindԥn istifadԥ olunur vԥ

ԥsasԥn, birinci tԥmir ölçüsü hԥddindԥ hissԥlԥrin dԥyişdirilmԥsini yerinԥ yetirilir.

Karbüratorlu mühԥrrikin qida sistemi cihazlarının CT işlԥrinԥ aiddir: yanacaq

sԥrfi artmış (yeyilmiş) jiklyorların yenilԥri ilԥ ԥvԥz edilmԥsi, üzgԥcli kameranın

kiplԥşdirici iynԥsinin vԥ onun yeyilmiş yuvasının uyuşdurulması, üzgԥclԥrin

yanacaq sızan yerlԥrinin lehimlԥnmԥsi, yanacaq nasosunun nasaz diafraqmasının

dԥyişdirilmԥsi.

Avtoservis müԥssisԥsindԥ dizel mühԥrriklԥrinin qida sistemi hissԥlԥrinin vԥ

cihazlarının CT-si çox da mürԥkkԥb olmayan avadanlıq vԥ müvafiq olaraq

mürԥkkԥb istehsalat texnologiyası tԥlԥb etmԥyԥn işlԥri

ԥhatԥ edir. Belԥ işlԥrԥ

aiddir: klapanların işçi sԥthlԥrinin vԥ onların yuvalarının sürtülԥrԥk uyuşdurulması,

kiplԥşdirici iynԥlԥrin vԥ forsunkaların tozlandırıcıların, plunjer cütlԥrinin

uyuşdurulması, elastikliyini itirmiş yayların dԥyişdirilmԥsi, yanacaq borularının,

yivlԥrin bԥrpası, boruların ağız hissԥlԥrinin düzԥldilmԥsi, nasosun gövdԥsindԥ

çatların tutulması vԥ b.

Qida sisteminin tԥmir edilmiş hissԥlԥrini yığdıqdan sonra işlԥdir, sınaq edır,

stenddԥ vԥ bilavasitԥ mühԥrrikdԥ nizamlayırlar.

TRANSMİSSİYANIN TQ VƏ TƏMİRİ

Transmissiya mexanizmlΩrinin Ωsas nasazlıqları

Avtomobil transmissiyasının

ԥsas aqreqatları, qovşaqları vԥ mexanizmlԥri

aşağıdakılardır: ilişmԥ muftası, mexaniki vԥ ya avtomat ötürmԥlԥr qutusu, ԥlavԥ

qutu, kardan ötürmԥsi, baş ötürücü vԥ diferensial mexanizmi.

Sürtünmԥli (friksion) ilişmԥ muftasında aşağıdakı nasazlıqlar daha tez-tez baş

verir: intiqalın nizamlanmasının pozulması vԥ nԥticԥdԥ ilişmԥ muftasının tam

ayrılmaması vԥ ya tam qovuşmaması, aparılan diskin friksion üzlüklԥrinin, ilişmԥni

ayırma muftasının yastığının, ilişmԥ muftası intiqalının işçi silindrinin mantejinin

yeyilmԥsi.

ølişmԥ muftasının tam ayrılmaması sԥbԥblԥri ilişmԥ muftası pedalının sԥrbԥst

gedişinin artması, aparılan diskin ԥyilmԥsi vԥ ya çԥplԥşmԥsi, friksion üzlüklԥrin

qırılması, ilişmԥ muftasının hidravlik intiqalına havanın düşmԥsi ola bilԥr.

ølişmԥ muftasının tam qovuşmaması

( yԥni, sürüşԥrԥk fırlanması) sԥbԥblԥri

disklԥrin friksion üzlüklԥrinin yeyilmԥsi vԥ yağa bulaşması, ilişmԥ muftası

pedalının sԥrbԥst gedişinin olmaması, geriçԥkmԥ yayının (pedalı ilkin vԥziyyԥtԥ

gԥtirԥn yayın) elastikliyinin itmԥsi ola bilԥr.

ølişmԥ muftasının kԥskin qoşulması aşağıdakı hallarda ola bilԥr: aparılan diskin

topunun ötürmԥlԥr qutusunun aparan valının şlislԥrindԥ ilişmԥsi, yaylı lövhԥlԥrin

elastikliyinin itmԥsi, sıxıcı diskin vԥ ya nazimçarxın işçi sԥthlԥrinin yeyilmԥsi vԥ

ya siyrilmԥsi zamanı.

øş prosesindԥ hissԥlԥrin çox qızması, sԥs-küy, titrԥyişlԥr vԥ sıçrayışla hԥrԥkԥt

aşağıdakı hallarda baş verir: ilişmԥni ayırma yastığı yeyildikdԥ vԥ ya yaxşı

yağlanmadıqda, aparılan diskin üzlüklԥrinin pԥrçimlԥri boşaldıqda, aparılan diskin

topu ilԥ ötürmԥlԥr qutusunun birinci valının şlisli birlԥşmԥsindԥ ara boşluğu

artdıqda.

Yüksԥk tonlu uğultulu sԥsin yaranması yastığın nasazlığını bildirir. Mexaniki

ötürmԥlԥr qutusuna aşağıdakı nasazlıqlar baş verir: ötürmԥnin öz-özünԥ ayrılması,

sԥs-küy, ötürmԥlԥrin çԥtinliklԥ qoşulması, hԥddԥn artıq qızma vԥ titrԥyişlԥr.

Ötürmԥnin öz-özünԥ ayrılması dişli çarxların dişlԥri yeyildikdԥ, fiksedicilԥrin

yaylarının elastikliyi itdikdԥ, sinxronlaşdırıcının bloklayıcı halqaları yeyildikdԥ vԥ

ya onun sındıqda baş verir.

Yüksԥk sԥs-küy dişli çarxlar, yastıqlar, sinxronlaşdırıcılar yeyildikdԥ, aparan vԥ

aparılan vallar arasında araboşluğu artdıqda, yağ kifayԥt qԥdԥr olmadıqda vԥ ya

çirklԥndikdԥ yaranır.

Ötürmԥlԥrin çԥtinliklԥ dԥyişdirilmԥsi yastıqların vԥ şlisli birlԥşmԥlԥrin yeyilmԥsi,

ötürmԥlԥri dԥyişmԥ intiqalının çԥngԥllԥrinin vԥ ya linglԥrinin deformasiyası ilԥ

ԥlaqԥdardır.

Ötürmԥlԥr qutusunun hԥddԥn artıq qızması karterdԥ yağın az olması, kipgԥclԥrin

yeyilmԥsi, karterin qapaqlarının zԥif bԥrkidilmԥsi vԥ ya yastıqların dağılması

nԥticԥsindԥ baş verir.

Hidromexaniki ötürmԥlԥr qutusunada aşağıdakı nasazlıqlar mümkündür:

avtomobilin hԥrԥkԥti zamanı ötürmԥnin qoşulmaması, ötürmԥlԥr dԥyişԥn zaman

sıçrayışlı hԥrԥkԥtlԥr, ötürmԥlԥrin dԥyişmԥ anlarının qida sisteminin drossel

qapağının açılma dԥrԥcԥsinԥ uyğun olmaması, baş magistralda yağın tԥzyiqinin

aşağı düşmԥsi, hidrotransformadan yağın çıxma yerindԥ vԥ hidromexaniki

ötürmԥlԥr qutusunun karter altlığında yağın temperaturunun yüksԥk olması.

Avtomobilin hԥrԥkԥti zamanı ötürmԥ aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn qoşulmaya bilԥr:

elektromaqnitlԥrin sıradan çıxması, baş zolotnikin pԥrçişlԥnmԥsi, hidravlik

klapanların ilişmԥsi, kiplԥşdirici halqaların vԥ kiplԥclԥrin dağılması, ötürmԥlԥrin

dԥyişdirilmԥsinin avtomat idarԥetmԥ sisteminin nizamlanmasının pozulması.

Ötürmԥlԥri dԥyişԥn zaman sıçrayışlı hԥrԥkԥtlԥr periferiya klapanlarının

qoşucusunun nizamlanmasının

pozulması

vԥ ya mԥzkԥzdԥnqaçma

tԥnzimlԥyicisinin vԥ baş zolotnikin tormozunun bԥrkidilmԥsinin zԥiflԥmԥsi

nԥticԥsindԥ baş verir.

Ötürmԥnin dԥyişmԥ anlarının

(avtomobilin ötürmԥlԥrin dԥyişmԥsinin lazım

olduğu hԥrԥkԥt sürԥtlԥri) drossel qapağının açılma dԥrԥcԥsinԥ uyğun olmaması

aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn ola bilԥr: ötürmԥlԥrin avtomatik dԥyişdirilmԥsi anlarının

nizamlanmasının pozulması, güc vԥ mԥrkԥzdԥnqaçma tԥnzimlԥyicilԥrinin

nasazlıqları (dartqı vԥ linglԥrin ԥyilmԥsi, ilişmԥ vԥ ya bԥrkitmԥlԥrin zԥiflԥmԥsi).

Baş magistralda yağın aşağı tԥzyiqi yağ nasoslarının hissԥlԥrinin yeyilmԥsi vԥ ya

hidromexaniki ötürmԥlԥr qutusunda yağın yüksԥk daxili itkilԥri hesabına baş verir.

Yağın yüksԥk temperaturu friksion disklԥrin ԥyilmԥsi vԥ ya yeyilmԥsi zamanı

müşahidԥ edilir.

Kardan ötürmԥsindԥ nasazlıqların yaranmasını vibrasiya vԥ taqqıltıların çoxalması

bildirir. Vibrasiya hissԥlԥrin bԥrkidilmԥsi boşaldıqda, kardan vallarının

deformasiyası vԥ tarazlığının pozulması baş verdikdԥ yaranır. Taqqıltı şlis

birlԥşmԥlԥrindԥ, xaçın barmaqları vԥ iynԥvari yastıqlar arasında olur vԥ iynԥli

yastıqların xarici halqaları vԥ çԥngԥllԥrdԥki deşiklԥr arasında artdıqda yaranır.

Avtomobilin arxa körpüsü üçün aşağıdakı nasazlıqlar xarakterikdir: yüksԥk

sԥviyyԥli vibrasiya vԥ sԥs-küy, avtomobili yerindԥn hԥrԥkԥt etdirdikdԥ vԥ ya

hԥrԥkԥt zamanı yüklԥnmԥ kԥskin artdıqda yaranan taqqıltı, karterin qızması,

karterdԥn yağ itkisi.

Arxa körpüdԥ yüksԥk vibrasiya vԥ sԥs-küy aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn yaranır: dişli

çarx cütü ilişmԥsindԥ dişlԥrin vԥ yastıqların yeyilmԥsi nԥticԥsindԥ yan

araboşluğunun artması, dişli çarx cütünün konkret sԥth üzrԥ ilişmԥsinin

nizamlanmasının pozulması, yastıqların tarımlığının zԥiflԥmԥsi, yastıqların

yeyilmԥsi nԥticԥsindԥ dişli çarx valının vurması, diferensial mexanizminin

nԥticԥsindԥ dişli çarx valının vurması, diferensial mexanizminin hissԥlԥrindԥ

qüsurların olması (avtomobil ԥyrixԥtli trayektoriya üzrԥ hԥrԥkԥt etdikdԥ aşkara

çıxır).

Avtomobil yerindԥn hԥrԥkԥt etdikdԥ vԥ ya yüklԥnmԥsi kԥskin artdıqda taqqıltı

ԥmԥlԥ gԥlmԥsi aşağıdakı hallarda ola bilԥr:

Baş ötürücünün vԥ ya diferensialın dişli çarx cütünün ilişmԥsindԥ yan

araboşluğunun artması, satellitlԥrin dişlԥrinin vԥ dayaq şaybalarının yeyilmԥsi,

dişli çarxın diferensial qutusuna bԥrkidilmԥsinin zԥiflԥmԥsi, yastıqların yeyilmԥsi

vԥ ya onların nizamlanmasının pozulması.

Karterin qızması yastıqların vԥ dişli çarx cütünün nizamlanmasının pozulması ilԥ

bağlıdır.

Arxa körpü reduktorundan yağ itkisi kiplԥşdirici manjetlԥrin

(kiplԥclԥrin)

yeyilmԥsi, arxa körpü karterinin bolt birlԥşmԥlԥrinin zԥiflԥmԥsi vԥ ya araqatının

zԥdԥlԥnmԥsi nԥticԥsindԥ ola bilԥr.

Transmissiya mexanizmlΩrinin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn

işlΩr

Avtomobilin mühԥrrikindԥn aparan tԥkԥrlԥrԥ ötürülԥn burucu moment sԥlis vԥ

tԥkansız verilmԥlidir. Bütün hԥrԥkԥt sürԥtlԥrindԥ istԥr burucu moment ötürülԥn

zaman vԥ istԥrsԥ boş hԥrԥkԥt zamanı transmissiya aqreqatlarında titrԥyişlԥr vԥ

ԥlavԥ sԥslԥr olmamalıdır.

Transmissiya mexanizmlԥrinin nasazlıqlarının ԥlamԥtlԥri: ilişmԥ muftasının tam

ayrılmaması, ötürmԥlԥr qutusunda ötürmԥlԥrin çԥtin qoşulması vԥ ya öz-özünԥ

ayrılması, yüklԥnmԥ dԥyişilԥrkԥn mühԥrrikdԥ silkԥlԥnmԥnin olması, kardan

ötürmԥsi vallarında vurmaların vԥ titrԥyişlԥrin olmasıdır.

Bütün nasazlıqlar vaxtında aradan qaldırılmalı vԥ texniki qulluq mükԥmmԥl yerinԥ

yetirilԥrkԥn onların baş vermԥ ehtimalı azaldılmalıdır.

Texniki qulluq aparakԥn ilişmԥ muftası pedalının boş hԥrԥkԥtini yoxlayır vԥ lazım

gԥldikdԥ nizamlayırlar, ötürmԥlԥr qutusunun, paylayıcı qutunun vԥ aparan

körpülԥrin karterlԥrindԥ yağın sԥviyyԥsini yoxlayırlar, ötürmԥlԥr qutusunu

bԥrkidԥn qayka vԥ boltları çԥkib bԥrkidirlԥr.

Növbԥti texniki qulluq aparılan zaman yuxarıda qeyd olunan işlԥrdԥn başqa

ötürücü qutuların karterlԥrinin birlԥşdirilmԥsi, hermetikliyi, kardan ötürmԥsinin

aralıq dayaq yastıqlarının vԥziyyԥti, baş ötürücüsünün aparan valının konik dişli

çarx yastıqlarının lütfü, arxa tԥkԥr yastıqlarının vԥziyyԥti vԥ nizamlanması

yoxlanılır. Transmissiya aqreqatlarının karterlԥrindԥ yağın dԥyişmԥsi yağlama

qrafiki müddԥtinԥ uyğun aparılır.

Transmisiya aqreqatlarında CT işlΩri

ølişmԥ muftasında CT işlԥri onu avtomobildԥn çıxardıqdan sonra (mühԥrriki

çıxarmadan) yerinԥ yetirilir. Çıxarmazdan qabaq ilişmԥ muftasının örtüyündԥ vԥ

mühԥrrikin nazimçarxında nişanlar qoyulur. Bu, yığma zamanı onların qarşılıqlı

vԥziyyԥtini vԥ zavod balanslaşdırılmasını pozmamaq üçün edilir. Söküb

çıxarıldıqdan sonra ilişmԥ muftasının hissԥlԥri yuyulur vԥ aparan vԥ aparılan

disklԥrin (pԥrçimlԥrin zԥiflԥmԥsi, ԥyilmԥsi, yeyilmԥ çatları, ԥzilmԥ vԥ sınıqların

olub-olmaması) vԥ başqa hissԥlԥrin vԥziyyԥti nԥzԥrdԥn keçirilir.

Texniki şԥrtlԥrԥ cavab vermԥyԥn nasaz hissԥlԥr dԥyişdirilir. Sıxıcı diskin sԥthindԥ

sıyrıntılar vԥ cızıqlar olduqda onu torna dԥzgahında yonmaq olar.

Hidravlik intiqalın hissԥlԥri tormoz mayesi vԥ ya spirtdԥ yuyulur. Bԥrkimiş vԥ

şişmiş rezin kiplԥşdirici manjetlԥr dԥyişdirilir. ølişmԥ muftası xüsusi tԥrtibatda

yığılır.

Ötürmԥlԥr qutusunun CT aşağıdakı hallarda aparılır: sinxronlaşma olmadıqda

(irԥli hԥrԥkԥt ötürmԥlԥrini qoşduqda sԥs-küy yaranır), sinxronlaşdırıcının

muftasının dişlԥrinin üst vԥ yan sԥthlԥri, yastıqlar, vallar yeyildikdԥ, dişli çarxların

dişlԥri sındıqda vԥ s. Yeyilmiş vԥ ya sınmış hissԥlԥr dԥyişdirilir. Bu zaman

qovuşan, cüt halında işlԥyԥn hissԥlԥrin hԥr birinin dԥyişdirilmԥsi

mԥqsԥdԥuyğundur. Sökmԥ zamanı

(ms., birinci ötürmԥnin dişli çarxı,

sinxronlaşdırıcının topları vԥ s.) xüsusi çıxarıcılardan istifadԥ olunur.

Kardan valının CT kardan oynaqlarında araboşluqları artdıqda vԥ kardan

vallarının dinamiki balanslaşdırılmasının pozulması nԥticԥsindԥ titrԥyişlԥrin

yaranması zamanı onu avtomobildԥn çıxardaraq yerinԥ yetirilir. Valların

borularının ԥyilmԥsi, batıqların yaranması, baş ötürücünün aparan valının (dişli

çarxının) flansının vԥ ya ötürmԥlԥr qutusunun flansının

ԥyilmԥsi vԥ digԥr

nasazlıqlardan kardan ötürmԥsindԥ disbalans yarana bilԥr.

Kardan valının vurması xüsusi tԥrtibatda yoxlanılır. Vurma buraxıla bilԥn

qiymԥtdԥn çox olduqda valı pres vasitԥsilԥ düzԥldirlԥr. Kardan valının dinamiki

balanslaşdırılması xüsusi dԥzgahda yerinԥ yetirilir. Disbalansı aradan qaldırmaq

üçün valın

(borunun) üzԥrinԥ balanslaşdırıcı lövhԥlԥr qaynaq edilir. Şlislԥri

yeyilmiş kardan çԥngԥllԥri, yeyilmiş iynԥli yastıqlar vԥ kiplԥclԥr dԥyişdirilir.

Baş ötürücü vԥ diferensial mexanizminin CT yeyilmiş vԥ zԥdԥlԥnmiş hissԥlԥrin

dԥyişdirilmԥsindԥn, yastıqların vԥ dişli çarxların yeyilmԥsi nԥticԥsindԥ dişli çarxın

ilişmԥsindԥki pozulmuş araboşluğunun bԥrpa edilmԥsindԥn ibarԥtdir.

ShKAN İDARƏETMƏ SİSTEMİ

Sükan idarΩetmΩ sisteminin Ωsas nasazlıqları

Sükan mexanizmi vԥ sükan intiqalında aşağıdakı ԥsas nasazlıqlar ola bilԥr: sükan

çarxının lüftü vԥ sükan idarԥetmԥsindԥ cԥm lüftün artması, araboşluğunu aradan

qaldırdıqdan sonra sükan çarxının dönmԥsinin çԥtinlԥşmԥsi, hissԥlԥrin nisbi

yerdԥyişmԥsi, sükan dartqılarının ԥyilmԥsi, sükan mexanizminin karterindԥ yağın

sızması, mexanizmin nizamlamalarının pozulması.

Sükan hidrogüclԥndiricisi üçün aşağıdakı nasazlıqlar xarakterikdir: nasos

intiqalının qayışının tarımlığının zԥiflԥmԥsi, nasos çԥnindԥ yağın sԥviyyԥsinin

azalması, sistemԥ hava düşmԥsi, idarԥ-etmԥ klapanının zolotnikinin vԥ ya buraxıcı

klapanın ilişmԥsi.

Əgԥr sükan idarԥsi qoyulmuş tԥlԥblԥrԥ cavab vermirsԥ, onda nasazlığın sԥbԥblԥri

aşkar edilmԥli vԥ aradan qaldırılmalıdır. Buna görԥ aşağıdakılar yoxlanılır: sükan

dartqılarının oynaqlardakı araboşluqları, dönmԥ sapfalarının oymaqlarının vԥ ya

şkvorenlԥrinin yeyilmԥsi, sükan mexanizmi karterinin avtomobilin çԥrçivԥsinԥ

etibarlı bԥrkidilmԥsi, dönmԥ yumruqlarının linglԥrinin vԥ oynaq barmaqlarının,

sükan idarԥsinin kardan valının birlԥşmԥlԥrinin çԥkilmԥsi

(bԥrkidilmԥsi), şlisli

birlԥşmԥlԥrdԥ araboşluqları, qabaq tԥkԥrlԥrin yastıqlarının nizamlanması,

hidrogüclԥndiricinin nasosunun intiqal qayışının tarımlığı, sükan mexanizmi

ilişmԥsindԥ yan araboşluğunun nizamlanması, sükan çarxı vԥ ya çarxın valının

oxboyu yerdԥyişmԥsi.

Sükan çarxının dönmԥsinin çԥtinlԥşmԥsi, sükan mexanizmindԥ ilişmԥlԥr,

mexanizmin ilişmԥ cütlԥrindԥ cütlԥrindԥ taqqıltı vԥ cırıltı sԥslԥri aşağıdakı hallarda

baş verir: sükan mexanizmindԥ işçi cütdԥ ilişmԥni vԥ ya yastıqları düzgün

nizamladıqda, sükan valının yastıqları dağıldıqda, mexanizmdԥ yağ olmadıqda.

Sükan mexanizminin karterindԥn yağın axması sükan mexanizminin karterin

qapağının bԥrkidilmԥsinin zԥiflԥmԥsi, kipgԥc vԥ araqatlarının zԥdԥlԥnmԥsi

nԥticԥsindԥ baş verir.

Sükan idarԥsinin hidrogüclԥndiricisinin saz işlԥmԥsi çԥndԥ yağın sԥviyyԥsindԥn,

mühԥrrikin işlԥmԥsi zamanı nasosun yaratdığı tԥzyiqdԥn asılıdır. Hidrosistemin

parametrlԥri avtomobilin istismarı üzrԥ tԥlimata uyğun olmalıdır.

Avtoservisdə xidmətin texnologiyasi və təškili - 4