Avtoservisdə xidmətin texnologiyasi və təškili

2-3%-lik neytrallaşdırıcı içmԥli soda mԥhlulu (göz üçün) olan bağli şüşԥ qablar

olmalıdır. Qԥlԥvi akkumulyator batareyalarının tԥmiri zamanı neytrallaşdırıcı

mԥhlul kimi 5

10%-lik tor turşusu (bԥdԥn dԥrisi üçün) vԥ 2-3%-lik bu turşu

mԥhlulundan (göz üçün) istifadԥ edilir. Turşu, qԥlԥvi vԥ ya elektrolit bԥdԥnin açıq

hissԥsinԥ düşdükdԥ yanıq

ԥmԥlԥ gԥlmԥnin qarşısını almaq üçün tԥcili olaraq

bԥdԥnin hԥmin hissԥsini ԥvvԥlcԥ neytrallaşdırıcı mԥhlulla, sonra isԥ sabunlu su ilԥ

yumaq lazımdır. Rԥflԥrԥ dağılmış elektroliti

10%-lik neytrallaşdırıcı mԥhlulla

hopdurulmuş silgi parçası ilԥ silmԥk, döşԥmԥyԥ dağılmış elektrolitin üstünԥ

ԥvvԥlcԥ taxta yonqarı sԥpmԥk, sonra onu yığıb hԥmin yerԥ neytrallaşdırıcı mԥhlul

çilԥmԥk vԥ qurudulmaq üçün silmԥk mԥslԥhԥtdir.

Akkumulyator işlԥri görülԥn yerlԥrdԥ ԥrzaq mԥhsulları saxlamaq vԥ qida qԥbul

etmԥk qadağandır.

øşi bitirdikdԥn sonra işçi yerini qaydaya salmaq,

ԥl vԥ üzü sabunlu su ilԥ

yumaq, ağzını yaxalamaq vԥ ya duş qԥbul etmԥk lazımdır.

ŞİNMONTAJ VƏ VULKANİZASİYA İŞLƏRİ

Şinlԥrin montaj vԥ demontajı-bu işlԥr üçün xüsusi ayrılmış iş yerindԥ - xüsusi

stendlԥrdԥ aparılmalıdır. Şinin demontajı zamanı kameradan hava tam

boşaldılmalıdır. Demontaj olunan şin çԥnbԥrԥ kip oturmalıdır.

Şinin montajından ԥvvԥl pokrışka diqqԥtlԥ yoxlanılmalıdır. Protektora daxil

olan kiçik daşlar vԥ digԥr bԥrk cisimlԥr kԥnarlaşdırılmalıdır. Pokrışkanın

bortlarının vԥziyyԥti, qıfıl halqası üçün nԥzԥrdԥ tutulmuş çԥnbԥrdԥ oyuq, tԥkԥr

diskinin vԥziyyԥti yoxlanılmalıdır. Çöküklԥri, çatları, tikişlԥri olan vԥ pasla

örtülmüş pokrışkanın montajı qadağandır.

Qıfıl halqası şinin montajı zamanı çԥnbԥrin oyuğuna bütövlükdԥ daxil

olmalıdır. Nasaz vԥ ölçülԥri uyğun gԥlmԥyԥn şinin montaj edilmԥsi qadağandır.

Şini doldurarkԥn aşağıdakılar: döyԥclԥmԥklԥ şinin vԥziyyԥtinin düzԥltmԥk,

qıfıl halqasına çԥkic vԥ ya kuvaldla vurmaq. Əgԥr havanın tԥzyiqi 40%-dԥn çox

azalmayıbsa vԥ tԥzyiqin azalmasının şinin montajını pozmadığına ԥminlik varsa,

şinin demontaj olunmadan doldurulmasına icazԥ verilir. Avtomobildԥn çıxarılmış

şini bunun üçün xüsusi ayrılmış yerdԥ, qoruyucu çԥpԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ

doldurmaq lazımdır. Şin doldurulan yerdԥ dozalaşdııcı vԥ ya manometr

qoyulmalıdır. Montaj vԥ demontaj stendindԥ işlԥdikdԥ, reduktor örtüklԥ

örtülmԥlidir.

Tԥkԥri çıxartmazdan qabaq avtomobilin dayaqlar üzԥrindԥ etibarlı

yerlԥşdirilmԥsinԥ

ԥmin olmaq lazımdır. Bununla bԥrabԥr qıfıl halqasının

vԥziyyԥtini yoxlamaq lazımdır. Kütlԥsi

20 kq-dan çox olan tԥkԥrlԥr vԥ şinlԥr

mexaniki üsulla quraşdırılır vԥ hԥrԥkԥt etdirilir.

Vulkanizasiya işlԥrindԥ xüsusi tԥdris keçmiş, imtahan vermiş vԥ bu işlԥrdԥ

işlԥmԥk üçün icazԥ almış şԥxslԥr işlԥyԥ bilԥr.

Elektrovulkanizasiya işlԥrindԥ işlԥdikdԥ elektrik tԥhlükԥsizliyi qaydalarına

riayԥt edilmԥlidir. Yalnız yoxlanılmış vԥ saz avadanlıqla işlԥmԥyԥ icazԥ verilir.

Vulkanizasiya cihazları vԥ manometrlԥr sınaqdan keçirilmԥlidir. Onlar 12 ayda 1

dԥfԥdԥn gec olmayaraq yoxlanılmalıdır. Manometrlԥrin siferblatında buraxıla bilԥn

işçi tԥzyiqԥ uyğun qırmızı mԥhdudlaşdırıcı hԥdd göstԥrilmԥlidir. Plomblanmamış,

yoxlanmamış, sınaq vaxtının müddԥti keçmiş nasaz manometrlԥrin istifadԥsi

qadağandır.

MİSGƏR, TƏNƏKƏ VƏ KUZOV İŞLƏRİ

Tԥmir olunan kabinalar vԥ kuzovlar xüsusi altlıqlar (stendlԥr) üzԥrinԥ etibarlı

quraşdırılmalıdır. Qanadlar vԥ digԥr detallar düzlԥndirildikdԥ, onlar xüsusi

sağanaqlar (çԥrçivԥ) üzԥrindԥ yerlԥşdirilmԥlidir. Asılmış vԥziyyԥtdԥ olan detalların

düzlԥndirilmԥsi qadağandır. Poladdan lövhԥlԥrin - qanadların vԥ digԥr detalların

düzlԥndirilmԥsindԥn qabaq, onları metal fırça ilԥ pasdan tԥmizlԥmԥk lazımdır.

Tԥmizlԥmԥ yerli sorma ventilyasiyası olan sahԥdԥ aparılmalıdır. Metal lövhԥlԥrlԥ

görülԥn bütün işlԥr yalnız ԥlcԥklԥ yerinԥ yetirilmԥlidir.

Lövhԥ üzԥrindԥ iş aparıldıqda bütün istifadԥ olunan alԥtlԥri vԥ tԥrtibatları

xüsusi taxta vԥ rezin altlıq üzԥrindԥ yerlԥşdirmԥk lazımdır ki, iş zamanı onların

sürüşmԥsi baş vermԥsin. Onların lövhԥ üzԥrindԥn düşmԥmԥsi üçün onlara nԥzarԥt

etmԥk lazımdır. Zubil, çԥkic vԥ başqa alԥtlԥrdԥn istifadԥ edԥrԥk, pԥrçim açarkԥn

qoruyucu eynԥklԥrdԥn istifadԥ etmԥk lazımdır.

Polad lövhԥdԥn detal vԥ ya yamaq hazırladıqda, hԥmçinin zԥdԥlԥnmiş yerlԥr

kԥsildikdԥ iti künclԥr, qıraqlar (kԥnarlar) vԥ tilişkԥlԥr tԥmizlԥnmԥlidir. Pnevmatik

kԥsici ilԥ işlԥdikdԥ hava verilԥnԥ qԥdԥr kԥsici işçi vԥziyyԥtԥ gԥtirilmԥlidir. Metal

qırıntılarını yeşiklԥrԥ yığmaq lazımdır. Metal qırıntılar işçi yerindԥn yalnız metal

fırça ilԥ tԥmizlԥnmԥlidir. Birlԥşmԥ yerlԥri düzlԥndirildikdԥ vԥ tԥmizlԥndikdԥ

qoruyucu örtüyü olan bütöv daşından istifadԥ etmԥk lazımdır.

Avtobusların kuzovlarına vԥ yük avtomobillԥrinin kabinalarına xidmԥt etdikdԥ,

lԥmԥ vԥ ya hԥrԥkԥt etdirilԥn ԥl nԥrdivanlarından istifadԥ edilmԥlidir. Tԥsadüfi

altlıqlar üzԥrindԥ işlԥmԥk qadağan olunur. Lԥmԥlԥr dayanıqlı olmalı, nԥrdivanların

isԥ bԥrkitmԥ oyuqları olmalıdır. Lԥmԥlԥrin metal dayaqları öz aralarında etibarlı

birlԥşdirilmԥlidir.

Döşԥnԥk lövhԥlԥri araboşluqsuz yerlԥşdirilmԥli vԥ möhkԥm bԥrkidilmԥlidir.

Lövhԥlԥrin qalınlığı

40 mm-dԥn az olmamalıdır. Döşԥnԥklԥrin sonu dayaqlar

üzԥrindԥ olmalıdır. Hԥrԥkԥt etdirilԥn ԥl nԥrdivanlarının, eni ԥn azı 150 mm olan

pillԥlԥri olmalıdır. Pillԥlԥri üstdԥn vurulmuş

ԥl nԥrdivanlarından istifadԥ etmԥk

qadağandır. Əl nԥrdivanının uzunluğu elԥ olmalıdır ki, işçi nԥrdivanın yuxarı

başlığından ԥn azı 1 m aşağıdakı pillԥsindԥ dayanaraq işlԥyԥ bilsin. Nԥrdivanın

aşağı ucluğunda onun sürüşmԥsinԥ imkan vermԥyԥn ucluqlar olmalıdır.

Detallar lehimlԥnmԥsi, qalaylanması vԥ tԥmizlԥnmԥsi yerli sorma

ventilyasıyası ilԥ tԥchiz olunmuş iş yerlԥrindԥ aparılmalıdır. Flüs vԥ flüsün

hazırlanması üçün materiallar sutkalıq ehtiyac hԥddindԥ sorucu şkafda

saxlanılmalıdır. Lehim metal yeşiklԥrdԥ saxlanılmalıdır. Turşunun boşaldılması

sorucu şkafda, sınmayan turşuya davamlı qabla aparılır. Boşaldılma zamanı sink

turşuya kiçik partiyalarla salınır. Lehimlԥyici ilԥ işlԥdikdԥ onun sԥtindԥn artıq

lehimi tԥmizlԥmԥk lazımdır ki, ԥrimiş lehim damcılamasın.

Lehim lampalar ayda bir dԥfԥ baxılmalı vԥ yoxlanmalıdır. Yandırılmazdan

ԥvvԥl lehim lampasının sazlığı yoxlanılmalıdır. Lehim lampasının rezervuarında

çat vԥ tez

ԥriyԥn lehim

ԥrintisi olmamalıdır. Lehim lampası ilԥ işlԥdikdԥ

aşağıdakılar qadağan olunur: nasaz lampaların yandırılması, doldurulması üçün

etilli benzindԥn istifadԥ edilmԥsi, odluğun nippelindԥn yanacaq doldurarkԥn

lampanın yandırılması, yanan lampanın tökülmԥ deşiyinԥ sıxılmış hava vurulması.

Nasazlıqlar müԥyyԥn edildikdԥ

(damcılama vԥ rezervuarın deformasiyası,

odluğun yivindԥn qaz sızması) lehimlԥmԥ lampası ilԥ iş tԥcili dayandırılmalıdır.

Lehim lampasının alovunu yalnız bağlayıcı ventillԥ söndürmԥk olar. Lehim

lampasının daxilindԥ sıxılmış hava işlԥdikdԥn sonra onun sökülmԥsinԥ icazԥ

verilir.

Tez alışan vԥ yanan mayelԥr üçün istifadԥ olunan qabların digԥr mԥqsԥdlԥr

üçün işlԥdilmԥsinԥ, onlar diqqԥtlԥ tԥmizlԥndikdԥn sonra icazԥ verilir. øri detalları

altlıq üzԥrindԥ qurulan stendlԥrdԥ lehimlԥmԥk olar.

Radiatorların borularını sünbԥ ilԥ tԥmizlԥdikdԥ ehtiyatlı olmaq lazımdır ki, ԥli

borunun ԥks tԥrԥfindԥ tutmaq vԥ sünbԥni ԥl dԥstԥyinin sonuna qԥdԥr boruya salmaq

olmaz. Radiator tԥmir olunduqdan sonra sıxılmış hava ilԥ su vannasında

yoxlanılmalıdır. Bu zaman sıxılmış havanın tԥzyiqi konkret avtomobil markaları

üçün buraxıla bilԥn hԥddԥn çox olmamalıdır.

RƏNGLƏMƏ İŞLƏRİ

Rԥnglԥmԥ şöbԥsindԥ işlԥrin tԥşkili, aparılması, avadanlığın yerlԥşdirilmԥsi vԥ

istismarı

(<<Rԥnglԥmԥ işlԥri. hmumi tԥhlükԥsizlik tԥlԥblԥri>>) standartının

tԥlԥblԥrinԥ uyğun yerinԥ yetirilir.

Rԥnglԥmԥ işlԥri aparılan zona mԥcburi ventilyasiya vԥ yanğına qarşı vasitԥlԥrlԥ

tԥchiz olunmalıdır. Avtomobillԥri, iri hissԥlԥri yerindԥ, xüsusi ventilyasiya

olmayan yerlԥrdԥ rԥnglԥdikdԥ sanepidemistansiyanın, hԥmkarlar tԥşkilatının

texniki müfԥttişliyinin vԥ yanğın nԥzarԥti orqanının icazԥsi olmalıdır.

Bu zaman aşağıdakı şԥrtlԥri gözlԥmԥk lazımdır:

9 rԥnglԥmԥ işlԥri başqa işlԥr aparılmayan vaxtda yerinԥ yetirilmԥlidir;

9 hava mԥcburi ümumi mübadilԥli ventilyasiya ilԥ tԥmizlԥnmԥlidir;

9 rԥnglԥmԥdԥ işçi tԥnԥffüs yollarını qoruyan vasitԥlԥrdԥn istifadԥ etmԥlidir;

9 partlayışa vԥ yanğına qarşı tԥhlükԥsizlik tԥdbirlԥri tԥmin olunmalıdır.

Lak-rԥng materiallarının sԥnԥdindԥ onların kimyԥvi tԥrkibi bilinmԥlidir.

Rԥnglԥmԥ zonasında lak-rԥng materiallarının ehtiyatı növbԥlik normadan çox

olmamalıdır.

Rԥnglԥmԥ işlԥri ilԥ ԥlaqԥli olan şԥxslԥr qabaqcadan vԥ periodik tibbi müayinԥ

keçirmԥlidir. Müstԥqil işԥ onlar ancaq tԥlimat keçdikdԥn sonra buraxıla bilԥr. Lak-

rԥng materialları xüsusi yerli ventilyasiyası olan yerdԥ hazırlanır. Lak-rԥng

materialını ancaq metal qablarda qatışdırmaq vԥ durulaşdırmaq olar. Döşԥmԥyԥ

dağılmış rԥngi vԥ hԥlledicilԥri qum vԥ ya taxta yonqarı ilԥ örtmԥk vԥ dԥrhal

yığışdıraraq otaqdan çıxarmaq lazımdır. Nitrorԥnglԥri vԥ hԥlledicilԥri qatışdırdıqda,

başqa qaba tökdükdԥ gözlԥri sıçrayan damcılardan qorumaq üçün qoruyucu

eynԥklԥrdԥn istifadԥ olunur. Silgi materialı işlԥdikdԥn sonra metal yeşiklԥrԥ yığılır

vԥ növbԥnin sonunda istehsalat otağından çıxarılıb xüsusi ayrılmış yerlԥrԥ qoyulur.

Sԥthlԥri pasdan, qaynaq qırıntılarından, köhnԥ rԥngdԥn tԥmizlԥdikdԥ, astar

(şpatlyevka) çԥkilmiş sԥthlԥri pardaxladıqda

(cilaladıqda) işçilԥr klapansız

respiratorlardan istifadԥ etmԥlidir.

Çilԥyici ilԥ

(pulverizatorla) rԥnglԥdikdԥ bütün elementlԥrin sazlığını

qabaqcadan diqqԥtlԥ yoxlamaq lazımdır. Hava verilişini saxladıqdan sonra

şlanqları ayırmaq olar. Rԥnglԥmԥ zamanı rԥngsaz pulverizatorla işlԥdikdԥ xüsusi

geyimdԥ respiratorlu, qoruyucu eynԥkli olmalıdır. Çilԥyicinin rԥnglԥnԥn sԥthԥ

perpendikulyar olmaqla, sԥthdԥn 350 mm-dԥn çox olmayan mԥsafԥdԥ saxlamaq

lazımdır.

Pulverizasiya üsulu ilԥ rԥnglԥdikdԥ, tԥrkibindԥ qurğuşun olan lak-rԥng

materiallarından istifadԥ etmԥk qadağandır. Xüsusi hallarda sanitar nԥzarԥt

orqanlarından xüsusi icazԥ alınmalıdır.

Tԥrkibindԥ dixloretan vԥ metanol olan lak-rԥng materialları ancaq fırça ilԥ

işlԥnmԥlidir. Elektrik enerjisi ilԥ işlԥyԥn alԥtlԥr (fırçalar, cilalama alԥtlԥri) istifadԥ

olunduqda dielektrik rezin ԥlcԥklԥr, rütubԥtli yerlԥrdԥ isԥ dielektrik rezin qaloşlar

geyinmԥk lazımdır.

Rԥnglԥmԥ avadanlığını vԥ rԥnghazırlama avadanlığını

ԥlvan metaldan

(alüminium, mis, latun-burunc) hazırlanmış alԥtlԥ tԥmizlԥmԥk lazımdır ki, qığılcım

yaranmasın. Rԥngsaz alԥtlԥrinin dԥstԥklԥri işin sonunda nԥm vasitԥ ilԥ

tԥmizlԥnmԥlidir. Rԥnglԥmԥ kameraları hԥr gün qabaqcadan havası dԥyişdirmԥklԥ

tԥmizlԥnmԥlidir. Separatorlar 160 saatdan sonra tԥmizlԥnir.

Lak-rԥng materialının boşaldığı boş qablar rԥnglԥmԥ otağından ԥn azı 25 m

mԥsafԥdԥ xüsusi ayrılmış meydançada saxlanmalıdır.

Rԥnglԥmԥ zonasında siqaret çԥkmԥk, açıq oddan, qızdırılmış lehimlԥyicidԥn vԥ

sԥyyar ԥl lampalarından istifadԥ etmԥk, qida mԥhsulları saxlamaq vԥ qida qԥbul

etmԥk qadağandır.

Rԥnglԥmԥ zonasında işi qurtardıqdan sonra elektrik işlԥdicilԥrini şԥbԥkԥdԥn

ayırmaq, mexanizm, avadanlıq vԥ alԥtlԥri rԥng qalıqlardan tԥmizlԥmԥk; çilԥyicilԥri

yumaq vԥ silmԥk, şlanqları sıxılmış hava ilԥ üfürmԥk; iş yerini tԥmizlԥmԥk;

avadanlığı, alԥtlԥri, qoruyucu tԥrtibatları vԥ xüsusi geyimlԥri yığışdırmaq; ԥllԥri ilıq

su vԥ sabunla fırça kömԥyi ilԥ tԥmiz yumaq lazımdır. Bundan sonra duş qԥbulu

mԥslԥhԥtdir.

QAYNAQ OTAQLARINA TƏLƏBLƏR

Elektrik qaynaq işlΩri. Qazqaynağı işlΩri. Qaynaq işlΩri otaqlarına tΩlΩblΩr.

Qaynaq sexlԥrinin vԥ sahԥlԥrinin otaqları odadavamlı olmalı vԥ vurma-sorma

ventilyasiya ilԥ, otaqlardakı qaynaq postları isԥ hԥm dԥ yerli sorma ventilyasiya ilԥ

tԥchiz edilmԥlidir.

Otaqların işıqlandırılması sanitar norma vԥ qaydaları, rԥnglԥnmԥsi isԥ müvafiq

sanitar normalara cavab vermԥlidir.

Qaz qaynağı sahԥlԥrindԥ süni işıqlanma, elektrik naqillԥri vԥ başqa elektrik

avadanlığı partlayışdan qorunan konstruksiyada olmalıdır.

Otağın tavanının hündürlüyü

ԥn azı

3,25 m olmalıdır. Döşԥmԥlԥr bԥrk,

yanmayan, hamar vԥ sürüşkԥn olmayan materialdan düzԥldilir.

Çıxış qapısı yanmayan materialdan hazırlanır vԥ bayıra açılmalıdır.

TXS-in

ENERGETİK VƏ SANİTAR - TEXNİKİ

QOVŞALARINA QOYULAN TƏLƏBLƏR

VENTİLYASİYA

Avtoservis müԥssisԥsi - TXS-dԥ istifadԥ olunan ventilyasiya növlԥri

TXS-in istehsalat, kömԥkçi vԥ mԥişԥt sahԥlԥrindԥ hava mühiti parametrlԥrinin

sanitar-gigiyena tԥlԥblԥrinԥ cavab vermԥsini tԥmin etmԥk üçün ventilyasıya

nԥzԥrdԥ tutulur. TXS-dԥ,

ԥsasԥn ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma

ventilyasiyası layihԥlԥndirilir. Ventilyasiya layihԥlԥndirildikdԥ sanitar normaları vԥ

qaydaları vԥ Dövlԥt standartı tԥlԥblԥrinԥ ԥmԥl olunmalıdır.

Tԥbii hava dԥyişmԥsi olmayan istehsalat sahԥlԥrinin ümumi mübadilԥli

mexaniki vurma-sorma ventilyasıyasının layihԥlԥndirilmԥsindԥ iki vurma vԥ iki

sorma ventilyasiya qurğusu nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Bu qurğulardan biri

söndürüldükdԥ, digԥrinin mԥhsuldarlığı tԥlԥb olunan hava mübadilԥsinin 50%-dԥn

az olmamalıdır.

Əgԥr layihԥlԥndirmԥdԥ bir vurma vԥ bir sorma ventilyasiya qurğusu nԥzԥrdԥ

tutulursa, onda bu halda, ԥsas ventilyatorlar söndükdԥ avtomatik işԥ düşԥn ԥlavԥ

rezerv ventilyatorlar olmalıdır vԥ ya havanın 50%-dԥn az olmayan tԥlԥb olunan

mübadilԥsini tԥmin etmԥk üçün hԥmin istehsalat sahԥsinin ventilyasiya sistemi

qonşu sahԥlԥrin sisteminԥ kollektorla birlԥşdirilmԥlidir.

Zԥhԥrli qazlar vԥ 1-3-cü sinif tԥhlükԥli buxarlar ayrılan istehsalat sahԥlԥrindԥ,

onlara qonşu V(B) , Q (Г) vԥ D (Д) istehsalat kateqoriyalı sahԥlԥr vԥ kömԥkçi

sahԥlԥr olduqda, vurma ventilyasiyasının mԥhsuldarlığı sorma ventilyasiyasının

mԥhsuldarlığından 5% az olan ventilyasiya sistemi nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Əgԥr bu

sahԥlԥr qonşu sahԥlԥrdԥn qapısız vԥ ya akeçidsiz divar vԥ ya arakԥsmԥ ilԥ ayrılırsa,

onda burada seyrԥklԥşmԥ nԥzԥrdԥ tutulmur.

hmumi mübadilԥli sorma vԥ yerli sormalı ventilyasiyalar bir-birindԥn ayrı

olmalıdır.

Akkumulyator vԥ rԥnglԥmԥ şöbԥlԥrinin (rԥnglԥmԥ kameralarının) yerli hava

sorma ventilyasiya sistemlԥri digԥr yerli hava sorma ventilyasiyalarından ayrı

layihԥlԥndirilmԥlidir.

Bayırdan havanın sorulması üçün qԥbuledici qurğular binanın vԥ tikililԥrin

banında yerlԥşdirilԥ bilԥr. Bu halda, yerli vurma ventilyasiya sistemi istehsalat

sahԥsindԥn zԥhԥrli maddԥlԥrlԥ çirklԥnmiş texnoloji vԥ ya hava tullantıları bu

hissԥyԥ vurulmamalı vԥ ya bu tullantılar binaya

ԥsԥn külԥklԥrin yaratdığı

aerodinamik kölgԥ dairԥsindԥn kԥnara çıxarılmalıdır. Hava qԥbuledici qurğunun

yerlԥşdiyi yerdԥ zԥrԥrli maddԥlԥrin konsentrasiyası işçi zonanın havası üçün

müԥyyԥn edilmiş hԥddi buraxılma konsentrasiyası (HBK) normasının 30%-dԥn çox

olmamalıdır. Bundan başqa, qԥbuledici qurğularla istehsalat sahԥlԥrindԥn havanın

xaric edilmԥ boruları arasında mԥsafԥ 20 m-dԥn az deyilsԥ, onlar eyni sԥviyyԥdԥ

yerlԥşdirilԥ bilԥr. Əgԥr bu mԥsafԥ kiçikdirsԥ bu halda qԥbuledici qurğu binanın

banında havanın xaric borusunun bandan yuxarıdakı hissԥsinԥ bԥrabԥr radiusdakı

sahԥdԥ vԥ onun yuxarı sԥviyyԥsindԥn 2 m aşağı yerlԥşdirilԥ bilԥr. Bu zaman xaric

borusunun vԥ ya şaxtanın sԥviyyԥsi qԥbuledici qurğunun sԥviyyԥsindԥn ԥn azı 2 m

yuxarı olmalıdır.

Benzin vԥ dizel mühԥrrikli avtomobillԥr istismar olunan TXS-dԥ bayırdan

hava qԥbuledici qurğu ilԥ hava xaric edilԥn borular arasındakı mԥsafԥ 10 m ola

bilԥr.

Yerli sorma ventilyasiyaları kimi, ԥsasԥn, hava duşları istifadԥ olunur. Hava

duşları üçün hava vuran ventilyatorlar

(dԥmirçi-ressor şöbԥsindԥ) sorma

ventilyasiyası ilԥ birlԥşdirilԥ bilmԥz.

Yerli sorma ilԥ xaric olunan vԥ tԥrkibindԥ zԥrԥrli vԥ pis qoxulu maddԥlԥr olan

hava atmosferԥ buraxılmazdan

ԥvvԥl tԥmizlԥnilmԥlidir. Atmosferԥ buraxılan

havanın tԥrkibindԥki tozun miqdarı havanın buraxılan hԥcmi L=15 min m³/saat vԥ

az olduqda

(160-4L) K-dan artıq olmamalıdır. K ԥmsalı istehsalat sahԥsindԥ, işçi

yerindԥ, işçi zonada havadakı tozun HBK-dan asılıdır. Tozun HBK 2 mq/ m³ vԥ az

olduqda K= 0,; HBK 2-dԥn 4-ԥ qԥdԥr K=0,6; HBK 4-dԥn 6-ya qԥdԥr K=0,8; HBK

6 mq/ m³vԥ çox olarsa K=1,0 qԥbul edilir.

Yerli sorma sistemlԥri ilԥ xaric olunan vԥ tԥrkibindԥ partlayış tԥhlükԥsi olan vԥ

ya pis qoxulu maddԥlԥr olan hava atmosferԥ binanın aerodinamik kölgԥ

dairԥsindԥn yuxarı sԥviyyԥdԥ buraxılmalıdır. Bu, hündür borular vԥ ya yüksԥk

sürԥtli axınlarla (<<fakelli>> xaricetmԥ) tԥmin edilir.

hmumi mübadilԥli sorma ventilyasiya sistemi ilԥ rԥnglԥmԥ, rԥnghazırlama,

qazgeneratoru, akkumulyator batareyalarının doldurulması şöbԥlԥrindԥn, yağ

anbarından xaric edilԥn hava atmosferԥ binanın banının ԥn yüksԥk nöqtԥsindԥn

1m-dԥn az olmayan sԥviyyԥdԥ buraxılmalıdır. Əgԥr az olarsa, onda xaric edilԥn

hava qԥbuledici qurğudan 6 m yüksԥklikdԥ atmosferԥ buraxılmalıdır.

Əgԥr istehsalat sahԥlԥrindԥ zԥrԥrli maddԥlԥr ayrılırsa vԥ ya ayrılan maddԥlԥr 4-

cü sinif tԥhlükԥli maddԥlԥrԥ aid olub, onların havadakı konsentrasiyası işçi zona

havasında HBK-nın 30%-ni aşmırsa (mԥişԥt otaqları, çilingԥr-mexaniki şöbԥ vԥ s.),

bu sahԥlԥrdԥ havanın dövr etmԥsi üçün havanın dövriyyԥsi 3-4-cü sinif tԥhlükԥli

maddԥlԥr ayrılan sahԥlԥrdԥ vԥ 1-2-ci sinif tԥhlükԥli maddԥlԥrin qalması istisna

olunan sahԥlԥrdԥ nԥzԥrdԥ tutula bilԥr.

Bayırdan vurulan hava elԥ verilmԥlidir ki, vurulan hava ilԥ istehsalat sahԥsindԥ

yaranan hava axını yerli sormalarının işini pozmasın vԥ hava axını maneԥdԥn ԥks

olunaraq, işçi vԥ ya xidmԥt zonasında havanın hԥrԥkԥt sürԥti buraxılandan yüksԥk

olmasın. Hava zԥrԥrli maddԥlԥr ayrılan yerlԥrdԥn vԥ ya havanın daha çox

çirklԥndiyi sahԥlԥrdԥn xaric edilmԥlidir.

Qazbalon avtomobillԥri xidmԥt olunan sahԥlԥrdԥ propan-butan qaz qarışığının

sızması mümkün olduğundan, zonanın aşağı hissԥsindԥn havanın 2/3 miqdarının

xaric edilmԥsi nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Bu hԥcmԥ döşԥmԥdԥn 2m hündürlüyündԥ olan

yerli sormaya vԥ döşԥmԥdԥn

0,3 m sԥviyyԥdԥ yerlԥşԥn ümumi mübadilԥ

ventilyasiya borularına daxil olan hava hԥcmi dԥ daxildir. Benzin vԥ dizel yanacağı

ilԥ işlԥyԥn avtomobillԥrԥ xidmԥt sahԥlԥrindԥ zonanın yuxarısından

(döşԥmԥ

sԥviyyԥsindԥn 2 m-dԥn çox hündürlükdü) havanın 2/3 miqdarı xaric edilmԥlidir.

TXS-in ayrı-ayrı istehsalat sahԥlԥrinin ventilyasiyasına qoyulan ԥsas tԥlԥblԥr

aşağıdakılardır:

Avtomobillԥrin saxlanması üçün sahԥlԥr, zԥrԥrli qazların qarışdırılmasına

hesablanmış, ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma ventilyasiya ilԥ tԥchiz

edilir. Vurma ventilyasiyasını hava isidilmԥsi ilԥ birlԥşmԥk mԥslԥhԥtlidir. Havani

toplanmış axınla ԥsas keçidlԥrԥ uzunluq istiqamԥtdԥ avtomobillԥrin radiatorlarına

vurmaq lazımdır. Sormanı avtomobillԥrin hansı yanacaqla işlԥmԥsindԥn asılı

olaraq, saxlanma zonasının yuxarı vԥ ya aşağısından aparmaq lazımdır.

Ventilyasiya layihԥ edilԥrkԥn, zԥrԥrli qazların ayrılması azaldığı dövrlԥrdԥ, onun

bir hissԥsinin ayrılması imkanının olması mԥqsԥdԥuyğundur.

Avtomobillԥrin TQ vԥ CT sahԥlԥri zԥrԥrli qazların qarışdırılması vԥ xaric

edilmԥsini tԥmin edԥn, ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma vԥ yerli sorma

ventilyasiyaları ilԥ tԥchiz edilir. Hava, sԥpԥlԥnmiş axınla işçi yerinԥ vԥ baxış

xԥndԥklԥrinԥ vurulmalıdır. Hava , 2,0-2,5 m/saat sürԥti ilԥ, aşağıdakı hesabla

vurulmalıdır: xԥndԥyin 1 m³üçün - 125 m³/saat ; xԥndԥk girişlԥrinin 1 m³ üçün -

100 m³/saat; keçidlԥrin 1m³üçün - 5 m³/saat.

Avtomobilin qida sistemi cihazlarının tԥmiri sahԥlԥri ümumi mübadilԥli

mexaniki vurma - sorma vԥ yerli sorma ventilyasiyaları tԥchiz edilir. Havanın

tԥlԥb olunan miqdarı ayrılan zԥhԥrli maddԥlԥrԥ görԥ hesablanır. Bu halda sahԥyԥ

gԥlԥn havanın miqdarı yerli sorma ilԥ xaric olunan havanın miqdarına uyğun

olmalıdır.

Akkumulyatorların tԥmiri sahԥlԥri ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma vԥ

yerli sorma ventilyasiyaları ilԥ tԥchiz edilir. Ventilyasiya sisteminin mexaniki

hԥrԥkԥtverici avadanlıqları partlayış tԥhlükԥsizlikli konstruksiyalı olmalıdır. Sorma

ventilyasiya qurğuları digԥr sahԥlԥrin sorma qurğularına qoşulmamalıdır. Sorma

sisteminin mԥhsuldarlığı partlayış tԥhlükԥsi olan qazların konsentrasiyasının

partlamanın aşağı hԥddinin

5%-dԥn çox olmamasını tԥmin etmԥlidir. Eyni

zamanda, sorma sisteminin ԥsas ventilyatoru dayandığı halda avtomatik işԥ düşԥn

ventilyatoru olmalıdır. Qurğunun

ԥridilmԥsi, elektrolitin hazırlanması vԥ

boşaldılması yerlԥrindԥ yerli sorma nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Akkumulyatorları sorucu

şkaflarda vԥ ya yerli arakԥsmԥli sorması olan pillԥli rԥflԥrdԥ, xüsusi ayrılmış

doldurma otağında doldurmaq lazımdır. Tԥmir sahԥsindԥ akkumulyatorların

doldurulmasına istisna hal kimi, bunun üçün xüsusi ayrılmış yer olmadıqda icazԥ

verilir. Bu halda, eyni zamanda

10-dan artıq akkumulyator batareyasının

doldurulmasına icazԥ verilmir. Akkumulyatorların tԥmiri vԥ turşu otaqlarında

tԥmiz havanın gԥlmԥ axını kiçik sürԥtlԥ, yuxarı zonaya-çıxışa doğru,

akkumulyatorların doldurulma otağında isԥ aşağı zonaya-çıxışa doğru

istiqamԥtlԥnmԥlidir.

Rԥnglԥmԥ sahԥsi yerli sorma ventilyasiyası ilԥ tԥchiz edilir vԥ rԥnglԥmԥ

kamerasından, vannadan, ԥllԥ rԥnglԥmԥ postlarından, tԥmizlԥmԥ postlarından vԥ

sԥthin rԥnglԥmԥyԥ hazırlanması postlarından ayrıla bilԥcԥk mümkün zԥrԥrli

maddԥlԥrin sorulmasını tԥmin etmԥlidir. Rԥngsaz işlԥri üçün pulverizasiya ilԥ

rԥnglԥmԥ istifadԥ edildikdԥ, sorma ventilyasiya sisteminin ventilyatorları partlayış

tԥhlükԥsizlikli olmalıdır. Belԥ otaqlarda sorucu ventilyatorların sıradan çıxmasının

qarşısını almaq, örtük vԥ pԥrlԥrԥ rԥng tozunun yapışmamasını tԥmin etmԥk üçün

xaric olunan hava kԥnarlaşdırılmazdan qabaq (hidro süzgԥc vԥ ya ququ süzgԥc ilԥ)

tԥmizlԥnmԥlidir.

Tԥzԥ rԥnglԥnmiş kuzovların, kabina vԥ başqa hissԥlԥrin kameralarda

qurudulması zamanı, bu kameraların ventilyasiyası elԥ tԥşkil olunmalıdır ki, onlar

seyrԥklik tԥsiri altında olsun. Rԥnglԥmԥ zonasına tԥmiz hava paylanmış halda işçi

zonaya vԥ ya yuxarı zonaya verilmԥlidir. Sorma isԥ aşağı zonadan, döşԥmԥdԥn

0,5

0,7 m hündürlüyündԥn hԥyata keçirilir. Rԥngsaz stolundan vԥ rԥnghazırlama

otağından yerli sorma nԥzԥrdԥ tutulmalıdır.

Qaynaq sahԥsi otaqları vurma (gԥlԥn) - sorma ventilyasiya ilԥ tԥchiz edilir.

Qaynaq postlarında sorma şkafı yerli sorma nԥzԥrdԥ tutulur. Qövs qaynağı üçün

sorma ventilyasiya 1 kq sԥrf olunan elektrodlara 1,0

1,5 m³/san. hesabı ilԥ hava

kԥnarlaşdırmalıdır. Qaz qaynağı üçün kԥnarlaşdırılan havanın miqdarı 1 kq sԥrf

olunan asetilen üçün 0,25

0,5 m³/san. olmalıdır. Hava işçi zonaya kiçik çıxış

sürԥti ilԥ daxil olmalıdır, onun hԥcmi isԥ kԥnarlaşdırılan havanın miqdarını

kompensasiya etmԥlidir.

Şin tԥmiri sahԥsi ümumi mübadilԥli mexaniki vurma(gԥlԥn)

- sorma

ventilyasiyası vԥ yerli sorma ventilyasiyası ilԥ tԥchiz edilir. Yerli sorma

ventilyasiyası rezin yapışqanının hazırlanma sahԥsindԥ, materialların qurudulması,

zԥdԥlԥnmiş kamera vԥ pokrışkaların tԥmiri vԥ yamanması sahԥlԥrindԥ qurudulur.

Bu halda ventilyatorlar otaqda yerlԥşdirilmԥmԥlidir. Sorma ventilyasiyası partlayış

tԥhlükԥsizliyi qaydasında hazırlanmalıdır. Vulkanizasiya otaqlarında ԥlavԥ istiliyi

azaldan ümumi dövriyyԥli vurma-sorma ventilyasiyası olmalıdır. Vulkanizasiya

otağında istilik ayrılması

0,8

ԥmsalla nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Vulkanizasiya

otaqlarından sorma yuxarı zonadan nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Gԥlԥn (vurulan) tԥzԥ hava

yuxarıdan bir yerdԥn toplanmış halda verilmԥlidir.

Tԥnԥkԥ işlԥri otaqları mexaniki oyanıqlı vurma-sorma ventilyasiya ilԥ tԥchiz

edilir. øş zamanı toz vԥ digԥr zԥrԥrli maddԥlԥr ayrılan avadanlıq vԥ quruluşların

üstündԥ

(detalların vԥ sairԥnin tԥmizlԥnmԥsi üçün işçi yerlԥr) yerli sorma

quraşdırılmalıdır.

Qalaylama ԥmԥliyyatı sorma şkafında nԥzԥrdԥ tutulmalıdır.

østehsalat otaqlarında pԥncԥrԥ ventilyatorundan başqa, digԥr ventilyatorların

quraşdırılmasına icazԥ verilmir.

Ventilyasiya qurğuları avtomobillԥrin tԥmir zonasına gԥlmԥlԥri nԥzԥrԥ

alınmaqla, müԥyyԥn edilmiş qrafik üzrԥ işlԥmԥlidir. Qrafik müԥssisԥnin baş

mühԥndisi tԥrԥfindԥn tԥsdiq olunur vԥ ventilyasiya qurğusunun işԥsalma pultunun

yanında olmalıdır.

Ventilyasiya qurğularının işinԥ müԥssisԥ üzrԥ verilmiş ԥmrԥ görԥ mühԥndis

texniki işçilԥrdԥn bir cavabdeh olur.

TXS-dԥ ventilyasiyaya aid tapşırıq (tövsiyԥ-göstԥrişlԥr)

Bütün istehsalat otaqlarının ventilyasiyası süni, vurma (axıb-gԥlԥn) - sorma tipli

olmalıdır. østehsalat otaqlarında vurma (axıb-gԥlԥn) - soran ventilyasiya aşağıdakı

qaydada 1 saatda hava mübadilԥsini tԥmin etmԥlidir:

• akkumulyator sahԥsinin tԥmir, elektrolit hazırlama otaqlarında - 1 saatda 2-

2,5 dԥfԥ;

• akkumulyator batareyalarının doldurulması otağı - 1 saatda 6-8 dԥfԥ;

• avtomobillԥrin rԥnglԥnmԥ zonasında - 1 saatda 6-8 dԥfԥ;

• elektrotexniki işlԥr otağında - 1 saatda 4 dԥfԥ;

• qida sistemi otağında - 1 saatda 4 dԥfԥ;

• aqreqat-mexaniki şöbԥdԥ - 1 saatda 2-3 dԥfԥ;

• kuzov işlԥri şöbԥsindԥ - 1 saatda 2-3 dԥfԥ;

• şin-vulkanizasiya şöbԥsindԥ - 1 saatda 4 dԥfԥ.

Avtomobillԥrin dayanacaq, TQ vԥ tԥmir zonalarında ventilyasiyanı hesablamaq

üçün avtomobillԥrin sayı, zonada olma müddԥti, avtomobillԥrin mühԥrriklԥrinin

işlԥmԥ müddԥti, yanacaq sԥrfi vԥ digԥr göstԥricilԥr texnoloji hesablamaların

nԥticԥlԥrinԥ ԥsasԥn qԥbul edilir.

Mԥcburi ventilyasiya qurulmağına baxmayaraq, bütün otaqlarda tԥbii

ventilyasiya vԥ yerli sorma ventilyasiyanın mümkünlüyü nԥzԥrdԥ tutulmalıdır.

Akkumulyator sahԥsindԥ ԥsas zԥhԥrli maddԥ tullantıları aşağıdakılardır:

¾ akkumulyator batareyalarının tԥmiri sahԥsindԥ - sulfat turşusunun buxarları,

qurğuşun vԥ onun oksidlԥrinin aerozolları;

¾ akkumulyator batareyalarının doldurulması üçün otaqda - sulfat turşusunun

buxarları, hԥmçinin batareyaları doldurarkԥn ayrılan hidrogen.

Akkumulyator sahԥsinin işçi zonasında havadan zԥhԥrli maddԥlԥrin buraxıla

bilԥn konsentrasiyası mq/m³:

Sulfat turşusunun buxarları

Qurğunun aerozolu

0,01

Qida sistemi cihazların TQ vԥ tԥmiri zonasında havadakı zԥhԥrli maddԥlԥrin

buraxıla bilԥn konsentrasiyaları, mq/m³:

Kerosin (karbonla hesabladıqda)

300

Süni abraziv tozu (korund, karborund)

Qurğuşun aerozolu

0,01

Benzin (karbonla hesabladıqda)

100

Qida sistemi cihazlarını yumaq üçün kerosin vannası yuxarı vԥ aşağı sorulma

yerlԥri olan sorma şkafında yerlԥşdirilir. Şkafın açıq hissԥsindԥ havanın sorulma

sürԥti 0,5-0,7 m/san. qԥbul olunur.

Qida sistemi cihazlarının sökülmԥsi vԥ yoxlanması üzrԥ istehsalat ԥmԥliyyatları

1 m/san. sorma sürԥtini tԥmin edԥn mexaniki sorma quruluşu olan örtülü yerlԥrdԥ

aparılmalıdır.

Aqreqat - mexaniki sahԥdԥ ԥsas zԥhԥrli maddԥ tullantıları aşağıdakılardır:

¾ sökmԥ-yuma işlԥri aparılan yerdԥ - yüksԥk rütubԥtlilik, qԥlԥvilԥr, su vԥ

benzin buxarları, kerosin buxarı;

¾ tԥmir yerlԥrindԥ - abraziv tozları.

Aqreqat sahԥsinin iş zonasındakı havadakı zԥhԥrli maddԥlԥrin buraxıla bilԥn

konsentrasiyaları, mq/m³ :

Karbon oksidi

Tetraetilqurğuşun

0,05

Kerosin (karbonla hesablandıqda)

300

Süni abrazivlԥrin tozu

150

Benzin (karbonla hesablandıqda)

100

Kuzov sahԥsinin tԥnԥkԥ-qaynaq sahԥlԥrindԥ ԥsas zԥhԥrli maddԥ tullantıları

karbon oksidi (CO), kükürd qazı və tüstü.

Rԥnglԥmԥ sahԥsindԥ : rԥng vԥ hԥlledicilԥrin buxarları vԥ damcıları.

øşçi zonanın havasında karbon oksidinin

(CO) buraxıla bilԥn hԥddi

konsentrasiyası 20 mq/m³-dur.

hmumi mübadilԥni, hԥmçinin zԥhԥrli maddԥlԥrin sorulmasını tԥmin edԥn daimi

işlԥyԥn ventilyasiyasını hesabladıqda, gԥlԥn havanın qızdırılması qızdırma

sisteminin hesabi temperaturu nԥzԥrԥ alınmaqla tԥmin edilmԥlidir.

Bütün hallarda gԥlԥn havanın miqdarı sorulub aparılan havanın miqdarını

kompensasiya etmԥk üçün kifayԥt etmԥlidir.

Gԥlԥn hava zԥhԥrli maddԥ tullantıları atılan yerlԥrdԥ uzaq vԥ qorunmuş

yerlԥrdԥn verilmԥlidir. Hava gԥlԥn vԥ sorulub aparılan yerlԥr arasında mԥsafԥ 20 m

vԥ daha çox olduqda bu mԥqsԥdli deşiklԥr bir sԥviyyԥdԥ, 20 m-dԥn az olduqda

hava gԥlԥn deşik hava aparılan deşikdԥn ԥn azı 6 m aşağıda yerlԥşdirilmԥlidir.

Zԥhԥrli maddԥ tullantılarının havada miqdarını analiz etmԥk üçün müddԥtlԥr

sanitar nԥzarԥti orqanları ilԥ razılaşdırılır. Analiz üçün hava nümunԥlԥri sanitar-

epidemioloji stansiyaların tԥyin etdiyi müԥyyԥn olunmuş yerlԥrdԥ götürülmԥlidir.

Yeni montaj edilԥn ventilyasiya qurğularını istismara vermԥzdԥn ԥvvԥl, onların

sınağı vԥ nizamlanması aparılır vԥ bu barԥdԥ akt tԥrtib olunur. Texnoloji proses

dԥyişdirildikdԥ, havanı zԥhԥrlԥyԥn texnoloji avadanlığın yerini dԥyişdikdԥ, bu

sahԥdԥ ventilyasiya qurğuları hԥmin şԥraitԥ uyğunlaşdırılmalıdır. Ventilyasiya

qurğularının nizamlanmasının dԥyişdirilmԥsi,

ԥlavԥ üstünlüklԥrin vԥ kanalların

qoşulması ancaq ventilyasiya qurğularına mԥsul şԥxsin icazԥsi ilԥ mümkündür.

Ventilyatorların

(pԥncԥrԥ ventilyatorlarından başqa) istehsalat otaqlarında

bilavasitԥ yerlԥşdirilmԥsinԥ icazԥ verilmir. Şöbԥyԥ verilԥn havanın sürԥti

0,1

m/san-dԥn çox olmamalıdır.

ølin soyuq mövsümündԥ otaqlara verilԥn hava gԥlԥn hava magistralında

quraşdırılmış kaloriferlԥrin vasitԥsilԥ (16-18^oS-yԥ qԥdԥr) qızdırılır.

Soyuq mövsümdԥ hava tԥbii yolla şöbԥyԥ o zaman verilir ki, zonada gԥlԥn havanı

8-14^oS qԥdԥr qızdıracaq izafi istilik olsun. ølin isti mövsümündԥ havanın verilmԥsi

ԥsasԥn tԥbii yolla olmalıdır, otaqda havanın temperaturu bayırda kölgԥdԥki

temperaturdan 5^oS-dԥn artıq olmamalıdır.

TXS-dԥ SU TƏCHİZATINA VƏ KANALİZASİYAYA AİD TAPŞIRIQ

(tövsiyԥ-göstԥrişlԥr)

Avtoservis müԥssisԥsi tԥsԥrrüfat-içmԥli, istehsalat vԥ yanğına qarşı su kԥmԥrlԥri

ilԥ tԥchiz olunmalıdır.

Tԥsԥrrüfat-içmԥli su kԥmԥri keyfiyyԥti Dövlԥt standartı tԥlԥblԥrinԥ cavab verԥn

su verilmԥsini tԥmin etmԥlidir. øçmԥli suyun temperaturu 20^oS -dԥn çox vԥ 8^oS-

dԥn az olmamalıdır. øçmԥli su qurğuları elԥ yerlԥşdirilmԥlidir ki, işçi yerlԥrdԥn

onlara qԥdԥr mԥsafԥ 75 m-dԥn çox olmasın. Su sԥrfiyyatı müvafiq sԥrf normalarına

görԥ tԥyin edilir.

TXS-dԥ istehsalat su kԥmԥri bütün istehsalat sahԥlԥrini su ilԥ tԥchiz etmԥk

üçündür. østehsalat üçün su avtomobillԥrin yuyulmasına, aqreqat vԥ detalların

yuma maşınları ilԥ yuyulmasına, mühԥrriklԥrin blok başlıqlarının vԥ silindrlԥr

blokunun hidravlik sınağına, radiatorların vԥ yanacaq çԥnlԥrinin tԥmir zamanı

sınağına, istehsalat sahԥlԥrindԥ detalların vannalarda vԥ axan suda yuyulmasına,

şin-vulkanizasiya şöbԥsindԥ yoxlama-sınaq işlԥrinԥ, kuzov şöbԥsindԥ termiki emal,

qaynaq işlԥri zamanı detalların soyudulmasına, rԥnglԥmԥ zonasında avtomobillԥrin

kuzov sԥthlԥrinin texnoloji prosesԥ uyğun islatma ilԥ emalına, avtomobillԥrin

soyutma sisteminin vԥ başqa su tԥlԥb edԥn tutumlarının su ilԥ doldurulmasına sԥrf

olunur.

Su sԥrfi istehsalat proseslԥrindԥn vԥ texnoloji avadanlıqdan asılı olaraq tԥyin

edilir.

Akkumulyator sahԥsi daim su işlԥdԥn şöbԥdir. Su akkumulyator batareyalarının

yuyulması, distilԥ edilmiş su hazırlamaq, hԥm dԥ döşԥmԥni yumaq üçün istifadԥ

olunur. Akkumulyator sahԥsi soyuq su ilԥ yanaşı, isti su ilԥ dԥ tԥchiz olunur.

østehsalat vԥ tԥsԥrrüfat ehtiyacları üçün sutkalıq su sԥrfiyyatı ümumilԥşdirilmiş

göstԥricilԥrԥ görԥ aşağıdakı mԥlumatlardan hesablana bilԥr.

østehsalat ehtiyacları üçün:

Bir avtomobilin yuyulması üçün su sԥrfi

300 l;

Bütün istehsalat şöbԥlԥri üçün (isti şöbԥlԥrdԥn başqa) bir fԥhlԥyԥ görԥ su sԥrfi

norması

20 l;

østi şöbԥlԥrin bir fԥhlԥsinԥ görԥ su sԥrfi norması

35 l;

Təsərrüfat-məişət ehtiyacları üçün:

Bir işçiyԥ su sԥrfi norması

25 l;

Duşdan istifadԥ edԥn bir nԥfԥrԥ su sԥrfi norması

50 l;

Yemԥkxana üçün bir nԥfԥrԥ su sԥrfi norması

10 l;

Nԥzԥrdԥ tutulmayan mԥqsԥdlԥr üçün

ümumi sԥrfin 10%-i

Kanalizasiya

Avtoservis müԥssisԥsi mԥişԥt (fekal) vԥ istehsalat kanalizasiyası ilԥ tԥchiz edilir.

Avtomobillԥrin yuyulmasından, rԥnglԥmԥnin texnoloji prosesindԥn, avtomobillԥrin

saxlandığı, texniki qulluğu vԥ tԥmiri aparıldığı sahԥlԥrin döşԥmԥlԥrinin yuyulması

zamanı yaranan vԥ tԥrkibindԥ yanacaq vԥ digԥr çirk hissԥciklԥri olan (hԥll olunmuş

vԥ ya üzԥn vԥziyyԥtdԥ) tullantı suları kanalizasiyaya axıdılmazdan qabaq yerli

tԥmizlԥmԥ qurğularında tԥmizlԥnmԥlidir. Avtomobillԥri yuma postundan yerli

tԥmizlԥmԥ qurğularına qԥdԥr tullantı suların öz-özünԥ axıdılması üçün borunun

diametri 200 mm-dԥn vԥ maillik 3%-dԥn az olmamalıdır.

Atmosfer yağıntı sularının tԥmizlԥnmԥsi üçün tullantı suları aparan kanalizasiya

xԥtlԥrinԥ axıdılmasına icazԥ verilmir. østehsalat otaqlarına kanalizasiya xԥttindԥn

tԥhlükԥli maddԥlԥrin, qazların düşmԥsinin qarşısını almaq üçün aparatlarının

kanalizasiya çıxışları hidrotıxacla tԥmin olunur.

Detalları yumaq üçün qurğulardan vԥ döşԥmԥlԥrin yuyulmasından yaranan

axıntı suların tԥrkibindԥ yanacaq, qԥlԥvilԥr, mayedԥ asılmış halda olan hissԥciklԥr

olduğundan, bu sular kanalizasiya şԥbԥkԥsinԥ buraxılmazdan qabaq

çirkçökdürücülԥrdԥ vԥ benzin-yağ tutucularda tԥmizlԥnmԥlidir. Axıntı sularının bir

dԥfԥlik tullantı kimi kanalizasiya şԥbԥkԥsinԥ atılması qԥti qadağandır. Kanalizasiya

şԥbԥkԥsi olmadıqda tullantı suların tԥmizlԥnmԥ metodları vԥ onların axıdılma

yerlԥri yerüstü suların istehsalat tullantıları ilԥ çirklԥnmԥsindԥn mühafizԥ

qaydalarına ԥmԥl etmԥklԥ tԥyin olunur.

Bütün istehsalat sahԥlԥrindԥ, o cümlԥdԥn aqreqat-mexaniki şöbԥdԥ yuma

qurğuları vԥ trap-yığıcılar kanalizasiyaya qoşulur.

Rԥnglԥmԥ zonasında kanalizasiyaya trap-yığıcılar qoşulur.

Akkumulyator

sahԥsinin

istehsalat

kanalizasiyasına

akkumulyator

batareyalarının yuyulması üçün vanna, ԥl-üz yuyanlar vԥ trap-yığıcılar qoşulur.

Akkumulyator batareyalarının tԥmiri vԥ doldurulması üçün otaqlar döşԥmԥni

şlanqdan su ilԥ yumaq imkanı olması üçün trap-yığıcılarla tԥchiz olunur.

Akkumulyator şöbԥsindԥn axıdılan tullantı suların tԥrkibindԥ çoxlu sulfat turşusu

ola bilԥr ki, bu da şԥhԥr kanalizasiyasının borularını, digԥr elementlԥrini dağıda

bilԥr, hԥm dԥ tullantı suların bioloji tԥmizlԥnmԥ prosesini pozur. Buna görԥ dԥ

akkumulyator şöbԥsi saxsı borulardan ibarԥt müstԥqil kanalizasiya şԥbԥkԥsi ilԥ

tԥchiz olunmalıdır ki, bunun çıxışı tullantı suların neytrallaşdırılması, yԥni sulfat

turşusunun konsentrasiyasının sanitar buraxıla bilԥn normalara görԥ 20 mq/l-ԥ

çatdırılması üçün xarici hovuza verilir.

Neytrallaşdırma üçün turşulu vԥ qԥlԥvili suları qarışdırmaq vԥ ya reaqentlԥr

ԥlavԥ etmԥk lazımdır. Akkumulyator şöbԥsinin tullantı suların neytrallaşdırılması

mԥqsԥdilԥ detalları yumaq üçün tԥtbiq olunan sodalı mԥhlullar istifadԥ oluna bilԥr.

Bu halda neytrallaşdırma hovuzu aqreqat-mexaniki sahԥnin çökdürücüsü ilԥ

birlԥşdirilԥ bilԥr.

TXS-in yerlԥşdiyi

ԥrazidԥ kanalizasiya şԥbԥkԥsi olmadıqda tullantı suların

tԥmizlԥnmԥsi vԥ onların axıdılması üçün yerlԥr seçildikdԥ, yer sԥthi sularının

tullantı sularla çirklԥnmԥsindԥn mühafizԥ qaydalarına ԥmԥl olunmalıdır.

TXS-dԥ OTAQLARIN İSİDİLMƏSİNƏ AİD TAPŞIRIQ

(tövsiyԥlԥr-göstԥricilԥr)

østehsalat otaqlarının qızdırılması mԥrkԥzi hava, su vԥ ya buxar tipli ola bilԥr. Su

ilԥ qızdırma havanın daha stabil temperaturunu tԥmin edir. Qızdırma sistemi

otaqda havanın müntԥzԥm qızdırılmasını, yerli tԥnzimlԥmԥ vԥ işdԥn ayrılma,

istismar rahatlığı, tԥmirԥ rahatlığı tԥmin etmԥlidir. Hava, su vԥ ya buxar tipli

qızdırıcı sistemlԥrin seçilmԥsi zamanı otaqların istehsalat kateqoriyaları (yanğın

tԥhlükԥsizliyi tԥlԥblԥri üzr) vԥ texnoloji proseslԥr ԥsas götürülmԥlidir. Qızdırıcı

sistem hesablandıqda aşağıdakı ԥlavԥ itkilԥrin dԥ ola bilԥcԥyi nԥzԥrԥ alınmalıdır:

xarici divarlardan infiltrasiya (istilik sızması);

binaya daxil olan avtomobillԥrin binadakı temperatura qԥdԥr qızmasından;

açıq darvazalardan binaya daxil olan soyuq havanın qızmasından.

Akkumulyator batareyalarının doldurulması, avtomobillԥrin rԥnglԥnmԥsi üçün

otaqların qızdırılması, doldurulma otağından kԥnarda yerlԥşdirilԥn isti havanı

ventilyasiya kanalına verԥn kalorifer qurğusu ilԥ tԥmin olunur. Akkumulyator

batareyalarından qızdırıcı cihazlara qԥdԥr olan mԥsafԥ 1m-dԥn az olmamalıdır. Bu

mԥsafԥ yanmayan materiallardan istilik ekranları quraşdırmaqla akkumulyator

batareyalarının yerli qızmasının qarşısını almaq şԥrtilԥ azaldıla bilԥr.

Rԥnglԥmԥ zonasını (otaqlarını), akkumulyator batareyalarının doldurulma otağını

qızdırmaq üçün elektrik qızdırıcılarının qurulması qadağandır. Hava ilԥ qızdırma

zamanı otaqlarda havanın resirkulyasiyasına icazԥ verilmir.

Qızdırma sistemini layihԥ etdikdԥ hava mühitinin hesabi parametrlԥri

Avtomobillԥrԥ xidmԥt müԥssisԥlԥrinin isidilmԥsi vԥ ventilyasiyasının

layihԥlԥndirilmԥsi üzrԥ göstԥriş>> lԥrԥ müvafiq qԥbul olunmalıdır.

Havanın hesabi temperaturu sԥmԥrԥli meteoroloji şԥraiti tԥmin etmԥk üçün

aşağıdakı cԥdvԥl üzrԥ qԥbul edilԥ bilԥr.

TXS-in iş sahΩlΩrindΩ meteoroloji göstΩricilΩri

Otaqların adları

Havanın

nisbi

Havanın hԥrԥkԥt

temperaturu, ^oS

rütubԥtliyi,

sürԥti,

m/san

(göstԥrilԥndԥn

çox olmamalıdır)

Avtomobillԥrԥ

0,5

TQ vԥ tԥmir

zonaları,

istehsalat

şöbԥlԥri, sahԥlԥri

Avtomobillԥrin

normalaşdırılmır

1,0

dayanacağı

Aqreqatların,

“_____________”

normalaşdırılmır

ehtiyat

hissԥlԥrinin,

materialların,

alԥtlԥrin

saxlanması

Şinlԥrin

“_____________”

saxlanması

øş vaxtından kԥnar bütün otaqlarda

+5^oS temperatur saxlamaq lazımdır.

Avtomobillԥrin saxlanması vԥ texniki xidmԥti üçün otaqların qızdırılması hava ilԥ

olduqda, qızdıran hava axını vurma (gԥlԥn) ventilyasiya ilԥ birlԥşdirilmiş olmalıdır.

YANĞIN TƏHLhKƏSİZLİYİNƏ AİD TAPŞIRIQ

(tövsiyԥ-göstԥrişlԥr)

hmumiyyԥtlԥ, avtonԥqliyyat müԥssisԥlԥrinin istehsalat, kömԥkçi, anbar

sahԥlԥri partlayış, partlayış-yanğın vԥ yanğın tԥhlükԥliliyinԥ görԥ aşağıdakı kimi

tԥsnif edilir.

A - partlayış-yanğın tԥhlükԥli: rԥnglԥmԥ, rԥng hazırlama otaqları, lak-rԥng

materialları anbarı, sürtgü materiallarının anbarı (materialların alışma temperaturu

28^oS-yԥ qԥdԥr): asetilen, qazogenerator sahԥlԥri.

(B) “Б” - partlayış-yanğın tԥhlükԥli: rԥnglԥmԥ, rԥng hazırlama otaqları, lak-rԥng

materialları anbarı, sürtgü materialları anbarı (alışma temperaturu 28^oS-dԥn çox);

V (“B”)

- yanğın tԥhlükԥli: avtomobillԥr dayanacağı, üzçԥkmԥ, şinmontaj-

vulkanizasiya sahԥlԥri; TQ vԥ CT postları; turşunun saxlanması vԥ tökülmԥsi

(akkumulyator şöbԥsindԥ); rezin (şin) anbarı; ehtiyat hissԥlԥri, kömԥkçi vԥ sürtgü

materialları, kimyԥvi materiallar anbarları;

C (“Г”) - yanğın tԥhlükԥli: misgԥr-radiator, dԥmirçi-ressor sahԥlԥri;

D (“Д”) - yanğın tԥhlükԥli: avtomobillԥri yuma postları, elektrik avadanlığı, qida

sistemi cihazları, akkumulyatorların tԥmiri şöbԥlԥri; tԥnԥkԥ, çilingԥr-mexaniki,

aqreqat sahԥlԥri; kompressor otağı; aqreqat, metal ehtiyat hissԥlԥri anbarı

(materiallar açıq halda qabsız saxlanılır);

E - partlayış tԥhlükԥli: akkumulyator batareyalarının doldurulması üçün otaq

(sahԥ).

Yanğın tԥhlükԥsizliyi tԥlԥblԥri:

9 yanğına qarşı maneԥlԥr vԥ aramԥsafԥlԥri yanğın tԥhlükԥsizliyini tԥmin

etmԥlidir. Bu maneԥ elementlԥrinԥ yanğına qarşı divarlar, arakԥsmԥlԥr,

örtüklԥr, qapılar, darvazalar, pԥncԥrԥlԥr, ara mԥsafԥlԥri aiddir;

9 yanğının bir binadan başqasına vԥ digԥr qurğulara yayılmasının qarşısını

almaq üçün binalar vԥ qurğular arasında yanğına qarşı aramԥsafԥlԥri

qoyulmalıdır. Bu mԥsafԥ sanitar normaları vԥ qaydaları-

<<Sԥnaye

müԥssisԥlԥrinin baş planları. Layihԥlԥndirmԥ normaları>> na ԥsasԥn tԥyin

olunur.

9 tԥxliyyԥ çıxışları nԥzԥrԥ alınmalıdır;

9 TXS-in binalarının vԥ otaqlarının, anbarlarının, ԥrazisinin saxlanmasına görԥ

yanğın tԥhlükԥsizliyinin ümumi tԥlԥblԥri ödԥnmԥlidir;

9 TXS-dԥ yanğın tԥhlükԥsizliyi siqnalizasiyası vԥ rabitԥsi tԥmin edilmԥlidir;

9 Bütün müvafiq zona vԥ sahԥlԥr yanğınsöndürԥn vasitԥlԥrlԥ (qum yeşiklԥri,

odsöndücülԥr vԥ s.) tԥchiz edilmԥlidir.

Akkumulyator sahԥsi avtomobillԥrin TQ zonası ilԥ yanaşı yerlԥşdirilir. Onun

avtomobillԥrin dayanacaq sahԥsi ilԥ birbaşa ԥlaqԥsi qadağandır.

II vԥ III dԥrԥcԥli odadavamlı binaların daxilindԥ otaqlarda odadavamlılığı 0,75

saatdan az olmayan yanmayan divarlar, arakԥsmԥlԥr vԥ örtüklԥr nԥzԥrdԥ

tutulmalıdır. Daxili qapıların odadavamlılıq hԥddi (asbest karton üzԥrindԥn polad

lövhԥlԥrlԥ tikilmiş vԥ ya oddanqoruyucu maddԥ ilԥ hopdurulmuş taxta qapılar) 0,75

saatdan az olmamalıdır.

II dԥrԥcԥli odadavamlı binalar vԥ ya qurğular yanmayan örtüklԥri vԥ ya

yanmayan ԥsas üzԥrindԥ qurulan yanan dam örtüklԥri ilԥ örtülür.

A, B (“Б”), V (“B”) kateqoriyalı istehsalat proseslԥrini ayrı-ayrı otaqlarda

yerlԥşdirdikdԥ onları başqa otaqlardan odadavamlılığı 0,75 saat olan yanmayan

arakԥsmԥlԥrlԥ ayırmaq lazımdır.

Yanğına qarşı(daxili) su kΩmΩri:

- avtomobillԥrin saxlandığı bağlı dayanacaqlarda mԥcburi qaydada quraşdırılır.

Sprinkler vԥ drençer qurğuları ilԥ tԥchiz olunur:

- rԥnglԥmԥ şöbԥsi;

- yanğın tԥhlükԥsizliyinԥ görԥ A,

“B” vԥ

“V” kateqoriyalarına aid edilԥn

şöbԥlԥr (akkumulyator, üzçԥkmԥ şöbԥlԥri vԥ s.);

- avtomobillԥrԥ texniki xidmԥt binaları (sahԥlԥri);

- avtomobillԥrin bağlı dayanacaqları.

Ərazidԥ yanğına qarşı tԥdbirlԥr üçün su hovuzu nԥzԥrdԥ tutulur. Yanğına qarşı

tԥhlükԥsizlik tԥdbirlԥrinin tԥtbiq edilmԥsi üçün istehsalat binasının, inzibati

binanın, baş planın cizgilԥri, texnoloji hesablamaların nԥticԥlԥri istifadԥ olunur.

TXS-dԥ İŞIQLANMA VƏ GhC ELEKTRİK ENERJİSİ

SƏRFİNƏ AİD TÖVSİYƏ-GÖSTƏRİŞLƏR

Tԥbii işıqlanma kԥnar divarlardakı pԥncԥrԥlԥrdԥn tԥmin olunur. øşıq buraxan

yuvaların sahԥsinin döşԥmԥsinin sahԥsinԥ olan nisbԥti 0,20

0,30 olmalıdır.

Binanın bütün hissԥlԥrinin, hԥmçinin texnoloji avadanlıqların rԥng çalarları işıqlı

tonlarda olmalıdır.

hmumi vԥ yerli işıqlanma işçi yerlԥrindԥ tԥmin edilԥn qovşaq vԥ detalların

lazımi işıqlanmasını tԥmin etmԥli, işçiyԥ korlaşdırıcı tԥsir etmԥmԥlidir.

øşıqlandırıcıların vԥ naqillԥrin tipi, işıqlandırıclar vԥ elektrik mühԥrriklԥrinin,

işԥsalma aparaturasının qidalanması üçün gԥrginlik otaqların tԥsnifatına vԥ elektrik

qurğularının quraşdırılması qaydalarına uyğun seçilmԥlidir.

Elektrik enerjisi işlԥdicilԥri, onların gücü (kVt), gԥrginliyi (V), sayı haqqında

mԥlumatlar avadanlıq cԥdvԥllԥrindԥ, yerlԥşmԥ yerlԥri isԥ avadanlıq düzülüşü

verilmiş istehsalat sahԥlԥri vԥ zonalarının planlarında göstԥrilir. Elektrik

işlԥdicilԥrinin iş rejimi texnoloji hesabatdan istehsalat sahԥlԥrinin vԥ zonalarının iş

rejimlԥrinԥ uyğun seçilir. Bu mԥlumatlar avtonԥqliyyat müԥssisԥsinin elektrik

enerjisi sԥrfiyyatının hesablanması vԥ elektrik enerjisi şԥbԥkԥsinin yaradılması

üçün ԥsas sayılır.

SIXILMIŞ HAVA TƏCHİZATINA AİD TÖVSİYƏ-GÖSTƏRİŞLƏR

østehsalat sahԥlԥrindԥ sıxılmış hava müxtԥlif texnoloji avadanlıqlar üçün tԥlԥb

olunur. Avtoservis müԥssisԥsindԥ sıxılmış hava pnevmatik qaykaburanlar,

tԥrtibatların pnevmatik intiqalları, rԥngin çilԥnmԥsindԥ pulverizatorlar üçün,

aqreqat vԥ qovşaqları yığma zamanı detalları üfürmԥk, radiatorları vԥ yanacaq

çԥnlԥrini sınaq etmԥk, şinlԥri vԥ kamerlԥri hava ilԥ doldurmaq vԥ sair üçün istifadԥ

olunur. øşlԥdicilԥrԥ verilԥn sıxılmış havanın tԥzyiqi 0,4

0,8 MPa (4...8 kq/sm²)

olmalıdır. Sıxılmış hava ilԥ tԥchizat üçün stasionar kompressor qurğusu tԥtbiq

oluna bilԥr. Sԥyyar kompressorlardan istifadԥ olunması daha mԥqsԥdԥuyğundur.

Sԥyyar kompressorların sayı texnoloji tԥlԥbata uyğun müԥyyԥn olunur.

Sıxılmış hava xԥtlԥri diametri ½’ olan polad vԥ ya plastik su-qaz borularından

qurulur. Paylayıcı ventillԥr döşԥmԥ sԥviyyԥsindԥn

0,9

1,1m hündürlüyündԥ

olmalıdır. Hava xԥtlԥri açıq üsulla sütunlara vԥ ya binanın divarlarına

bԥrkidilmԥklԥ vԥ yeraltı kanallarda salına bilԥr. Boruların temperaturundan sԥrbԥst

genişlԥnmԥ imkanı olmalıdır. Hava xԥtlԥri açıq od yerlԥrinin yaxınlığından vԥ ya

bilavasitԥ onların üzԥrindԥn keçmԥmԥlidir. Quraşdırılmış hava xԥtlԥri tԥzyiq

altında hidravlik sınaqdan keçmԥlidir.

AVTOMOBİLLƏRİN TQ VƏ CT TEXNOLOGİYASI

YUMA İŞLƏRİ

Avtomobillԥrin kuzovunun xarici sԥthlԥrinin lak-rԥng örtüyünün düzgün

yuyulması üçün bilmԥk lazımdır ki, çirklԥr bir neçԥ tԥbԥqԥdԥn ibarԥt olur. hst

tԥbԥqԥ üzvi maddԥlԥrlԥ qatışmış silikat hissԥciklԥrindԥn tԥşkil olunmuşdur. økinci

tԥbԥqԥ üzvi, yağlı çirklԥrdԥn ibarԥtdir ki, bunlar da yolların asfalt örtüyünün

yeyilmԥ mԥhsullarından, avtomobillԥrin işlԥnmiş qazlarının hissԥciklԥrindԥn,

atmosferdԥki çöküntülԥrdԥn tԥşkil olunmuşdur. hçüncü tԥbԥqԥni oksidlԥşmiş

pardaxlayıcı maddԥlԥr yaradır. Dördüncü tԥbԥqԥ lak-rԥng örtüyünün qismԥn

dağılmış hissԥlԥri, piqment qalıqları vԥ sintetik qatranlardan ayrılan hissԥciklԥrdԥn

tԥşkil olunmuşdur. Bu tԥbԥqԥlԥr qismԥn bir-birinԥ qarışaraq mürԥkkԥb tԥrkibli

tԥbԥqԥ ԥmԥlԥ gԥtirԥ bilԥr.

Pardaxlanmış lak-rԥng örtüyünün sԥthindԥn çirklԥrin soyuq su şırnağı ilԥ

yuyulması, hԥtta birinci tԥbԥqԥnin tam çıxarılmasını tԥmin etmir. Ölçüsü 30 mkm-ԥ

qԥdԥr olan toz hissԥciklԥri hԥmişԥ kuzovunun sԥthindԥki çox nazik su tԥbԥqԥsinԥ

qalır ki, bunlar da quruduqda sԥthdԥ qeyri-parlaq lԥkԥlԥr şԥklindԥ çökürlԥr.

Sԥthdԥki praktiki hԥrԥkԥtsiz bu su tԥbԥqԥsini yuma prosesindԥ yalnız mexaniki

vasitԥlԥrlԥ, mԥsԥlԥn, fırça ilԥ dağıtmaq olar. Çirklԥrin aşağı tԥbԥqԥlԥri su ilԥ

yuyulmur, buna görԥ dԥ müxtԥlif yuyucu vasitԥlԥr tԥtbiq edilir.

Yuyucu mԥhlullar yuyulan sԥthdԥ yaranan su tԥbԥqԥsinin sԥthi gԥrilmԥ qüvvԥsini

azaldır vԥ yağlı çirklԥri hԥll edir, emulsiya vԥ suspenziyalar yaradır ki, bunlar da

asanlıqla sԥthdԥn yuyulur. Bu proseslԥr temperatur yüksԥldikcԥ sürԥtlԥnir, buna

görԥ dԥ, yuyucu mԥhlulları 40

45^oS-yԥ qԥdԥr qızdırmaq mԥqsԥdԥuyğundur. Lakin

lak-rԥng örtüyünün qorunması üçün yuyucu mԥhlulun temperaturu kuzovun

sԥthinin temperaturundan

20^oS-dԥn artıq olmamalıdır. Hazırda yuyucu

vasitԥlԥr vԥ müxtԥlif şampunlar istifadԥ olunur. Şampunlar çirklԥrin üçüncü vԥ

dördüncü tԥbԥqԥlԥrini qismԥn uyur, eyni zamanda sԥthdԥki pardaxlayıcı vasitԥnin

yağlı vԥ ya mumlu tԥbԥqԥsini dağıdır. Buna görԥ dԥ bir çox hallarda yuyucu

korroziya inqibitorları vԥ pardaxlayıcı preparatlar qatılır vԥ ya yumadan sonra

kuzovu bu preparatlar qatılmış mԥhlulla yaxalayırlar.

Avtomobilin xarici sԥthindԥki çirklԥrin dağılması proseslԥrinԥ uyğun olaraq

yuma işlԥrinin ümumi texnologiyası işlԥnib hazırlanmışdır. Avtomobil yuyucu

mԥhlul qatılmış aşağı tԥzyiqli su şırnağı ilԥ isladılır. Çirk tԥbԥqԥlԥrinin mexaniki

dağıdılması yüksԥk tԥzyiqli su şırnağı vԥ fırçalarla vԥ ya digԥr analoji vasitԥlԥrlԥ

hԥyata keçirilir. Yuyucu mԥhlullar vԥ su qabaqcadan qızdırılır. Yumadan sonra

avtomobili yaxalayır vԥ xarici sԥthlԥrdԥn suyu, nԥmi hava ilԥ üfürür, qurudurlar.

Belԥ texnologiya yuma işlԥrinin yüksԥk keyfiyyԥtini vԥ minimal su sԥrfini tԥmin

edir. Qeyri-hamar sԥthlԥrdԥ fırçaların tԥtbiqi çԥtindir, buna görԥ dԥ avtomobillԥrin

alt sԥthlԥri yalnız yüksԥk tԥzyiqli su şırnağı ilԥ yuyulur.

Praktiki aşağı tԥzyiqli - 0,35 MPa-ya qԥdԥr, orta tԥzyiqli - 0,4

0,9 MPa vԥ

yüksԥk tԥzyiqli

- 0,9 MPa-dan çox yuma qurğuları istifadԥ olunur. Şırnağın

enerjisindԥn (suyun tԥzyiqi) başqa yuma keyfiyyԥtinԥ şırnağın vurulma bucağı vԥ

bu bucağın yuma prosesindԥ dԥyişmԥsi tԥsir edir. Az su sԥrfi ilԥ su şırnağının tԥlԥb

olunan gücünü almaq üçün su şırnağının tԥzyiqini artırmaq lazımdır. Tԥzyiqin

yuxarı hԥddi avtomobilin sԥthinin lak-rԥng örtüyünün möhkԥmlik (davamlılıq)

hԥddi ilԥ tԥyin edilir, tԥzyiqin optimal sԥviyyԥsi isԥ su vԥ elektrik enerjisinԥ

çԥkilԥn xԥrclԥrin iqtisadi hesablanması ilԥ müԥyyԥn edilir.

Fırçalı yuma qurğusu ilԥ bir minik avtomobilin yuyulmasında su sԥrfi 0,05

0,30

m³ tԥşkil edir.

Avtomobili yuduqdan sonra çirklԥnmiş suda 800

3000 q/m³ çirk hissԥciklԥri vԥ

900 q/m³neft mԥhsulları olur. Sanitar normalara görԥ kanalizasiyaya axıdılan

suda isԥ 0,25

0,75 q/m³-dԥn çox çirk hissԥciklԥri vԥ 0,05...0,30 q/m³-dԥn çox neft

mԥhsulları olmamalıdır. østifadԥ olunmuş su avtomobillԥrin yuyulması üçün tԥkrar

istifadԥ edildikdԥ daha dԥrindԥn tԥmizlԥnmԥlidir. Buna görԥ dԥ yuma sahԥsindԥ su

tԥmizlԥyici qurğular nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Hazırda mövcud olan su tԥmizlԥyici

qurğular tԥmizlԥnmiş suyu birbaşa bioloji mühiti pozmadan kanalizasiya vԥ digԥr

açıq su hövzԥlԥrinԥ axıtmağa, hԥmçinin avtomobillԥrin yuyulması üçün tԥkrar

istifadԥ etmԥyԥ imkan verir.

Bԥrkitmԥ işlԥri

Müasir avtomobil 10-15 minԥ yaxın hissԥdԥn ibarԥtdir vԥ bu hissԥlԥrin çoxu bir-

birilԥ bolt, yiv, sancaq vԥ digԥr bԥrkidici detallarla birlԥşir. Buna görԥ dԥ hԥr bir

TQ zamanı aparılan ԥn vacib işlԥrdԥn biri dԥ bԥrkitmԥ işlԥridir.

øş zamanı titrԥyişlԥrԥ, zԥrbԥli yüklԥrԥ, metalik qalıq deformasiyası sԥbԥbindԥn

qaykaların açılması, yivlԥrin dartılması vԥ kԥsilmԥsi baş verir. Bԥrkidici elementin

zԥiflԥmԥsi hissԥlԥr arasında qovuşmanı pozur, bu da qovşağın dağılmasını

sürԥtlԥndirir. Hissԥlԥrin bԥrkidilmԥsinin vaxtında bԥrpası aqreqatları vaxtından

qabaq yeyilmԥdԥn qoruyur, istismar xԥrclԥrini azaldır vԥ avtomobilin xidmԥt

müddԥtini artırır. Hissԥlԥrin normal qarşılıqlı vԥziyyԥtini tԥmin etmԥk,

birlԥşmԥlԥrin ilkin çԥkilmԥsini saxlamaq vԥ araboşluqların artmasını aradan

qaldırmaq mԥqsԥdilԥ bԥrkitmԥ işlԥri yerinԥ yetirilir. Bԥrkidici birlԥşmԥlԥrin

uzunmüddԥt stabilliyini saxlamaq üçün yivli birlԥşmԥnin çԥkilmԥ qüvvԥsi

materialın (bolt, qayka) axıdıcılığının başlandığı qüvvԥdԥn 15-20% az olmalıdır.

Ən mühüm cԥhԥt ondan ibarԥtdir ki, qovşağın, aqreqatın vԥ bütövlükdԥ

avtomobilin işlԥmԥ qabiliyyԥtini baha başa gԥlmԥyԥn vԥ az ԥmԥk tutumlu bԥrkitmԥ

işlԥri ilԥ bԥrpa etmԥk mümkündür.

TQ zamanı bԥrkitmԥ işlԥrinin keyfiyyԥtlԥ yerinԥ yetirilmԥsi CT işlԥrinin hԥcmini

azaldır (-1,17 dԥfԥ). Bu isԥ maddi vԥ ԥmԥk mԥsrԥflԥrinin azalmasına sԥbԥb olur.

Bԥrkitmԥ işlԥrinin lazımi keyfiyyԥtini tԥmin etmԥk üçün aşağıdakı tԥlԥblԥrԥ ԥmԥl

etmԥk lazımdır:

•

bԥrkitmԥ işlԥrini müvafiq TQ zamanı müԥyyԥn olunmuş hԥcmdԥ yerinԥ

yetirilmԥli;

•

bԥrkidici birlԥşmԥ konstruksiya ilԥ nԥzԥrdԥ tutulmuş elementlԥrdԥn ibarԥt

olmalıdır;

•

bԥrkidici birlԥşmԥ texniki sԥnԥdԥ uyğun olaraq çԥkilmԥlidir;

•

bԥrkidici

birlԥşmԥnin reqlamentlԥşdirilmiş qüvvԥ ilԥ çԥkilmԥsi

dinamometrik açarla aparılmalıdır;

•

bԥrkitmԥ işlԥrini yerinԥ yetirԥn zaman tԥhlükԥsizlik texnikası tԥlԥblԥrinԥ

ԥmԥl edilmԥlidir, nasaz vԥ ya tԥyinata cavab vermԥyԥn alԥt vԥ avadanlıqdan

istifadԥ edilmԥmԥlidir;

•

müxtԥlif intiqallı böyük burucu momentli qayka buranlarla bԥrkitmԥ

işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsini yüksԥk ixtisaslı fԥhlԥlԥrԥ tapşırılmalıdır;

•

sökmԥdԥn qabaq çirkli bԥrkidici birlԥşmԥ tԥmizlԥnmԥlidir;

•

yanmış vԥ ya paslanmış bԥrkidici birlԥşmԥni sökmԥzdԥn qabaq onu

kerosinlԥ islatmaq lazımdır;

•

bolt vԥ ya sancaq sınaraq hissԥsinin içindԥ qaldıqda, onlarda deşik açaraq

ԥks istiqamԥtli yiv kԥsmԥk vԥ bu deşiyԥ bolt bağlayaraq, bu boltun vasitԥsilԥ

sınıb qalmış boltu vԥ ya sancağı açıb çıxarmaq lazımdır.

Bԥrkidici birlԥşmԥnin vԥziyyԥtinin qiymԥtlԥndirdikdԥ, onun bԥrpası vԥ xidmԥt

periodikliyini müԥyyԥn etdikdԥ tԥyinatını vԥ iş şԥraitini nԥzԥrԥ almaq lazımdır. Bu

zaman birlԥşmԥlԥrin üç qrupuna baxmaq mԥqsԥdԥ uyğundur.

Birinci qrup - avtomobilin hԥrԥkԥt tԥhlükԥsizliyinin asılı olduğu yivli birlԥşmԥlԥr

(mԥs., tormoz vԥ sükan idarԥsi sistemlԥrindԥ birlԥşmԥlԥr).

Bu qrupa aid birlԥşmԥlԥr daha tez-tez vԥ keyfiyyԥtlԥ xidmԥt olunmalıdır.

økinci qrup - kontruksiyanın möhkԥmliyini tԥmin edԥn bԥrkidici birlԥşmԥlԥr. Bu

birlԥşmԥlԥr, ԥsasԥn, güc yüklԥnmԥlԥrinԥ mԥruz qalır vԥ avtomobilin avadanlığı vԥ

ömüruzunluğu onlardan asılıdır ( mühԥrrikin, ressorların, ötürmԥlԥr qutusunun vԥ

b. k. bԥrkidilmԥsi).

hçüncü qrup - sistemlԥrin (birinci qrupa aid olmayan) hermetikliyini (kipliyini)

tԥmin edԥn bԥrkidici birlԥşmԥlԥr (yanacaq, hava, su, yağ xԥtlԥri-boruları vԥ b. k.).

Birinci qrup birlԥşmԥlԥri xüsusi cihazlar vԥ alԥtlԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ daha

dԥrindԥn yoxlayırlar vԥ bԥrkidirlԥr.

økinci qrup birlԥşmԥlԥri bԥrkidici detallara vԥ stopor quruluşlarına xaricdԥn

baxmaqla vԥ açarla çԥkmԥklԥ yoxlayırlar.

hçüncü qrup birlԥşmԥlԥri vizual olaraq maye izinԥ, cihazlarda tԥzyiq düşgüsünԥ

vԥ qulaq asmaqla (sԥsinԥ görԥ) yoxlayırlar.

Bԥrkitmԥ işlԥrinin nomenklaturası vԥ aparılma ardıcıllığı avtomobilin tipi vԥ

modelindԥn, onun istismar şԥraitindԥn vԥ resursundan asılıdır.

Silindrlԥr bloku başlığı, ötürmԥlԥr qutusunun karteri mühԥrrikԥ, tԥkԥr diski tԥkԥr

topuna vԥ b.k. detallar bԥrkidildikdԥ növbԥ ilԥ bir-birinԥ

ԥks(çarpaz) yerlԥşԥn

boltlar vԥ ya qaykalar çԥkilmԥlidir.

Alüminium

ԥrintilԥrindԥn hazırlanmış silindrlԥr başlığı yalnız soyuq halda

bԥrkidilmԥlidir, çünki, sancaqları vԥ başlığın materialının xԥtti genişlԥnmԥ

ԥmsalları eyni deyil vԥ blok başlığı soyuduqda (mühԥrrikin işdԥn dayandıqda)

birlԥşmԥnin kipliyi vԥ çԥkilmԥsi (dartılması) azalacaqdır.

Avtomobilin TQ vԥ CT zamanı bԥrkitmԥ, nizamlama vԥ sökmԥ-yığma işlԥri

yerinԥ yetirmԥk üçün müxtԥlif alԥtlԥr vԥ mexanizmlԥr istifadԥ olunur.

Şurup buranlar vԥ müxtԥlif açarlar çilingԥrin alԥtlԥr dԥstinԥ daxildir. Yivli

birlԥşmԥlԥrin lazımi tarımlığını tԥmin etmԥk üçün burucu-çԥkmԥ momentini

nizamlamağa imkan verԥn dinanometrik açarlar tԥtbiq edilir.

Mühԥrrikin silindrlԥr blokunu bԥrkidԥn qaykalar vԥ ya boltları tԥdricԥn, çԥkmԥ

momentini normaya çatdırana qԥdԥr (bir neçԥ dԥfԥyԥ, mԥs., üç dԥfԥyԥ) çԥkirlԥr: I -

50 N∙m, II - 120...150 N∙m, III - 190-210 N∙m. Bԥrkitmԥ işlԥrindԥ 600

800

N∙m çԥkmԥ momenti (tԥkԥr qaykası üçün - 700...800 N∙m, ressorlar üçün - 1,0-1,1

kN∙m) tԥlԥb olunduqda elektromexaniki vԥ pnevmatiki qaykaburanlar tԥtbiq edilir.

Qaykaburanlar ԥldԥ gԥzdirilԥn vԥ ya sԥyyar (arabacıqlarda vԥ s.) ola bilԥr. Qayka

buranların tԥtbiqi bԥrkitmԥ işlԥrindԥ

ԥmԥk mԥhsuldarlığını 3-4 dԥfԥ yüksԥldir.

Lakin onları işlԥdikdԥ müԥyyԥn olunmuş sԥs-küy dԥfԥ yüksԥlir. Lakin onları

işlԥdikdԥ müԥyyԥn olunmuş sԥs-küy normalarını 60-70 Db aşan kԥskin sԥs-küy

menti artırmaq vԥ sԥs-küyü aradan qaldırmaq mԥqsԥdilԥ qayka buranların

konstruksiyalarında silindrik reduktorlar vԥ fasilԥsiz tԥsirli tԥmir variatorları tԥtbiq

edilir.

YAĞLAMA İŞLƏRİ

Yağlama işlԥri avtomobilin yüksԥk etibarlılığını vԥ ömüruzunluğunu tԥmin

etmԥk mԥqsԥdi ilԥ yerinԥ yetirilir vԥ onun TQ işlԥrindԥ böyük xüsusi çԥkiyԥ

malikdir (-20%). Bu işlԥrin vaxtında vԥ keyfiyyԥtlԥ yerinԥ yetirilmԥsi detalların

yeyilmԥ intensivliyini azaldır vԥ avtomobilin xidmԥt müddԥtini artırır.

Avtomobilin istismarı prosesindԥ periodik olaraq aqreqat vԥ qovşaqların

yağlama materialları ilԥ doldurulması, yağ ԥlavԥ edilmԥsinԥ ehtiyac yaranır. Çünki,

yağlama

materialları

araqatlardan,

qovşaqlardan

(kiplԥşdiricilԥrdԥn,

birlԥşmԥlԥrdԥn) sızmaqla vԥ buxarlanma nԥticԥsindԥ itmԥklԥ azalır. Xüsusilԥ dԥ,

mühԥrrikin karterinԥ tez-tez yağ ԥlavԥ etmԥk lazım gԥlir ki, belԥ ki, yağın bir

hissԥsi daha çox sorma taktında yanma kamerasına düşür vԥ yanaraq yağ itkisinԥ

sԥbԥb olur. Hԥmçinin, zaman keçdikcԥ işlԥyԥn yağ kԥnardan düşԥn çirk hissԥlԥri (

sürtünmԥ detallarının yeyilmԥ hissԥciklԥri, toz, su, yanacaq) vԥ oksidlԥşmԥ

prosesinin mԥhsulları ilԥ çirklԥndiyindԥn keyfiyyԥtini itirir vԥ onu tԥzԥ yağla

dԥyişmԥk lazımdır. Elԥ bu sԥbԥblԥrԥ görԥ, hԥm dԥ axıb itmԥ olduğundan periodik

olaraq sürtünmԥ qovşaqlarında plastik yağ da ԥlavԥ edilmԥlidir.

Yağlama işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥ keyfiyyԥti aşağıdakı amillԥrlԥ tԥyin olunur:

9 istifadԥ olunan yağlama materiallarının yağlama xԥritԥsi göstԥricilԥrinԥ

uyğun olması;

9 yağlama-tԥmizlԥmԥ işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥ texnologiyasına ciddi

ԥmԥl

olunması;

9 yağlama işlԥrinin müԥyyԥn olunmuş aparılma periodikliyinԥ ԥmԥl edilmԥsi.

Bu şԥrtlԥrԥ ԥmԥl edilmԥzsԥ, avtomobilin aqreqatlarının detalları vaxtından qabaq

sıradan çıxır.

Yağlama işlԥrindԥ avtomobilԥ yalnız yağlama xԥritԥsindԥ göstԥrilԥn yağ

markaları tԥtbiq olunmalıdır.

Plastiki yağlama materialları ilԥ yağlama işlԥri apardıqda, yalnız zԥruri hallarda

yüksԥk tԥzyiqli

(40 MPa-dan çox) yağlamadan istifadԥ etmԥk lazımdır. Bԥzi

yağlama nöqtԥlԥrindԥ yüksԥk tԥzyiq qovşağın işini poza bilԥr (yayın sınması,

qovşaqda kipliyin pozulması vԥ s.). Sürtünmԥ qovşağına sürtgü yağının vurulması

üçün ԥn yüksԥk tԥzyiq kifayԥt etmԥdikdԥ, onda hԥmin qovşağı sökmԥk vԥ oradakı

köhnԥ bԥrkimiş yağı çıxarmaq tövsiyԥ olunur.

Avtomobildԥ yağlama işlԥri apardıqda tԥdbirlԥr görülmԥlidir ki, yağlama

materialları kuzovun rԥngli hissԥlԥrinԥ vԥ rezin detallara düşmԥsin.

Yağlama ԥmԥliyyatları qurtardıqdan sonra:

9 plastik yağın qovşaqdan çıxan artıq hissԥsi, hԥmçinin maye yağların

damcıları tԥmizlԥnmԥlidir;

9 doldurma deşiklԥrinin tıxacları (qapaqları) tam bağlanmalıdır;

9 yağlama press-mԥmԥciklԥri silmԥklԥ qurudulmalıdır.

Yağlama materialı aqreqata müԥyyԥn olunmuş sԥviyyԥyԥ qԥdԥr doldurulur.

Sԥviyyԥ şup vԥ ya tıxacla tԥyin olunur. Yağın miqdarı normadan artıq olduqda,

kiplԥşdiriciyԥ olan tԥzyiq dԥ yüksԥlir vԥ nԥticԥdԥ yağın axıb itmԥsi baş verir. Yağ

miqdarı normadan az olduqda detalların yeyilmԥsi artır.

Transmissiya aqreqatlarının ventilyasiya

(hava) deşiklԥrini yaxşı tԥmizlԥmԥk

lazımdır ki, aqreqatın karterindԥ yüksԥk tԥzyiq yaranmasın vԥ kiplԥşdiricilԥrin

hermetikliyi pozulmasın.

Yağlama işlΩrindΩ istifadΩ olunan Ωsas avadanlıq vΩ alΩtlΩr. Mühԥrriki vԥ

transmissiya aqreqatlarını yağla doldurmaq üçün avtoservis müԥssisԥlԥrindԥ

yağpaylayıcı qurğulardan istifadԥ olunur. Plastik yağ aqreqatın sürtünԥn sԥthlԥrinԥ

press-mԥmԥciklԥrdԥn vurulur. Bunun üçün qovucu press-mԥmԥciyԥ birlԥşdirilir.

Plastik yağlarla yağlamada yüksԥk tԥzyiqli vurucu qurğular istifadԥ olunur. Bu

qurğular yağlama materialları üçün rezervuardan vԥ pnevmatik vԥ ya

elektromexaniki intiqallı yüksԥk tԥzyiq nasosundan ibarԥtdir. Aqreqatdan köhnԥ

yağın, qalıqların tԥmizlԥnmԥsi üçün yuyucu qurğular da tԥtbiq edilir.

Əsas yağlama işlΩrinin aparılması texnologiyası. Yağlama işlԥri TQ zamanı

yağlama xԥritԥsinԥ uyğun olaraq aparılır. Yağlama xԥritԥsi avtomobilԥ zavod

tԥrԥfindԥn verilmiş texniki sԥnԥdlԥrdԥ

( tԥlimat, servis kitabçası vԥ s.) olur.

Yağlama xԥritԥsindԥ yağlama nöqtԥlԥrinin yerlԥşmԥ yeri, istifadԥ olunan yağlama

materiallarının markaları, hԥmçinin işlԥrin yerinԥ yetirilmԥ periodikliyi göstԥrilir.

Avtomobilin yağlama xԥritԥsi

Yağlama

Nöqtԥlԥrin

Materialın

Periodiklik

Yerinԥ

nöqtԥsi

sayı

adı

yetirilԥn

işlԥrin hԥcmi

Yağlama

Yayda

Hԥr gün

Mühԥrrikin

karteri

20×30

5000 km

karterindԥ

Qışda

yağın

15×30

sԥviyyԥsini

yoxlamaq, yağ

dԥyişmԥk

Avtomobillԥrdԥ ԥsas yağlama nöqtԥlԥri aşağıdakılardır:

1. Mühԥrrik : mühԥrrik karteri;

2. Transmissiya.

ølişmԥ muftası : pedalın oxu, ayırma çԥngԥli, ayırma yastığı.

Ötürmԥlԥr qutusu : karter.

Kardan ötürmԥsi : çarpazın yastıqları, çԥngԥllԥrin başlıqları, aralıq dayağın yastığı,

şlisli val.

Baş ötürücü : karter.

3. Asqı : sırğalar vԥ içliklԥ birlikdԥ ressor barmaqları, ressor vԥrԥqlԥri, qeyri-

asılı asqıda oynaq birlԥşmԥlԥri vԥ istiqamԥtlԥndiricilԥr.

4. Tԥkԥrlԥr : tԥkԥr toplarının yastıqları.

5. Sükan idarԥsi.

Sükan mexanizmi : karter ( yağı tökmԥk vԥ boşaltmaq {buraxmaq} üçün deşik).

Sükan intiqalı : sükan idarԥsinin boyuna dartqısının soşka vԥ dönmԥ sapfasının

lingi ilԥ oynaqlı birlԥşmԥlԥri, eninԥ dartqının dönmԥ sapfalarının linglԥri ilԥ

oynaqlı birlԥşmԥlԥri, dönmԥ sapfasının şkvoreni.

6. Tormoz sistemi.

Tormoz intiqalı : linglԥ sistemi, pedalın valı, eninԥ tormoz valı, dartqılar.

Tormoz mexanizmi : ayırıcı yumruqlar.

7. Mühԥrrikin vԥ şassinin digԥr konstruksiya elementlԥri.

Ventilyator, su nasosu, starterin dişlin çarx ötürmԥsi, ötürmԥlԥr qutusunun

dԥyişmԥ lingi, buksir qarmağı, qida sistemindԥ linglԥr sistemi, generator,

alışdırma sisteminin cihazları.

8. Kuzov.

Mühԥrrik kapotunun qıfılları

( cԥftԥlԥri), kapotun oynaqları, ventilyasiya

klapanları, şüşԥ tԥmizlԥyici, pԥncԥrԥ şüşԥlԥrini qaldırıb-endirmԥ mexanizmlԥri,

qapı qıfılları, kilidlԥr, qapı cԥftԥlԥri.

Mühԥrrikin detallarının yağlanması. Mühԥrrikin yağlama sisteminin qulluğu

nԥzԥrdԥ tutur: karterdԥ yağın sԥviyyԥsinin sistematik yoxlanması, işlԥnmiş yağın

dԥyişdirilmԥsi; yağlama sisteminin yuyulması; yağ süzgԥclԥrinin yuyulması vԥ

dԥyişdirilmԥsi; yağın axıb itmԥsinin aradan qaldırılması; yağlama sistemindԥ işçi

tԥzyiqin yoxlanması vԥ tԥlԥb olunan qiymԥtinin saxlanması; detalların qurum,

lak vԥ çöküntülԥrdԥn tԥmizlԥnmԥsi.

Mühԥrrikin karterindԥ yağın sԥviyyԥsi xüsusi çubuğunşupun vasitԥsilԥ mühԥrriki

dayandırdıqdan sonra tԥyin edilir. Yağın sԥviyyԥsini yoxlamaq üçün avtomobil

üfüqi meydançada qoyulur.

2...3 dԥqiqԥ gözlԥmԥklԥ yağın

ԥsas hissԥsinin

detalların sԥthindԥn süzülԥrԥk mühԥrrikin altlığına yığılmasına imkan verilir.

Şupda, adԥtԥn üç nişan olur. Yağın sԥviyyԥsi <<min>> nişanına uyğun gԥlirsԥ

vԥ ya ondan aşağıdırsa avtomobilin istismarına icazԥ verilmir.

Transmissiya aqreqatlarının detallarının yağlanması. Transmissiya

aqreqatlarının karterinԥ periodik olaraq yağ ԥlavԥ edilir vԥ qovşaqlara ( mԥsԥlԥn,

kardan ötürmԥsinin qovşaqlarına) plastik yağ vurulur. Transmissiya

aqreqatlarında yağı avtomobili işdԥn dayandıqdan dԥrhal sonra, yԥni yağın

özlülüyü az olduqda dԥyişmԥk mԥqsԥdԥuyğundur.

øşlԥnmiş yağ boşaltma deşiyindԥn tıxacı açmaqla boşaldılır, sonra karterԥ

yuyucu mԥhlul doldurub, arxa tԥkԥrlԥri asılmış vԥziyyԥtԥ gԥtirirlԥr. Mühԥrriki

işԥ salır vԥ ötürmԥlԥr qutusunda I pillԥli

( ötürmԥni) qoşub

1...2 dԥqiqԥ

mühԥrriki işlԥdirlԥr. Bundan sonra çirkli mayeni boşaldır vԥ tԥzԥ yağ

doldururlar.

Avtoservis müԥssisԥsindԥ transmissiya aqreqatlarını yağla doldurmaq üçün

xüsusi yağpaylayıcı qurğular istifadԥ olunur.

Sükan mexanizmin yağlanması. Yağlama işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥ qaydası

transmissiya aqreqatlarında olduğu kimidir.

Hԥrԥkԥt hissԥsinin detallarının yağlanması. Plastik yağlar press-

mԥmԥciklԥrdԥn müxtԥlif tipli yağ qovucular vasitԥsilԥ vurulur. Bu zaman yağ

sürtünԥn sԥthlԥr arasını doldurmalı vԥ bir qԥdԥr dԥ xaricԥ çıxarmalıdır. Yağlama

materiallarının

vurulmasını

asanlaşdırmaq üçün sürtünԥn sԥthlԥri

yüksüzlԥşdirmԥk vԥ ya bir-birinԥ nԥzԥrԥn tԥrpԥtmԥk olar. Yağ kanalları çox

çirklԥndikdԥ vԥ yağ keçmԥdikdԥ pres-mԥmԥciklԥri dԥyişmԥk olar, bu da kömԥk

etmԥzsԥ hidrodeşici istifadԥ olunur vԥ ya tԥmizlԥnir.

Digԥr aqreqatların vԥ sürtünmԥ qovşaqlarının yağlanması. Ventilyator, su

nasosu, generator, tormoz intiqallarının linglԥr sistemi, sükan intiqalının

oynaqları, elastik troslar, qapı qıfılları, pԥncԥrԥlԥrin şüşԥ qaldırıcıları, ilişmԥ

qurğuları vԥ başqaları plastik yağlarla yağlanır. Bu işdԥ,

ԥsasԥn, yağın

konstruksiyadan press-mԥmԥciklԥrdԥn müxtԥlif tipli qovucularla vurulması vԥ

ya ԥllԥ doldurulma istifadԥ olunur.

CT-dԥ sökmԥ-yığma işlԥrinin texnologiyası

Sökmə-yığma işlərinin təyinatı.

Avtomobilin tԥmirinin başlanğıc vԥ son (yekun) ԥmԥliyyatları sökmԥ vԥ yığma

işlԥridir. Sökmԥ prosesinin

ԥmԥk mԥsrԥflԥrinin xüsusi çԥkisi tԥmirin ümumi

ԥmԥk tutumunun 11..15%-ni tԥşkil edir. Dԥqiq vԥ keyfiyyԥtlԥ yerinԥ yetirilԥn

sökmԥ detalların qorunmasını yüksԥldir, tԥmirin sonrakı ԥmԥliyyatlarının ԥmԥk

tutumunu azaldır vԥ nԥticԥdԥ, son mԥhsulun keyfiyyԥtinԥ vԥ maya dԥyԥrinԥ tԥsir

göstԥrir. Sökmԥ prosesi yaxşı tԥşkil edildikdԥ detalların 60...70%-ԥ qԥdԥri tԥkrar

istifadԥ olunur. Yalnız sökmԥ-yığma işlԥrinin tԥkmillԥşdirilmԥsi hesabına

yastıqların 15...20%, kronşteynlԥrinin 45%, bԥrkitmԥ detallarının tԥkrar istifadԥ

payı 25

45% artırıla bilԥr. Bu mԥlumatlar sökmԥ-yığma işlԥrinin hesabına

tԥmirin iqtisadi sԥmԥrԥliliyinin yüksԥldilmԥsinԥ imkan verԥn rezervlԥri göstԥrir.

Sökmԥ-yığma işlԥri bu gün dԥ böyük ԥmԥk tutumlu işlԥr sayılır vԥ tԥmirin

sԥmԥrԥliliyinin yüksԥldilmԥsinin

ԥsas istiqamԥtlԥrindԥn biri sökmԥ-yığma

işlԥrinin mexaniklԥşdirilmԥsidir.

CT zamanı sökmΩ-yığma işlΩrinin yerinΩ yetirilmΩ texnologiyası vΩ avadanlığı.

Avtoservis müԥssisԥlԥrindԥ sökmԥ-yığma işlԥri CT-nin istehsalat zonasında,

hԥm dԥ ayrı-ayrı şöbԥlԥrdԥ (sexlԥrdԥ) aparılır.

CT zonası. CT zonasının işçi postlarında yerinԥ yetirilԥn sökmԥ-yığma işlԥrinԥ

aiddir: mühԥrriklԥrin, arxa vԥ qabaq körpülԥrin, ötürmԥ qutularının, radiatorların,

ilişmԥ muftalarının, asqı detallarının, ressorların, şkroven birlԥşmԥlԥrinin yeyilmiş

detallarının, tԥkԥr toplarının yastıqlarının, kardan oynaqlarının vԥ b.k.

dԥyişdirilmԥsi; istehsalat sahԥlԥrindԥ

( sexlԥrdԥ) tԥmir edilmԥli olan aqreqat,

mexanizm vԥ sistem elementlԥrinin avtomobilin üzԥrindԥn sökülԥrԥk çıxarılması

vԥ tԥmir edildikdԥn sonra yenidԥn avtomobildԥ quraşdırılması.

Bu işlԥr xԥndԥklԥrdԥ, qaldırıcılarda, estakadalarda, stendlԥrdԥ, domkratlarda,

aqreqatların çıxarılması vԥ yenidԥn yerinԥ quraşdırılması üçün xüsusi tԥrtibatların

vasitԥsilԥ yerinԥ yetirilir.

Mexaniklԥşdirmԥ sԥviyyԥsini yüksԥltmԥk üçün müxtԥlif tipli

( mexaniki,

elektromexaniki, elektrohidravlik, elektropnevmatik vԥ s.) qaykaburanlar, açarlar

vԥ s. istifadԥ olunur.

Avtoservis avadanlığının istehsalı ilԥ mԥşğul olan müԥssisԥlԥr müxtԥlif sökmԥ-

yığma işlԥrini yerinԥ yetirmԥk üçün çıxarıcı alԥtlԥr dԥstlԥri, tԥrtibatlar istehsal

edirlԥr. Mԥsԥlԥn, sükan idarԥsinin soşkasını çıxarmaq üçün çıxarıcı belԥ

tԥrtibatlardandır. Çıxarıcının tutqacları soşkada oturdulur vԥ soşkanın valına

söykԥnԥn dԥstԥkli yivli çubuğun kömԥyilԥ soşkanın valından dartaraq onu hԥrԥkԥtԥ

gԥtirir vԥ çıxarır.

Sökmԥ-yığma işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsi tԥhlükԥsizlik texnikası vԥ

ԥmԥk

mühafizԥsi qaydalarına ciddi ԥmԥl olunmasını tԥlԥb edir. Aqreqatların çıxarılması

vԥ nԥql edilmԥsi, yalnız krantirlԥrin, elektrik telferlԥrinin, arabacıqlarının vԥ b.k.

vasitԥlԥrin kömԥyilԥ yerinԥ yetirilmԥlidir.

Sökmԥ-yığma işlԥri CT zonasından başqa, hԥm dԥ praktiki olaraq bütün

istehsalat sahԥlԥrindԥ aparılır. Sökmԥ-yığma işlԥrinin

ԥn böyük hԥcmi aqreqat

şöbԥsinin (sexinin) payına düşür. Şöbԥyԥ gԥtirilԥn aqreqatlar ԥvvԥlcԥ xüsusi yuma

maşınlarında xaricdԥn (üstdԥn) yuyulur. Yuma maşınlarında, elektrik mühԥrriki ilԥ

hԥrԥkԥtԥ gԥtirilԥn nasos vasitԥsilԥ yuyucu mԥhlul rezervuardan (çԥndԥn) tԥzyiq

altında, sopladan aqreqatın sԥthinԥ vurulur. Belԥliklԥ, üstdԥn tԥmizlԥmԥ mԥhlulun

yuyucu tԥsiri vԥ nasosun yaratdığı tԥzyiq hesabına olur.

Yuma-tԥmizlԥmԥ

ԥmԥliyyatları. Aqreqat sökmԥ-yığma stendlԥrindԥ

tԥrtibatların, alԥtlԥrin kömԥyi ilԥ söküldükdԥn sonra detalları yuyur, tԥmizlԥyir vԥ

yağsızlaşdırırlar. Mühԥrrikin müvafiq detallarını qurumdan, lak vԥ

ԥrpdԥn

tԥmizlԥyirlԥr. Porşen sԥthindԥki, blok başlığında, yanma kamerasına, xaricetmԥ

borularında, sorma vԥ xaricetmԥ klapanlarındakı qurum vԥ lakı mexaniki, kimyԥvi

vԥ ultrasԥs üsulları ilԥ tԥmizlԥyirlԥr. Detalları tԥmizlԥmԥk üçün mexaniki

tԥrtibatlardan istifadԥ olunur. Belԥ tԥrtibatların kömԥyi ilԥ qurumu tԥmizlԥdikdԥ

detalların üzԥrindԥ dԥrin cızıqlar qoymamaq üçün xüsusi ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Bu üsulun ԥmԥk tutumu nisbԥtԥn böyükdür vԥ ԥmԥk mԥhsuldarlığı aşağıdır.

Detalların tԥmizlԥnmԥsindԥ sԥmԥrԥli vԥ yüksԥk keyfiyyԥtli üsul kimyԥvi üsuldur.

Bu üsulda detal içindԥ 885...90⁰S-yԥ qԥdԥr qızdırılmış yuyucu mԥhlul olan vannaya

salınaraq 2...3 saat saxlanılır. Detalları vannada tԥmizlԥdikdԥn sonra tԥrkibindԥ

0,1...0,3% xrompik olan su ilԥ yaxalayır, sonra isԥ sıxılmış hava ilԥ üfürürlԥr.

Detalları tԥmizlԥmԥk üçün istifadԥ olunan ԥn müasir üsullardan biri ultrasԥslԥ

tԥmizlԥmԥdir. (ultrasԥs-tezliyi 20000Hs-dԥn çox olan elastiki rԥqslԥrdir).

Mühԥrrikin soyutma sistemindԥ su köynԥklԥrini ԥrpdԥn tԥmizlԥmԥk üçün xüsusi

qurğular tԥtbiq olunur. Belԥ qurğularda yuma müddԥti 2...5 dԥqiqԥ olur. Lakin belԥ

qurğularda yumadan sonra da bԥzԥn detalları qurum, lak vԥ çöküntülԥrdԥn

tԥmizlԥmԥk üçün ԥlavԥ olaraq mexaniki vԥ kimyԥvi üsullarla emal etmԥk lazım

gԥlir. Belԥ detallardan klapanları, karterin ventilyasiya sisteminin vԥ soyutma

sisteminin detallarını, silindrlԥr bloku vԥ blok başlığını, porşendԥn üzük yuvalarını,

qazpaylanma mexanizminin detallarını göstԥrmԥk olar.

Detalların

yoxlanması vԥ qüsurlaşdırılması.

Yuma-tԥmizlԥmԥ

ԥmԥliyyatlarından sonra nԥzarԥt-yoxlama vԥ qüsurlaşdırma yerinԥ yetirilir.

Detalları aşağıdakı kimi qruplaşdırırlar:

• Bԥrpaya (tԥmirԥ) tԥlԥbatı olmayanlar - yararlı detallar;

• Bԥrpa (tԥmir) oluna bilԥn detallar;

• Util (bԥrpa edilԥ bilmԥyԥn) detallar.

Detalların texniki sԥnԥdlԥrin tԥlԥblԥrinԥ uyğunluğu,

ԥsasԥn, ölçmԥ alԥtlԥrinin

(ştangersirkul, mikrometr, daxildԥn ölçԥn, tıxaclar, şablonlar vԥ b.) kömԥyilԥ

yoxlanılır. Bu zaman ölçmԥ nԥticԥlԥrinin texniki sԥnԥdlԥrdԥki mԥlumatlarla

müqayisԥsi

(tutuşdurulması) yolu ilԥ detalların formasındakı vԥ ölçülԥrindԥki

meyllԥnmԥlԥr (fԥrqlԥr) tԥyin edilir. Detallar üzԥrindԥki cızıqlar, sıyrıntılar, çatlar,

ԥziklԥr, korroziya izlԥri

, pittinq, detalların formasında vԥ ölçülԥrindԥki

dԥyişikliklԥr detalların sonrakı istifadԥyԥ yararsız olması

ԥlamԥtlԥridir.

Qüsurlaşdırmadan sonra tԥmir olunmalı detallar bԥrpaya göndԥrilir.

Aqreqatların yığılması. Tԥmir edilmiş detallar, yararlı detallar vԥ yararsızların

ԥvԥzinԥ alınmış tԥzԥ detallar yığmaya verilir. Yığma prosesi dԥ sökmԥdԥ istifadԥ

olunan eyni stend vԥ tԥrtibatlar vasitԥsi ilԥ aparılır. Yığma ԥmԥliyyatları hԥr bir

aqreqat vԥ qovşaq üçün dԥqiq texnoloji ardıcılıqla yerinԥ yetirilmԥlidir. Yığma

prosesindԥ müxtԥlif ölçmԥ alԥtlԥri: şuplar, dinamometrlԥr, xԥtkeşlԥr, şablonlar vԥ

b.k. istifadԥ edilir.

Aqreqatların sınağı vԥ yoxlanması. Aqreqatlar yığıldıqdan sonra sınaq

stendlԥrindԥ sınaq edilir vԥ aqreqatın parametrlԥrinin texniki sԥnԥdlԥrԥ uyğunluğu

yoxlanılır.

Sınaq zamanı diaqnostika vasitԥlԥri dԥ istifadԥ olunur.

Göstԥrilԥn

ԥmԥliyyatlardan sonra aqreqatları rԥnglԥyir, CT zonasına vԥ ya

gözlԥmԥ lazım gԥldikdԥ anbara (saxlanma sahԥsinԥ) göndԥrirlԥr.

MhHƏRRİKİN TEXNİKİ QULLUĞU VƏ CARİ TƏMİRİ

MühΩrrikin texniki vΩziyyΩtinΩ nΩzarΩt

Mühԥrrikin texniki vԥziyyԥtinin diaqnostikası aşağıdakı hallardan birindԥ aparıla

bilԥr:

9 avtomobilin müԥyyԥn yürüşündԥn sonra nizamlamaya vԥ ya tԥmirԥ olan

ehtiyacını aşkar etmԥk üçün;

9 mühԥrrikin gücü azaldıqda, yanacağın vԥ ya yağlama materiallarının sԥrfi

artdıqda, taqqıltı vԥ tüstülԥnmԥ yarandıqda, yağlama sistemindԥ tԥzyiq

düşdükdԥ, silindrlԥr qeyri-müntԥzԥm işlԥdikdԥ.

Mühԥrrikin texniki vԥziyyԥti nԥzarԥt-baxış vԥ diaqnostik vasitԥlԥrin kömԥyilԥ

yoxlanılır. Baxış zamanı mühԥrrikin bԥrkidilmԥsi, mühԥrrikin komplektliliyi, yağ,

yanacaq vԥ soyuducu mayenin sızması qüsurları, elektrik avadanlığı naqillԥrin

korlanmış hissԥlԥrini vԥ digԥr görünԥn qüsurları aşkar etmԥk olar. Bununla da,

diaqnostikadan qabaq mühԥrrikin TQ vԥ ya tԥmirԥ ehtiyacı müԥyyԥn edilԥ bilԥr.

Baxışın növbԥti mԥrhԥlԥsi mühԥrrikin işԥ salınması vԥ işlԥmԥsi prosesindԥ

nԥzarԥtdir. Bu zaman asan işԥ düşmԥ, xaric olunan işlԥnmiş qazlarda tüstülԥnmԥnin

olması, kԥskin sԥs-küy, taqqıltıların eşidilmԥsi, dirsԥkli valın müxtԥlif dövrlԥr

sayında mühԥrrikin müntԥzԥm vԥ dayanıqlı işlԥmԥsi, birlԥşmԥlԥrin kipliyi,

sürücünün nԥzarԥt-ölçü cihazları lövhԥsindԥki (panelindԥki) göstԥrişlԥri yoxlanılır.

Mühԥrrikin ümumi diaqnostikası, onun texniki vԥziyyԥtini xarakterizԥ edԥn

diaqnostika parametrlԥrini: mühԥrrikin gücünün, yanacaq sԥrfi vԥ yağ itkisi sԥrfini

ölçmԥklԥ yerinԥ yetirilir.

Mühԥrrikin effektiv gücünün qiymԥti, istehsalat şԥraitindԥ avtomobili dartıcı-

keyfiyyԥt stendindԥ bütövlükdԥ diaqnostika etdikdԥ tԥyin edilir. Mühԥrrikin gücü

bir çox amillԥrdԥn: silindr-porşen qrupunun detallarının vԥ klapanlarının

yeyilmԥsindԥn, alışdırmanı vԥ püskürmԥni qabaqlama bucağından; qığılcımın

gücündԥn; jiklyor vԥ ya forsunkalardan keçԥn yanacaq sԥrfindԥn vԥ s. asılıdır.

Gücün qiymԥti normativ qiymԥtdԥn fԥrqlԥnirsԥ, mühԥrrikin mexanizm vԥ

sistemlԥrinin elementlԥr üzrԥ diaqnostikası yerinԥ yetirilir.

Çarxqolu-sürgüqolu vΩ qazpaylama mexanizmlΩrinin texniki qulluğu vΩ cari

tΩmiri

Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmlԥrinin imtina vԥ nasazlıqları qovuşan hissԥlԥrin

tԥbii yeyilmԥsi ilԥ ԥlaqԥdardır. Nasazlıqlara aiddir: silindrlԥrin, porşen üzüklԥrinin,

porşen üzük yuvalarının, divarlarının vԥ porşen barmağı oturan yuvaların, porşen

barmaqlarının, şatun başlıqlarının içliklԥrinin, dirsԥkli valın boyunlarının vԥ

oymaqlarının yeyilmԥsi; silindr qurğusunun cızıqları; üzlüklԥrin kokslaşması.

Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmlԥrinin imtina vԥ nasazlıqları qovuşan hissԥlԥrin

tԥbii yeyilmԥsi ilԥ

ԥlaqԥdardır. Nasazlıqlara aiddir: silindrlԥrinin, porşen

üzüklԥrinin, porşen üzük yuvalarının, divarlarının vԥ porşen barmağı oturan

yuvaların, porşen barmaqlarının, şatun başlıqlarının içliklԥrinin, dirsԥkli valın

boyunlarının vԥ oymaqlarının yeyilmԥsi; silindr qurğusunun cızıqları; üzlüklԥrin

kokslaşması.

ømtinalar porşen üzlüklԥrinin sınması, yastıqların

ԥriyib dağılması, silindrlԥr

blokunda çatların ԥmԥlԥ gԥlmԥsi vԥ s. nԥticԥsindԥ baş verԥ bilԥr.

Çarxqolu-sürgüqolu

mexanizmlԥrinin

nasazlığının

ԥsas

ԥlamԥtlԥri

aşağıdakılardır: silindrlԥrdԥ kompressiyanın

(silindrdԥ sıxma taktının sonunda

tԥzyiq P_S) azalması, mühԥrrikin işlԥmԥsi zamanı sԥs-küy vԥ taqqıltıların ԥmԥlԥ

gԥlmԥsi, qazların karterԥ keçmԥsi, yağ sԥrfinin artması, karterdԥ yağın durulması (

sıxma taktında karterԥ işçi qarışığın buxarlarının keçmԥsi nԥticԥsindԥ) alışdırma

şamlarının yağla çirklԥnmԥsi, elektrodlarda his ԥmԥlԥ gԥlmԥsi vԥ qığılcım ԥmԥlԥ

gԥlmԥsinin pislԥşmԥsi. Nԥticԥdԥ, yanacaq sԥrfi artır vԥ mühԥrrikin gücü azalır,

sԥsboğandan tüstülԥnmԥ müşahidԥ olunur.

Qazpaylanma mexanizmin nasazlıqları aşağıdakılardır: itԥlԥyicilԥrin,

istiqamԥtlԥndirici oymaqların, klapan nimçԥlԥrinin vԥ yuvalarının paylayıcı valın

dişli çarxları vԥ yumrucuqlarının yeyilmԥsi, klapan çubuqları vԥ itԥlԥyicilԥr

arasında araboşluğunun (<< istilik>> araboşluğu) pozulması.

ømtinalara klapan yaylarının elastikliyini itirmԥsi vԥ sınması, paylayıcı dişli

çarxın dişlԥrinin sınması aid edilir.

Klapan çubuqları vԥ itԥlԥyicilԥr arasında araboşluqlarının pozulması paylama

fazalarının pozulmasına, silindrlԥrin dolmasının pislԥşmԥsinԥ sԥbԥb olur.

Araboşluğu artdıqda qazpaylama mexanizminin detallarında taqqıltı yaranır vԥ

onlar vaxtından tez yeyilir. Kiçik araboşluğu vԥ ya araboşluğunun tamamilԥ

olmaması, klapanların yuvalarında kip oturmamasına vԥ işçi qarışığın sorma vԥ

xaricetmԥ borularına sızmasına sԥbԥb olur. Karbüratorlu mühԥrrikdԥ bu

nasazlıqların

ԥlamԥtlԥri karbüratorlarda vԥ sԥsboğanda yüngül

<<partlayış>>

sԥslԥrinin eşidilmԥsidir.

Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmlԥrinin texniki vԥziyyԥti aşağıdakı göstԥricilԥrԥ

görԥ qiymԥtlԥndirilir:

9 kompressiyanın qiymԥti;

9 mühԥrrikin karterinԥ keçԥn qazların hԥcmi;

9 silindrlԥr vԥ klapanların kipliyinin pozulması;

9 karterdԥn yağ itkisi;

9 sorma taktında seyrԥkliyin qiymԥti;

9 vibroakustik metodun parametrlԥri.

Qazpaylama mexanizminin texniki vԥziyyԥti klapanların hermetikliyinԥ

(kipliyinԥ), klapan yaylarının elastikliyinԥ vԥ sorma vԥ xaricetmԥ borularında

tԥzyiqin dԥyişmԥsinԥ görԥ qiymԥtlԥndirilir.

Çarxqolu-sürgüqolu vԥ qazpaylama mexanizmlԥrinin TQ üzrԥ işlԥrin mԥzmunu

aşağıdakılardan ibarԥtdir: bԥrkitmԥ yerlԥrinin vԥziyyԥtinin stabilliyinin yoxlanması

vԥ çԥkilmԥsi (bԥrkitmԥ işlԥri), mühԥrrikin diaqnostika edilmԥsi, nizamlama işlԥri

vԥ yağlama.

Bԥrkitmԥ işlԥri. Çarxqolu-sürgüqolu mexanizmini diaqnostika etmԥzdԥn qabaq

mühԥrrikin bütün birlԥşmԥlԥrinin karter altlığının bloka, sorma vԥ xaricetmԥ

borularının flanslarının bloka vԥ b. bԥrkidilmԥsinin vԥziyyԥti yoxlanılmalıdır.

Qazların vԥ soyuducu mayenin silindrlԥrin başlığının araqatından sızaraq

keçmԥmԥsi üçün blok başlığının bloka bԥrkidilmԥsini yoxlamaq vԥ lazım gԥldikdԥ

bԥrkidici qaykaları dinamometrik açarla çԥkmԥk lazımdır. Çԥkmԥ momenti vԥ

ardıcıllığı avtomobil zavodlarının tԥlimatı ilԥ müԥyyԥn olunur.

Diaqnostika

etmԥ zamanı mühԥrrikin silindrlԥrindԥ

kompressiya

kompressometrlԥ ölçülür vԥ tԥyin edilmiş qiymԥt normativ qiymԥtlԥ müqayisԥ

edilir.

Kompressiya kiplik göstԥricisi olmaqla silindrlԥrin, porşenlԥrin vԥ

klapanların vԥziyyԥtini xarakterizԥ edir.

Karterԥ keçԥn qazların hԥcminin ölçülmԥsi mühԥrrikin silindr-porşen, porşen

üzlüklԥri qovuşmalarında vԥziyyԥti qiymԥtlԥndirmԥyԥ imkan verir. Yoxlama

qızdırılmış mühԥrrikdԥ qaz sԥrfölçԥnindԥn istifadԥ etmԥklԥ yerinԥ yetirilir.

Mühԥrrikin sorma borusunda seyrԥkliyi vakuummetrlԥ ölçürlԥr. øşlԥyԥn

mühԥrrikdԥ

(qԥrarlaşmış rejimdԥ) seyrԥkliyin qiymԥti ancaq silindr-porşen

qrupunun yeyilmԥsindԥn deyil, hԥm dԥ qazpaylama mexanizminin hissԥlԥrinin

vԥziyyԥtindԥn, alışdırmanın qurulmasından, qida sisteminin nizamlanmasından,

dirsԥkli valın dövrlԥr sayından, yԥni sorma taktında havanın sürԥtindԥn vԥ s.

asılıdır. Bu üsul mühԥrrikin ümumi vԥziyyԥtini xarakterizԥ etmԥklԥ konkret

nasazlığı tapmağa imkan verir.

Silindrdԥ klapanların bağlı vԥziyyԥtindԥ sıxılmış havanın itmԥsi üzüklԥrin

yeyilmԥsini, onların elastikliyinin itmԥsini, kokslaşmasını vԥ ya sınmasını,

silindrin vԥ ya porşenin üzük yuvalarının yeyilmԥsini, klapanların vԥ silindrlԥr

başlığının araqatının kipliyinin pozulmasını xarakterizԥ edir. Mühԥrrikin vԥziyyԥti

bu üsulda xüsusi cihazla yoxlanılır, alışdırma şamı vԥ ya forsunaka deşiyinԥ

bağlanan stuserdԥn silindrlԥrԥ növbԥ ilԥ sıxılmış hava verilir vԥ hava itkisi cihazın

monometrinin göstԥricisinԥ görԥ tԥyin olunur.

Yağ itkisi istismar prosesindԥ ԥlavԥ olunan yağ miqdarına görԥ tԥyin edilԥ bilԥr.

Bu itki üzüklԥrin yeyilmԥsindԥn vԥ klapanların kipliyindԥn asılıdır. Karterdԥn

yanma kamerasına düşԥn yağ miqdarı çox olduqda xaricetmԥdԥ tüstülԥmԥ

ԥhԥmiyyԥtli dԥrԥcԥdԥ artır.

Mühԥrrikin texniki vԥziyyԥtinin qiymԥtlԥndirilmԥsi üçün vibroakustik metod

mühԥrrikin mexanizmlԥrinin işlԥmԥsi zamanı yaranan rԥqsi proseslԥrin

amplitudlarını qeyd etmԥyԥ ԥsaslanır. Bu metod üçün ԥn sadԥ qurğu stetoskopdur.

Rԥqslԥr mühԥrrikdԥn çubuqla membrana ötürülür, eşitmԥ borucuqları vԥ

ucluqlarından keçԥrԥk insan qulağında qԥbul edilir. Vibroakustik metodlardan biri

dԥ rԥqsi prosesin sԥviyyԥsinin qeydԥ alınmasıdır.

Nizamlama işlԥri. Klapanlarda taqqıltı aşkar edildikdԥ klapanların çubuqlarının

ucları arasında vԥ itԥlԥyicilԥr vԥ ya koromıslo (çiyinlik) ucları arasında istilik

avadanlığı yoxlanılır vԥ nizamlanır. Araboşluqları şupla klapanların tam bağlı

vԥziyyԥtindԥ yoxlanılır vԥ lazım olduqda nizamlanır. Nizamlama soyuq

mühԥrrikdԥ aparılır. Mühԥrrikin silindrlԥrinin iş qaydası mԥlum olmalıdır.

Mԥsԥlԥn, 1-5-3-6-2-4 (6-silindrli mühԥrrik üçün).

Mühԥrrikin qazpaylama valının intiqalının zԥncirinin (vԥ ya qayış ötürmԥsinin)

tarımlığı yoxlanılır vԥ nizamlanır.

MühΩrrikin soyutma sistemi

Soyutma sisteminin Ωsas nasazlığları

Soyutma sisteminin nasazlıq ԥlamԥtlԥri mühԥrrikin hԥddindԥn artıq qızması

vԥ ya soyumasıdır. Mühԥrrikin hԥddԥn artıq qızması hԥm dԥ mühԥrrikin uzun

müddԥt böyük yük altında işlԥmԥsi vԥ ya alışdırma vԥ qida sistemlԥrinin

düzgün nizamlanmaması nԥticԥsindԥ ola bilԥr. Soyutma sisteminin nasazlıq vԥ

imtinalarına aiddir: birlԥşdirici şlanqların kiplԥşmԥ yerlԥrindԥn, su nasosunun

kipgԥcindԥn, radiatorda birlԥşmԥ yerlԥrindԥn soyuducu mayenin axması,

ventilyatorun vԥ su nasosunun qayışının qırılması vԥ ya tarımlığının zԥiflԥmԥsi,

yağla çirklԥnmԥsi, termostatın klapanının bağlı vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması, su

nasosu vԥ ventilyatorun hissԥlԥrinin (mԥsԥlԥn, nasosun qanadının, ventilyatorun

pԥrinin) sınması, radiatorun çirklԥnmԥsi, radiator tıxacının kipliyinin pozulması,

sistemdԥ çoxlu ԥrpin yaranması, jalyüzlԥrin bağlı vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması.

Qeyd olunanlar hԥm dԥ mühԥrrikin hԥddԥn artıq qızması sԥbԥblԥridir.

Mühԥrrikin hԥddԥn artıq soyuması termostat klapanının açıq vԥziyyԥtdԥ ilişib

qalması halında, radiator jalyüzinin açıq vԥziyyԥtindԥ vԥ qış mövsümündԥ

istilik örtüklԥri olmadıqda müşahidԥ olunur.

Soyutma sisteminin diaqnostika edilmԥsi sistemin istilik vԥziyyԥtinin vԥ

kipliyinin tԥyini, ventilyator qayışının tarımlığının vԥ termostatın işinin

yoxlanmasından ibarԥtdir. Mühԥrrikin normal yüklԥnmiş halında soyuducu

mayenin normal temperaturu

95^oS hԥdlԥrindԥ radiatorun üst vԥ alt

hissԥlԥrindԥ temperaturlar fԥrqi 8-12^oS olmalıdır.

Soyutma sisteminin TQ zamanı yerinə yetirilən işlər.

Radiatorda soyutma mayenin sԥviyyԥsi, mayenin sızması, intiqal qayışlarının

vԥziyyԥti vԥ tarımlığı yoxlanılır. Su nasosu vԥ ventilyatorun hissԥsi yağlama

xԥritԥsinԥ uyğun olaraq yağlanır. Radiatorun bԥrkidilmԥsi, onun üzlüyünün vԥ

jalyüzinin bԥrkidilmԥsi, hԥmçinin radiatorun, termostatın, axıtma klapanlarının,

jalyüz intiqalının vԥziyyԥti vԥ işlԥmԥsi, ventilyator vԥ su nasosunun

bԥrkidilmԥsi, qızdırma sisteminin kipliyi vԥ işlԥmԥsi, radiator tıxacının buxar-

hava klapanının işlԥmԥsi yoxlanılır.

Soyuducu mayenin sԥviyyԥsi soyuq mühԥrrikdԥ yoxlanılır.

Soyutma sisteminin kipliyi soyuq mühԥrrikdԥ yoxlanmalıdır. østi mühԥrrikdԥ

maye tez buxarlandığından, onun sızma yerinin tapılması çԥtinlԥşir. Əgԥr

baxışla axma yerlԥri aşkar edilmԥzsԥ, ondan sistemin kipliyi sistemdԥ -69 kPa

tԥzyiq yaratmaqla yoxlanılır. Bunun üçün manometr, hava nasosu vԥ radiatorun

doldurulma boğazlığına birlԥşdirmԥk üçün quruluşdan ibarԥt cihazla istifadԥ

olunur.

Əgԥr cihazın göstԥricilԥri stabildirsԥ, demԥli, axma yoxdur. Silindrlԥr

blokunda çatlar varsa vԥ ya araqatı zԥdԥlԥnmişsԥ, cihazın

ԥqrԥbi soyutma

sistemindԥ tԥzyiqin düşmԥsini göstԥrԥcԥkdir.

Ventilyator intiqalının qayışının tarımlığının yoxlanması vԥ nizamlanması

ventilyatorun sazlığının yoxlanması hԥr bir avtomobil modeli üçün uyğun

texnoloji tԥlimata ԥsasԥn aparılır.

Soyutma sisteminin yuyulması sistemdԥ çox miqdarda ԥrp ԥmԥlԥ gԥldikdԥ

yerinԥ yetirilir. Ərpi tԥmizlԥmԥk üçün sistem xüsusi mԥhlullarla texnoloji

tԥlimata ԥsasԥn yuyulur.

Yağlama sistem

Yağlama sisteminin Ωsas nasazlıqları

Yağlama sisteminin nasazlıqlarının xarici ԥlamԥtlԥri-yağın çirklԥnmԥsi, sistemdԥ

tԥzyiqin azalması vԥ ya artmasıdır. Tԥzyiqin azalması aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn ola

bilԥr: yağın kifayԥt qԥdԥr olmaması, onun özlüyünün azalması, yağqԥbuledicinin

torunun çirklԥnmԥsi, yağ nasosunun detallarının, dirsԥkli vԥ qazpaylama vallarının

yastıqlarının yeyilmԥsi, reduksiya klapanının açıq vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması.

Tԥzyiqin artmasının sԥbԥblԥri: yüksԥk özlülüklü yağdan istifadԥ edilmԥsi, yağ

borularının vԥ ya yağ süzgԥcinin çirklԥnmԥsi, reduksiya klapanının bağlı

vԥziyyԥtdԥ ilişib qalması.

Yağlama sistemində TQ zamanı yerinə yetirilən işlər.

Yağın sԥviyyԥsi, sistemin kipliyi yoxlanılır vԥ lazım gԥldikdԥ mühԥrrikin

karterinԥ yağ ԥlavԥ edilir. Baxışla qovşaqlar vԥ yağ boruları yoxlanılır. Dizel

mühԥrrikli avtomobillԥrdԥ yüksԥk tԥzyiqli yanacaq nasosunda yağın sԥviyyԥsi

yoxlanılır. Tԥlԥbata görԥ sistemdԥ yağ dԥyişdirilir, yağ süzgԥci ya tԥmir, ya dԥ

tԥzԥsi ilԥ ԥvԥz olunur. Mövsümi qulluq olduqda mövsümԥ uyğun olan yağ istifadԥ

edilir. Yağlama sistemindԥki yağın tԥzyiqini göstԥrԥn nԥzarԥt-ölçü cihazları

yoxlanılır. Yağ radiatoru varsa qış mövsümünԥ hazırlıq zamanı bu radiatoru

sistemdԥn ayırırlar.

Yağın sԥviyyԥsini yoxlamaq üçün avtomobil üfüqi meydançada saxlanılır vԥ

mühԥrriki dayandırdıqdan 4-5 dԥqiqԥ sonra ölçü vasitԥsilԥ sԥviyyԥ tԥyin edilir.

Yağın dԥyişdirilmԥsi vԥ yağlama sisteminin yuyulması qızdırılmış mühԥrrikdԥ

yerinԥ yetirilir. Yuma üçün xüsusi yuyucu yağlardan istifadԥ olunur.

Benzin mühΩrrikinin qida sistemi

Benzin mühərrikinin qida sistemi cihazlarının əsas nasazlıqları.

østismar zamanı qida sisteminin texniki vԥziyyԥti dԥyişir. Hava vԥ yanacaq

süzgԥclԥri tԥdricԥn çirklԥnir. Nԥticԥdԥ, hava vԥ yanacağın tԥmizlԥnmԥsi pislԥşir,

yanacaq nasosunun verilişi azalır. Mühԥrrikin müxtԥlif rejimlԥrindԥ yanıcı

qarışığın tԥrkibi kanalların vԥ jiklyorların çirklԥnmԥsi, karbüratorda

nizamlamaların pozulması nԥticԥsindԥ dԥyişir. Karbüratorlu mühԥrriklԥrin qida

sisteminin ԥsas nasazlıqları yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq zԥnginlԥşmԥsi vԥ hԥddԥn

artıq kasıblaşması, yancağın sızıb axmasıdır.

Yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq zԥnginlԥşmԥsinin sԥbԥblԥri aşağıdakılardır:

Hava süzgԥcinin çirklԥnmԥsi, karbüratorun üzgԥcli kamerasında yanacağın

sԥviyyԥsinin yüksԥk olması, karbüratorun yanacaq jiklyorlarında deşiklԥrin

yeyilmԥsi, karbüratorun hava jiklyorlarının çirklԥnmԥsi, jiklyorlar vԥ

tozlandırıcıların altındakı araqatlarının zԥdԥlԥnmԥsi, hava qapağının idarԥ etmԥ

intiqalının nizamlanmasının pozulması

(onun tam açılmaması), karbüratorun

üzgԥcinin zԥdԥlԥnmԥsi.

Yanıcı qarışığın həddən artıq zənginləşməsi əlamətləri.

Xaricetmԥ borusunda qara tüstünün çıxması, sԥsboğandan alov çıxması

(<<partlayış>> sԥslԥrinin eşidilmԥsi), yanacaq sԥrfinin artması, mühԥrrikin

gücünün azalması.

Yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq kasıblaşmasının sԥbԥblԥri: karbüratorun vԥ sorma

borusunun (kollektorun) mühԥrrikin silindrlԥr bloku başlığına bԥrkitmԥ yerlԥrindԥ

kipliyin pozulması nԥticԥsindԥ havanın sorulması, karbüratorun üzgԥcli

kameralarda yanacağın sԥviyyԥsinin aşağı olması, baş dozalaşdırıcı quruluşun vԥ

boş işlԥmԥ sisteminin kanallarının vԥ yanacaq jiklyorlarının çirklԥnmԥsi, yanacaq

borularının vԥ yanacaq süzgԥclԥrinin çirklԥnmԥsi, yanacaq nasosunun

klapanlarının kip oturmaması vԥ membrananın zԥdԥlԥnmԥsi, yanacaq borularının

ştutserlԥrԥ kip bԥrkidilmԥmԥsi, yanacaq çԥninin tıxacında buxar-hava klapanlarının

işinin pozulması.

Yanıcı qarışığın hԥddԥn artıq kasıblaşmasının

ԥlamԥtlԥri: mühԥrrikin qeyri-

müntԥzԥm işlԥmԥsi, bir iş rejimindԥn digԥrinԥ keçmԥnin pislԥşmԥsi vԥ mühԥrrikin

gücünün azalması, karbüratorda alovlanmanın müşahidԥ edilmԥsi.

Benzin mühΩrrikinin qida sisteminin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

Qida sisteminin texniki vԥziyyԥti aşağıdakı üsullarla tԥyin edilԥ bilԥr: yanacaq

sԥrfinin ölçülmԥsi vԥ onun nԥzarԥt sԥrf norması ilԥ müqayisԥ ölçülmԥsi, qida

sistemi cihazlarının xüsusi qurğularda sınağı.

Nԥzarԥt baxışı zamanı yanacağın sızıb axmasının olub-olmamasını vԥ çԥndԥ

yanacağın sԥviyyԥsini yoxlayırlar.

TQ işlԥrinԥ aiddir:

¾ qida sistemi cihazlarının bԥrkidilmԥsinin yoxlanması, çirk, toz vԥ yağdan

tԥmizlԥnmԥsi, qida sisteminin kipliyinin baxışla yoxlanılması.

¾ dirsԥkli valın müxtԥlif dövrlԥr sayında mühԥrrikin işlԥmԥsinin yoxlanması

vԥ lazım gԥldikdԥ karbüratorun boş işlԥmԥ rejimindԥ nizamlanması,

karbüratorun idarԥ edilmԥsi intiqalının yoxlanması, çökdürücü-süzgԥclԥrdԥn

vԥ yanacaq çԥnindԥn çöküntünün boşaldılması.

¾ yanacaq çԥninin, borularının birlԥşmԥlԥrinin, karbüratorun, yanacaq

nasosunun bԥrkidilmԥsinin vԥ kipliyinin yoxlanması, hava vԥ drossel

qapaqlarının tam açılıb-bağlanmasının yoxlanması vԥ lazım olduqda

nasazlığın aradan qaldırılması, karbüratorun üzgԥcli kamerasında yanacaq

sԥviyyԥsinin yoxlanması vԥ nizamlanması, yanacaq nasosunun işinin

yoxlanması, mühԥrrikin asan işԥ düşmԥsinin yoxlanması.

Bundan başqa, hava süzgԥci vԥ yanacaq süzgԥclԥri çıxarılır, yuyulur, yanacaq

çԥninin qapağında klapanlar yuyulur, lazım olduqda yanacaq çԥni yuyulur,

karbürator nizamlanır.

Karbürator qida sisteminin mürԥkkԥb cihazıdır. Onun texniki vԥziyyԥti bilavasitԥ

mühԥrrikԥ daxil olan yanıcı qarışığın tԥrkibinԥ tԥsir edir. Karbüratorun texniki

qulluğu tԥmizlik, bԥrkitmԥ vԥ s. işlԥrdԥn başqa bir sıra mԥsul yoxlama-nizamlama

işlԥri dԥ nԥzԥrdԥ tutur ki, bunların yerinԥ yetirilmԥsi xüsusi cihazların istifadԥ

olunmasını vԥ peşakarlıq vԥrdişi tԥlԥb edir.

Karbüratoru mühԥrrikdԥn çıxarmadan yerinԥ yetirilԥn TQ işlԥrinԥ aiddir:

karbüratorun idarԥ olunma intiqalının

nizamlanması,

ԥsas dozalaşdırıcı

quruluşların yoxlanması vԥ nizamlanması, karbüratorun elementlԥrinin

yoxlanması.

Karbüratorun mühԥrrikdԥn çıxarılması vԥ sökülmԥsi ilԥ bağlı TQ işlԥrinԥ aiddir:

karbüratorun jikluorlarının, diffuzor blokunun lövhԥlԥrinin elastikliyinin,

sürԥtlԥndirici nasosun verilişinin yoxlanması, hԥmçinin karbüratorun üzgԥcili

kamerasında yanacağın sԥviyyԥsinin yoxlanması vԥ nizamlanması.

Dizel mühΩrrikinin qida sistemi

Dizel qida sisteminin Ωsas nasazlıqları

Dizel mühԥrriklԥrinin qida sisteminin TQ-nin

ԥsas vԥzifԥlԥrindԥn başlıcası

sistemin yanacaq vermԥ mexanizmlԥrinin etibarlı işlԥmԥsinin tԥmin edilmԥsidir.

Qida sistemi yanacağın tԥmizlԥnmԥsini vԥ onun mühԥrrikin silindrlԥrinԥ dԥqiq

dozalaşdırılmış paylarla müntԥzԥm verilmԥsini tԥmin edir.

Qida sistemindԥ yanacaq verilişindԥ ԥsas nasazlıqlar aşağıdakılardır:

¾ sistemin hermetikliyinin pozulması

- bu özünü çԥnindԥn alçaq tԥzyiqli

yanacaq nasosuna qԥdԥr olan hissԥdԥ hava sorulmasında birüzԥ verir vԥ

mühԥrrikin dayanıqsız işlԥmԥsinԥ sԥbԥb olur.

¾ forsunkalara kifayԥt miqdarda yanacağın verilmԥmԥsi

- bu özünü

mühԥrrikin gücünün azalmasında, onun dayanıqsız vԥ qeyri-müntԥzԥm

işlԥmԥsindԥ, güclü vibrasiyanın yaranmasında, mühԥrrikin işԥ düşmԥsinin

çԥtinlԥşmԥsindԥ vԥ kiçik dövrlԥrlԥ işlԥmԥ rejiminԥ keçdikdԥ mühԥrrikin

sönmԥsindԥ göstԥrir.

¾ plunjerli yüksԥk tԥzyiqli yanacaq nasosunun

(YTYN) seksiyalarından

verilԥn yanacağın dozalaşmasının, müntԥzԥmliyinin vԥ yanacaq verilmԥnin

başlama anının pozulması.

¾ forsunkaların tozlandırıcılarının gövdԥlԥrindԥ soplo deşiklԥrinin çirklԥnmԥsi

- bunun nԥticԥsindԥ soplo deşiklԥrindԥ bԥrk koks çöküntülԥri yaranaraq,

onların buraxma qabiliyyԥtini aşağı salır.

¾ soplo deşiklԥrinin yeyilmԥsi vԥ püskürmԥ tԥzyiqinin dԥyişmԥsi.

¾ yüksԥk tԥzyiqli yanacaq nasosunun yüksԥk dԥqiqlik sinfinԥ mԥnsub

hissԥlԥrinin, (plunjerlԥr, plunjer gilizlԥri, qovucu klapanlar) yeyilmԥsi.

¾ yanacaq vermԥ mexanizmlԥrinin nizamlanmalarının pozulması.

Qida sisteminin hermetikliyinin pozulması yanacaq borularının vԥ onların

birlԥşmԥ yerlԥrinin diqqԥtlԥ baxılması ilԥ aşkar olunur. Nԥzԥrԥ almaq lazımdır ki,

işlԥmԥyԥn mühԥrrikdԥ yanacaq sızan yerlԥr mühԥrrik işlԥdikdԥ havanın sorulması

yerlԥrinԥ çevrilԥ bilԥr.

Qida sistemindԥ kifayԥt miqdarda yanacağın verilmԥmԥsinin sԥbԥblԥri:

yanacağın veriliş sisteminԥ hava düşmԥsi, yanacaq süzgԥclԥrinin vԥ forsunkaların

süzgԥclԥrinin süzücü elementlԥrinin çirklԥnmԥsi, alçaq tԥzyiqli yanacaq nasasonun

nasazlığı ola bilԥr.

Qida sisteminin nasazlıq

ԥlamԥtlԥri: tԥzyiqin hԥddԥn artıq artması vԥ ya

azalması, forsunkalardan yanacaq sԥrfinin azalması. Mühԥrriklԥr üçün istismar

üzrԥ tԥlimatlarda vԥ yanacaq sԥrfinin normalaşdırılan qiymԥtlԥri göstԥrilir.

Avtoservisdə xidmətin texnologiyasi və təškili - 2