Avtoservisdə xidmətin texnologiyasi və təškili

Sistemdԥki tԥzyiqi yoxlamaq üçün nԥzarԥt manometrin forsunkalaran birinԥ qol

vasitԥsilԥ birlԥşdirilib mühԥrriki işԥ salır vԥ dirsԥkli valın müԥyyԥn olunmuş

dövrlԥr sayında forsunkaya gԥlԥn yanacağın tԥzyiqini ölçürlԥr.

Tԥzyiqin artması forsunkanın süzgԥcinin sirklԥnmԥsini göstԥrir. Tԥzyiqin

azalması sistemindԥ hava çԥkdikdԥ vԥ ya yanacaq süzgԥclԥri çirklԥndikdԥ ola bilԥr.

Əgԥr bütün süzgԥclԥri yoxladıqdan vԥ tԥmizlԥdikdԥn sonra yanacaq verilişi yenԥ

dԥ kifayԥt miqdarda olmursa, nasazlığın sԥbԥbini alçaq tԥzyiqli yanacaq nasosunda

axtarmaq lazımdır. Bu hala bu nasosu çıxarıb sökür vԥ onun hissԥlԥrinin texniki

vԥziyyԥtini yoxlayırlar. Porşen tipli alçaq tԥzyiqli yanacaq nasoslarının tԥzyiqinin

vԥ yanacaq verilişinin azalmasının ԥsas sԥbԥblԥri: itԥlԥyicinin çubuğu vԥ gövdԥ

arasında araboşluğunun artması, klapanların kipliyinin pozulması, yayların

elastikliyinin itmԥsi ola bilԥr. Nasosun yaratdığı tԥzyiq sınaq cihazının

komplektinԥ daxil olan manometrlԥ yoxlanılır. Tԥzyiq az olduqda nizamlama

aparılır. Əgԥr nizamlama da yüksԥk tԥzyiqi tԥmin etmirsԥ, onda nasosu saz nasosla

ԥvԥz etmԥk lazımdır.

YTYN-nun seksiyalarından yanacaq verilişinin dozalaşdırılmasının,

müntԥzԥmliyinin vԥ yanacağın verilmԥsinin başlanma anının pozulması plunjer

cütlԥrinin yeyilmԥsi vԥ nasosun nizamlanmasının pozulması nԥticԥsindԥ ola bilԥr.

Forsunkanın tozlandırıcısının gövdԥsindԥ deşiklԥrin çirklԥnmԥsi vԥ ya yeyilmԥsi

nԥticԥsindԥ yanacağın tozlanma keyfiyyԥti pislԥşir. Yanacağın tozlanma keyfiyyԥti

yanacaq püskürmԥ tԥzyiqindԥn asılıdır. Bu tԥzyiq forsunka yaylarının elastikliyinin

nizamlanması ilԥ tԥnzimlԥnir.

Tozlandırıcıların deşiklԥrinin sԥthlԥrinin qeyri-bԥrabԥr yeyilmԥsi,

ԥsasԥn,

tozlandırıcların hazırlanma texnologiyasının pozulması, yanacaq süzgԥclԥrinin

çirklԥnmԥsi, forsunkaların nizamlanmasının pozulması vԥ bir sıra digԥr sԥbԥblԥrlԥ

izah olunur.

Tozlandırıcıların soplo deşiklԥrinin koks çöküntülԥri ilԥ çirklԥnmԥsi,

ԥsasԥn,

klapan sistemi nasaz tozlandırıcılardan yanacağın sızması vԥ ya forsunkanın

normadan aşağı tԥzyiqdԥ işlԥmԥsi nԥticԥsindԥ baş verir. Soplo deşiklԥrinin

çirklԥnmԥsi vԥ ya kokslaşması hidravlik müqavimԥtin kԥskin artmasına gԥtirib

çıxarır, nԥticԥdԥ isԥ forsunkanın bԥzi detalları sına bilԥr. TQ zamanı soplo

deşiklԥrini yoxlamaq vԥ tԥmizlԥmԥk lazımdır. TQ zamanı yanacağın verilmԥsinin

idarԥ olunma intiqalı da yoxlanmalı vԥ nizamlanmalıdır.

Dizel mühԥrrikinin qida sisteminԥ hava verilişi vԥ işlԥnmiş qazların xaric

olunma sistemi dԥ daxildir.

Dizel mühԥrrikindԥ hava verilişinin ԥsas nasazlıqları sistemin hermetikliyinin

pozulması vԥ hava süzgԥcinin çirklԥnmԥsidir. TQ zamanı sistemin hermetikliyi

bԥrpa olunmalı vԥ hava süzgԥcinin elementi tԥmizlԥnmԥli vԥ ya dԥyişirilmԥlidir.

Tozlandırıcıların deşiklԥrin sԥthlԥrinin qeyri-bԥrabԥr yeyilmԥsi,

ԥsasԥn,

tozlandırıcıların hazırlanma texnologiyasının pozulması, yanacaq süzgԥclԥrinin

çirklԥnmԥsi, forsunkaların nizamlanmasının pozulması vԥ bir sıra digԥr sԥbԥblԥrlԥ

izah olunur.

Tozlandırıcıların soplo deşiklԥrinin koks çöküntülԥri ilԥ çirklԥnmԥsi,

ԥsasԥn,

klapan sistemi nasaz olduqda tozlandırıcılardan yanacağın sızması vԥ ya

forsunkanın normadan aşağı tԥzyiqdԥ işlԥmԥsi nԥticԥsindԥ baş verir. Soplo

deşiklԥrinin çirklԥnmԥsi vԥ ya kokslaşması hidravlik müqavimԥtin kԥskin

artmasına gԥtirib çıxarır, nԥticԥdԥ isԥ forsunkanın bԥzi detalları sına bilԥr. TQ

zamanı soplo deşiklԥrini yoxlamaq vԥ tԥmizlԥmԥk lazımdır. TQ zamanı yanacağın

verilmԥsinin idarԥ olunma intiqalı da yoxlanmalı vԥ nizamlanmalıdır.

Dizel mühԥrrikinin qida sisteminԥ hava verilişi vԥ işlԥnmiş qazların xaric olunma

sistemi dԥ daxildir.

Dizel mühԥrrikindԥ hava verilişinin ԥsas nasazlıqları sistemin hermetikliyinin

pozulması vԥ hava süzgԥcinin çirklԥnmԥsidir. TQ zamanı sistemin hermetikliyi

bԥrpa olunmalı vԥ hava süzgԥcinin elementi tԥmizlԥnmԥli vԥ ya dԥyişdirilmԥlidir.

Dizel mühΩrrikinin qida sisteminin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

Dizel mühԥrrikinin qida sisteminin TQ işlԥrinԥ aiddir: yanacaq çԥnlԥrinin,

yanacaq borularının, süzgԥclԥrin, forsunkaların bԥrkidilmԥsinin vԥ hermetikliyinin

yoxlanması, yanacağın verilmԥsinin idarԥ olunma intiqalının işinin yoxlanması vԥ

lazım gԥldikdԥ nizamlanması, yanacağın çԥndԥn forsunkalara gԥlmԥsinin

yoxlanması vԥ lazım gԥldikdԥ yanacaq vermԥ sistemindԥn havanın çıxarılması,

mühԥrriki işԥ salaraq boş işlԥmԥ rejimindԥ dirsԥkli valın dövrlԥr sayının

nizamlanması vԥ mühԥrrikin işinin yoxlanması, yüksԥk tԥzyiqli yanacaq

nasosunun, yanacaq püskürmԥni qabaqlamanın avtomat muftasının, forsunkaların

işlԥmԥsinin yoxlanması vԥ nizamlanması, hava verilişi sisteminin hermetikliyinin

yoxlanması, yanacaq vԥ hava süzgԥclԥrinin tԥmizlԥnmԥsi vԥ yuyulması.

Tԥlԥb olunduqda yüksԥk tԥzyiqli vԥ alçaq tԥzyiqli yanacaq nasoslarını

mühԥrrikdԥn çıxararaq stendlԥrdԥ yoxlamaq vԥ nizamlamaq lazımdır.

MühΩrrikdΩ CT işlΩri

Mühԥrrikin CT zamanı xarakterik işlԥrԥ aiddir: porşen üzlüklԥrinin, porşenlԥrin

vԥ porşen barmaqlarının dԥyişdirilmԥsi, şatun vԥ ana boynu yastıqlarının

nazikdivarlı içliklԥrinin istismar ölçülü içliklԥrlԥ dԥyişdirilmԥsi, blokun araqıtının

dԥyişdirilmԥsi, çatların vԥ deşilmiş yerlԥrin bԥrpası, klapanların vԥ klapan

yuvalarının cilalanması vԥ uyuşdurulması, mühԥrrikin yağlama sisteminin hԥlledici

mayelԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ yuyulması, reduksiya klapanının dԥyişdirilmԥsi vԥ

başqa işlԥr. Mühԥrriki tԥmirdԥn sonra yığıb stenddԥ soyuq vԥ isti sınaqlar aparırlar

vԥ bununla da onu istismar yüklԥnmԥlԥrinԥ hazırlayırlar.

CT zamanı qovuşmaları bԥrpa etdikdԥ tԥmir ölçülԥrindԥn istifadԥ olunur vԥ

ԥsasԥn, birinci tԥmir ölçüsü hԥddindԥ hissԥlԥrin dԥyişdirilmԥsini yerinԥ yetirilir.

Karbüratorlu mühԥrrikin qida sistemi cihazlarının CT işlԥrinԥ aiddir: yanacaq

sԥrfi artmış (yeyilmiş) jiklyorların yenilԥri ilԥ ԥvԥz edilmԥsi, üzgԥcli kameranın

kiplԥşdirici iynԥsinin vԥ onun yeyilmiş yuvasının uyuşdurulması, üzgԥclԥrin

yanacaq sızan yerlԥrinin lehimlԥnmԥsi, yanacaq nasosunun nasaz diafraqmasının

dԥyişdirilmԥsi.

Avtoservis müԥssisԥsindԥ dizel mühԥrriklԥrinin qida sistemi hissԥlԥrinin vԥ

cihazlarının CT-si çox da mürԥkkԥb olmayan avadanlıq vԥ müvafiq olaraq

mürԥkkԥb istehsalat texnologiyası tԥlԥb etmԥyԥn işlԥri

ԥhatԥ edir. Belԥ işlԥrԥ

aiddir: klapanların işçi sԥthlԥrinin vԥ onların yuvalarının sürtülԥrԥk uyuşdurulması,

kiplԥşdirici iynԥlԥrin vԥ forsunkaların tozlandırıcıların, plunjer cütlԥrinin

uyuşdurulması, elastikliyini itirmiş yayların dԥyişdirilmԥsi, yanacaq borularının,

yivlԥrin bԥrpası, boruların ağız hissԥlԥrinin düzԥldilmԥsi, nasosun gövdԥsindԥ

çatların tutulması vԥ b.

Qida sisteminin tԥmir edilmiş hissԥlԥrini yığdıqdan sonra işlԥdir, sınaq edır,

stenddԥ vԥ bilavasitԥ mühԥrrikdԥ nizamlayırlar.

TRANSMİSSİYANIN TQ VƏ TƏMİRİ

Transmissiya mexanizmlΩrinin Ωsas nasazlıqları

Avtomobil transmissiyasının

ԥsas aqreqatları, qovşaqları vԥ mexanizmlԥri

aşağıdakılardır: ilişmԥ muftası, mexaniki vԥ ya avtomat ötürmԥlԥr qutusu, ԥlavԥ

qutu, kardan ötürmԥsi, baş ötürücü vԥ diferensial mexanizmi.

Sürtünmԥli (friksion) ilişmԥ muftasında aşağıdakı nasazlıqlar daha tez-tez baş

verir: intiqalın nizamlanmasının pozulması vԥ nԥticԥdԥ ilişmԥ muftasının tam

ayrılmaması vԥ ya tam qovuşmaması, aparılan diskin friksion üzlüklԥrinin, ilişmԥni

ayırma muftasının yastığının, ilişmԥ muftası intiqalının işçi silindrinin mantejinin

yeyilmԥsi.

ølişmԥ muftasının tam ayrılmaması sԥbԥblԥri ilişmԥ muftası pedalının sԥrbԥst

gedişinin artması, aparılan diskin ԥyilmԥsi vԥ ya çԥplԥşmԥsi, friksion üzlüklԥrin

qırılması, ilişmԥ muftasının hidravlik intiqalına havanın düşmԥsi ola bilԥr.

ølişmԥ muftasının tam qovuşmaması

( yԥni, sürüşԥrԥk fırlanması) sԥbԥblԥri

disklԥrin friksion üzlüklԥrinin yeyilmԥsi vԥ yağa bulaşması, ilişmԥ muftası

pedalının sԥrbԥst gedişinin olmaması, geriçԥkmԥ yayının (pedalı ilkin vԥziyyԥtԥ

gԥtirԥn yayın) elastikliyinin itmԥsi ola bilԥr.

ølişmԥ muftasının kԥskin qoşulması aşağıdakı hallarda ola bilԥr: aparılan diskin

topunun ötürmԥlԥr qutusunun aparan valının şlislԥrindԥ ilişmԥsi, yaylı lövhԥlԥrin

elastikliyinin itmԥsi, sıxıcı diskin vԥ ya nazimçarxın işçi sԥthlԥrinin yeyilmԥsi vԥ

ya siyrilmԥsi zamanı.

øş prosesindԥ hissԥlԥrin çox qızması, sԥs-küy, titrԥyişlԥr vԥ sıçrayışla hԥrԥkԥt

aşağıdakı hallarda baş verir: ilişmԥni ayırma yastığı yeyildikdԥ vԥ ya yaxşı

yağlanmadıqda, aparılan diskin üzlüklԥrinin pԥrçimlԥri boşaldıqda, aparılan diskin

topu ilԥ ötürmԥlԥr qutusunun birinci valının şlisli birlԥşmԥsindԥ ara boşluğu

artdıqda.

Yüksԥk tonlu uğultulu sԥsin yaranması yastığın nasazlığını bildirir. Mexaniki

ötürmԥlԥr qutusuna aşağıdakı nasazlıqlar baş verir: ötürmԥnin öz-özünԥ ayrılması,

sԥs-küy, ötürmԥlԥrin çԥtinliklԥ qoşulması, hԥddԥn artıq qızma vԥ titrԥyişlԥr.

Ötürmԥnin öz-özünԥ ayrılması dişli çarxların dişlԥri yeyildikdԥ, fiksedicilԥrin

yaylarının elastikliyi itdikdԥ, sinxronlaşdırıcının bloklayıcı halqaları yeyildikdԥ vԥ

ya onun sındıqda baş verir.

Yüksԥk sԥs-küy dişli çarxlar, yastıqlar, sinxronlaşdırıcılar yeyildikdԥ, aparan vԥ

aparılan vallar arasında araboşluğu artdıqda, yağ kifayԥt qԥdԥr olmadıqda vԥ ya

çirklԥndikdԥ yaranır.

Ötürmԥlԥrin çԥtinliklԥ dԥyişdirilmԥsi yastıqların vԥ şlisli birlԥşmԥlԥrin yeyilmԥsi,

ötürmԥlԥri dԥyişmԥ intiqalının çԥngԥllԥrinin vԥ ya linglԥrinin deformasiyası ilԥ

ԥlaqԥdardır.

Ötürmԥlԥr qutusunun hԥddԥn artıq qızması karterdԥ yağın az olması, kipgԥclԥrin

yeyilmԥsi, karterin qapaqlarının zԥif bԥrkidilmԥsi vԥ ya yastıqların dağılması

nԥticԥsindԥ baş verir.

Hidromexaniki ötürmԥlԥr qutusunada aşağıdakı nasazlıqlar mümkündür:

avtomobilin hԥrԥkԥti zamanı ötürmԥnin qoşulmaması, ötürmԥlԥr dԥyişԥn zaman

sıçrayışlı hԥrԥkԥtlԥr, ötürmԥlԥrin dԥyişmԥ anlarının qida sisteminin drossel

qapağının açılma dԥrԥcԥsinԥ uyğun olmaması, baş magistralda yağın tԥzyiqinin

aşağı düşmԥsi, hidrotransformadan yağın çıxma yerindԥ vԥ hidromexaniki

ötürmԥlԥr qutusunun karter altlığında yağın temperaturunun yüksԥk olması.

Avtomobilin hԥrԥkԥti zamanı ötürmԥ aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn qoşulmaya bilԥr:

elektromaqnitlԥrin sıradan çıxması, baş zolotnikin pԥrçişlԥnmԥsi, hidravlik

klapanların ilişmԥsi, kiplԥşdirici halqaların vԥ kiplԥclԥrin dağılması, ötürmԥlԥrin

dԥyişdirilmԥsinin avtomat idarԥetmԥ sisteminin nizamlanmasının pozulması.

Ötürmԥlԥri dԥyişԥn zaman sıçrayışlı hԥrԥkԥtlԥr periferiya klapanlarının

qoşucusunun nizamlanmasının

pozulması

vԥ ya mԥzkԥzdԥnqaçma

tԥnzimlԥyicisinin vԥ baş zolotnikin tormozunun bԥrkidilmԥsinin zԥiflԥmԥsi

nԥticԥsindԥ baş verir.

Ötürmԥnin dԥyişmԥ anlarının

(avtomobilin ötürmԥlԥrin dԥyişmԥsinin lazım

olduğu hԥrԥkԥt sürԥtlԥri) drossel qapağının açılma dԥrԥcԥsinԥ uyğun olmaması

aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn ola bilԥr: ötürmԥlԥrin avtomatik dԥyişdirilmԥsi anlarının

nizamlanmasının pozulması, güc vԥ mԥrkԥzdԥnqaçma tԥnzimlԥyicilԥrinin

nasazlıqları (dartqı vԥ linglԥrin ԥyilmԥsi, ilişmԥ vԥ ya bԥrkitmԥlԥrin zԥiflԥmԥsi).

Baş magistralda yağın aşağı tԥzyiqi yağ nasoslarının hissԥlԥrinin yeyilmԥsi vԥ ya

hidromexaniki ötürmԥlԥr qutusunda yağın yüksԥk daxili itkilԥri hesabına baş verir.

Yağın yüksԥk temperaturu friksion disklԥrin ԥyilmԥsi vԥ ya yeyilmԥsi zamanı

müşahidԥ edilir.

Kardan ötürmԥsindԥ nasazlıqların yaranmasını vibrasiya vԥ taqqıltıların çoxalması

bildirir. Vibrasiya hissԥlԥrin bԥrkidilmԥsi boşaldıqda, kardan vallarının

deformasiyası vԥ tarazlığının pozulması baş verdikdԥ yaranır. Taqqıltı şlis

birlԥşmԥlԥrindԥ, xaçın barmaqları vԥ iynԥvari yastıqlar arasında olur vԥ iynԥli

yastıqların xarici halqaları vԥ çԥngԥllԥrdԥki deşiklԥr arasında artdıqda yaranır.

Avtomobilin arxa körpüsü üçün aşağıdakı nasazlıqlar xarakterikdir: yüksԥk

sԥviyyԥli vibrasiya vԥ sԥs-küy, avtomobili yerindԥn hԥrԥkԥt etdirdikdԥ vԥ ya

hԥrԥkԥt zamanı yüklԥnmԥ kԥskin artdıqda yaranan taqqıltı, karterin qızması,

karterdԥn yağ itkisi.

Arxa körpüdԥ yüksԥk vibrasiya vԥ sԥs-küy aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn yaranır: dişli

çarx cütü ilişmԥsindԥ dişlԥrin vԥ yastıqların yeyilmԥsi nԥticԥsindԥ yan

araboşluğunun artması, dişli çarx cütünün konkret sԥth üzrԥ ilişmԥsinin

nizamlanmasının pozulması, yastıqların tarımlığının zԥiflԥmԥsi, yastıqların

yeyilmԥsi nԥticԥsindԥ dişli çarx valının vurması, diferensial mexanizminin

nԥticԥsindԥ dişli çarx valının vurması, diferensial mexanizminin hissԥlԥrindԥ

qüsurların olması (avtomobil ԥyrixԥtli trayektoriya üzrԥ hԥrԥkԥt etdikdԥ aşkara

çıxır).

Avtomobil yerindԥn hԥrԥkԥt etdikdԥ vԥ ya yüklԥnmԥsi kԥskin artdıqda taqqıltı

ԥmԥlԥ gԥlmԥsi aşağıdakı hallarda ola bilԥr:

Baş ötürücünün vԥ ya diferensialın dişli çarx cütünün ilişmԥsindԥ yan

araboşluğunun artması, satellitlԥrin dişlԥrinin vԥ dayaq şaybalarının yeyilmԥsi,

dişli çarxın diferensial qutusuna bԥrkidilmԥsinin zԥiflԥmԥsi, yastıqların yeyilmԥsi

vԥ ya onların nizamlanmasının pozulması.

Karterin qızması yastıqların vԥ dişli çarx cütünün nizamlanmasının pozulması ilԥ

bağlıdır.

Arxa körpü reduktorundan yağ itkisi kiplԥşdirici manjetlԥrin

(kiplԥclԥrin)

yeyilmԥsi, arxa körpü karterinin bolt birlԥşmԥlԥrinin zԥiflԥmԥsi vԥ ya araqatının

zԥdԥlԥnmԥsi nԥticԥsindԥ ola bilԥr.

Transmissiya mexanizmlΩrinin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

Avtomobilin mühԥrrikindԥn aparan tԥkԥrlԥrԥ ötürülԥn burucu moment sԥlis vԥ

tԥkansız verilmԥlidir. Bütün hԥrԥkԥt sürԥtlԥrindԥ istԥr burucu moment ötürülԥn

zaman vԥ istԥrsԥ boş hԥrԥkԥt zamanı transmissiya aqreqatlarında titrԥyişlԥr vԥ

ԥlavԥ sԥslԥr olmamalıdır.

Transmissiya mexanizmlԥrinin nasazlıqlarının ԥlamԥtlԥri: ilişmԥ muftasının tam

ayrılmaması, ötürmԥlԥr qutusunda ötürmԥlԥrin çԥtin qoşulması vԥ ya öz-özünԥ

ayrılması, yüklԥnmԥ dԥyişilԥrkԥn mühԥrrikdԥ silkԥlԥnmԥnin olması, kardan

ötürmԥsi vallarında vurmaların vԥ titrԥyişlԥrin olmasıdır.

Bütün nasazlıqlar vaxtında aradan qaldırılmalı vԥ texniki qulluq mükԥmmԥl yerinԥ

yetirilԥrkԥn onların baş vermԥ ehtimalı azaldılmalıdır.

Texniki qulluq aparakԥn ilişmԥ muftası pedalının boş hԥrԥkԥtini yoxlayır vԥ lazım

gԥldikdԥ nizamlayırlar, ötürmԥlԥr qutusunun, paylayıcı qutunun vԥ aparan

körpülԥrin karterlԥrindԥ yağın sԥviyyԥsini yoxlayırlar, ötürmԥlԥr qutusunu

bԥrkidԥn qayka vԥ boltları çԥkib bԥrkidirlԥr.

Növbԥti texniki qulluq aparılan zaman yuxarıda qeyd olunan işlԥrdԥn başqa

ötürücü qutuların karterlԥrinin birlԥşdirilmԥsi, hermetikliyi, kardan ötürmԥsinin

aralıq dayaq yastıqlarının vԥziyyԥti, baş ötürücüsünün aparan valının konik dişli

çarx yastıqlarının lütfü, arxa tԥkԥr yastıqlarının vԥziyyԥti vԥ nizamlanması

yoxlanılır. Transmissiya aqreqatlarının karterlԥrindԥ yağın dԥyişmԥsi yağlama

qrafiki müddԥtinԥ uyğun aparılır.

Transmisiya aqreqatlarında CT işlΩri

ølişmԥ muftasında CT işlԥri onu avtomobildԥn çıxardıqdan sonra (mühԥrriki

çıxarmadan) yerinԥ yetirilir. Çıxarmazdan qabaq ilişmԥ muftasının örtüyündԥ vԥ

mühԥrrikin nazimçarxında nişanlar qoyulur. Bu, yığma zamanı onların qarşılıqlı

vԥziyyԥtini vԥ zavod balanslaşdırılmasını pozmamaq üçün edilir. Söküb

çıxarıldıqdan sonra ilişmԥ muftasının hissԥlԥri yuyulur vԥ aparan vԥ aparılan

disklԥrin (pԥrçimlԥrin zԥiflԥmԥsi, ԥyilmԥsi, yeyilmԥ çatları, ԥzilmԥ vԥ sınıqların

olub-olmaması) vԥ başqa hissԥlԥrin vԥziyyԥti nԥzԥrdԥn keçirilir.

Texniki şԥrtlԥrԥ cavab vermԥyԥn nasaz hissԥlԥr dԥyişdirilir. Sıxıcı diskin sԥthindԥ

sıyrıntılar vԥ cızıqlar olduqda onu torna dԥzgahında yonmaq olar.

Hidravlik intiqalın hissԥlԥri tormoz mayesi vԥ ya spirtdԥ yuyulur. Bԥrkimiş vԥ

şişmiş rezin kiplԥşdirici manjetlԥr dԥyişdirilir. ølişmԥ muftası xüsusi tԥrtibatda

yığılır.

Ötürmԥlԥr qutusunun CT aşağıdakı hallarda aparılır: sinxronlaşma olmadıqda

(irԥli hԥrԥkԥt ötürmԥlԥrini qoşduqda sԥs-küy yaranır), sinxronlaşdırıcının

muftasının dişlԥrinin üst vԥ yan sԥthlԥri, yastıqlar, vallar yeyildikdԥ, dişli çarxların

dişlԥri sındıqda vԥ s. Yeyilmiş vԥ ya sınmış hissԥlԥr dԥyişdirilir. Bu zaman

qovuşan, cüt halında işlԥyԥn hissԥlԥrin hԥr birinin dԥyişdirilmԥsi

mԥqsԥdԥuyğundur. Sökmԥ zamanı

(ms., birinci ötürmԥnin dişli çarxı,

sinxronlaşdırıcının topları vԥ s.) xüsusi çıxarıcılardan istifadԥ olunur.

Kardan valının CT kardan oynaqlarında araboşluqları artdıqda vԥ kardan

vallarının dinamiki balanslaşdırılmasının pozulması nԥticԥsindԥ titrԥyişlԥrin

yaranması zamanı onu avtomobildԥn çıxardaraq yerinԥ yetirilir. Valların

borularının ԥyilmԥsi, batıqların yaranması, baş ötürücünün aparan valının (dişli

çarxının) flansının vԥ ya ötürmԥlԥr qutusunun flansının

ԥyilmԥsi vԥ digԥr

nasazlıqlardan kardan ötürmԥsindԥ disbalans yarana bilԥr.

Kardan valının vurması xüsusi tԥrtibatda yoxlanılır. Vurma buraxıla bilԥn

qiymԥtdԥn çox olduqda valı pres vasitԥsilԥ düzԥldirlԥr. Kardan valının dinamiki

balanslaşdırılması xüsusi dԥzgahda yerinԥ yetirilir. Disbalansı aradan qaldırmaq

üçün valın

(borunun) üzԥrinԥ balanslaşdırıcı lövhԥlԥr qaynaq edilir. Şlislԥri

yeyilmiş kardan çԥngԥllԥri, yeyilmiş iynԥli yastıqlar vԥ kiplԥclԥr dԥyişdirilir.

Baş ötürücü vԥ diferensial mexanizminin CT yeyilmiş vԥ zԥdԥlԥnmiş hissԥlԥrin

dԥyişdirilmԥsindԥn, yastıqların vԥ dişli çarxların yeyilmԥsi nԥticԥsindԥ dişli çarxın

ilişmԥsindԥki pozulmuş araboşluğunun bԥrpa edilmԥsindԥn ibarԥtdir.

ShKAN İDARƏETMƏ SİSTEMİ

Sükan idarΩetmΩ sisteminin Ωsas nasazlıqları

Sükan mexanizmi vԥ sükan intiqalında aşağıdakı ԥsas nasazlıqlar ola bilԥr: sükan

çarxının lüftü vԥ sükan idarԥetmԥsindԥ cԥm lüftün artması, araboşluğunu aradan

qaldırdıqdan sonra sükan çarxının dönmԥsinin çԥtinlԥşmԥsi, hissԥlԥrin nisbi

yerdԥyişmԥsi, sükan dartqılarının ԥyilmԥsi, sükan mexanizminin karterindԥ yağın

sızması, mexanizmin nizamlamalarının pozulması.

Sükan hidrogüclԥndiricisi üçün aşağıdakı nasazlıqlar xarakterikdir: nasos

intiqalının qayışının tarımlığının zԥiflԥmԥsi, nasos çԥnindԥ yağın sԥviyyԥsinin

azalması, sistemԥ hava düşmԥsi, idarԥ-etmԥ klapanının zolotnikinin vԥ ya buraxıcı

klapanın ilişmԥsi.

Əgԥr sükan idarԥsi qoyulmuş tԥlԥblԥrԥ cavab vermirsԥ, onda nasazlığın sԥbԥblԥri

aşkar edilmԥli vԥ aradan qaldırılmalıdır. Buna görԥ aşağıdakılar yoxlanılır: sükan

dartqılarının oynaqlardakı araboşluqları, dönmԥ sapfalarının oymaqlarının vԥ ya

şkvorenlԥrinin yeyilmԥsi, sükan mexanizmi karterinin avtomobilin çԥrçivԥsinԥ

etibarlı bԥrkidilmԥsi, dönmԥ yumruqlarının linglԥrinin vԥ oynaq barmaqlarının,

sükan idarԥsinin kardan valının birlԥşmԥlԥrinin çԥkilmԥsi

(bԥrkidilmԥsi), şlisli

birlԥşmԥlԥrdԥ araboşluqları, qabaq tԥkԥrlԥrin yastıqlarının nizamlanması,

hidrogüclԥndiricinin nasosunun intiqal qayışının tarımlığı, sükan mexanizmi

ilişmԥsindԥ yan araboşluğunun nizamlanması, sükan çarxı vԥ ya çarxın valının

oxboyu yerdԥyişmԥsi.

Sükan çarxının dönmԥsinin çԥtinlԥşmԥsi, sükan mexanizmindԥ ilişmԥlԥr,

mexanizmin ilişmԥ cütlԥrindԥ cütlԥrindԥ taqqıltı vԥ cırıltı sԥslԥri aşağıdakı hallarda

baş verir: sükan mexanizmindԥ işçi cütdԥ ilişmԥni vԥ ya yastıqları düzgün

nizamladıqda, sükan valının yastıqları dağıldıqda, mexanizmdԥ yağ olmadıqda.

Sükan mexanizminin karterindԥn yağın axması sükan mexanizminin karterin

qapağının bԥrkidilmԥsinin zԥiflԥmԥsi, kipgԥc vԥ araqatlarının zԥdԥlԥnmԥsi

nԥticԥsindԥ baş verir.

Sükan idarԥsinin hidrogüclԥndiricisinin saz işlԥmԥsi çԥndԥ yağın sԥviyyԥsindԥn,

mühԥrrikin işlԥmԥsi zamanı nasosun yaratdığı tԥzyiqdԥn asılıdır. Hidrosistemin

parametrlԥri avtomobilin istismarı üzrԥ tԥlimata uyğun olmalıdır.

Sükan idarԥsinin hissԥlԥrinin, qovşaqlarının vԥ mexanizmlԥrinin bԥrkidilmԥsini

qovuşan hissԥlԥri nisbi yerdԥyişmԥsinԥ vԥ bilavasitԥ qaykaların çԥkilmԥsinԥ görԥ

yoxlayırlar. Sükan idarԥsinin qovşaqlarının avtomobilin kuzovuna nԥzԥrԥn

konstruksiyada nԥzԥrdԥ tutulmayan yerdԥyişmԥlԥri olmamalıdır. Yerli birlԥşmԥlԥr

çԥkilmԥli vԥ etibarlı bağlanmalıdır. Hidrosistemin elementlԥrinin birlԥşmԥlԥri

hermetik olmalıdır.

Sükan idarΩsinin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

Xarici baxışla sükan idarԥsinin imtina vԥ nasazlıqları aşkar edilԥ bilԥr. Sükan

idarԥsinin TQ zamanı sükan çarxının lüftü, idarԥ olunan tԥkԥrlԥrin maksimal

dönmԥ bucaqlarını mԥhdudlaşdıran hissԥlԥrin vԥziyyԥti vԥ soşkanın bԥrkidilmԥsi

yoxlanılır. Sükan idarԥsinin işi vԥ onun hidrogüclԥndiricisinin hermetikliyi,

hidrogüclԥndiricinin oynaq birlԥşmԥlԥrindԥ vԥ sükan dartqılarında araboşluğu

mühԥrrik işlԥdilmԥklԥ yoxlanılır.

Növbԥti yoxlama sԥviyyԥsindԥ: soşkanın, oynaq barmaqlarının, dönmԥ

sapfalarının linglԥrinin qaykalarının bԥrkidilmԥsi vԥ şplintlԥnmԥsi, şkvorenlԥrin vԥ

qaykalarının stopor şaybalarının vԥziyyԥti, sükan çarxının vԥ sükan dartqılarının

oynaqlarının lüftü, sükan idarԥsinin kardan valının qaykalarının çԥkilmԥsi,

güclԥndiricisinin hidrosisteminin hermetikliyi vԥ çԥndԥ yağın sԥviyyԥsi

(lazım

gԥldikdԥ yağ ԥlavԥ olunur) yoxlanır.

TQ tam hԥcmdԥ yerinԥ yetirildikdԥ ԥlavԥ olaraq aşağıdakılar yoxlanılır: qabaq

tԥkԥrlԥrin qurulma bucaqları, lazım olduqda onlar nizamlanır, sükan idarԥsinin,

sükan dartqılarının oynaqlarının vԥ şkvoren birlԥşmԥlԥrinin araboşluqları,

şkovenlԥrin, sükan mexanizmi karterinin, sükan kolonkasının vԥ sükan çarxının

bԥrkidilmԥsi, dönmԥ sapfalarının vԥ dayaq yastıqlarının vԥziyyԥti, sükan

hidrogüclԥndiricisinin hissԥlԥrinin vԥ qovşaqlarının kipliyi vԥ bԥrkidilmԥsi, sükan

idarԥsinin kardan valının

ԥziyyԥti vԥ bԥrkidilmԥsi. Lazım gԥldikdԥ bԥrkidici

elementlԥr çԥkilir vԥ aşkar olunmuş nasazlıqlar aradan qaldırılır. Tԥlԥb olunduqda

sükan idarԥsi mexanizminin karterindԥ yağ dԥyişdirilmԥlidir.

Sükan idarΩsinin CT işlΩri

Sükan idarԥsi mexanizmlԥrinin CT ԥsasԥn hissԥlԥrin dԥyişdirilmԥsi ilԥ aparılır.

Sınmış vԥ zԥiflԥmiş yaylar, oynaq barmaqlarının yeyilmiş içliklԥri, eninԥ vԥ

boyuna (uzununa) dartqıların barmaqları dԥyişdirilir. Əyilmiş sükan dartqıları

düzԥldilir

(soyuq vԥ ya

800⁰C-yԥ qԥdԥr qızdırılmış vԥziyyԥtdԥ). Hissԥlԥrin

yeyilmiş yerlԥrini, mԥsԥlԥn, soşka valının boyunlarını xromlama ilԥ bԥrpa edirlԥr.

Soşka valının sonunda yivi yonub bu yeri qaynaqla doldurur vԥ yeni yiv açırlar.

Sükan mexanizmi karterinin yeyilmiş yastıq yuvalarını yonur vԥ yuvalara polad

halqalar preslԥyirlԥr.

TORMOZ SİSTEMİ

Tormoz sistemlΩrinin Ωsas nasazlıqları

Tormoz sistemlԥrinin ԥsas nasazlıqlarına aiddir: qeyri- effektiv tormozlanma, işçi

tormoz sisteminin pedalını buraxdıqdan sona tormoz qԥliblԥrinin ilişԥrԥk başlanğıc

vԥziyyԥtԥ qayıtmaması, tԥkԥrlԥrin tormoz mexanizmlԥrinin qeyri-bԥrabԥr tԥsiri,

hidravlik tormoz intiqalında sistemԥ hava düşmԥsi vԥ tormoz mayesinin axıb

itmԥsi, pnevmatik tormoz intiqalı sisteminin hermetikliyinin pozulması, tormoz

disklԥrinin vԥ ya barabanlarının çox qızması.

Avtomobilin tormoz sisteminin qeyri-effektiv işinin (tormoz yolunun artması)

sԥbԥblԥri aşağıdakılar ola bilԥr: hidravlik vԥ ya pnevmatik tormoz intiqalının

birlԥşmԥlԥrindԥ hermetikliyin pozulması, hidrosistemԥ hava düşmԥsi vԥ ya

sistemdԥ tormoz mayesinin az olması, tormoz intiqalı vԥ tormoz mexanizmlԥrindԥ

nizamlamaların pozulması, tormoz qԥliblԥrinin üzlüklԥrinin vԥ barabanların

(disklԥrin) yeyilmԥsi vԥ ya yağa bulaşması.

Tormoz pedalının ilişmԥsi aşağıdakı sԥbԥblԥrdԥn ola bilԥr: tormoz qԥliblԥrinin

dartıcı yaylarının sınması, friksion üzlüklԥrin pԥrçimlԥrinin qırılması vԥ onların

qԥlib vԥ baraban arasında qalması, qԥliblԥrin barabana yapışıb (donub) qalması,

tormoz silindrindԥ kompensasiya (hidrointiqalda) vԥ ya hava (pnevmointiqalda)

deşiklԥrinin çirklԥnmԥsi, tԥkԥr tormoz silindrlԥrindԥ porşenlԥrin pԥrçimlԥnmԥsi.

Tԥkԥrlԥrdԥ tormoz mexanizmlԥrinin eyni vaxtda işԥ düşmԥmԥsi sԥbԥblԥri

aşağıdakılar ola bilԥr: friksion üzlüklԥr vԥ tormoz barabanları arasında

araboşluqlarının ayrı-ayrı tԥkԥrlԥrdԥ müxtԥlif olması, üzlüklԥrin yağa bulaşması,

hidravlik tormoz intiqalında tԥkԥr tormoz silindrlԥrinin vԥ ya porşenlԥrin

yeyilmԥsi, boruların vԥ ya şlanqların çirklԥnmԥsi, tԥkԥrlԥrin hԥr hansı birinin

tormoz intiqalından hava vԥ ya tormoz mayesinin axıb itmԥsi.

Birlԥşmԥlԥrdԥ hermetikliyin pozulması hidravlik tormoz intiqalında mayenin sızıb

axmasına, pnevmatik tormoz intiqalında isԥ mühԥrrikin dayanmış vԥziyyԥtindԥ

hava itkisinԥ görԥ tԥyin edilir. Hava sızmasını eşitmԥ yolu ilԥ vԥ ya birlԥşmԥlԥri

sabunlu mԥhlulla islatmaqla tԥyin edirlԥr. Əgԥr pnevmosistemdԥ tԥzyiqin düşmԥsi

ancaq mühԥrrik işlԥyԥn zaman baş verirsԥ, demԥli kompressor nasazdır.

Hidravlik tormoz intiqalına hava düşmԥsi işçi tormoz sisteminin pedalının

sıxılmasına müqavimԥti hiss olunacaq dԥrԥcԥdԥ azaldır.

Tormoz sisteminin TQ zamanı yerinΩ yetirilΩn işlΩr

Tormoz sisteminin nasazlığının ԥsas ԥlamԥtlԥri tormoz yolunun artması (eyni sürԥt

vԥ eyni yol şԥraitindԥ müqayisԥ etdikdԥ) vԥ tormozlanma zamanı avtomobilin

sürüşmԥsi, tormoz barabanlarının vԥ disklԥrinin qızması ilԥ xarakterizԥ olunur.

Tormoz barabanlarının qızmasının sԥbԥbi aşağıdakılar ola bilԥr: bir vԥ ya bir neçԥ

tԥkԥrin qismԥn tormozlanması, tormoz qԥliblԥrinin dartıcı (qaytarıcı) yaylarının

zԥiflԥmԥsi vԥ ya sınması, hidravlik intiqalda tԥkԥr silindrindԥ porşenin ilişib

qalması, qԥlib üstlüklԥri vԥ barabanlar arasında araboşluğunun az olması.

Ehtiyat-tormoz sisteminin texniki vԥziyyԥti yol sınaqları zamanı vԥ ya tormoz

stendlԥrindԥ stend sınaqları ilԥ yoxlanılır. Tormoz sisteminin istismar şԥraitindԥ

işlԥmԥ qabiliyyԥtinԥ nԥzarԥt etmԥk üçün avtomobilin tormoz yolu, yavaşıma tԥcili

vԥ hԥr bir tԥkԥrdԥ tormoz qüvvԥsi ölçülür.

Nizamlama işlԥrinԥ -işçi tormoz mexanizmindԥ qismԥn vԥ tam nizamlama, işçi

tormoz pedalının sԥrbԥst gedişinin nizamlanması, dayanacaq tormozunun

nizamlanması aiddir.

Qismԥn nizamlama istismar prosesindԥ tormozların effektivliyini tԥmin etmԥk

üçün aparılır vԥ qԥliblԥrin üstlüklԥri vԥ barabanlar arasında araboşluğunun bԥrpa

etmԥkdԥn vԥ pedalın sԥrbԥst gedişinin nizamlanması, dayanacaq tormozunun

nizamlanması aiddir.

Tam nizamlama tormozların ԥmirindԥn sonra (mԥsԥlԥn, üstlüklԥri dԥyişdikdԥn

sonra) yerinԥ yetirilir.

Tormoz sistemində CT işləri

Tormoz mexanizmlԥrinin CT zamanı bԥrpa tԥlԥb edԥn nasazlıqlarına aiddir

tormoz üstünlüklԥrinin hԥddindԥn artıq yağa bulaşması vԥ ya yeyilmԥsi, tormoz

barabanlarının, dayaq barmaqlarının yuvalarının, ayrıcı yumruqcuğun (pnevmatik

intiqalda), hidravlik intiqalın silindrlԥrinin, porşenlԥrinin vԥ manjetlԥrinin

yeyilmԥsi, tormoz qԥliblԥrinin qaytarıcı yaylarının zԥiflԥmԥsi vԥ sınması.

Yağa bulaşmış qԥliblԥr sodalı mԥhlulda qaynadılır vԥ ya benzinlԥ yuyulur. Çox

yeyilmiş qԥliblԥr vԥ üstünlüklԥr dԥyişdirilir. Tormoz barabanlarının daxili sԥthindԥ

cızıqlar vԥ yerli yeyilmԥ olduqda baraban xüsusi dԥzgahda yonulur. Belԥ

dԥzgahlarda tormoz qԥliblԥrin üstünlüklԥri dԥ yonula bilԥr.

Hidravlik intiqalda baş tormoz silindrinin porşeninin manjetlԥri şişԥ, onun

kompensasiya deşiklԥri çirklԥnԥ bilԥr

(bu, tormoz pedalının buraxılmış

vԥziyyԥtindԥ bütün tԥkԥrlԥrin qismԥn tormozlanmasına sԥbԥb olur), baş tormoz

silindrlԥrindԥ vԥ porşendԥ klapanların ilişib qalması, tԥkԥr işçi silindrlԥrindԥ

yeyilmԥ vԥ manjetlԥrin dağılması baş verԥ bilԥr.

Nasaz rezin manjetlԥr dԥyişdirilir, baş tormoz silindrinin kompensasiya deşiklԥri

vԥ klapanları tԥmizlԥnir vԥ yuyulur, klapanlar şişdikdԥ vԥ ya zԥdԥlԥndikdԥ onları

dԥyişdirirlԥr. Borular vԥ şlanqlarda sürtülmԥlԥr vԥ ya çatlar olduqda onlar

dԥyişdirilir.

Pnevmatik tormoz intiqalında tormoz kamerası vԥ tormoz kamerasında

diafraqma cırıla bilԥr. Nasaz diafraqma yenisi ilԥ dԥyişdirilir.

HƏRƏKƏT HİSSƏSİ ELEMENTLƏRİ.

QOVŞAQLARININ ƏSAS NASAZLIQLARI

VƏ ONLARA TEXNİKİ XİDMƏT

Avtomobilin çԥrçivԥsi yüksԥk sԥrtliyi saxlamalıdır, çünki bütün aqreqat vԥ

qovşaqların qarşılıqlı düzgün quraşdırılması bundan asılıdır. Asqı yerin

nahamarlığından tԥkԥrlԥrԥ tԥsir edԥn tԥkanları yumşaltmalı vԥ onların avtomobilin

çԥrçivԥsinԥ ötürülmԥsini zԥiflԥtmԥlidir. Tԥkԥrlԥr yolun nahamar yerlԥrindԥn

keçԥrkԥn yaranan rԥqslԥr amortizatorlarla tez söndürülür.

Avtomobilin qabaq tԥkԥrlԥrinin qurulma bucaqları tԥkԥrlԥrin stabillԥşmԥsini

yaxşı tԥmin etmԥlidir, yԥni tԥkԥrlԥr onlara verilԥn hԥrԥkԥt istiqamԥtini sabit

saxlamalıdır. Tԥkԥr diskindԥ vԥ tormoz barabanlarının millԥrindԥ ԥyilmԥ, disklԥri

bԥrkitmԥ deşiklԥrindԥ normadan artıq yeyilmԥ olmamalıdır.

Avtomobilin hԥrԥkԥt hissԥlԥrinin ԥsas nasazlıqlarına çԥrçivԥ tirlԥrinin çatlaması vԥ

ԥyilib qabarması, qabaq oxun

ԥyilmԥsi, oynaq birlԥşmԥ hissԥlԥrinin yeyilmԥsi

(şkroven, ressor barmaqları), qabaq tԥkԥrlԥrin qurulma bucaqlarının pozulması,

hԥmçinin amortizatorların nasazlıqları, ressorların vԥ asqı yaylarının sınması,

şinlԥrin zԥdԥlԥnmԥsi vԥ yeyilmԥsi aiddir.

Hԥrԥkԥt hissԥlԥrinin detal vԥ qovşaqlarının nasazlıqları avtomobilԥ xaricdԥn

baxışla, hԥmçinin TQ zamanı ayrı-ayrı qovşaqları yoxlayarkԥn aşkara çıxarılır.

Gündԥlik qulluq zamanı qabaq vԥ arxa ressorlar, ressor altlıqları, tԥkԥr vԥ şinlԥrin

vԥziyyԥti yoxlanılır.

hmumi texniki qulluq zamanı ressor bԥndlԥrinin vԥ ressor barmaqlarının

bԥrkidilmԥsi, tԥkԥr topları yastıqlarının vԥ dönmԥ sapfaları şkrovenlԥrdԥ

araboşluqları, çԥrçivԥnin vԥ qabaq ox tirinin vԥziyyԥti yoxlanılır.

øri hԥcmli texniki qulluq aparılarkԥn qabaq vԥ arxa körpülԥrin qurulmasının

düzgünlüyü, yedԥk quruluşunun vԥziyyԥti yoxlanılır, qabaq vԥ arxa ressorların

sırğalar, üzԥngilԥri, xamıtları vԥ barmaqları, ressor yastıqları vԥ amortizatorlar

bԥrkidilir. Bundan başqa, qabaq tԥkԥrlԥrin qurulma bucaqları, yayların vԥ qabaq

asqı linglԥrinin vԥziyyԥti yoxlanılır.

HΩrΩkΩt hissΩlΩri üzrΩ nizamlama işlΩri

Avtomobilin hԥrԥkԥt hissԥsi üzrԥ nizamlama işlԥri qabaq tԥkԥrlԥrin qurulma

bucaqlarının yoxlanılması vԥ nizamlanmasından, qabaq tԥkԥrlԥrin son kԥnar

vԥziyyԥtԥ dönmԥ bucağının, qabaq tԥkԥrlԥrin dönmԥ sapfası ilԥ tirin yuvaları

arasındakı oxboyu araboşluğunun, qabaq vԥ arxa tԥkԥr topu yastıqlarının vԥ

şkrovenlԥrin

yastıqlarının

nizamlanmasından

ibarԥtdir.

TΩkΩr vΩ şinlΩrin yoxlanılması vΩ texniki xidmΩti

Tԥkԥr çԥnbԥrinin xarici forması düzgün olmalıdır. Çԥnbԥr üzԥrindԥ çökԥklԥrin,

ԥziklԥrin vԥ ԥyilmԥlԥrin olmasına yol verilmir. Çԥnbԥrin üzԥrindԥ paslanma aşkar

olunarsa onu tԥmizlԥyir vԥ rԥnglԥyirlԥr. Avtomobil şinlԥrlԥ düzgün

komplektlԥşdirilmԥlidir, yԥni onun tԥkԥrlԥrinԥ çԥnbԥrin ölçüsünԥ vԥ avtomobilin

yükgötürmԥsinԥ uyğun gԥlԥn şinlԥr quraşdırılmalıdır. østismarda olmuş şinlԥrdԥn

istifadԥ edildikdԥ bir oxun tԥkԥrlԥrindԥ protektor naxışları vԥ yeyilmԥ dԥrԥcԥsi eyni

olan şinlԥr quraşdırılmalıdır. Protektorun yeyilmԥsindԥki fԥrq tԥkԥrin (pokrışkanın)

xarici diametri üzrԥ konkret şin üçün müԥyyԥn olunmuş normadan çox

olmamalıdır.

Şinin düzgün quraşdırılmasına fikir vermԥk lazımdır. Kamerin ԥzilmԥsinԥ, şinin

daxilinԥ qum vԥ palçıq düşmԥsinԥ yol verilmԥmԥlidir. Quraşdırma işlԥrindԥ yalnız

bundan ötrü tԥyin olunmuş xüsusi alԥtlԥr işlԥdilmԥlidir.

Şinlԥrdԥki tԥzyiq onlara düşԥn yükdԥn asılı olaraq nizamlanmalıdır. Avtomobilin

ayrı-ayrı şinlԥrindԥki tԥzyiqlԥr fԥrqi minik avtomobillԥri üçün

0,1 kq/m², yük

avtomobillԥri üçün isԥ 0,1 kq/m²-dan çox olmamalıdır.

Avtomobil istismar prosesi zamanı müԥyyԥn olunmuş nominal yükgötürmԥdԥn

artıq yüklԥnmԥmԥli vԥ yük kuzovda bԥrabԥr paylanmalıdır.

Şinlԥrdԥ batıb qalmış kԥnar cisimlԥr vaxtında çıxarılmalıdır. Rezinin dağılmasının

qarşısını almaq üçün şinlԥrin üzԥrinԥ benzin vԥ mineral yağların düşmԥsinԥ yol

vermԥk olmaz.

Şinlԥr quraşdırılan zaman onların protektorunun naxışını nԥzԥrԥ almaq lazımdır.

Protektoru müԥyyԥn istiqamԥtԥ yönԥldilmiş şinlԥr elԥ qoyulmalıdır ki, protektorun

naxışının istiqamԥti avtomobilin hԥrԥkԥt istiqamԥti üzrԥ düzgün saxlanıla bilsin.

Bu mԥqsԥdlԥ şinin yan tԥrԥfindԥ protektorun naxışının istiqamԥtinԥ yönԥldilmiş ox

olur. Şin düzgün quraşdırılarsa tԥkԥrin fırlanma istiqamԥti (irԥli hԥrԥkԥt) oxun

istiqamԥti ilԥ düz gԥlmԥlidir.

Şinin yeyilmԥsi vԥ müvafiq olaraq resursu avtomobilin texniki vԥziyyԥtindԥn çox

asılıdır. Şinin yeyilmԥsinԥ tԥsir edԥn başlıca amillԥr qabaq tԥkԥrlԥrin qurulma

bucaqlarının pozulması, tormozların düzgün nizamlanmaması, tԥkԥrlԥrin

Disbalansı, ressorların quraşdırılması, yağın kipgԥclԥrdԥn vԥ tԥkԥr toplarından axıb

şin sԥthlԥrinԥ düşmԥsidir. Mexaniki zԥdԥlԥri olan şinlԥr

(deşik vԥ kԥsiklԥr)

avtomobildԥn çıxarılmalı vԥ tԥmir edilmԥlidir. Şinin kiçik zԥdԥlԥri

(kamersiz

şinlԥrdԥ avtomobildԥn çıxarmadan) xüsusi vasitԥlԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ, iri

zԥdԥlԥr-isti vulkanizasiya ilԥ bԥrpa edilir.

AVTOMOBİLLƏRİN ELEKTRİK AVADANLIĞINA TEXNİKİ XİDMƏT

Gündԥlik qulluq zamanı görülԥn yoxlama ԥmԥliyyatlarına aiddir: işıqlandırma vԥ

siqnalizasiya cihazlarını, sԥs siqnalını, şüşԥtԥmizlԥyԥni, külԥk şüşԥsini yuma

tԥrtibatını, ventilyasiya sistemini, nԥzarԥt-ölçü cihazlarını, qış vaxtı isԥ isidici

sistemin vԥ külԥk şüşԥsini qızdırma tԥrtibatının işini yoxlamaq, arxa fԥnԥrlԥri, stop-

siqnalı, nömrԥ vԥ şԥrti nişanları tԥmizlԥmԥk. Gündԥlik texniki xidmԥt işlԥri

avtomobilin sürücüsü tԥrԥfindԥn yerinԥ yetirilir.

hmumi texniki qulluq zamanı görülԥn işlԥr: şüşԥ tԥmizlԥyicilԥri, külԥk şüşԥsini

yuma qurğusunun işini, ventilyasiya sisteminin, qış vaxtı isԥ isidici sistemin vԥ

külԥk şüşԥsinin qızdırma vԥ üfürmԥ tԥrtibatlarının işini yoxlamaq, akkumulyator

batareyasını toz vԥ çirkdԥn vԥ elektrolit izlԥrindԥn tԥmizlԥmԥk, keçiricilԥrin

uclarının bԥrkidilmԥsini vԥ çıxış civlԥri (klemma) ilԥ möhkԥm vԥ kip birlԥşmԥsini

yoxlamaq, akkumulyator batareyasında elektrolitin sԥviyyԥsini yoxlamaq, sԥs

siqnalının, cihazlar lövhԥsinin lampalarının, faraların, kiçik fԥnԥrlԥrin, arxa

fԥnԥrlԥrin, stop siqnalı vԥ işıq çeviricilԥrinin, qış vaxtı isԥ isidici sistemin vԥ işԥ

salma qızdırıcısının elektrik avadanlığı cihazlarının işini yoxlamaq, generatorun

ötürücü qayışının vԥziyyԥtini vԥ tarımlığını yoxlamaq vԥ lazım gԥlԥrsԥ

nizamlamaq.

øri hԥcmli texniki qulluq zamanı elektrik avadanlığının ԥsas aqreqatları üzrԥ bir

sıra işlԥr yerinԥ yetirilir. Bu işlԥrin mövsümi TQ işlԥri ilԥ uyğunlaşdırılmasına

çalışmaq lazımdır.

øri hԥcmli texniki qulluq zamanı yerinԥ yetirilԥn işlԥrin sırasına aşağıdakılar

aiddir:

- akkumulyator batareyası üzrə: batareyasının elektrolitin sıxlığı vԥ elementlԥrin

yük altında gԥrginlik üzrԥ vԥziyyԥtini yoxlamaq vԥ lazım gԥldikdԥ doldurmaya

qoymaq üçün batareyasını çıxartmaq, akkumulyator batareyasını gövdԥ vԥ xarici

dövrԥ ilԥ birlԥşdirԥn elektrik naqillԥrinin bԥrkidilmԥsini vԥ vԥziyyԥtini,

akkumulyator batareyası açarının işini, hԥmçinin onun yuvada bԥrkidilmԥsini

yoxlamaq.

- generator, nizamlayıcı-rele və starter üzrə: generatoru, starteri, nizamlayıcı releni

yoxlamaq vԥ lazım gԥldikdԥ onların xarici sԥthlԥrini tozdan, çirk vԥ yağdan

tԥmizlԥmԥk, starteri, generatoru, nizamlayıcı-releni yoxlamaq vԥ lazım gԥldikdԥ

onları bԥrkitmԥk vԥ generatorun ötürücü qayışının tarımlığını nizamlamaq,

avtomobili

25-30 min km yürüşdԥn sonra qış istismarına hazırlayarkԥn: a)

mühԥrrikdԥn generatoru vԥ mühafizԥ lentini

(dԥyişԥn cԥrԥyan generatorunda

fırçatutanı) çıxarmaq, kollektorun

(kontakt halqalarının), fırçaların, yastıqların

vԥziyyԥtini yoxlamaq, lazım gԥldikdԥ generatoru sökmԥk vԥ yeyilmiş hissԥlԥri

(fırçaları, sıxma yaylarını) dԥyişdirԥrԥk, daxili boşluğa sıxılmış hava üfürmԥk,

generatoru yığmaq, yivli millԥri vԥ qasnağı bԥrkidԥn qaykanı çԥkib bağlamaq,

generatoru nominal yüklԥmԥ rejimindԥ yoxlamaq vԥ mühԥrrik üzԥrindԥ

quraşdırmaq, b) nizamlayıcı-relenin işini yoxlamaq vԥ ilin fԥslini nԥzԥrԥ alaraq

onun gԥrginliyini nizamlamaq, c) starteri mühԥrrikdԥn çıxararaq xarici sԥthini yağ

vԥ çirkdԥn tԥmizlԥmԥk, kollektoru, fırçaları vԥ starter relesinin kontaktlarının

vԥziyyԥtini yoxlamaq üçün starteri sökmԥk, aralıq yatağı bԥrkidԥn vintlԥri çԥkmԥk

vԥ ötürücü tԥrԥfdԥn qapaqdakı oymağın yeyilmԥsini yoxlamaq, starteri yığmaq vԥ

ötürücü dişli çarxın hԥrԥkԥtinin nizamlanmasını yoxlamaq, starterin işini stend

üzԥrindԥ boş işlԥmԥ vԥ tam tormozlanma rejimindԥ yoxlamaq, starteri mühԥrrik

üzԥrindԥ quraşdırmaq.

- alışdırma cihazları üzrə: alışdırma dolağının, alçaq vԥ yüksԥk gԥrginlik

mԥftillԥrinin vԥziyyԥtini yoxlamaq vԥ lazım gԥldikdԥ onların sԥthlԥrini toz, çirk vԥ

yağdan tԥmizlԥmԥk, alışdırma şamlarını burub çıxarmaq, onların vԥziyyԥtini

yoxlamaq, lazım gԥldikdԥ şamları yanıqdan tԥmizlԥmԥk vԥ elektrodlar arasındakı

araboşluğunu nizamlamaq vԥ ya şamları dԥyişmԥk, qırıcı-paylayıcını mühԥrrikdԥn

çıxartmaq vԥ yoxlamaq, onun xarici sԥthini toz, çirk vԥ yağdan tԥmizlԥmԥk,

qapağın daxili sԥthini tԥmizlԥmԥk kontaktların vԥziyyԥtini yoxlamaq, lazım

gԥldikdԥ onlar arasındakı araboşluğunu nizamlamaq

(kontaktların qapanma

vԥziyyԥtinin bucağını), valı, lingin oxunu vԥ yumrucuqlu oymağı yağlamaq, qırıcı-

paylayıcını mühԥrrikin üzԥrinԥ qurmaq, kontaktlı-tranzistorlu alışdırma sistemi

olarkԥn, qırıcı-paylayıcını mühԥrrikdԥn çıxarmadan, onun xarici sԥthini, toz, çirk

vԥ yağdan tԥmizlԥmԥk, qapağın daxili sԥthini tԥmizlԥmԥk, kontaktları silib

tԥmizlԥmԥk, valı, piltԥni, lingin oxunu vԥ yumrucuqlu oymağı yağlamaq.

Avtomobil 25-30 min km yürüşdԥn sonra qış istismarına (MQ) hazırlanarkԥn:

qırıcı-paylayıcını mühԥrrikdԥn çıxarmaq, sökmԥk, hԥrԥkԥt edԥn diskin yatağını,

qırıcının linginin val vԥ yumrucuğunun nԥzԥrdԥn keçirib yoxlamaq, qırıcı-

paylayıcını yığmaq, valı, piltԥni, lingin oxunu, yumrucuqlu, oymağı yağlamaq vԥ

qırıcının kontaktlarının qapanma vԥziyyԥti bucağını, qığılcım yaranmanın növbԥ

ilԥ ԥmԥlԥ gԥlmԥ bucağını, qığılcım ԥmԥlԥ gԥlmԥnin müntԥzԥmliyini, alışdırmanın

qabaqlanmasının mԥrkԥzdԥnqaçma vԥ vakuum avtomatlarının işini stend üzԥrindԥ

yoxlamaq, qırıcı-paylayıcını mühԥrrik üzԥrindԥ qurmaq.

- işıqlandırma və siqnalizasiya cihazları üzrə: kiçik fənərlərin, cihazlar lövhԥsi

lampalarının, arxa vԥ stop-siqnal fԥnԥrlԥrinin, dönmԥ göstԥricilԥrinin sԥs siqnalının

bԥrkidilmԥsini vԥ işini yoxlamaq, faraların qurulmasını, bԥrkidilmԥsini vԥ işini

yoxlamaq vԥ lazım gԥldikdԥ faraların işıq seli istiqamԥtini nizamlamaq, stop-siqnal

açarının sԥthini vԥ sıxaclarını çirkdԥn tԥmizlԥmԥk.

- işəsalma qızdırıcısı üzrə: avtomobil qış istismarına hazırlanarkԥn işԥ salma

qızdırıcısının vԥ mühԥrrikin işԥ salınmasını asanlaşdıran başqa kömԥkçi vasitԥlԥrin

vԥziyyԥtini vԥ işini yoxlamaq.

KUZOVUN BƏRPASI

Kuzovun bԥrpasına, tԥlԥbat hissԥlԥrin tԥbii yeyilmԥsi, materialların köhnԥlmԥsi,

korroziya vԥ qԥzalar nԥticԥsindԥ yaranır. Kuzovun çԥrçivԥsi, qapıların, qanadların,

kapotların, baqaj yerinin qapağı zԥdԥlԥnmiş yerlԥrin düzԥldilmԥsi, dağılmış

hissԥlԥrin kԥsilib çıxarılması vԥ onların yeni elementlԥrlԥ ԥvԥz edilmԥsi ilԥ bԥrpa

olunur.

Minik avtomobilinin kuzovu aparan konstruksiyaya

(ayrıca çԥrçivԥ yoxdur)

malikdir vԥ öz kütlԥsindԥn, yükdԥn, sԥrnişinlԥrdԥn vԥ aqreqatlardan yaranan

yüklԥnmԥlԥri qԥbul edir. Kuzovun çԥrçivԥsi müxtԥlif qaynaq növlԥri ilԥ

birlԥşdirilmiş hissԥlԥrdԥn ibarԥt olub sökülmԥyԥndir. Buna görԥ dԥ tԥmir zamanı

kuzovu hissԥlԥrԥ tam sökmürlԥr, lakin hԥr bir halda kuzovun sökülmԥsi elԥ hԥddԥ

qԥdԥr aparılmalıdır ki, zԥdԥlԥnmiş yerԥ baxmaq olsun vԥ zԥdԥlԥnmiş elementlԥri

dԥyişmԥk vԥ ya tԥmir etmԥk mümkün olsun.

Kuzovun sökülmԥsi ardıcıllığı onun konstruksiyası, zԥdԥnin xarakteri vԥ yeri ilԥ

müԥyyԥn olunur. Əhԥmiyyԥtli dԥrԥcԥdԥ zԥdԥlԥnmԥlԥr olduqda kuzovdan mühԥrrik

vԥ digԥr aqreqatlar çıxarılır. Çıxarılmış aqreqatlar, qovşaqlar vԥ hissԥlԥr (detallar)

xüsusi bağlı konteynerlԥrdԥ hԥr hansı bir hissԥsini tԥmir etmԥk lazımdırsa, bu halda

tԥmir olunacaq yerԥ çatmağa mane olan detallar vԥ qovşaqlar çıxarılır. Mԥsԥlԥn,

kuzovun qanadlarının tԥmiri zamanı bԥzԥk elementlԥri, qabaq vԥ ya arxa bufer,

elektrik avadanlığı vԥ siqnalizasiya cihazları, kuzovun daxili örtüyünün bir hissԥsi

çıxarılır.

Kuzovun tavanının tԥmiri zamanı tavanın örtüyü, elektrik avadanlığının detalları

çıxarılır. Qapını tԥmir etdikdԥ örtüklԥr, şüşԥqaldırıcının daxili vԥ xarici ԥl tutan

yerlԥri çıxarılır, lazım gԥldikdԥ qapı özü

<<hԥncama>>dԥn çıxarılır. Qapının

tԥmirinin son mԥrhԥlԥsi verstakda vԥ ya tԥrtibatda aparılır. Minik avtomobillԥrinin

qapılarının çıxarılması vԥ düzԥldilmԥsi üçün tԥrtibatların tԥtbiqi tԥmir olunan

hissԥsinin formasını, <<hԥndԥsԥsini>> tam bԥrpa etmԥyԥ imkan verir.

TXS-dԥ tԥmir olunan kuzovların ilkin formasının vԥ möhkԥmliyinin bԥrpası vԥ

onların saz vԥziyyԥtdԥ saxlanması üzrԥ yerinԥ yetirilir. Kuzov sahԥsindԥ tԥnԥkԥ-

qaynaq vԥ armatur-kuzov işlԥri hԥyata keçirilir. Bu işlԥrԥ kuzovun zԥdԥlԥnmiş

detallarının, mexanizmlԥrinin vԥ panellԥrinin sökülmԥsi, yığılması, düzԥldilmԥsi vԥ

qaynağı üzrԥ ԥmԥliyyatlar daxildir. TXS-dԥ kuzovların tԥmiri üzrԥ işlԥr ümumi iş

hԥcminin 60%-dԥn çoxunu tԥşkil edir. Bununla ԥlaqԥdar olaraq TXS-dԥ kuzovların

tԥmirinin sԥmԥrԥli, mütԥrԥqqi texnologiyası tԥtbiq edilmԥlidir. Tԥmirdԥn qabaq

kuzovun ilkin baxışı keçirilir, bu zaman tԥmirin mԥqsԥdԥuyğunluğu, mümkünlüyü

vԥ ԥmԥk tutumu tԥyin edilir. Bunun üçün avtomobil onun zԥdԥlԥnmԥ dԥrԥcԥsindԥn

asılı olaraq mexanikilԥşdirilmiş üsulla vԥ ya ԥllԥ yuyulur. Daha sonra avtomobilԥ

tam baxış keçirilir vԥ tԥmirԥ sifariş tԥrtib edilir.

Kuzovun ԥsası vԥ ya döşԥmԥnin lonjeronları qԥza nԥticԥsindԥ zԥdԥlԥndikdԥ,

hԥmçinin tԥmirin iş hԥcmini obyektiv müԥyyԥn etmԥkdԥ çԥtinlik olduqda kuzovun

hԥndԥsi parametrlԥri texniki sԥnԥdlԥrin tԥlԥblԥrinԥ uyğun olaraq

(<<mԥsԥlԥn,

Texniki xidmԥt stansiyasında minik avtomobillԥrinin şassisinin hԥndԥsԥsinin

yoxlanması>>) yoxlanılır.

TXS-dԥ kuzovun ayrı-ayrı detallarının: qanadların, qapıların, kapotun, baqaj

yerinin qapağının, qabaq vԥ arxa panellԥrin, lonjeronların, kuzovun dibinin ayrı-

ayrı hissԥlԥrinin, tavanın, yan hissԥlԥrin dԥyişdirilmԥsi vԥ ya tԥmiri, qapı, pԥncԥrԥ

yuvalarının, döşԥmԥsinin vԥ kuzovun digԥr elementlԥrinin çԥplԥşmԥsinin aradan

qaldırılması yerinԥ yetirilir.

Buna müvafiq olaraq kuzov sahԥsi lazım olan avadanlıqlarla, xüsusi çilingԥr vԥ

düzԥltmԥ alԥtlԥri dԥstlԥri ilԥ, kiçik mexaniklԥşdirmԥ vasitԥlԥri ilԥ tԥchiz edilir.

Kuzovdakı çԥplԥşmԥlԥri aradan qaldırmaq üçün stasionar stenddԥn istifadԥ edilir.

Kuzov vԥ ya avtomobil stenddԥ altlıqlarda yerlԥşdirilir vԥ zԥncir dartıcıların

kömԥyilԥ bԥrkidilir. Hidronasos vԥ tԥrtibatlar komplektindԥn istifadԥ edԥrԥk

pԥncԥrԥ, qapı yuvalarının, baqaj yerinin, kapotun vԥ s. çԥplԥşmԥlԥri aradan

qaldırılır. Bu

ԥmԥliyyatları yerinԥ yetirԥn zaman yuvaların formasına şablonlar

komplektri ilԥ nԥzarԥt edilir.

Xüsusi nԥzarԥt altlıqları olan stapelin tԥtbiqi kuzovun baza nöqtԥlԥrinin düzgün

vԥziyyԥtinԥ tԥminat verir, bu isԥ tԥmirin keyfiyyԥtini vԥ ԥmԥk mԥhsuldarlığını

xeyli yüksԥldir. Stapel ԥsas hissԥdԥn, avtomobilin (konkret modelin) kuzovunun

düzԥldilmԥsi üçün qurğudan, altlıqlar komplektindԥn vԥ alԥtlԥr dԥstindԥn ibarԥtdir.

Avtomobilin kuzovunun nԥzarԥt nöqtԥlԥri üzrԥ bԥrkidilmԥsi eninԥ tirlԥrdԥ

yerlԥşdirilԥn dԥyişdirilԥ bilԥn altlıqlar komplektinin quraşdırılması ilԥ tԥmin edilir.

Dԥyişdirilԥ bilԥn altlıqlar kuzovun detallarının dԥyişdirilmԥsinԥ imkan yaradır vԥ

bu halda kuzovun elementlԥrinin ԥsas qabarit ölçülԥrini tԥyin etmԥk üçün baza

kimi istifadԥ edilir. Bu hԥmçinin stapeli qaynaq işlԥri üçün konduktor kimi istifadԥ

etmԥyԥ imkan verir. Daha etibarlı bԥrkitmԥk üçün kuzovun dibinin bortları

tԥrԥfindԥn (yan tԥrԥfdԥn) iki sıxıcı tԥtbiq olunur.

Düzԥltmԥ tiri dayaq çԥrçivԥsinin kԥnarları üzrԥ istԥnilԥn yerdԥ pazvari sıxıcılarla

(tutqac, mԥngԥnԥ) bԥrkidilir. Ling tirlԥ oynaq vԥ hidrosilindr vasitԥsilԥ iki

nöqtԥdԥn bԥrkidilir. Lingin üfüqi vԥ şaquli müstԥvilԥrdԥ dönmԥ imkanı nasos

vasitԥsilԥ yaradılır.

Tԥmir olunacaq kuzov müvafiq altlıqlar üzԥrindԥ yerlԥşdirilir vԥ quraşdırma

barmaqları vԥ vintlԥri istifadԥ edilmԥklԥ bԥrkidilir. Zԥdԥlԥnmiş sahԥdԥ alԥtlԥr

dԥstindԥn seçilmiş, uyğun alԥt bԥrkidilir vԥ zԥncir linglԥ birlԥşdirilir. Nasosla

hidrosilindrin ştoku vԥ ling hԥrԥkԥtԥ gԥtirilir, ling zԥncir vasitԥsilԥ kuzovun

ԥzilmiş, batmış hissԥlԥrini lazım olan istiqamԥtdԥ lazımi ölçülԥrԥ qԥdԥr dartaraq

düzԥldir. Ayrı-ayrı elementlԥrin axıra qԥdԥr düzԥldilmԥsi üçün

ԥl alԥtlԥrindԥn

istifadԥ edilir. Əgԥr detalları dartmaq vԥ düzԥlmԥk mümkün deyilsԥ, onda bu

detalları dԥyişdirirlԥr. Tԥzԥ elementlԥri stapelin nԥzarԥt nöqtԥlԥri üzrԥ quraşdıraraq

onları qaynaq edirlԥr. Stendlԥ müqayisԥdԥ stapel kiçik qabarit ölçülԥrilԥ, kompakt

olması vԥ işlԥri yerinԥ yetirԥrkԥn mobil olması ilԥ fԥrqlԥnir. Stapel hԥndԥsi ölçülԥri

böyük dԥyişmԥlԥrԥ mԥruz qalmış kuzovları da bԥrpa etmԥyԥ imkan verir.

TXS-dԥ ԥmԥk mԥhsuldarlığını yüksԥltmԥk vԥ yerinԥ yetirilԥn tԥmir işlԥrinin

keyfiyyԥtini yaxşılaşdırmaq üçün xüsusi alԥtlԥr vԥ tԥrtibatlar istifadԥ olunur.

Böyük mexaniki zԥdԥlԥri vԥ korroziyalı dağılmaları olan hissԥlԥri (panel sahԥlԥrini,

kuzovun döşԥmԥ vԥ tavan elementlԥrini) kԥsib çıxarmaq keçԥn xüsusi kԥsicilԥr

komplekti olan pnevmoçԥkicdԥn istifadԥ edilir. Pnevmoçԥkic metalı kԥsdikdԥ

yüksԥk mԥhsuldarlığı tԥmin etmԥklԥ yanaşı kԥsilԥn hissԥnin qıraqlarının çox

dağılmamasına vԥ qeyd edilmiş ölçü nişanlarına dԥqiq ԥmԥl etmԥyԥ imkan verir.

Kuzovların metal panellԥrindԥ vԥ dayaq detallarındakı batıqlar düzԥltmԥ ilԥ, dԥrin

cızıq izlԥri isԥ ԥrinti (lehim) vԥ ya plastik kütlԥ ԥridib tökmԥklԥ aradan qaldırılır.

Kԥskin ԥyintilԥr vԥ metalın dartılması olmayan kiçik batıqlar taxta vԥ ya rezin

çԥkiclԥrin kömԥyi ilԥ düzԥldilir.

Dԥrin batıqlar olduqda detala ilkin formanı vermԥk üçün onu dartma vԥ

hamarlama (rixtovka) üsulu ilԥ bԥrpa edir, sonra sԥthi tԥmizlԥyirlԥr. Belԥ işlԥr üçün

müxtԥlif formalı metal vԥ taxta çԥkiclԥr, sağanacaqlar vԥ söykԥnԥcԥklԥr istifadԥ

edilir.

Sԥthi hamarladıqdan sonra çatlar vԥ deşikdԥn qaz qaynağı ilԥ qaynaq edilir.

Qanad cırılıbsa çatları qaynaq edir, sonra sԥthi düzԥldir vԥ tԥmizlԥyirlԥr. Qanadın

bortu dartılıb uzanıbsa artıq metalı dԥmir mişar ilԥ kԥsib çıxarır, kԥsiyin qırıqları

birlԥşdirir, çԥkic zԥrbԥlԥri ilԥ düzԥldԥrԥk qaynaq edilir.

Kuzov-tԥnԥkԥ işlԥrindԥ oksigen vԥ asetilԥn qarışığı tԥtbiq edilmԥklԥ qazqaynağı,

elektrik qövs qaynağı, qoruyucu mühitdԥ elektrik qövs qaynağı, elektrik kontakt

qaynağı geniş istifadԥ edilir. Qoruyucu mühit kimi karbon qazı (CO₂) vԥ ya arqon

(ԥridilԥn materialdan asılı olaraq) tԥtbiq edilir. Qaynaq işlԥri bu halda qaynaq

yarımavtomatların kömԥyilԥ aparılır, legirlԥnmiş qaynaq mԥftillԥri istifadԥ edilir.

Qoruyucu mühit kimi istifadԥ olunan mayelԥşmiş karbon qazı 5...6 MPa tԥzyiq

altında xüsusi balonlarda saxlanılır. Balondakı qaz 12

15 saat fasilԥsiz işԥ kifayԥt

edir. Karbon qazının tԥzyiqini işçi tԥzyiqԥ

(0,05

0,25 MPa) çatdırmaq üçün

reduktordan istifadԥ edilir. Qaynaq üçün yarımavtomat qurğudan istifadԥ edilmԥsi

qaynaq olunan hissԥlԥrin az qızmasına sԥbԥb olur: hissԥlԥrin qabarması azalır,

qaynaq işlԥrinin mԥhsuldarlığı iki dԥfԥ artır. Tԥmir zamanı kuzovun yığılmasının

xarakterik cԥhԥti ondadır ki, detalların

(qanadların, panellԥrin, yamaqların vԥ s.)

kuzova quraşdırılması onların öz yerlԥrinԥ uyğunlaşdırılması ilԥ ԥlaqԥdardır.

Detalları tez bԥrkitmԥk vԥ ayırmaq üçün xüsusi mԥngԥnԥlԥr dԥstinin istifadԥ

edilmԥsi detalların quraşdırılması zamanı kömԥkçi iş vaxtını azaltmağa imkan

verir. Mԥngԥnԥlԥr tutucu ağızları ilԥ fԥrqlԥnirlԥr. Mԥngԥnԥ müxtԥlif konfiqurasiyalı

detalların, mԥsԥlԥn, vԥrԥq vԥ dairԥvi çubuğun, dairԥvi çubuğun vԥ altıüzlünün bir-

birinԥ bԥrkidilmԥsi üçün tԥtbiq edilir. Mԥngԥnԥ qaynaq zamanı qabarmaların

qarşısını almaq mԥqsԥdi ilԥ iri panellԥri bԥrkitmԥk üçün nԥzԥrdԥ tutulmuşdur.

Mԥngԥnԥ praktiki olaraq kuzovun bütün elementlԥrini bԥrkitmԥk üçün istifadԥ

olunur. Kuzovların tԥmiri üçün xüsusi avadanlıqların istifadԥ edilmԥsi

ԥmԥk

mԥhsuldarlığını vԥ istehsalat mԥdԥniyyԥtini yüksԥltmԥklԥ yanaşı, TXS-dԥ

avtomobil sahiblԥrinԥ tԥqdim olunan xidmԥtlԥr siyahısını genişlԥndirmԥyԥ dԥ

imkan verir.

Kuzovun qapılarının panellԥrindԥ ԥzilmiş sahԥlԥr zԥdԥnin yerlԥşmԥ mövqeyindԥn

vԥ onun ölçülԥrindԥn asılı olaraq müxtԥlif üsullarla tԥmir edilir. Qapının xarici

panelindԥ kiçik batıqları düzԥltmԥk üçün qapının daxili panelindԥki deşiklԥr vԥ

montaj lyuklarından istifadԥ edilir, ya da açar dili ilԥ xüsusi deşik açılır. Mövcud

olan vԥ yeni açılmış deşiyԥ söykԥnԥcԥk, vintaçan vԥ ya uyğun qaşıq qoyulur vԥ

batıq yeri xarici panelin sԥthi düzԥlԥnԥ qԥdԥr sıxılır. Batığı axıra qԥdԥr düzԥltmԥk

üçün, lazım gԥlԥrsԥ lehim vԥ ya plastik kütlԥ doldurularaq sԥthlԥ bԥrabԥrlԥşdirir vԥ

panelin ԥsas metalı ilԥ bir sԥviyyԥdԥ tԥmizlԥyirlԥr.

Qapının xarici panelindԥ böyük batıqlar, metalın dartılması ilԥ

ԥyintisi, iti

keçidlԥrlԥ ԥyintilԥr vԥ ya çatlar vԥ cırılmalar olduqda onu qismԥn dԥyişmԥklԥ tԥmir

edilir. Bunun üçün dԥmir mişarı, dişli cilalama, zibil (dԥmir yonmaq üçün qԥlԥm)

vԥ ya qaz qaynağının kömԥyilԥ xarici üzlüyü kԥsir vԥ zԥdԥlԥnmiş paneli çıxarırlar.

Sonra qapının çԥrçivԥsini düzԥldir, çatları vԥ cırıqları qaynaq edir, lazım gԥldikdԥ

bu yerlԥri möhkԥmlԥndirirlԥr. Mövcud olan şablon üzrԥ tԥzԥ panelin pԥstahını kԥsir

vԥ onu yerinԥ yerlԥşdirirlԥr. Xarici paneli qaynaq vasitԥsilԥ ilԥ bir neçԥ yerdԥn

çԥrçivԥyԥ vԥ panelin qalan hissԥsinԥ bԥrkidirlԥr. Sonra kuzovun qapı yuvasına

uyğunlaşdırır vԥ yoxlayırlar. Bundan sonra panelin tԥzԥ hissԥsini qaz qaynağı ilԥ

son olaraq bԥrkidirlԥr (qaynaq edirlԥr). Xarici sԥthlԥrdԥ alınmış qaynaq tikişlԥrini

abraziv bülövlԥ emal edir, sonra son olaraq lehimlԥ vԥ ya plastik kütlԥ ilԥ

hamarlayırlar. Tԥmir zamanı qapıları bԥrkitmԥk üçün stendlԥrdԥn istifadԥ olunur.

Qanadlarda, kapotda, baqaj yerinin qapağında vԥ kuzovun digԥr detallarında

ԥzilmiş sahԥlԥri dartıb çıxarmaqla vԥ hamarlamaqla düzԥldirlԥr, lazım gԥldikdԥ

nahamarlıqları lehimlԥ vԥ ya plastik kütlԥ ilԥ doldurur, çox ԥzilmiş vԥ korroziyalı

(paslı) sahԥlԥri tԥzԥ elementlԥrlԥ dԥyişirlԥr.

Batıqların ilkin düzԥldilmԥsi aşağıda göstԥrilԥn ardıcıllıqla aparılır. Detalı batıq

sԥth tԥrԥfdԥn lövhԥnin üzԥrinԥ qoyur vԥ hamarlayıcı çԥkicin zԥrbԥlԥri ilԥ detalın

zԥdԥlԥnmԥmiş sԥviyyԥsinԥ qԥdԥr vurub çıxarırlar. Sonra taxta vԥ ya rezin çԥkiclԥ

sԥthi düzԥldirlԥr. ølkin düzԥltmԥdԥn sonra paneli sona qԥdԥr düzԥltmԥk vԥ ona

hamar sԥth vermԥk üçün hamarlama

ԥmԥliyyatı yerinԥ yetirilir. Detalı

ԥllԥ,

dԥzgahların vԥ pnevmatik çԥkiclԥrin kömԥyilԥ hamarlayırlar. Əllԥ hamarlama

zamanı hamarlayıcı çԥkiclԥr, söykԥnԥcԥklԥr, tԥmir olunan detalların ԥyri sԥthlԥrinin

profilinԥ uyğun söykԥnԥcԥklԥri olan stendlԥr tԥtbiq edilir. Söykԥnԥcԥyi stenddԥ

bԥrkidib işlԥdikdԥ tԥnԥkԥçinin

ԥl

ԥmԥyi xeyli yüngüllԥşir, çünki, söykԥnԥcԥyi

tutmağa ehtiyac olmur vԥ hamarlanacaq detalı söykԥnԥcԥyin sԥthi üzrԥ asanlıqla

hԥrԥkԥt etdirmԥk imkanı yaranır.

Kuzovun sԥthinin düzԥldilmԥsi, hamarlanması vԥ tԥmizlԥnmԥsi üçün ԥl alԥtlԥri

dԥstindԥn istifadԥ istifadԥ olunur. Əgԥr metal dartılmışsa asanlaşdırmaq üçün detalı

detalın yerli qızdırılması tԥtbiq edilir.

Çԥplԥşmԥni aradan qaldırmaq üçün ԥvvԥlcԥ onun qiymԥtini tԥyin etmԥk lazımdır.

Bunun üçün zԥdԥlԥnmiş yeri onunla eyni, lakin zԥdԥlԥnmiş yerlԥ vԥ yaxud

kuzovdakı yuvanın forması üzrԥ hazırlanmış şablonla müqayisԥ edirlԥr (mԥsԥlԥn,

qabaq-külԥk vԥ ya arxa şüşԥnin yuvası.) Ressorların qabaq kronşteynlԥrinin arxa

kronşteynlԥrԥ vԥ kuzovun oxunan nԥzԥrԥn çԥplԥşmԥsi şablonlarla yoxlanılır.

Çԥplԥşmԥlԥr, ԥsasԥn, soyuq halda sԥyyar mexaniki vԥ ya hidravlik çԥkib uzatma

stendlԥrinin (qurğularının) kömԥyilԥ düzԥldilir. Mexaniki qurğu uclarında biri sol,

digԥri sağ gizli oymaqlı qaykalar qaynaq edilmiş borudur. Uclarındakı bu

qaykalara bağlanmış vintlԥrin sԥrbԥst uclarına başlıqlar geydirilir vԥ konik ştiftlԥrin

kömԥyilԥ bԥrkidilir. Başlıqlar dartılıb uzadılan

(genԥldilԥn) sԥthlԥrin profilinԥ

uyğun formaya malik olur. Borunun ortasındakı iki tԥrԥfi açıq deşiyԥ taxılan

çubuqların kömԥyi ilԥ boru fırladılır, bu zaman vintlԥr müvafiq qaydada yaxınlaşır

vԥ ya uzaqlaşır.

Kuzovda çԥplԥşmԥlԥri düzԥltmԥk üçün hidravlik tԥrtibatlı dartıb uzatma

qurğusunun ԥsas hissԥsi hidravlik silindrdir. Buna bir tԥrԥfdԥn uzatma borusu, o

biri tԥrԥfdԥn isԥ rezin başlıqlı ԥlavԥ ling bağlanmışdır. Xarici ucuna rezin başlıq

oturdulmuş plunjer ԥl nasosu ilԥ yaradılan hidravlik tԥzyiqin tԥsiri ilԥ hԥrԥkԥtԥ

gԥtirilir. Əl nasosu hidravlik tԥrtibat 10 tona qԥdԥr qüvvԥ yarada bilԥr.

Çԥkib yığma qurğusu dartıb uzatma qurğusundan ancaq başlıqlara (sağanaqlara)

görԥ fԥrqlԥnir. Bu sağanacaqların işçi hissԥsi çԥkilib yığılmalı olan detalın profilinԥ

uyğun hazırlanır. Dartıb uzatma qurğusu kuzovda yerlԥşdirildikdԥ onun bir başlığı

kifayԥt qԥdԥr sԥrt bazaya söykԥnmԥli, o biri isԥ çԥplԥşmԥni düzԥltmԥyԥ imkan

vermԥlidir.

Qapaqlarda, baqaj yerinin qapağında ԥyintilԥrin bԥzi növlԥri müvafiq dayaqları

olan vintli mԥngԥnԥlԥrin kömԥyilԥ düzԥldilir. Mövcud olan vԥ ya dartılıb uzadılma

nԥticԥsindԥ yaranan çatlar, sınıq yerlԥr, çıxıntılar qaynaq olunur, qaynaq yerlԥri

tԥmizlԥnir, bundan sonra detalda son düzԥltmԥ aparılır. Kuzovun çatlamış

yerlԥrindԥ möhkԥmliyi artırmaq üçün qalınlığı

1-2 mm olan polad vԥrԥqdԥn

hazırlanmış vԥ kuzovun hԥmin yerinԥ uyğunlaşdırılmış bԥndlԥr astar tԥrԥfdԥn bu

yerlԥrԥ qaynaq edilir.

Avtomobilin kuzovunun tԥmiri vԥ yığılmasının rԥnglԥmԥyԥ qԥdԥr bütün prosesi

ayrı-ayrı ԥmԥliyyatlara bölünür. Kuzovun yığılma ԥmԥliyyatlarının ardıcıllığı onun

konstruksiyasından asılıdır vԥ sökülmԥyԥ ԥks qaydada yerinԥ yetirilir. ølkin olaraq

tԥmir olunmuş metal detallar vԥ ya tԥzԥ ehtiyat hissԥlԥri quraşdırılır, sonra kuzov

rԥnglԥnir, daxilindԥn vԥ xaricindԥn lazım olan yerlԥrԥ korroziyaya qarşı örtük

çԥkilir. Rԥnglԥnmiş kuzovda aqreqatların, elektrik avadanlığının, üzlüyün vԥ

armaturun quraşdırılması üzrԥ yekun

ԥmԥliyyatlar sökmԥ-yığma

ԥmԥliyyatları

yerinԥ yetirilԥn postlarda aparılır.

Kuzovun tԥmir olunmuş detalları: qapılar, qanadlar, kapot vԥ başqaları kuzova

quraşdırıldıqda lazım olan vԥziyyԥtin vԥ qovuşan detallar arasında texniki şԥrtlԥrԥ

uyğun araboşluqlarının tԥmin edilmԥsi üçün nizamlanır. Araboşluqlar ştangersirkul

vԥ ya şablonlarla yoxlanılır.

Avtomobilin kuzovu ağır zԥdԥlԥrdԥn sonra bԥrpa olunmuşsa stapeldԥ nԥzarԥt baza

nöqtԥlԥri üzrԥ xԥtkeşlԥr vasitԥsilԥ yoxlanılır. Kuzov vԥ ya onun detalları

rԥnglԥndikdԥn sonra rԥnglԥnmiş sԥthin rԥng tԥzadı, rԥnglԥnmԥnin keyfiyyԥti vԥ

rԥng qatının qalınlığı yoxlanılır. Çԥkilmiş qrunt, astar

(şpatlyovka) vԥ rԥng

qatlarının qalınlığı maqnit qalınlıq ölçԥnlԥ vԥ ya mikrometrlԥ yoxlanılır.

MİNİK AVTOMOBİLLƏRİNİN TEXNİKİ QULLUQ VƏ TƏMİR

SİSTEMİNİN STRUKTURU VƏ MƏZMUNU

TQ vԥ tԥmir sistemi, bu sistemԥ daxil olan mԥmulatların keyfiyyԥtini tԥlԥb

olunan sԥviyyԥdԥ saxlamaq vԥ bԥrpa etmԥk üçün lazım olan qarşılıqlı ԥlaqԥli

vasitԥlԥrin, sԥnԥdlԥrin vԥ icraçıların mԥcmusudur. Minik avtomobillԥrinin TQ vԥ

tԥmir sistemi onların istismarının fԥrqlԥndirici xüsusiyyԥtlԥrini vԥ avtomobil

sahiblԥrinin hüquqlarını nԥzԥrԥ almaqla formalaşır vԥ avtomobil nԥqliyyatı hԥrԥkԥt

tԥrkibinin ölkԥdԥ qԥbul edilmiş TQ vԥ tԥmir sisteminԥ ԥsaslanır.

Avtomobil yüksԥk tԥhlükԥ mԥnbԥyidir. Buna görԥ dԥ qüvvԥdԥ olan

qanunvericiliyԥ görԥ avtomobil sahibi ona mԥnsub olan nԥqliyyat vasitԥlԥrinin

texniki vԥziyyԥtinԥ vԥ istismarına tam mԥsuliyyԥt daşıyır. Avtomobillԥrin texniki

saz vԥziyyԥtdԥ saxlanılması vaxtında TQ vԥ tԥmir işlԥrinin aparılması ilԥ tԥmin

olunur. Minik avtomobillԥrinin TQ vԥ cari tԥmir

(CT) işlԥri avtoservis

müԥssisԥlԥrinin

ԥn geniş yayılmış növü olan avtomobillԥrin texniki xidmԥt

stansiyalarında yerinԥ yetirilir. TXS-lԥr öz tԥyinatına, tabeçiliyinԥ vԥ digԥr

ԥlamԥtlԥrԥ görԥ müxtԥlif ola bilԥr, lakin onlar yerinԥ yetirdiklԥri işlԥrin hԥcminԥ vԥ

keyfiyyԥtinԥ cavabdehdirlԥr.

Minik avtomobillԥrin TQ vԥ tԥmir sistemi strukturuna ԥsas elementlԥr, sԥnԥdlԥr

vԥ işlԥrin mԥzmununu müԥyyԥn edԥn mԥlumatlar aiddir.

Avtomobil istehsal mԥrhԥlԥsindԥn silinԥnԥ qԥdԥr periodik olaraq texniki

tԥsirlԥrin üç kompleksinԥ mԥruz qalır:

• satışdan qabaq hazırlıq zamanı TQ vԥ CT;

• istismarın tԥminatlı dövründԥ TQ vԥ CT;

• tԥminatlı dövrdԥn sonra istismar zamanı TQ vԥ CT.

Avtomobillԥrin texniki istismarının hԥr bir göstԥrilԥn dövründԥ işlԥrin yerinԥ

yetirilmԥsi haqqında

ԥsas müddԥalar, normativlԥr, işlԥrin siyahısı vԥ yerinԥ

yetirilmԥ şԥrtlԥri, avtomobil sahiblԥri ilԥ TXS arasında qarşılıqlı öhdԥliklԥr

müvafiq sԥnԥdlԥrdԥ öz ԥksini tapır.

østehsalçı-zavodlar öz mԥhsullarının

(avtomobillԥrin vԥ s.) keyfiyyԥtinԥ

mԥsuliyyԥt daşıyırlar vԥ mԥhsulun daha da tԥkmillԥşdirilmԥsi üçün istismarçılardan

(texniki istismar sahԥsindԥn) obyektiv informasiya almağa maraqlıdırlar. Buna

görԥ dԥ satışdan qabaq hazırlıq vԥ tԥminatlı istismar dövründԥ mümkün ola bilԥcԥk

xԥrclԥr, adԥtԥn, avtomobilin satış qiymԥtinԥ daxil edilir.

TEXNİKİ XİDMƏT STANSİYASININ TƏYİNATI VƏ FUNKSİYASI

Avtoservis müԥssisԥsi

(texniki xidmԥt stansiyası

- TXS) istismar olunan

avtomobil nԥqliyyatı vasitԥlԥrinԥ texniki xidmԥt üçün nԥzԥrdԥ tutulur.

Avtoservis müԥssisԥsi avtomobil nԥqliyyatı hԥrԥkԥt tԥrkibinin TQ vԥ tԥmiri üzrԥ

istehsalat funksiyalarını yerinԥ yetirir.

Tԥcrübԥ göstԥrir ki, istehsalatın sԥmԥrԥsi ilk növbԥdԥ, onun irilԥşdirilmԥsi

hesabına yox, daha çox istehsalat çevik, yԥni avtomobillԥrin TQ vԥ cari tԥmirinin

iş növlԥrini müasir tԥlԥblԥrԥ tez uyğunlaşdırmaq qabiliyyԥti ilԥ müԥyyԥn olunur.

Çevik istehsalatın qurulması isԥ avtoservis müԥssisԥsinin yeni, daha effektiv

texnika vԥ avadanlıqla tԥchiz edilmԥsi, ԥl ԥmԥyinin payının azaldılması hesabına

mümkündür.

Avtoservis müԥssisԥsinin istehsalat gücünü müԥyyԥn edԥn ԥsas amillԥr işçi

postlarının sayı, xidmԥt olunacaq hԥrԥkԥt tԥrkibinin sayı vԥ onların mövcud texniki

vԥziyyԥtidir. Mԥsԥlԥn, şԥrti avtoservis müԥssisԥsi

13 işçi post ilԥ tԥqribԥn

1200...1500 avtomobilԥ xidmԥt edir. Müԥssisԥdԥ istehsalat zona vԥ sahԥlԥri müasir

texnoloji avadanlıqla qismԥn tԥchiz olunmuşdur. øşçilԥrin ԥmԥk şԥraitinin tԥlԥb

olunan sԥviyyԥdԥ olması üçün sanitar-gigiyenik normalara vԥ istehsalat prosesi

tԥlԥblԥrinԥ

ԥmԥl olunmur. Lakin tԥhlil göstԥrir ki, bu sahԥdԥ ԥlavԥ tԥdbirlԥrin

görülmԥsinԥ ehtiyac var. Avtoservis müԥssisԥsinin fԥaliyyԥtinin müasir tԥlԥblԥrԥ

cavab verԥn, daha yüksԥk sԥviyyԥyԥ çatdırılması vԥ texnoloji layihԥ sԥnԥdlԥrinin

hazırlanması mԥqsԥdi ilԥ iş aparılmalıdır.

AVTOMOBİLLƏRİN SATIŞDAN QABAQ HAZIRLANMASI

Satış zamanı avtomobilin keyfiyyԥti istehsalçı-zavodun texniki şԥrtlԥrinin vԥ

müԥyyԥn olunmuş qaydada tԥsdiq edilmiş digԥr normativ-texniki sԥnԥdlԥrin

tԥlԥblԥrinԥ uyğun olmalıdır.

Satışdan qabaq hazırlığın aparılması istehsalçı-zavodun öhdԥliklԥrini

(tԥhԥddüdlԥrinin) tԥmin olunması üçün mԥcburi şԥrtdir. Bu barԥdԥ servis

kitabçasında vԥ ya onu ԥvԥz edԥn sԥnԥddԥ müvafiq qeydiyyat aparılır.

Zavoddan satış üçün mağazaya gԥtirilԥn avtomobilԥ lak-rԥng örtüyünü qorumaq

mԥqsԥdilԥ qoruyucu antikorroziya tԥrkibi çԥkilir. Satışdan qabaq bu tԥrkib

avtomobildԥn tԥmizlԥnmԥlidir. Nԥqletmԥ zamanı avtomobilin kuzovunun sԥthi vԥ

salonun daxili çirklԥnir vԥ onların yuyulması, tԥmizlԥnmԥsi tԥlԥb olunur. Satışdan

qabaq avtomobil diqqԥtlԥ texniki baxışdan keçirilir, lazımi nizamlama vԥ yoxlama-

nԥzarԥt işlԥri yerinԥ yetirilir. Bu zaman hԥrԥkԥt tԥhlükԥsizliyini tԥmin edԥn sistem

vԥ qovşaqların diqqԥtlԥ yoxlanılmasına xüsusi fikir vermԥk lazımdır. Aşkar

olunmuş bütün imtinalar vԥ nasazlıqlar aradan götürülmԥlidir ki, alıcı istehsalçı-

zavodun texniki şԥrtlԥrinԥ müvafiq saz avtomobilԥ sahib olsun.

Minik avtomobillԥrinin satışdan qabaq hazırlanması üç növ kompleks işlԥrin

aparılmasını nԥzԥrdԥ tutur:

• mԥcburi işlԥr;

• tԥlԥbata görԥ nasazlıqların aradan qaldırılması;

• alıcının arzusuna görԥ yerinԥ yetirilԥn vԥ onun özü tԥrԥfindԥn haqqı ödԥnilԥn

ԥlavԥ işlԥr.

Mԥcburi işlԥr kompleksinԥ daxildir:

9 konversiya

(qoruma) örtüyünün çıxarılması vԥ yığışdırma-yuma

ԥmԥliyyatlarının aparılması;

9 satış sԥnԥdlԥrindԥki (malı müşayiԥt edԥn) nömrԥlԥrin avtomobilin mühԥrriki,

şassisi vԥ kuzovunun nömrԥlԥri ilԥ uyğun gԥldiyindԥn (üst-üstԥ düşdüyünün)

yoxlanılması;

9 texniki sԥnԥdlԥrin, komplektlԥşdirici hissԥ vԥ lԥvazimatların yerindԥ

olmasının yoxlanılması;

9 hԥrԥkԥt tԥhlükԥsizliyini tԥmin edԥn qovşaq vԥ sistemlԥrin yoxlanılması;

9 mexaniki zԥdԥlԥrin aşkar edilmԥsi (mԥsԥlԥn, kuzovdakı cızıqlar vԥ batıqlar).

Avtomobilin modelindԥn asılı olaraq bu işlԥr kompleksinin tövsiyԥ olunan ԥmԥk

tutumu tԥqribԥn 4 adam saatdan çox olmur.

TΩlΩbata görΩ aparılan işlΩ kompleksinΩ elԥ nasazlıqlar

(imtinalar) aiddir ki,

bunları birinci kompleksin nizamlama işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsi zamanı aradan

qaldırmaq mümkün deyil. Tԥcrübԥ göstԥrir ki, bu işlԥr satılan avtomobillԥrin cüzi

bir hissԥsindԥ aparılmalı olur vԥ satış müԥssisԥlԥrinin istehsalçı-zavodlarla

müqavilԥlԥrinԥ uyğun qaydada yerinԥ yetirilir.

ƏlavΩ işlΩr kompleksinΩ, mԥsԥlԥn, avtomobildԥ

ԥlavԥ güzgülԥrin, salonda

tԥhlükԥsiz bԥzԥk elementlԥrinin, avtomobildԥ oğurlanmaya

(qaçırılmaya) qarşı

qurğuların vԥ s. quraşdırılması.

Satışdan qabaq hazırlıq işlԥrinin yüksԥk keyfiyyԥtlԥ aparılması üçün minik

avtomobillԥrinin texniki xidmԥt stansiyalarından vԥ ya ixtisaslaşdırılmış

mağazalardan satılması mԥqsԥdԥuyğundur. Buna görԥ dԥ müasir, ehtiyat

hissԥlԥrinin, avtomobilԥ müxtԥlif qulluq vasitԥlԥrinin (yuyucu vasitԥlԥr, parıldatma

vasitԥlԥri vԥ s.) vԥ lԥvazimatların satış üçün mağazalar nԥzԥrԥ tutulur. Mağazalarda

avtomobillԥrin satışdan qabaq hazırlıq işlԥri üçün işçi postlar, lazımi avadanlıq,

cihazlar vԥ alԥtlԥrlԥ tԥchiz olunmuş istehsalat sahԥsi tԥşkil edir.

Satışa verilԥn yeni avtomobil istehsalat sahԥsindԥ lak-rԥng örtüyündԥki

antikorroziya qatından tԥmizlԥnir, kuzovu yuyulur, salondan toz vԥ çirk yığışdırılır.

Nizamlama işlԥri kompleksi qaldırıcılar vԥ digԥr lazımi avadanlıq, alԥtlԥr,

tԥrtibatlar istifadԥ edilmԥklԥ yerinԥ yetirilir. Tԥnԥkԥ-qaynaq vԥ rԥnglԥmԥ kimi

hԥcmli işlԥr TXS-in müvafiq istehsalat sahԥlԥrindԥ

(kuzov vԥ rԥnglԥmԥ

şöbԥlԥrindԥ) aparılır. Yoxlanmış vԥ satışa hazırlanmış avtomobil saxlanma vԥ

tԥhvil zonasına göndԥrilir.

Satışdan qabaq hazırlıq prosesindԥ aşkar olunmuş imtinalar vԥ nasazlıqlar

haqqında istehsalçı-zavoda mԥlumat verilir. Bu isԥ istehsalçı-zavoda

avtomobillԥrin yığılma keyfiyyԥtini qiymԥtlԥndirmԥyԥ, hԥm dԥ gԥlԥcԥkdԥ belԥ

nasazlıqların baş vermԥmԥsi üçün ԥvvԥlcԥdԥn müvafiq tԥdbirlԥrin görülmԥsinԥ

imkan verir.

AVTOMOBİLLƏRİN TEXNİKİ QULLUĞU VƏ TƏMİRİ

hmumi tԥlԥblԥr

Avtomobillԥrin TQ vԥ tԥmiri aparılarkԥn müvafiq dövlԥt standartlarının

tԥlԥblԥrinԥ, texnoloji prosesin tԥşkilinin sanitar qaydalarına vԥ istehsalat

avadanlıqları ilԥ işlԥdikdԥ gigiyenik tԥlԥblԥrԥ, avtomobil nԥqliyyatının hԥrԥkԥt

tԥrkibinin TQ vԥ tԥmiri haqqında Əsasnamԥyԥ, avtomobil nԥqliyyatının hԥrԥkԥt

tԥrkibinin texniki istismar Qaydalarına vԥ ümumi tԥyinatlı avtonԥqliyyat

müԥssisԥlԥri üçün yanğın tԥhlükԥsizliyi Qaydalarına ԥmԥl olunmalıdır.

Avtomobillԥrin texniki qulluğu vԥ tԥmiri bu işlԥr üçün xüsusi olaraq ayrılmış

vԥ işlԥrin yerinԥ yetirilmԥsi üçün zԥruri olan qaldırıcı-nԥqledici avadanlıqlar,

cihazlar, tԥrtibatlar vԥ inventarla tԥchiz olunmuş yerlԥrdԥ (postlarda) aparılmalıdır.

TQ vԥ ya tԥmir postlarına göndԥrilԥn avtomobillԥr, yuyulmalı vԥ çirkdԥn

tԥmizlԥnmԥlidir.

TQ vԥ ya tԥmirin döşԥmԥdԥki postunda yerlԥşdirilԥn avtomobil tԥkԥr arasında

ԥn azı iki dayaq yerlԥşdirmԥklԥ etibarlı bԥrkidilmԥli, dayanaq tormozu ilԥ

tormozlanmalıdır. Bu zaman ötürmԥlԥr qutusunun dԥstԥyi aşağı pillԥyԥ uyğun olan

vԥziyyԥtԥ olmalıdır. Benzin mühԥrrikli avtomobillԥrdԥ alışdırma sistemi

söndürülmԥli, dizel mühԥrrikli avtomobillԥrdԥ isԥ yanacaq verilmԥsi kԥsilmԥlidir.

Avtomobilin sükan çarxına üzԥrindԥ

<<Mühԥrriki işԥ salmamalı. Adamlar

işlԥyir.>> yazısı olan xԥbԥrdarlıq lövhԥciyi asılmalıdır.

Avtomobilԥ, qaldırıcıda xidmԥt edilԥrkԥn qaldırıcının idarԥetmԥ pultuna

üzԥrindԥ

<<Toxunma. Avtomobil altında adamlar işlԥyir.>> yazısı olan

xԥbԥrdarlıq lövhԥciyi asılmalıdır. Hidravlik qaldırıcıların işçi vԥziyyԥtindԥ

qaldırıcının öz-özünԥ enmԥsinin qarşısını almaq üçün onun plunjeri dayaqla

etibarlı fiksԥ edilmԥlidir.

TQ vԥ ya tԥmirin texnoloji prosesinԥ uyğun mühԥrrikin işlԥmԥsi zԥruri olan

hallar istisna olmaqla avtomobilin texniki qulluğu vԥ tԥmiri mühԥrrikin işlԥnmԥyԥn

halında aparılmalıdır.

Dirsԥkli valın vԥ kardan valının fırladılması ilԥ bağlı işlԥrin yerinԥ yetirilmԥsi

zamanı

ԥlavԥ olaraq benzin mühԥrrikli avtomobillԥrdԥ alışdırma sisteminin

söndürülmüş, dizel mühԥrriklԥrindԥ isԥ yanacaq verişinin kԥsilmiş olduğunu

yoxlamaq zԥruridir. Bundan başqa ötürmԥlԥr qutusunun dԥstԥyini neytral vԥziyyԥtԥ

gԥtirmԥli vԥ ԥl tormozunun dԥstԥyini buraxmaq lazımdır. Nԥzԥrdԥ tutulan zԥruri

işlԥr yerinԥ yetirildikdԥn sonra

ԥl tormozunun dԥstԥyi çԥkilmԥli vԥ ötürmԥlԥr

qutusunun dԥstԥyi isԥ aşağı pillԥyԥ uyğun vԥziyyԥtԥ gԥtirilmԥlidir.

Maye doldurulmuş sistem vԥ aqreqatlar söküldükdԥ, onlardakı maye tam

boşaldılmalıdır. Əgԥr aqreqatların vԥ detalların çıxarılması böyük fiziki gԥrginliklԥ

bağlıdırsa, işlԥmԥk ԥlverişli deyilsԥ bu halda tԥrtibatlar (çıxarıcılar) tԥtbiq etmԥk

lazımdır. Çԥkisi 20 kq-dan çox olan aqreqatların (mühԥrriklԥr, ötürmԥlԥr qutusu,

arxa vԥ qabaq körpülԥr) avtomobildԥn çıxarılması, nԥqli vԥ quraşdırılması üçün bu

işlԥrin tam tԥhlükԥsizliyini tԥmin edԥn tԥrtibatlar(çıxarıcılar, tutqaclar)

quraşdırılmış qaldırıcı-nԥqledici avadanlıqlardan istifadԥ olunmalıdır. Çԥkisi

qaldırıcı mexanizm üçün buraxılan yükdԥn böyük olan yüklԥrin qaldırılması,

xüsusi tutqaclar olmadan yellԥnԥn tros vԥ kanatlarla aqreqatların çıxarılması, nԥqli

vԥ quraşdırılması qadağandır. Ressorları çıxarıb-quraşdırmazdan

ԥvvԥl onları

avtomobilin çԥkisindԥn yüksüzlԥşdirmԥk lazımdır. Bu, avtomobilin şassisi

(kuzovu) xüsusi altlıq quraşdırmaqla tԥmin olunur.

Avtomobilin yuxarı hissԥsindԥ yerlԥşԥn aqreqatlarla (detallarla) iş prosesindԥ

dövlԥt standartlarının tԥlԥblԥrinԥ uyğun olaraq işlԥrin tԥhlükԥsizliyini tԥmin edԥn

dԥyanԥtli altlıqlardan istifadԥ olunmalıdır.

Avtomobilin altındakı işlԥri uzanıqlı vԥziyyԥtdԥ yerinԥ yerinԥ yetirԥn işçilԥr

uzanaraq iş görmԥk üçün arabacıqlarla tԥmin edilmԥlidir. Belԥ arabacıqsız,

döşԥmԥdԥ vԥ yerdԥ işlԥmԥk qadağandır. Avtomobili qoşqu qarmağından

qaldırmaq; domkrtla qaldırılmış vԥ xüsusi qoruyucu altlıq quraşdırılmış

avtomobilin altında olmaq vԥ işlԥmԥk; yükünü özüboşaldan avtomobilin

qaldırılmış kuzovunun altında dayaq olmadan işlԥmԥk; yükünü özüboşaldan

avtomobilin qaldırılmış yüklü kuzovunu dayaqlar üstünԥ endirmԥk qadağandır.

Yanaaşırıcıda minik avtomobilinin kuzovunu alt hissԥdԥn tԥmir edԥrkԥn,

avtomobil etibarlı şԥkildԥ bԥrkidilir, yanacaq çԥnindԥn yanacaq vԥ soyutma

sistemindԥn soyuducu maye boşaldılır, mühԥrrikin yağdoldurma başlığı kip

bağlanır vԥ akkumulyator batareyası çıxarılır. Qida sistemini hava ilԥ üfürmԥk

zԥrurԥti olduqda nԥmtutucu ilԥ tԥchiz olunmuş, sıxılmış hava sisteminԥ qoşulmuş,

hava nasosundan istifadԥ edilmԥlidir. Bu halda sistemdԥki

0,5 MPa-dan çox

olmamalıdır. Avtomobilin tormoz sistemi stendlԥrdԥ sınaq edilmԥlidir. Tormoz

sistemini xüsusi meydançalarda da sınaq etmԥk olar. Bu halda meydançanın

ölçülԥri elԥ olmalıdır ki, hԥtta tormoz sistemi nasaz olduqda belԥ adamların vԥ

kԥnar avtomobillԥrin tԥhlükԥsizliyi tԥmin olunsun.

AVTOMOBİLLƏRİN, AQREQATLARIN

VƏ DETALLARIN YUYULMASI

Avtomobillԥr, aqreqatlar vԥ detallar xüsusi ayrılmış yerlԥrdԥ yuyulmalıdır. Əl

ilԥ yuma postu, açıq elektrik naqillԥri vԥ elektrik gԥrginliyi altında olan

avadanlıqlardan izolԥ edilmiş zonalarda yerlԥşdirilir. Mexaniklԥşdirilmiş yumada

yuyucunun işçi yeri su keçmԥyԥn kabinԥdԥ yerlԥşdirilir. Yuma qurğusunun

aqreqatlarının elektrik idarԥetmԥsi aşağı gԥrginlikli

(12V) olmalıdır. Yuma

qurğusunun maqnit işԥsalıcısınının vԥ idarԥetmԥ düymԥlԥrinin elektrik tԥchizatının

220 V-a qԥdԥr olması növbԥti şԥrtlԥrԥ

ԥmԥl olunmaqla buraxılandır: şkafın

qapılarının açılması zamanı maqnit işԥsalıcının mexaniki vԥ elektrik bloklama

qurğuşunun olması; işԥsalma qurğusunun vԥ naqillԥrin hidroizolԥ olunması;

örtüklԥrin, kabinԥnin vԥ cihazların torpaqlanma qoruyucusunun olması.

Yumada istifadԥ olunan qԥlԥvi mԥhlullarının konsentrasiyası

5%-dԥn çox

olmamalıdır. Qԥlԥvi mԥhlulları ilԥ yumadan sonra aqreqat vԥ detallar isti su ilԥ

yuyulmalıdır. Yuma üçün tezalışan mayelԥrdԥn istifadԥ olunması qadağandır.

Yumada sintetik yuyucu maddԥlԥrdԥn istifadԥ edildikdԥ ԥllԥrin qorumasi üçün

vԥ mayenin sıçrayaraq gözün selikli qişasına düşmԥsinin qarşısını almaq mԥqsԥdilԥ

işçilԥr fԥrdi qoruyucu vasitԥlԥrdԥn: qoruyucu eynԥklԥrdԥn,

ԥlcԥklԥrdԥn,

respiratorlardan istifadԥ etmԥlidir. øşlԥmԥyԥ başlayarkԥn işçi ԥvvԥlcԥdԥn ԥllԥrini

qoruyucu kremlԥr vԥ ya pastalarla bilԥyԥ qԥdԥr yağlanmalıdır. Əllԥrin yuyulması

üçün dԥrini yağsızlaşdıran

(qurudan) mayelԥrdԥn vԥ preparatlardan istifadԥ

edilmԥsi qadağandır. Yuma postları zonasında açıq alovla işlԥr görmԥk qadağandır.

AVTOMOBİLLƏRİN VƏ ONLARIN AQREQATLARININ

TEXNİKİ VƏZİYYƏTİNİN YOXLANMASI

Avtomobilin vԥ onun aqreqatlarının texniki vԥziyyԥtinin yoxlanması, ԥsasԥn,

mühԥrrik işlԥmԥyԥn halda vԥ tormozlanmış tԥkԥrlԥrlԥ yerinԥ yetirilir. østisna hal

kimi tormozların sınağı, mühԥrrikin qida vԥ alışdırma sistemlԥrinin işinin

yoxlanması ola bilԥr.

Avtomobilin baxışı zamanı qoruyucu toru olan vԥ elektrik gԥrginliyi 42 V-dan

yuxarı olmayan gԥzdirilԥn işıqlanma lampalarından istifadԥ oluna bilԥr. Əgԥr iş

baxış xԥndԥyindԥ yerinԥ yetirilirsԥ bu halda gԥzdirilԥn lampanın gԥrginliyi 12 V-

dan yuxarı olmamalıdır.

Tormoz sisteminin stenddԥ sınağı zamanı avtomobilin barabanlar (roliklԥr,

diyircԥklԥr) üzԥrindԥn öz-özünԥ diyirlԥnib çıxmasının qarşısını almaq mԥqsԥdilԥ

avtomobil zԥncir vԥ ya trosla döşԥmԥdԥki dayağa bԥrkidilir. Tormoz sisteminin

avtomobilin hԥrԥkԥtli halındakı sınağı bԥrk örtüklü, quru, düz , hamar vԥ tԥkԥrlԥ

yaxşı ilişmԥni tԥmin edԥ bilԥn meydançalarda aparılır. Tormoz sisteminin

nizamlanması avtomobil tam dayandırıldıqdan vԥ mühԥrriki söndürüldükdԥn sonra

yerinԥ yetirilmԥlidir. Nizamlanma qurtardıqdan sonra sürücü, nizamlamanı yerinԥ

yetirԥn işçilԥrin tԥhlükԥsiz zonada olmasına tam ԥmin olduqdan sonra mühԥrriki

işԥ sala bilԥr vԥ avtomobillԥ hԥrԥkԥtԥ başlaya bilԥr.

Diaqnostika zonasındakı avadanlıqlar vԥ cihazlar elԥ quraşdırılmalı vԥ

düzülmԥlidir ki, operator öz iş yerindԥn işçi postlarda olan bütün avtomobillԥri

asanlıqla müşahidԥ edԥ bilsin. Operatorun işçi yeri fırlanan vԥ hündürlüyü

tԥnzimlԥnԥn stolla tԥchiz olunmalıdır. Diaqnostika vԥ bir sıra postlarda avtomobil

işlԥyԥn mühԥrriklԥ yerlԥşdirilir. Ona görԥ dԥ işlԥnmiş qazların xaric edilmԥsi üçün

bu postlar sԥmԥrԥli yerli sorma ventilyasiya ilԥ tԥchiz edilmԥlidir.

AKKUMULYATOR İŞLƏRİ

Akkumulyator işlԥrindԥ yanğın tԥhlükԥsizliyi tԥdbirlԥrinԥ vԥ şԥxsi gigiyena

qaydalarına ciddi ԥmԥl olunmalıdır. Akkumulyator batareyalarının doldurulması

(elektrik cԥrԥyanı ilԥ) prosesindԥ hidrogen ayrılır vԥ havadakı oksigenlԥ partlayıcı

qaz ԥmԥlԥ gԥtirir ki, bu qaz qığılcım olduqda partlayışa sԥbԥb ola bilԥr. Bundan

başqa, akkumulyator şöbԥsindԥ işçilԥr zԥhԥrli turşular vԥ qԥlԥvilԥrlԥ işlԥmԥli olur.

Düzgün davranmadıqda bu maddԥlԥr dԥri vԥ gözün yanığını ԥmԥlԥ gԥtirԥr, onların

havadakı konsentrasiyası yüksԥk olduqdan isԥ orqanizmin zԥhԥrlԥnmԥsinԥ sԥbԥb

olar. Eyni zamanda akkumulyatorların tԥmirindԥ yüksԥk zԥhԥrlilik xüsusiyyԥtinԥ

malik olan qurğuşunla vԥ onun birlԥşmԥlԥrilԥ işlԥmԥk lazım gԥlir.

Çԥkisi 20 kq-dan çox olan akkumulyator batareyaları xüsusi arabacıqlarla

daşınmalıdır. Arabacığın platforması elԥ olmalıdır ki, akkumulyatorlar aşıb

düşmԥsin. Kiçik ölçülü akkumulyator baterayalarını tutqaclardan vԥ ya xԥrԥklԥrdԥn

istifadԥ etmԥklԥ ԥldԥ dԥ daşımaq olar. Bu halda elektrolitin dağılmaması üçün

tԥhlükԥsizlik tԥdbirlԥrinԥ ԥmԥl olunmalıdır.

Turşulu elektroliti xüsusi qablarda (keramika-saxsı, plastik kütlԥ) hazırlamaq

lazımdır. Bu zaman ԥvvԥlcԥ distilԥ olunmuş suyu qaba süzmԥli vԥ sona ona

turşusunu ԥlavԥ etmԥk lazımdır. Turşunun süzmԥsi yalnız mancanaq, sifon vԥ digԥr

xüsusi tԥrtibatlardan istifadԥ etmԥklԥ yerinԥ yetirilmԥlidir. Elektroliti

hazırlamazdan, süzmԥzdԥn vԥ boşaltmazdan

ԥvvԥl akkumulya-torçu qoruyucu

eynԥk vԥ rezin geyinmԥlidir.

Akkumulyator batareyalarını doldurulmasında aşağıdakı qaydalara

ԥmԥl

olunmalıdır: akkumulyator batareyalarını qığılcım ԥmԥlԥ gԥlmԥsini istisna edԥn

etibarlı elektrik kontaktı olan kip (yaylı) sıxaclarla birlԥşdirmԥli; dolmanın gedişinԥ

nԥzarԥti yalnız termometr, areometr, yüklԥmԥ çԥngԥlinin vԥ ya digԥr xüsusi

cihazların kömԥyilԥ aparmalı; elektrolitin akkumulyatorun deşiklԥrindԥn sıçrayaraq

yanıq ԥmԥlԥ gԥtirmԥmԥsi üçün onlara ԥyilib yaxından baxmamalı.

Akkumulyator şöbԥsindԥ qadağandır: siqaret çԥkmԥk, açıq alovdan vԥ elektrik

qızdırıcılarından istifadԥ etmԥk; turşulu vԥ qԥlԥvi akkumulyator batareyalarını

birlikdԥ saxlamaq vԥ doldurmaq; gündԥlik tԥlԥbatdan artıq sulfat turşusu qabları,

turşu kolbaları saxlamaq; boş qabları saxlamaq; kԥnar şԥxslԥrin olması.

Akkumulyator batareyalarına baxış keçirmԥk üçün elektrik gԥrginliyi 42 V-dan

yüksԥk olmayan, partlayış tԥhlükԥsi olmayan, gԥzdirilԥn elektrik lampalarından

istifadԥ edilԥ bilԥr.

Akkumulyator şöbԥsindԥ

ԥl-üz yuyulan, sabun, qablaşdırılmış pambıq,

mԥhrԥba, 5 vԥ 10% -lik neytrallaşdırıcı içmԥli soda mԥhlulu (bԥdԥn dԥrisi üçün) vԥ

2-3%-lik neytrallaşdırıcı içmԥli soda mԥhlulu (göz üçün) olan bağli şüşԥ qablar

olmalıdır. Qԥlԥvi akkumulyator batareyalarının tԥmiri zamanı neytrallaşdırıcı

mԥhlul kimi 5

10%-lik tor turşusu (bԥdԥn dԥrisi üçün) vԥ 2-3%-lik bu turşu

mԥhlulundan (göz üçün) istifadԥ edilir. Turşu, qԥlԥvi vԥ ya elektrolit bԥdԥnin açıq

hissԥsinԥ düşdükdԥ yanıq

ԥmԥlԥ gԥlmԥnin qarşısını almaq üçün tԥcili olaraq

bԥdԥnin hԥmin hissԥsini ԥvvԥlcԥ neytrallaşdırıcı mԥhlulla, sonra isԥ sabunlu su ilԥ

yumaq lazımdır. Rԥflԥrԥ dağılmış elektroliti

10%-lik neytrallaşdırıcı mԥhlulla

hopdurulmuş silgi parçası ilԥ silmԥk, döşԥmԥyԥ dağılmış elektrolitin üstünԥ

ԥvvԥlcԥ taxta yonqarı sԥpmԥk, sonra onu yığıb hԥmin yerԥ neytrallaşdırıcı mԥhlul

çilԥmԥk vԥ qurudulmaq üçün silmԥk mԥslԥhԥtdir.

Akkumulyator işlԥri görülԥn yerlԥrdԥ ԥrzaq mԥhsulları saxlamaq vԥ qida qԥbul

etmԥk qadağandır.

øşi bitirdikdԥn sonra işçi yerini qaydaya salmaq,

ԥl vԥ üzü sabunlu su ilԥ

yumaq, ağzını yaxalamaq vԥ ya duş qԥbul etmԥk lazımdır.

ŞİNMONTAJ VƏ VULKANİZASİYA İŞLƏRİ

Şinlԥrin montaj vԥ demontajı-bu işlԥr üçün xüsusi ayrılmış iş yerindԥ - xüsusi

stendlԥrdԥ aparılmalıdır. Şinin demontajı zamanı kameradan hava tam

boşaldılmalıdır. Demontaj olunan şin çԥnbԥrԥ kip oturmalıdır.

Şinin montajından ԥvvԥl pokrışka diqqԥtlԥ yoxlanılmalıdır. Protektora daxil

olan kiçik daşlar vԥ digԥr bԥrk cisimlԥr kԥnarlaşdırılmalıdır. Pokrışkanın

bortlarının vԥziyyԥti, qıfıl halqası üçün nԥzԥrdԥ tutulmuş çԥnbԥrdԥ oyuq, tԥkԥr

diskinin vԥziyyԥti yoxlanılmalıdır. Çöküklԥri, çatları, tikişlԥri olan vԥ pasla

örtülmüş pokrışkanın montajı qadağandır.

Qıfıl halqası şinin montajı zamanı çԥnbԥrin oyuğuna bütövlükdԥ daxil

olmalıdır. Nasaz vԥ ölçülԥri uyğun gԥlmԥyԥn şinin montaj edilmԥsi qadağandır.

Şini doldurarkԥn aşağıdakılar: döyԥclԥmԥklԥ şinin vԥziyyԥtinin düzԥltmԥk,

qıfıl halqasına çԥkic vԥ ya kuvaldla vurmaq. Əgԥr havanın tԥzyiqi 40%-dԥn çox

azalmayıbsa vԥ tԥzyiqin azalmasının şinin montajını pozmadığına ԥminlik varsa,

şinin demontaj olunmadan doldurulmasına icazԥ verilir. Avtomobildԥn çıxarılmış

şini bunun üçün xüsusi ayrılmış yerdԥ, qoruyucu çԥpԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ

doldurmaq lazımdır. Şin doldurulan yerdԥ dozalaşdııcı vԥ ya manometr

qoyulmalıdır. Montaj vԥ demontaj stendindԥ işlԥdikdԥ, reduktor örtüklԥ

örtülmԥlidir.

Tԥkԥri çıxartmazdan qabaq avtomobilin dayaqlar üzԥrindԥ etibarlı

yerlԥşdirilmԥsinԥ

ԥmin olmaq lazımdır. Bununla bԥrabԥr qıfıl halqasının

vԥziyyԥtini yoxlamaq lazımdır. Kütlԥsi

20 kq-dan çox olan tԥkԥrlԥr vԥ şinlԥr

mexaniki üsulla quraşdırılır vԥ hԥrԥkԥt etdirilir.

Vulkanizasiya işlԥrindԥ xüsusi tԥdris keçmiş, imtahan vermiş vԥ bu işlԥrdԥ

işlԥmԥk üçün icazԥ almış şԥxslԥr işlԥyԥ bilԥr.

Elektrovulkanizasiya işlԥrindԥ işlԥdikdԥ elektrik tԥhlükԥsizliyi qaydalarına

riayԥt edilmԥlidir. Yalnız yoxlanılmış vԥ saz avadanlıqla işlԥmԥyԥ icazԥ verilir.

Vulkanizasiya cihazları vԥ manometrlԥr sınaqdan keçirilmԥlidir. Onlar 12 ayda 1

dԥfԥdԥn gec olmayaraq yoxlanılmalıdır. Manometrlԥrin siferblatında buraxıla bilԥn

işçi tԥzyiqԥ uyğun qırmızı mԥhdudlaşdırıcı hԥdd göstԥrilmԥlidir. Plomblanmamış,

yoxlanmamış, sınaq vaxtının müddԥti keçmiş nasaz manometrlԥrin istifadԥsi

qadağandır.

MİSGƏR, TƏNƏKƏ VƏ KUZOV İŞLƏRİ

Tԥmir olunan kabinalar vԥ kuzovlar xüsusi altlıqlar (stendlԥr) üzԥrinԥ etibarlı

quraşdırılmalıdır. Qanadlar vԥ digԥr detallar düzlԥndirildikdԥ, onlar xüsusi

sağanaqlar (çԥrçivԥ) üzԥrindԥ yerlԥşdirilmԥlidir. Asılmış vԥziyyԥtdԥ olan detalların

düzlԥndirilmԥsi qadağandır. Poladdan lövhԥlԥrin - qanadların vԥ digԥr detalların

düzlԥndirilmԥsindԥn qabaq, onları metal fırça ilԥ pasdan tԥmizlԥmԥk lazımdır.

Tԥmizlԥmԥ yerli sorma ventilyasiyası olan sahԥdԥ aparılmalıdır. Metal lövhԥlԥrlԥ

görülԥn bütün işlԥr yalnız ԥlcԥklԥ yerinԥ yetirilmԥlidir.

Lövhԥ üzԥrindԥ iş aparıldıqda bütün istifadԥ olunan alԥtlԥri vԥ tԥrtibatları

xüsusi taxta vԥ rezin altlıq üzԥrindԥ yerlԥşdirmԥk lazımdır ki, iş zamanı onların

sürüşmԥsi baş vermԥsin. Onların lövhԥ üzԥrindԥn düşmԥmԥsi üçün onlara nԥzarԥt

etmԥk lazımdır. Zubil, çԥkic vԥ başqa alԥtlԥrdԥn istifadԥ edԥrԥk, pԥrçim açarkԥn

qoruyucu eynԥklԥrdԥn istifadԥ etmԥk lazımdır.

Polad lövhԥdԥn detal vԥ ya yamaq hazırladıqda, hԥmçinin zԥdԥlԥnmiş yerlԥr

kԥsildikdԥ iti künclԥr, qıraqlar (kԥnarlar) vԥ tilişkԥlԥr tԥmizlԥnmԥlidir. Pnevmatik

kԥsici ilԥ işlԥdikdԥ hava verilԥnԥ qԥdԥr kԥsici işçi vԥziyyԥtԥ gԥtirilmԥlidir. Metal

qırıntılarını yeşiklԥrԥ yığmaq lazımdır. Metal qırıntılar işçi yerindԥn yalnız metal

fırça ilԥ tԥmizlԥnmԥlidir. Birlԥşmԥ yerlԥri düzlԥndirildikdԥ vԥ tԥmizlԥndikdԥ

qoruyucu örtüyü olan bütöv daşından istifadԥ etmԥk lazımdır.

Avtobusların kuzovlarına vԥ yük avtomobillԥrinin kabinalarına xidmԥt etdikdԥ,

lԥmԥ vԥ ya hԥrԥkԥt etdirilԥn ԥl nԥrdivanlarından istifadԥ edilmԥlidir. Tԥsadüfi

altlıqlar üzԥrindԥ işlԥmԥk qadağan olunur. Lԥmԥlԥr dayanıqlı olmalı, nԥrdivanların

isԥ bԥrkitmԥ oyuqları olmalıdır. Lԥmԥlԥrin metal dayaqları öz aralarında etibarlı

birlԥşdirilmԥlidir.

Döşԥnԥk lövhԥlԥri araboşluqsuz yerlԥşdirilmԥli vԥ möhkԥm bԥrkidilmԥlidir.

Lövhԥlԥrin qalınlığı

40 mm-dԥn az olmamalıdır. Döşԥnԥklԥrin sonu dayaqlar

üzԥrindԥ olmalıdır. Hԥrԥkԥt etdirilԥn ԥl nԥrdivanlarının, eni ԥn azı 150 mm olan

pillԥlԥri olmalıdır. Pillԥlԥri üstdԥn vurulmuş

ԥl nԥrdivanlarından istifadԥ etmԥk

qadağandır. Əl nԥrdivanının uzunluğu elԥ olmalıdır ki, işçi nԥrdivanın yuxarı

başlığından ԥn azı 1 m aşağıdakı pillԥsindԥ dayanaraq işlԥyԥ bilsin. Nԥrdivanın

aşağı ucluğunda onun sürüşmԥsinԥ imkan vermԥyԥn ucluqlar olmalıdır.

Detallar lehimlԥnmԥsi, qalaylanması vԥ tԥmizlԥnmԥsi yerli sorma

ventilyasıyası ilԥ tԥchiz olunmuş iş yerlԥrindԥ aparılmalıdır. Flüs vԥ flüsün

hazırlanması üçün materiallar sutkalıq ehtiyac hԥddindԥ sorucu şkafda

saxlanılmalıdır. Lehim metal yeşiklԥrdԥ saxlanılmalıdır. Turşunun boşaldılması

sorucu şkafda, sınmayan turşuya davamlı qabla aparılır. Boşaldılma zamanı sink

turşuya kiçik partiyalarla salınır. Lehimlԥyici ilԥ işlԥdikdԥ onun sԥtindԥn artıq

lehimi tԥmizlԥmԥk lazımdır ki, ԥrimiş lehim damcılamasın.

Lehim lampalar ayda bir dԥfԥ baxılmalı vԥ yoxlanmalıdır. Yandırılmazdan

ԥvvԥl lehim lampasının sazlığı yoxlanılmalıdır. Lehim lampasının rezervuarında

çat vԥ tez

ԥriyԥn lehim

ԥrintisi olmamalıdır. Lehim lampası ilԥ işlԥdikdԥ

aşağıdakılar qadağan olunur: nasaz lampaların yandırılması, doldurulması üçün

etilli benzindԥn istifadԥ edilmԥsi, odluğun nippelindԥn yanacaq doldurarkԥn

lampanın yandırılması, yanan lampanın tökülmԥ deşiyinԥ sıxılmış hava vurulması.

Nasazlıqlar müԥyyԥn edildikdԥ

(damcılama vԥ rezervuarın deformasiyası,

odluğun yivindԥn qaz sızması) lehimlԥmԥ lampası ilԥ iş tԥcili dayandırılmalıdır.

Lehim lampasının alovunu yalnız bağlayıcı ventillԥ söndürmԥk olar. Lehim

lampasının daxilindԥ sıxılmış hava işlԥdikdԥn sonra onun sökülmԥsinԥ icazԥ

verilir.

Tez alışan vԥ yanan mayelԥr üçün istifadԥ olunan qabların digԥr mԥqsԥdlԥr

üçün işlԥdilmԥsinԥ, onlar diqqԥtlԥ tԥmizlԥndikdԥn sonra icazԥ verilir. øri detalları

altlıq üzԥrindԥ qurulan stendlԥrdԥ lehimlԥmԥk olar.

Radiatorların borularını sünbԥ ilԥ tԥmizlԥdikdԥ ehtiyatlı olmaq lazımdır ki, ԥli

borunun ԥks tԥrԥfindԥ tutmaq vԥ sünbԥni ԥl dԥstԥyinin sonuna qԥdԥr boruya salmaq

olmaz. Radiator tԥmir olunduqdan sonra sıxılmış hava ilԥ su vannasında

yoxlanılmalıdır. Bu zaman sıxılmış havanın tԥzyiqi konkret avtomobil markaları

üçün buraxıla bilԥn hԥddԥn çox olmamalıdır.

RƏNGLƏMƏ İŞLƏRİ

Rԥnglԥmԥ şöbԥsindԥ işlԥrin tԥşkili, aparılması, avadanlığın yerlԥşdirilmԥsi vԥ

istismarı

(<<Rԥnglԥmԥ işlԥri. hmumi tԥhlükԥsizlik tԥlԥblԥri>>) standartının

tԥlԥblԥrinԥ uyğun yerinԥ yetirilir.

Rԥnglԥmԥ işlԥri aparılan zona mԥcburi ventilyasiya vԥ yanğına qarşı vasitԥlԥrlԥ

tԥchiz olunmalıdır. Avtomobillԥri, iri hissԥlԥri yerindԥ, xüsusi ventilyasiya

olmayan yerlԥrdԥ rԥnglԥdikdԥ sanepidemistansiyanın, hԥmkarlar tԥşkilatının

texniki müfԥttişliyinin vԥ yanğın nԥzarԥti orqanının icazԥsi olmalıdır.

Bu zaman aşağıdakı şԥrtlԥri gözlԥmԥk lazımdır:

9 rԥnglԥmԥ işlԥri başqa işlԥr aparılmayan vaxtda yerinԥ yetirilmԥlidir;

9 hava mԥcburi ümumi mübadilԥli ventilyasiya ilԥ tԥmizlԥnmԥlidir;

9 rԥnglԥmԥdԥ işçi tԥnԥffüs yollarını qoruyan vasitԥlԥrdԥn istifadԥ etmԥlidir;

9 partlayışa vԥ yanğına qarşı tԥhlükԥsizlik tԥdbirlԥri tԥmin olunmalıdır.

Lak-rԥng materiallarının sԥnԥdindԥ onların kimyԥvi tԥrkibi bilinmԥlidir.

Rԥnglԥmԥ zonasında lak-rԥng materiallarının ehtiyatı növbԥlik normadan çox

olmamalıdır.

Rԥnglԥmԥ işlԥri ilԥ ԥlaqԥli olan şԥxslԥr qabaqcadan vԥ periodik tibbi müayinԥ

keçirmԥlidir. Müstԥqil işԥ onlar ancaq tԥlimat keçdikdԥn sonra buraxıla bilԥr. Lak-

rԥng materialları xüsusi yerli ventilyasiyası olan yerdԥ hazırlanır. Lak-rԥng

materialını ancaq metal qablarda qatışdırmaq vԥ durulaşdırmaq olar. Döşԥmԥyԥ

dağılmış rԥngi vԥ hԥlledicilԥri qum vԥ ya taxta yonqarı ilԥ örtmԥk vԥ dԥrhal

yığışdıraraq otaqdan çıxarmaq lazımdır. Nitrorԥnglԥri vԥ hԥlledicilԥri qatışdırdıqda,

başqa qaba tökdükdԥ gözlԥri sıçrayan damcılardan qorumaq üçün qoruyucu

eynԥklԥrdԥn istifadԥ olunur. Silgi materialı işlԥdikdԥn sonra metal yeşiklԥrԥ yığılır

vԥ növbԥnin sonunda istehsalat otağından çıxarılıb xüsusi ayrılmış yerlԥrԥ qoyulur.

Sԥthlԥri pasdan, qaynaq qırıntılarından, köhnԥ rԥngdԥn tԥmizlԥdikdԥ, astar

(şpatlyevka) çԥkilmiş sԥthlԥri pardaxladıqda

(cilaladıqda) işçilԥr klapansız

respiratorlardan istifadԥ etmԥlidir.

Çilԥyici ilԥ

(pulverizatorla) rԥnglԥdikdԥ bütün elementlԥrin sazlığını

qabaqcadan diqqԥtlԥ yoxlamaq lazımdır. Hava verilişini saxladıqdan sonra

şlanqları ayırmaq olar. Rԥnglԥmԥ zamanı rԥngsaz pulverizatorla işlԥdikdԥ xüsusi

geyimdԥ respiratorlu, qoruyucu eynԥkli olmalıdır. Çilԥyicinin rԥnglԥnԥn sԥthԥ

perpendikulyar olmaqla, sԥthdԥn 350 mm-dԥn çox olmayan mԥsafԥdԥ saxlamaq

lazımdır.

Pulverizasiya üsulu ilԥ rԥnglԥdikdԥ, tԥrkibindԥ qurğuşun olan lak-rԥng

materiallarından istifadԥ etmԥk qadağandır. Xüsusi hallarda sanitar nԥzarԥt

orqanlarından xüsusi icazԥ alınmalıdır.

Tԥrkibindԥ dixloretan vԥ metanol olan lak-rԥng materialları ancaq fırça ilԥ

işlԥnmԥlidir. Elektrik enerjisi ilԥ işlԥyԥn alԥtlԥr (fırçalar, cilalama alԥtlԥri) istifadԥ

olunduqda dielektrik rezin ԥlcԥklԥr, rütubԥtli yerlԥrdԥ isԥ dielektrik rezin qaloşlar

geyinmԥk lazımdır.

Rԥnglԥmԥ avadanlığını vԥ rԥnghazırlama avadanlığını

ԥlvan metaldan

(alüminium, mis, latun-burunc) hazırlanmış alԥtlԥ tԥmizlԥmԥk lazımdır ki, qığılcım

yaranmasın. Rԥngsaz alԥtlԥrinin dԥstԥklԥri işin sonunda nԥm vasitԥ ilԥ

tԥmizlԥnmԥlidir. Rԥnglԥmԥ kameraları hԥr gün qabaqcadan havası dԥyişdirmԥklԥ

tԥmizlԥnmԥlidir. Separatorlar 160 saatdan sonra tԥmizlԥnir.

Lak-rԥng materialının boşaldığı boş qablar rԥnglԥmԥ otağından ԥn azı 25 m

mԥsafԥdԥ xüsusi ayrılmış meydançada saxlanmalıdır.

Rԥnglԥmԥ zonasında siqaret çԥkmԥk, açıq oddan, qızdırılmış lehimlԥyicidԥn vԥ

sԥyyar ԥl lampalarından istifadԥ etmԥk, qida mԥhsulları saxlamaq vԥ qida qԥbul

etmԥk qadağandır.

Rԥnglԥmԥ zonasında işi qurtardıqdan sonra elektrik işlԥdicilԥrini şԥbԥkԥdԥn

ayırmaq, mexanizm, avadanlıq vԥ alԥtlԥri rԥng qalıqlardan tԥmizlԥmԥk; çilԥyicilԥri

yumaq vԥ silmԥk, şlanqları sıxılmış hava ilԥ üfürmԥk; iş yerini tԥmizlԥmԥk;

avadanlığı, alԥtlԥri, qoruyucu tԥrtibatları vԥ xüsusi geyimlԥri yığışdırmaq; ԥllԥri ilıq

su vԥ sabunla fırça kömԥyi ilԥ tԥmiz yumaq lazımdır. Bundan sonra duş qԥbulu

mԥslԥhԥtdir.

QAYNAQ OTAQLARINA TƏLƏBLƏR

Elektrik qaynaq işlΩri. Qazqaynağı işlΩri. Qaynaq işlΩri otaqlarına tΩlΩblΩr.

Qaynaq sexlԥrinin vԥ sahԥlԥrinin otaqları odadavamlı olmalı vԥ vurma-sorma

ventilyasiya ilԥ, otaqlardakı qaynaq postları isԥ hԥm dԥ yerli sorma ventilyasiya ilԥ

tԥchiz edilmԥlidir.

Otaqların işıqlandırılması sanitar norma vԥ qaydaları, rԥnglԥnmԥsi isԥ müvafiq

sanitar normalara cavab vermԥlidir.

Qaz qaynağı sahԥlԥrindԥ süni işıqlanma, elektrik naqillԥri vԥ başqa elektrik

avadanlığı partlayışdan qorunan konstruksiyada olmalıdır.

Otağın tavanının hündürlüyü

ԥn azı

3,25 m olmalıdır. Döşԥmԥlԥr bԥrk,

yanmayan, hamar vԥ sürüşkԥn olmayan materialdan düzԥldilir.

Çıxış qapısı yanmayan materialdan hazırlanır vԥ bayıra açılmalıdır.

TXS-in ENERGETİK VƏ SANİTAR - TEXNİKİ QOVŞALARINA

QOYULAN TƏLƏBLƏR

VENTİLYASİYA

Avtoservis müԥssisԥsi - TXS-dԥ istifadԥ olunan ventilyasiya növlԥri

TXS-in istehsalat, kömԥkçi vԥ mԥişԥt sahԥlԥrindԥ hava mühiti parametrlԥrinin

sanitar-gigiyena tԥlԥblԥrinԥ cavab vermԥsini tԥmin etmԥk üçün ventilyasıya

nԥzԥrdԥ tutulur. TXS-dԥ,

ԥsasԥn ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma

ventilyasiyası layihԥlԥndirilir. Ventilyasiya layihԥlԥndirildikdԥ sanitar normaları vԥ

qaydaları vԥ Dövlԥt standartı tԥlԥblԥrinԥ ԥmԥl olunmalıdır.

Tԥbii hava dԥyişmԥsi olmayan istehsalat sahԥlԥrinin ümumi mübadilԥli

mexaniki vurma-sorma ventilyasıyasının layihԥlԥndirilmԥsindԥ iki vurma vԥ iki

sorma ventilyasiya qurğusu nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Bu qurğulardan biri

söndürüldükdԥ, digԥrinin mԥhsuldarlığı tԥlԥb olunan hava mübadilԥsinin 50%-dԥn

az olmamalıdır.

Əgԥr layihԥlԥndirmԥdԥ bir vurma vԥ bir sorma ventilyasiya qurğusu nԥzԥrdԥ

tutulursa, onda bu halda, ԥsas ventilyatorlar söndükdԥ avtomatik işԥ düşԥn ԥlavԥ

rezerv ventilyatorlar olmalıdır vԥ ya havanın 50%-dԥn az olmayan tԥlԥb olunan

mübadilԥsini tԥmin etmԥk üçün hԥmin istehsalat sahԥsinin ventilyasiya sistemi

qonşu sahԥlԥrin sisteminԥ kollektorla birlԥşdirilmԥlidir.

Zԥhԥrli qazlar vԥ 1-3-cü sinif tԥhlükԥli buxarlar ayrılan istehsalat sahԥlԥrindԥ,

onlara qonşu V(B) , Q (Г) vԥ D (Д) istehsalat kateqoriyalı sahԥlԥr vԥ kömԥkçi

sahԥlԥr olduqda, vurma ventilyasiyasının mԥhsuldarlığı sorma ventilyasiyasının

mԥhsuldarlığından 5% az olan ventilyasiya sistemi nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Əgԥr bu

sahԥlԥr qonşu sahԥlԥrdԥn qapısız vԥ ya keçidsiz divar vԥ ya arakԥsmԥ ilԥ ayrılırsa,

onda burada seyrԥklԥşmԥ nԥzԥrdԥ tutulmur.

hmumi mübadilԥli sorma vԥ yerli sormalı ventilyasiyalar bir-birindԥn ayrı

olmalıdır.

Akkumulyator vԥ rԥnglԥmԥ şöbԥlԥrinin (rԥnglԥmԥ kameralarının) yerli hava

sorma ventilyasiya sistemlԥri digԥr yerli hava sorma ventilyasiyalarından ayrı

layihԥlԥndirilmԥlidir.

Bayırdan havanın sorulması üçün qԥbuledici qurğular binanın vԥ tikililԥrin

banında yerlԥşdirilԥ bilԥr. Bu halda, yerli vurma ventilyasiya sistemi istehsalat

sahԥsindԥn zԥhԥrli maddԥlԥrlԥ çirklԥnmiş texnoloji vԥ ya hava tullantıları bu

hissԥyԥ vurulmamalı vԥ ya bu tullantılar binaya

ԥsԥn külԥklԥrin yaratdığı

aerodinamik kölgԥ dairԥsindԥn kԥnara çıxarılmalıdır. Hava qԥbuledici qurğunun

yerlԥşdiyi yerdԥ zԥrԥrli maddԥlԥrin konsentrasiyası işçi zonanın havası üçün

müԥyyԥn edilmiş hԥddi buraxılma konsentrasiyası (HBK) normasının 30%-dԥn çox

olmamalıdır. Bundan başqa, qԥbuledici qurğularla istehsalat sahԥlԥrindԥn havanın

xaric edilmԥ boruları arasında mԥsafԥ 20 m-dԥn az deyilsԥ, onlar eyni sԥviyyԥdԥ

yerlԥşdirilԥ bilԥr. Əgԥr bu mԥsafԥ kiçikdirsԥ bu halda qԥbuledici qurğu binanın

banında havanın xaric borusunun bandan yuxarıdakı hissԥsinԥ bԥrabԥr radiusdakı

sahԥdԥ vԥ onun yuxarı sԥviyyԥsindԥn 2 m aşağı yerlԥşdirilԥ bilԥr. Bu zaman xaric

borusunun vԥ ya şaxtanın sԥviyyԥsi qԥbuledici qurğunun sԥviyyԥsindԥn ԥn azı 2 m

yuxarı olmalıdır.

Benzin vԥ dizel mühԥrrikli avtomobillԥr istismar olunan TXS-dԥ bayırdan

hava qԥbuledici qurğu ilԥ hava xaric edilԥn borular arasındakı mԥsafԥ 10 m ola

bilԥr.

Yerli sorma ventilyasiyaları kimi, ԥsasԥn, hava duşları istifadԥ olunur. Hava

duşları üçün hava vuran ventilyatorlar

(dԥmirçi-ressor şöbԥsindԥ) sorma

ventilyasiyası ilԥ birlԥşdirilԥ bilmԥz.

Yerli sorma ilԥ xaric olunan vԥ tԥrkibindԥ zԥrԥrli vԥ pis qoxulu maddԥlԥr olan

hava atmosferԥ buraxılmazdan

ԥvvԥl tԥmizlԥnilmԥlidir. Atmosferԥ buraxılan

havanın tԥrkibindԥki tozun miqdarı havanın buraxılan hԥcmi L=15 min m³/saat vԥ

az olduqda

(160-4L) K-dan artıq olmamalıdır. K ԥmsalı istehsalat sahԥsindԥ, işçi

yerindԥ, işçi zonada havadakı tozun HBK-dan asılıdır. Tozun HBK 2 mq/ m³ vԥ az

olduqda K= 0,; HBK 2-dԥn 4-ԥ qԥdԥr K=0,6; HBK 4-dԥn 6-ya qԥdԥr K=0,8; HBK

6 mq/ m³vԥ çox olarsa K=1,0 qԥbul edilir.

Yerli sorma sistemlԥri ilԥ xaric olunan vԥ tԥrkibindԥ partlayış tԥhlükԥsi olan vԥ

ya pis qoxulu maddԥlԥr olan hava atmosferԥ binanın aerodinamik kölgԥ

dairԥsindԥn yuxarı sԥviyyԥdԥ buraxılmalıdır. Bu, hündür borular vԥ ya yüksԥk

sürԥtli axınlarla (<<fakelli>> xaricetmԥ) tԥmin edilir.

hmumi mübadilԥli sorma ventilyasiya sistemi ilԥ rԥnglԥmԥ, rԥnghazırlama,

qazgeneratoru, akkumulyator batareyalarının doldurulması şöbԥlԥrindԥn, yağ

anbarından xaric edilԥn hava atmosferԥ binanın banının ԥn yüksԥk nöqtԥsindԥn

1m-dԥn az olmayan sԥviyyԥdԥ buraxılmalıdır. Əgԥr az olarsa, onda xaric edilԥn

hava qԥbuledici qurğudan 6 m yüksԥklikdԥ atmosferԥ buraxılmalıdır.

Əgԥr istehsalat sahԥlԥrindԥ zԥrԥrli maddԥlԥr ayrılırsa vԥ ya ayrılan maddԥlԥr 4-

cü sinif tԥhlükԥli maddԥlԥrԥ aid olub, onların havadakı konsentrasiyası işçi zona

havasında HBK-nın 30%-ni aşmırsa (mԥişԥt otaqları, çilingԥr-mexaniki şöbԥ vԥ s.),

bu sahԥlԥrdԥ havanın dövr etmԥsi üçün havanın dövriyyԥsi 3-4-cü sinif tԥhlükԥli

maddԥlԥr ayrılan sahԥlԥrdԥ vԥ 1-2-ci sinif tԥhlükԥli maddԥlԥrin qalması istisna

olunan sahԥlԥrdԥ nԥzԥrdԥ tutula bilԥr.

Bayırdan vurulan hava elԥ verilmԥlidir ki, vurulan hava ilԥ istehsalat sahԥsindԥ

yaranan hava axını yerli sormalarının işini pozmasın vԥ hava axını maneԥdԥn ԥks

olunaraq, işçi vԥ ya xidmԥt zonasında havanın hԥrԥkԥt sürԥti buraxılandan yüksԥk

olmasın. Hava zԥrԥrli maddԥlԥr ayrılan yerlԥrdԥn vԥ ya havanın daha çox

çirklԥndiyi sahԥlԥrdԥn xaric edilmԥlidir.

Qazbalon avtomobillԥri xidmԥt olunan sahԥlԥrdԥ propan-butan qaz qarışığının

sızması mümkün olduğundan, zonanın aşağı hissԥsindԥn havanın 2/3 miqdarının

xaric edilmԥsi nԥzԥrdԥ tutulmalıdır. Bu hԥcmԥ döşԥmԥdԥn 2m hündürlüyündԥ olan

yerli sormaya vԥ döşԥmԥdԥn

0,3 m sԥviyyԥdԥ yerlԥşԥn ümumi mübadilԥ

ventilyasiya borularına daxil olan hava hԥcmi dԥ daxildir. Benzin vԥ dizel yanacağı

ilԥ işlԥyԥn avtomobillԥrԥ xidmԥt sahԥlԥrindԥ zonanın yuxarısından

(döşԥmԥ

sԥviyyԥsindԥn 2 m-dԥn çox hündürlükdü) havanın 2/3 miqdarı xaric edilmԥlidir.

TXS-in ayrı-ayrı istehsalat sahԥlԥrinin ventilyasiyasına qoyulan ԥsas tԥlԥblԥr

aşağıdakılardır:

Avtomobillԥrin saxlanması üçün sahԥlԥr, zԥrԥrli qazların qarışdırılmasına

hesablanmış, ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma ventilyasiya ilԥ tԥchiz

edilir. Vurma ventilyasiyasını hava isidilmԥsi ilԥ birlԥşmԥk mԥslԥhԥtlidir. Havani

toplanmış axınla ԥsas keçidlԥrԥ uzunluq istiqamԥtdԥ avtomobillԥrin radiatorlarına

vurmaq lazımdır. Sormanı avtomobillԥrin hansı yanacaqla işlԥmԥsindԥn asılı

olaraq, saxlanma zonasının yuxarı vԥ ya aşağısından aparmaq lazımdır.

Ventilyasiya layihԥ edilԥrkԥn, zԥrԥrli qazların ayrılması azaldığı dövrlԥrdԥ, onun

bir hissԥsinin ayrılması imkanının olması mԥqsԥdԥuyğundur.

Avtomobillԥrin TQ vԥ CT sahԥlԥri zԥrԥrli qazların qarışdırılması vԥ xaric

edilmԥsini tԥmin edԥn, ümumi mübadilԥli mexaniki vurma-sorma vԥ yerli sorma

ventilyasiyaları ilԥ tԥchiz edilir. Hava, sԥpԥlԥnmiş axınla işçi yerinԥ vԥ baxış

xԥndԥklԥrinԥ vurulmalıdır. Hava , 2,0-2,5 m/saat sürԥti ilԥ, aşağıdakı hesabla

vurulmalıdır: xԥndԥyin 1 m³üçün - 125 m³/saat ; xԥndԥk girişlԥrinin 1 m³ üçün -

100 m³/saat; keçidlԥrin 1m³üçün - 5 m³/saat.

Avtomobilin qida sistemi cihazlarının tԥmiri sahԥlԥri ümumi mübadilԥli

mexaniki vurma - sorma vԥ yerli sorma ventilyasiyaları tԥchiz edilir. Havanın

tԥlԥb olunan miqdarı ayrılan zԥhԥrli maddԥlԥrԥ görԥ hesablanır. Bu halda sahԥyԥ

gԥlԥn havanın miqdarı yerli sorma ilԥ xaric olunan havanın miqdarına uyğun

olmalıdır.

Avtoservisdə xidmətin texnologiyasi və təškili - 3