Fəhlə peşələri və işlərin Vahid Tarif-İxtisas Sorǧu Kitabçası (2006)

2. Nԥzarԥt nümunԥlԥri - defektoqramların hazırlanması.

3. Cԥrԥyan buraxanla nԥzarԥt zamanı yazı vԥ markalama sistemi - sazlama vԥ

tԥnzimlԥmԥ.

4. Qaynaq flans, halqa, aralıq ştuser vԥ borularla nippelin birlԥşmԥlԥri - maqnitli tozla

nԥzarԥt.

5. Vertolyotun çıxarılmayan yüngül ԥl çatan qovşaq vԥ detalları - maqnitli tozla

nԥzarԥt.

6. Austenit sinfindԥn olan poladlarda qaynaq yerlԥri - ferrit fazasının bölgüsünü

cihazla qeydԥ alma.

224. Maqnit nԥzarԥti üzrԥ defektoskopçu

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

østiliklԥ emal olunmuş detalların keyfiyyԥtinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi vԥ materialın

markaları üzrԥ çeşidlԥnmԥsi. Mԥmulatların ferrit fazasının miqdarına görԥ saf-çürük

edilmԥsi. Qalvanik örtüklԥrin qalınlığının ölçülmԥsi. Maqnitlԥşdirmԥ ԥyrilԥrinin

qurulması. Azmaqnitli vԥ maqnitli mԥmulatların cԥrԥyan buraxan metodu ilԥ nԥzarԥt

etdikdԥ maqnitlԥşdirmԥ rejiminin seçilmԥsi. Mԥmulatlara cԥrԥyan buraxan metodu ilԥ

nԥzarԥtin optimal rejiminin seçilmԥsi.

Bilmԥlidir: maqnit, elektromaqnit vԥ maqnitoqrafiya defektoskoplarının kinematik vԥ

elektrik sxemlԥrini; qalvanik örtüklԥrin istiliklԥ emalının ԥsaslarını; elektromaqnit

induksiya defektoskoplarının tԥmir qaydalarını; ferrit fazasının maqnit keçiricilik

qabiliyyԥtini müԥyyԥn etmԥk üçün cihazların quruluşunu.

øş nümunԥlԥri:

1. Ferrozond vericilԥri - hԥssaslığının müԥyyԥn edilmԥsi.

2. Polad detallar - xrom örtüyünün qalınlığını müԥyyԥn etmԥ.

3. Yayma pԥstahları - çatların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsindԥ maqnitli toz metodu.

4. Gisterezis ԥyrisi - maqnitlԥşdirilmԥnin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi.

5. Qaynaqlı çıxıntıların, mԥsul ştuperlԥrin vԥ borulu qaynaq birlԥşmԥlԥri - maqnitli

tozla nԥzarԥt.

6. Qaz-turbin mühԥrriklԥrinin işlԥk forsunkaları - qalaylanmış boru kԥmԥrlԥrinԥ

maqnitli tozla nԥzarԥt.

225. Maqnit nԥzarԥti üzrԥ defektoskopçu

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Bütün növ maqnit vԥ elektromaqnit defektoskoplarda maqnit defektoskopiyasının

aparılması. Mԥmulatların hazırlandığı materialların maqnit vԥ elektrik parametrlԥrinin

ölçülmԥsi üçün olan dԥqiq ölçü cihazları vԥ qurğularla iş. Defektoskopların sınaqdan

keçirilmԥsi vԥ sazlanması. Ferrozond vericilԥrin hazırlanması vԥ onların hԥssaslığının

müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Ferrozond vericili aparatlardan mԥlumatın açılması. Defektlԥrin

ölçülԥrinin vԥ yerlԥşdiyi yerin dԥrinliyinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Detal, yaxud qaynaq

yerlԥri üzrԥ maqnit keçiriciliyinin bölgü kartoqramının qurulması.

Bilmԥlidir: maqnit vԥ elektromaqnit nԥzarԥti üzrԥ bütün iş növlԥrini; qalınlıq ölçmԥ

tiplԥrini, materialın maqnit xarakteristikasını çıxarmaq üçün olan cihazların

quruluşunu; cihazların dԥrԥcԥlԥrԥ bölünmԥ üsullarını.

Orta ixtisas tԥhsili tԥlԥb olunur.

øş nümunԥlԥri:

1. Avarlı vintlԥrin pԥrlԥri - kök çatlarında defektlԥrin yerlԥşmԥsi, dԥrinliyinin vԥ

ölçülԥrinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi.

2. Ballistik qurğular - dԥrԥcԥlԥrinin yoxlanılması.

3. Sapfa, ox şarnirin korpusu (gövdԥsi), vertolyotun aparıcı vintinin vtulka pԥrlԥrinin

linglԥri - maqnitlԥ nԥzarԥt.

4. Cüt çarxların elementlԥri - maqnitlԥ nԥzarԥt.

226. Mineral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Mineraloji analiz üçün orta nümunԥlԥrin hazırlanması. Gil materiallarının şlix üçün

dezinteqrasiya edilmԥsi vԥ ayrılması. Əlԥk dԥstindԥ silkԥlԥmԥklԥ yumşaq (boş) vԥ ya

dezinteqrasiya edilmiş süxurların analizi. Müxtԥlif maqnitlԥrin kömԥyi ilԥ maqnit vԥ

elektromaqnit fraksiyasının ayrılması. Çıxışların iri parçalarının çԥkilmԥsi vԥ

hesablanması, hԥmçinin maqnit, elektromaqnit vԥ qeyri-maqnit fraksiyaların

çıxışlarının hesablanması.

Bilmԥlidir: mineralogiyaya dair adi mԥlumatları; orta nümunԥlԥrin hazırlanma

üsullarını; ԥlԥklԥ analizlԥrin keçirilmԥ metodikasını; texniki tԥrԥzilԥrin, maqnitlԥrin vԥ

quruducu şkafların quruluşunu vԥ onlara xidmԥt qaydalarını.

227. Mineral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Ağır mayelԥrdԥ bölüşdürücü qıfın vasitԥsi ilԥ vԥ çini qablarda mineralların şlixdԥn

ayrılması. Dalğalı bölüşdürücünün vԥ ya kvartanın kömԥyi ilԥ nümunԥlԥrin

azaldılması. Fraksiyaları turşularda qaynatmaq yolu ilԥ dԥmir hidroksid

plyonkalarından azad olunması. Yatağın ԥsas mineralının monomineral fraksiyasına

ayrılması. Binokulyar mikroskop altında monomineral fraksiyada qatışıqların zahirԥn

müԥyyԥn edilmԥsi. Analizlԥrin nԥticԥlԥrinin sԥnԥdlԥşdirilmԥsi vԥ qeyd edilmԥsi.

Bilmԥlidir: mineralogiyanın ԥsaslarını, mineralların, tԥtbiq olunan ağır mayelԥrin,

turşuların vԥ digԥr reaktivlԥrin xassԥlԥrini vԥ onlardan istifadԥ etmԥ qaydalarını;

binokulyar mikroskopun quruluşunu; analizlԥrin nԥticԥlԥrinin sԥnԥdlԥşdirilmԥsi

qaydalarını.

228. Mineral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Titan-sirkon filizlԥrindԥn olan nümunԥlԥrin, ilkin xammalın, aralıq mԥhsulların vԥ

hazır mԥhsulun tԥsdiq olunmuş metodikaya müvafiq kԥmiyyԥtcԥ analizi. Lüminessent

işıqlandırıcı tԥtbiq etmԥklԥ distensillimanit qatışığının kԥmiyyԥtcԥ mineroloji analizi.

Minerallar arasındakı kԥmiyyԥt nisbԥtini müԥyyԥn etmԥklԥ şlixlԥrin ayrılması.

Monomineral fraksiyaların ayrılması vԥ mineralın sıxlığının müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi.

Müxtԥlif xüsusi çԥkisi olan ağır mayelԥrin alınması. ømmersiya metodu ilԥ

mineralların müԥyyԥn edilmԥsi. Bütün mԥhsullar üzrԥ bütün mineralların müvafiq

oksidlԥrԥ hesablanması. Analizlԥrin nԥticԥlԥrinin hesablanması vԥ jurnala qeyd

edilmԥsi.

Bilmԥlidir: geologiya vԥ kristalloqrafiyanın ԥsaslarını; mineralların fiziki vԥ kimyԥvi

xüsusiyyԥtlԥrini; mineraloji analizlԥrin aparılması metodikasını; ağır vԥ immersion

mayelԥrin xassԥlԥrini vԥ onlardan istifadԥ etmԥ qaydalarını; aparılan analizlԥrin

texniki şԥrtlԥrini vԥ dövlԥt standartlarını.

229. Mineral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Titan-sirkon filizlԥrinin qeyri-standart çox komponentli nümunԥlԥrinin müxtԥlif tipli

mikroskoplar altında tam kԥmiyyԥtcԥ mineraloji analiz metodikasının seçilmԥsi vԥ

aparılması. Süni rutil nümunԥlԥrinin vԥ konsentratlar ԥsasında alınan yeni növ

mԥhsulların analizi. Şlixlԥrin vԥ zԥnginlԥşdirmԥ mԥhsullarının, mineralların

miqdarının zahirԥn müԥyyԥnlԥşdirilib, tam tԥsvir etmԥklԥ kԥmiyyԥtcԥ mineraloji

analizi. Yoxlama analizlԥrinin aparılması. Mikroskopların sazlanması. Yeni

mineraloji analiz metodlarının işlԥnilԥ hazırlanmasında iştirak etmԥk.

Bilmԥlidir: kristallooptikanın ԥsaslarını; analizlԥrin aparılma metodikasının

işlԥnilmԥsi vԥ seçilmԥsinin ԥsaslarını; mineralların maqnit xassԥlԥrini vԥ onların

öyrԥnilmԥ metodlarını; analizlԥri yerinԥ yetirԥrkԥn tԥtbiq olunan cihazların vԥ

qurğuların quruluşunu vԥ iş prinsipini; minerallarda xüsusi çԥkinin müԥyyԥn olunması

metodlarını; mineralları tԥsvir etmԥ qaydalarını; görülԥn işlԥr üzrԥ sԥnԥdlԥşmԥnin

aparılma qaydalarını.

230. Metallarda qazların tԥhlili üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Vakuum-isitmԥ metodu ilԥ vakuum qurğularında metallardakı qazın

müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Nümunԥlԥrin hazırlanması vԥ onların analitik tԥrԥzidԥ

çԥkilmԥsi. Vakuum qurğularının işԥ hazırlanması. Termoparın kömԥyi ilԥ

temperaturun ölçülmԥsi. Yüksüz vԥziyyԥtdԥ boş-boşuna tԥcrübԥlԥrin aparılması.

Hesablama formulası üzrԥ metallarda qazların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Vakuummetr

vasitԥsi ilԥ vakuumun ölçülmԥsi. Şüşԥ vԥ kvars mԥmulatlarının tԥmizlԥnilԥ yuyulması.

Tökülmüş civԥnin yığılması. Süzmԥ, mexaniki vԥ sublimasiya üsulları ilԥ civԥnin

tԥmizlԥnmԥsi.

Bilmԥlidir: ԥvvԥlcԥdԥn boşaldan (forvakuum), yüksԥk vakuumlu (diffuz) nasosların,

civԥ manometrlԥrinin iş prinsipini; oksigenin vԥ hidrogenin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi

metodlarının qısa xarakteristikasını; qazların metalların xüsusiyyԥtlԥrinԥ tԥsirini;

vakuum-isitmԥ metodunun fiziki-kimyԥvi ԥsaslarını; qazların analiz metodlarını; aşağı

temperaturlu kondensasiya metodunun kimyԥvi ԥsaslarını; müqavimԥt elektrik peçinin

quruluşunu; kimya reaktivlԥri, civԥ vԥ maye azotla işlԥmԥ qaydalarını; şüşԥdԥn civԥ-

vakuum qurğularında işlԥmԥk üzrԥ tԥlimatları.

231. Metallarda qazların tԥhlili üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Vakuum-ԥridilmԥ, kütlԥ-spektral vԥ xromatoqrafiya metodları ilԥ müxtԥlif qurğularda

metallardakı qazların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. øzotop metodu ilԥ analiz aparıldıqda

nümunԥlԥrin kütlԥlԥrinin seçilmԥsi. øzotop mübadilԥsinin keçirilmԥsi. Kütlԥ-

spektrometrin qoşulması vԥ ona sürԥt verilmԥsi. Kütlԥ-spektrometrdԥ vԥ

xromotoqrafda sonradan analiz etmԥk üçün qazların yığılması. Vakuum qurğularında

sızmaların aşkar olunması. Civԥnin kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi.

Bilmԥlidir: vakuum-ԥridilmԥ qurğularının, xromatoqrafların, qabaqcadan boşaldan

(forvakuum), yüksԥk vakuumlu (diffuziya) nasoslarının quruluşunu; ionlaşdırıcı vԥ

maqnit boşaldıcı manometrlԥrdԥn istifadԥ etmԥ qaydalarını; vakuum-ԥridilmԥ

metodunun vԥ xromatoqrafiyanın fiziki-kimyԥvi ԥsaslarını; müxtԥlif izotopların

xassԥlԥrini; izotopla durultma metodunu; yüksԥktezlikli induksion isitmԥnin fiziki

ԥsaslarını; ԥsas metalların ԥrimԥ temperaturunu; metallardan çıxan qazların metal

sublimasiyası mԥhsulları ilԥ udulma üsullarını; sublimasiya mԥhsulları ilԥ mübarizԥ

metodlarını; metallarda qazları analiz etmԥk üçün izotoplu metaldan istifadԥ; şüşԥ,

civԥ, sürtkü materialı, yağın vԥ s. vakuum materiallarının xassԥlԥrini; vakuumun

ölçülmԥsinin fiziki ԥsaslarını.

232. Metallarda qazların tԥhlili üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Vakuum-ԥridilmԥ metodu ilԥ metallarda qazların qeyri-standart üsulla

müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Kütlԥ-spektrometri, xromatoqrafı tԥtbiq etmԥklԥ eyni vaxtda bir

neçԥ qazın tԥrkibinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Vakuum-ԥridilmԥ qurğularında

müԥyyԥnlԥşdirilmԥ sԥhvlԥrinin qiymԥtlԥndirilmԥsi. Analiz şԥrtlԥrinin-temperaturun,

analizin aparılma uzunluğunun vԥ s. seçilmԥsi. øzotop vԥ xromatoqrafik zirvԥlԥrin

ölçülmԥsi. Ölçmԥ nԥticԥlԥrinin yazılıb işlԥnilmԥsi. Kütlԥ-spektrometrin ölçmԥlԥr

aparılmasına hazırlanması - vakuum sistemlԥrindԥ lazımi vakuumun yaradılması,

blokların qızdırılması, güclԥndiricilԥrin sazlanması. Analiz edilԥn qazın izotop

tԥrkibinin hesablanması. Analiz edilԥn nümunԥdԥ qazın miqdarının hesablanması.

Qazların kütlԥ-spektrometrdԥ izotop analizi. Fon zirvԥlԥrinin açılması. Kütlԥ-

spektrometrlԥrdԥ qaz qatışıqlarında qazların kԥmiyyԥtcԥ müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi.

Bilmԥlidir: ionlaşdırıcı vԥ maqnitboşaldıcı manometrlԥri olan vakuummetrlԥrin,

xromatoqrafik kolonkaların, PH-metrlԥrin-detektorların iş prinsipini; qazlarla

metalların bir-birinԥ tԥsirinin ԥsas qanunauyğunluqlarını; sorbsiya vԥ hԥll olunmanın

ԥsas prinsiplԥrini; radioaktiv vԥ sabit izotopları; elektronikanın ԥsaslarını; izotopla

durultmaq (izotop qatmaq) metodunun mahiyyԥtini, ondan metallarda qazları analiz

etmԥk üçün istifadԥ edilmԥsini; vakuum ölçülmԥsinin fiziki ԥsaslarını; kütlԥ-

spektrometriyanın fiziki ԥsaslarını; vakuum gigiyenasını; kütlԥ-spektrometrdԥ işlԥmԥ

qaydalarını; vakuum-ԥridilmԥ qurğularında bir neçԥ qazın miqdarının eyni vaxtda

müԥyyԥnlԥşdirilmԥsinin xüsusiyyԥtlԥrini; sԥhvlԥrin (xԥtaların) tapılması metodlarını.

233. Metallarda qazların tԥhlili üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Etalonlu qaz qatışıqlarının tԥrtilԥ edilmԥsi. Xromatoqrafın, kütlԥ-spektrometrin civԥ,

karbon oksidi, azot, hidrogen vԥ etalonlu qaz qatışıqları üzrԥ sazlanması. Kütlԥ-

spektrometrdԥ sızmanın aşkarlanması vԥ onun aradan qaldırılması. Qaz qatışığının

tԥrkibinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. øzotopla durultmaq metodu ilԥ qazı metallarda

müԥyyԥnlԥşdirmԥk üçün istifadԥ olunan dozalaşdırıcının hazırlanması. Dԥrԥcԥlԥrԥ

bölmԥk üçün qaz qatışıqlarının hazırlanması. Qazların kömԥyi ilԥ kütlԥ-spektrometrin

vԥ xromatoqrafların dԥrԥcԥlԥrԥ bölünmԥsi. Dozalaşdırıcı nümunԥlԥrdԥ kütlԥ vԥ atom

faizlԥrinin hesablanması. Vakuum sistemlԥrinin hԥcmlԥrini kalibrlԥmԥ. Xidmԥt

olunan avadanlığın cari tԥmiri.

Bilmԥlidir: kütlԥ-spektrometrin blok sxemini; analiz edilԥn qazın buraxma sistemini,

ionların mԥnbԥyini, maqnit analizatorunu, ionların qԥbuledicisini, ölçü sistemini,

yüksԥk vakuumun alınma vԥ ölçülmԥ sistemini; kütlԥ-spektrometrlԥrdԥ qazların

izotop vԥ ümumi analizini; izotopların ayrılma metodlarını; metalşünaslığın ԥsaslarını;

oksigen-metal sistemini; hidrogen-metal sistemini, azot-metal sistemini, qazların

metalların xassԥlԥrinԥ tԥsirini; metallarda qazların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi metodlarını;

metallarda oksidlԥrin bԥrpa edilmԥsi metodlarını vԥ temperaturunu; nitritlԥrin istiliklԥ

parçalanması, nitritlԥrin karbonla ayrılmasını; sızmaları tapmaq vԥ lԥğv etmԥk

metodlarını.

Orta ixtisas tԥhsili tԥlԥb olunur.

234. Mexaniki belin motorçusu

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Mexaniki belԥ xidmԥt. Yüklԥrin boşaldılması zamanı mexaniki belin fasilԥsiz işinin

tԥmin edilmԥsi. Mexaniki belin nasazlığının aşkar edilmԥsi vԥ aradan qaldırılması.

Emal olunan materialların növündԥn asılı olaraq aqreqatın işinin tԥnzimlԥnmԥsi.

Elektrik motorlarının qurulması vԥ mԥrkԥzlԥşdirilmԥsi. Elektrik güc xԥtlԥrinin montajı

vԥ demontajı. Mexaniki belin cari tԥmirinin aparılması.

Bilmԥlidir: mexaniki belin vԥ kömԥkçi mexanizmlԥrin quruluşunu; materialların

yüklԥnib-boşaldılması vԥ yer dԥyişmԥsi zamanı siqnalizasiya metodunu vԥ qaydasını;

elektrik quraşdırma işlԥrindԥ elementar mԥlumatları; trosun birlԥşdirilmԥsi üsullarını.

235. Mexaniklԥşdirilmiş vԥ avtomatlaşdırılmış anbarların operatoru

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Konveyer, bucurqad, elektro vԥ avtoarabacıqlar, qaldırıcı bloklar vԥ digԥr analoji

qaldırıcı-nԥqliyyat mexanizmi vԥ lԥvazimatlardan istifadԥ etmԥklԥ anbarda, bazada,

vaqonlarda, gԥmi vԥ avtomobillԥrdԥ. konteyner meydançalarında, soyuducu

kameralarda komplektlԥşdirici vԥ qablaşdırıcı sahԥlԥrdԥ müxtԥlif növ yüklԥrin

yüklԥmԥ, boşaltma, nԥql etdirmԥ vԥ anbardaxili emal işlԥrinin növlԥşdirilmԥsi,

aparılması, yerdԥyişmԥsi vԥ bԥrabԥr paylanılmasının yerinԥ yetirilmԥsi. Daha yüksԥk

ixtisaslı operatorun rԥhbԥrliyi altında müxtԥlif növ yüklԥrin yüklԥyici, boşaldıcı,

yüktutucu mexanizm vԥ lԥvazimatlarla yüklԥnilԥ boşaldılması, yerdԥyişmԥsi vԥ

ştabelԥ yığılması. Kütlԥsi 5 t-a qԥdԥr olan müxtԥlif növ yüklԥrin yerdԥyişmԥsi,

qoyulması, bԥrkidilmԥsi vԥ arabacıq vԥ ya platformada tutma, bağlama vԥ takelaj

işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsi. Müxtԥlif növ yüklԥrin, mԥmulat, detal, yarımfabrikat,

hazır mԥhsulun möhürlԥnmԥsi, ştabellԥşdirilmԥsi, etiketlԥrin yapışdırılması üzrԥ

müxtԥlif markirovka edici vԥsait vԥ avadanlıqlardan istifadԥ etmԥklԥ markirovkası.

Qԥlԥvi, turşu, ԥridici vԥ su qatışıqlarının qԥbulu, qablara süzülmԥsi vԥ doldurulması.

Mexanizmlԥrin kömԥyi ilԥ yarımfabrikat vԥ hazır mԥhsulların çԥkililԥ qablaşdırılması.

Qaldırıcı mexanizmlԥrin kömԥyi ilԥ mԥmulat, detal vԥ mԥhsulun qablaşdırıcı maşına

qoyulması vԥ texniki şԥrtlԥrԥ uyğun olaraq müxtԥlif taralara qablaşdırılması.

Bilmԥlidir: qaldırıcı-nԥqliyyat vasitԥlԥrinin mexanizmlԥrini, tԥrԥzidԥn istifadԥ edԥrԥk

yüklԥrin yüklԥnmԥsi, boşaldılması, nԥql etdirilmԥsi vԥ boşaldılması qaydalarını vԥ

anbardaxili emalı prosesini, onların quruluşunu; yüklԥrin yüklԥnmԥsi vԥ boşaldılması

zamanı şԥrti siqnalizasiyanı; üstü açıq hԥrԥkԥt heyԥtinԥ, avtomobilԥ, gԥmiyԥ vԥ

soyuducu kameraya yüklԥmԥ zamanı yüklԥrin yol verilԥn ölçülԥrini; anbarların

yerlԥşmԥsini vԥ yüklԥrin yüklԥnilԥ boşaldılma yerini; strop vԥ takelaj vasitԥlԥrindԥn

istifadԥ qaydalarını; çԥkilԥsi yüklԥrin çeşidini, növünü vԥ assortimentini; yüklԥrin

saxlanılması qaydasını, qablaşdırma, qurulma vԥ ştabellԥşdirilmԥ üsullarını; yüklԥrin

şifrini vԥ markirovka zamanı şԥrti işarԥlԥrini; yarımfabrikat vԥ hazır mԥhsulların

çԥkililԥ bükülmԥsi, dozalaşdırılması qaydalarını; maye mԥhsulların qԥbulu, süzülmԥsi

vԥ qablara doldurulmasının norma vԥ qaydalarını.

236. Mexaniklԥşdirilmiş vԥ avtomatlaşdırılmış anbarların operatoru

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Yükgötürmԥ qabiliyyԥti 15 t-a qԥdԥr olan körpülü, 5 t-a qԥdԥr olan eşşԥkli, daşıyıcı

kranlardan, kran-blok, akkumulyatorlu yüklԥyicilԥr, mexaniki bel, eynitipli avtomobil

yüklԥyicilԥrindԥn istifadԥ edԥrԥk anbar, baza, vaqon, gԥmi, avtomobil, konteyner

meydançalarında vԥ komplektlԥşdirmԥ vԥ qablaşdırma sahԥlԥrindԥ müxtԥlif növ

yüklԥrin yüklԥnib-boşaldılması, nԥql etdirilmԥsi vԥ anbardaxili emalı. Kütlԥsi 5-dԥn

25 t-a qԥdԥr olan müxtԥlif yüklԥrin arabacıqlarda vԥ platformalarda yerdԥyişmԥsi: øş

prosesindԥ yüklԥrin, bortların vԥ qapıların bağlanılması ilԥ vaqonların itԥlԥnmԥsi vԥ

daşınması. Neft vԥ kimyԥvi mԥhsulların qԥbulu, qablara süzülmԥsi vԥ doldurulması.

Yükgötürmԥ qabiliyyԥti 1 t-a qԥdԥr olan stellajlı kran-ştabellԥrlԥ müxtԥlif yüklԥrin

stellaja qoyulub çıxarılması, yüklԥmԥ meydançalarına gԥtirilmԥsi vԥ onların

konteyner, paket vԥ altlıqlara qoyulması. Nasaz avadanlıq, alԥt vԥ cihazlar üzrԥ defekt

cԥdvԥllԥrinin tԥrtilԥ edilmԥsi.

Bilmԥlidir: qaldırıcı kranların vԥ onların mexanizmlԥrinin quruluşu vԥ istismarı

qaydalarını; körpülü, eşşԥkli vԥ daşıyıcı kranlardan, kran-bloklardan, akkumulyatorlu

yüklԥyici mexanikikürԥcik, birtipli avtomobil yüklԥyicilԥri vԥ yüktutucu vasitԥlԥrdԥn

istifadԥ etmԥklԥ yüklԥrin anbardaxili yüklԥnilԥ boşaldılması, nԥql edilmԥsi vԥ

texnoloji prosesini; yüklԥrin yerdԥyişmԥsi vԥ qurulması üçün texnoloji vasitԥlԥrdԥn

istifadԥ qaydalarını; süzülüb doldurulan mԥhsulların ԥsas fiziki-kimyԥvi

xüsusiyyԥtlԥrini; mԥhsulların stellaja yüklԥnmԥsi qaydasını.

237. Mexaniklԥşdirilmiş vԥ avtomatlaşdırılmış anbarların operatoru

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Yükgötürmԥ qabiliyyԥti 15 t-dan yuxarı olan körpülü kranlardan, yükgötürmԥ

qabiliyyԥti 5 t-dan 25 t-a qԥdԥr olan eşşԥkli kranlardan, tırtıllı, pnevmotԥkԥrli

kranlardan, traktor, avtomobil vԥ vaqon yüklԥyicilԥrindԥn, müxtԥlif növ yüktutma

vasitԥlԥrindԥn, portdaxili nԥqliyyat maşınlarından istifadԥ etmԥklԥ anbarlarda,

bazalarda, vaqonlarda, soyuducu kameralarda, gԥmilԥrdԥ, avtomobillԥrdԥ, konteyner

meydançalarında, komplektlԥşdirmԥ vԥ qablaşdırma sahԥlԥrindԥ müxtԥlif növ

yüklԥrin yüklԥnib-boşaldılması vԥ anbardaxili emalı.

Vaqonlardan sԥpԥlԥnԥn vԥ qalaqlanan yüklԥrin boşaldılmasında maşın vԥ mexaniki

qurğuların idarԥ edilmԥsi. Avtomobil, dԥmiryolu, çay vԥ dԥniz sement daşıyıcılarını

dolduran müxtԥlif mexanizmlԥrin idarԥ edilmԥsi. Sԥpԥlԥnԥn vԥ qalaqlanan yüklԥrin

qԥbulu, çԥkilmԥsi vԥ anbar, baza vԥ stansiyalarda vaqon vԥ avtomobillԥrԥ yüklԥnilԥ

göndԥrilmԥsi prosesinin ԥl rejimindԥ işlԥyԥn idarԥ pultundan aparılması. Kütlԥsi 25 t-

dan artıq olan yüklԥrin daşınması, qoyulması, bԥrkidilmԥsi, arabacıq vԥ platformada

qurulması üzrԥ stropla tutma, bağlama vԥ takelaj işlԥrinin aparılması. Anbar

konveyerinin idarԥ edilmԥsi. Sarı, qırmızı fosforun, sıxılmış karbohidrogenin vԥ

toksiki maddԥlԥrin qԥbulu, tutumlara süzülmԥsi vԥ doldurulması. Stellajlara yüklԥyici

vԥ digԥr nԥqliyyat vasitԥlԥrinin qoyulması vԥ çıxarılması vԥ yüklԥrin stellajlardan

istehsal sahԥlԥrinԥ çatdırılması; yükgötürmԥ qabiliyyԥti 1 t-dan yuxarı olan stellajlı

kran-ştabellԥrin idarԥ olunması.

Bilmԥlidir: xidmԥt edilԥn körpülü, eşşԥkli, tırtıllı vԥ pnevmotԥkԥrli kranlardan,

traktor, avtomobil yüklԥyicilԥrindԥn, avtomobil vԥ vaqon boşaldıcılarından istifadԥ

etmԥklԥ anbardaxili yüklԥrin yüklԥnmԥsi, boşaldılması, nԥql etdirilmԥsi qaydalarını vԥ

texnoloji prosesini; avtomat vԥ idarԥ pultunun istismar qaydasını vԥ onların

quruluşunu; ağır yüklԥrin stropla tutma üsullarını vԥ takelaj vasitԥlԥrindԥn istifadԥ

qaydalarını; süzülԥn fosfor, sıxılmış karbo-hidrogen vԥ toksiki maddԥlԥrlԥ rԥftar

qaydasını; xarici görkԥminԥ ԥsasԥn kütlԥnin müԥyyԥn edilmԥsi üsullarını; stellajların

yüklԥnmԥsinԥ qoyulan texniki tԥlԥblԥri; xidmԥt edilԥn istehsal sahԥlԥrinin

yerlԥşmԥsini.

238. Mexaniklԥşdirilmiş vԥ avtomatlaşdırılmış anbarların operatoru

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Yükgötürmԥ qabiliyyԥti 25 t-dan artıq olan eşşԥk kranlardan istifadԥ etmԥklԥ anbar,

baza, vaqon, avtomobil vԥ gԥmilԥrdԥ, konteyner meydançaları, komplektlԥşdirmԥ vԥ

qablaşdırma sahԥlԥrindԥ müxtԥlif növ yüklԥrin yüklԥnib-boşaldılması, nԥql etdirilmԥsi

vԥ daxili emalı. Sԥpԥlԥnԥn vԥ qalaqlanan yüklԥrin avtomatik rejimdԥ işlԥyԥn idarԥ

pultundan qԥbulu, çԥkilmԥsi vԥ vaqon vԥ avtomobillԥrԥ yüklԥnmԥsi prosesinin

aparılması. Müxtԥlif növ yüklԥrin anbara daxil olması vԥ bԥrabԥr paylanılmasının

avtomatika vԥ nԥzarԥt-ölçü cihazları vasitԥsi ilԥ müşahidԥsi, nԥzarԥti vԥ

tԥnzimlԥnmԥsi. Yüklԥrin qԥbul bunkerlԥrinԥ verilmԥsinԥ, onların doldurulmasına, boş

vԥ dolu vaqon vԥ avtomobillԥrin çԥkilmԥsinԥ, onların yüklԥ doldurulmasına nԥzarԥt.

Yüklԥrin dövlԥt standartlarına uyğunluğuna nԥzarԥt etmԥk. Qԥbul, nԥqletdirmԥ vԥ

göndԥrilmԥ proseslԥrini aparan anbar fԥhlԥlԥrinԥ, rԥhbԥrlik etmԥk. Tԥtbiq edilԥn

avtomatika sisteminin sazlanması.

Bilmԥlidir: yüklԥrin saxlanıldığı anbarlarda yüklԥnib-boşaldıcı avadanlıqların

quruluşunu vԥ sxemini; avtomatika, nԥzarԥt-ölçü cihazlarının tԥyinatını, quruluşunu

vԥ xüsusiyyԥtlԥrini; yüklԥrin yüklԥnmԥsi, çԥkilmԥsi, uçotu vԥ nԥql etdirilmԥsinin

qayda vԥ üsullarını, dövlԥt standartlarının tԥlԥblԥrini, avtomatika sisteminin

sazlanması qaydası vԥ üsullarını.

239. Nasos qurğularının maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Saatda cԥmi 1000 kub metrԥ qԥdԥr su, turşu, qԥlԥvi vԥ digԥr qatı olmayan maye vuran

porşenli vԥ mԥrkԥzdԥnqaçma nasosları ilԥ tԥchiz edilmiş nasos qurğularına vԥ saatda

50 t-a qԥdԥr neft, mazut, qatran vԥ digԥr qatı maye ötürԥn nasos qurğularına xidmԥt.

Hԥr bir nasosu saatda 100 kub metr ötürԥn iynԥ filtrli qurğulara vԥ tikinti

meydançalarında vԥ sԥhra şԥraitindԥ yerlԥşԥn nasos aqreqatlarına vԥ nasoslara xidmԥt.

Saatda cԥmi 6000 kub metrԥ qԥdԥr metanlı hava qarışığı ötürԥn kömür şaxtalarının

deqazlaşdırılması üzrԥ vakuum-nasos qurğularına xidmԥt. Qazın ölçülmԥsi. Suyun vԥ

vurulan digԥr mayelԥrin tԥnzimlԥnmԥsi. Neft vԥ mazutun çԥn vԥ baklardan süzülmԥsi

vԥ vurulması. Maye yanacağının süzülmԥsi zamanı qızdırılması vԥ onun saxlanılma

vԥ ya tԥlԥbat yerinԥ verilmԥsi. Neft magistrallarının üfürülmԥsi. Filtrlԥrin vԥziyyԥtinԥ

vԥ onların tԥmizlԥnmԥsinԥ nԥzarԥt. Avadanlıqların işindԥ olan nasazlıqların

aşkarlanması vԥ aradan qaldırılması, qurğuların işi haqqında jurnalda qeydlԥrin

aparılması. Avadanlıqların cari tԥmiri vԥ daha mürԥkkԥb tԥmir işlԥrinin yerinԥ

yetirilmԥsi.

Bilmԥlidir: mԥrkԥzdԥnqaçma, porşenli vԥ digԥr nasos qurğuları avadanlıqlarının iş

prinsipini; suyun, neftin vԥ vurulan digԥr mayelԥrin vԥ qazın fiziki vԥ kimyԥvi

xüsusiyyԥtini; onların yüklԥnmԥsini; nasos qurğularının kommunikasiya sxemini;

bԥrkidici armaturun vԥ qoruyucu qurğuların yerlԥşmԥsini; nasos qurğularının işindԥ

olan nasazlıqların aradan qaldırılması yollarını; qrinel şԥbԥkԥsinԥ xidmԥt qaydalarını;

yağların növü vԥ markasını; qurğuların yağlanma sistemini.

240. Nasos qurğularının maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Saatda cԥmi 1000-dԥn 3000 kub metrԥ qԥdԥr su, pulpa vԥ digԥr qatı olmayan mayelԥr

ötürԥn porşenli vԥ mԥrkԥzdԥnqaçma nasosları ilԥ tԥchiz edilmiş nasos qurğularına vԥ

saatda cԥmi 50 t-dan yuxarı neft, mazut, qatran vԥ digԥr qatı mayelԥr vuran nasos

qurğularına xidmԥt. Sahԥ şԥraitindԥ tikinti meydançalarında hԥr biri saatda 100-dԥn

1000 kub metrԥ qԥdԥr su vuran nasos vԥ ya nasoslu aqreqatlara vԥ hԥr bir nasosu

saatda 100-dԥn 600 kub metrԥ qԥdԥr vuran iynԥ filtrli qurğulara xidmԥt. Saatda cԥmi

6000 kub metrdԥn 18000 kub metrԥ qԥdԥr metanlı hava qarışığı ötürԥn kömür

şaxtalarının deqazlaşdırılması üzrԥ vakuum-nasos qurğularına xidmԥt. Mühԥrrik vԥ

nasosların işԥ salınması vԥ dayandırılması, su vԥ ötürülԥn digԥr mayelԥrin verilԥn

tԥzyiqinin saxlanılması vԥ borukԥmԥrlԥrinin xidmԥt edilԥn sahԥlԥrinin nasos,

mühԥrrik vԥ armaturunun fasilԥsiz işinԥ nԥzarԥt. Qurğu avadanlıqların işindԥki

nasazlıqların aşkar edilmԥsi vԥ aradan qaldırılması. Qurğunun işi haqqında texniki

uçot vԥ hesabatın aparılması. Nasos avadanlığının cari tԥmirinin yerinԥ yetirilmԥsi,

orta vԥ ԥsaslı tԥmirdԥ iştirak etmԥk.

Bilmԥlidir: suyun, maye yanacağın vԥ digԥr mayelԥrin vurulması üzrԥ porşenli vԥ

mԥrkԥzdԥnqaçma nasoslarının quruluşunu; hava kԥmԥrlԥrinin, sovurucuların vԥ sıxıcı

kompressorların vԥ tԥmizlԥyici qurğuların sxemini; klinket vԥ filtrlԥrin

konstruksiyasını; elektrotexnika, hidravlika vԥ mexanika üzrԥ elementar mԥlumatları;

avadanlıqların işindԥ olan nasazlıqların aşkar edilmԥsi vԥ qԥzaların aradan

qaldırılması üsullarını; nԥzarԥt-ölçü cihazlarının tԥyinatını vԥ tԥtbiqi şԥraitini;

avadanlıqların işinin uçotu vԥ aparılması qaydasını.

241. Nasos qurğularının maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Müxtԥlif sistemli nasos vԥ boru nasosları ilԥ tԥchiz edilmiş, saatda cԥmi 3000-dԥn

15000 kub metrԥ, qԥdԥr su, pulpa vԥ digԥr qatı olmayan mayelԥr ötürԥn nasos

qurğularına xidmԥt. Mühԥrrik vԥ nasosların işԥ salınması, iş rejiminin tԥnzimlԥnmԥsi

vԥ dayandırılması. Sahԥ şԥraitindԥ tikinti vԥ sԥnaye meydançalarında hԥr biri saatda

1000-dԥn 3000 kub metrԥ qԥdԥr su ötürԥn nasos vԥ nasoslu aqreqatlara vԥ hԥr biri

saatda 600 kub metrdԥn artıq ötürԥn vakuumlu nasos vԥ iynԥfiltrli qurğulara xidmԥt.

østehsal gücü 18000 kub metrdԥn yuxarı metanlı hava qarışığı olan kömür şaxtaların

deqazlaşması üzrԥ vakuum-nasos qurğularına xidmԥt. Xidmԥt edilԥn sahԥ şԥbԥkԥsindԥ

verilԥn su vԥ pulpun lazımi tԥzyiqlԥ tԥmin edilmԥsi. Nasos qurğuları avadanlığının

işindԥki nasazlıqların aşkar edilmԥsi vԥ onların aradan qaldırılması.

Bilmԥlidir: müxtԥlif sistemli mԥrkԥzdԥnqaçma, porşenli vԥ vakuum nasoslarının vԥ

boru nasoslarının konstruksiyasını; elektrotexnika, hidravlika, mexanika üzrԥ ԥsas

mԥlumatları; avankamera, borukԥmԥri, tor, quyu vԥ nԥzarԥt-ölçü cihazlarının

quruluşunu vԥ yerlԥşmԥsini; bütün nasos qurğuları avadanlığının işԥ salınması vԥ

dayandırılması qaydalarını; avadanlığın işindԥki nasazlıqların aşkar edilmԥsi vԥ

aradan qaldırılması üsullarını.

242. Nasos qurğularının maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Müxtԥlif sistemli nasos vԥ boru nasoslarla tԥchiz edilmiş, saatda 5000-7000 kub metrԥ

qԥdԥr su vԥ pulpa ötürԥn güclü nasos qurğularına xidmԥt. Sahԥ şԥraitindԥ vԥ texniki

meydançalarda saatda 3000 kub metr su vuran nasos vԥ nasoslu aqreqatlara xidmԥt.

Nasosların, mühԥrriklԥrin, armatur vԥ boru kԥmԥrlԥrinin fasilԥsiz işinin tԥmin

edilmԥsinԥ vԥ suyun tԥzyiqinԥ nԥzarԥt. Dövr edԥn suyun soyudulması üçün qradirnԥ

xidmԥt. Nasosların, su qurğularının, nԥzarԥt cihazlarının, avtomatların vԥ qoruyucu

qurğuların tԥnzimlԥnmԥsi vԥ onlara baxış. Nasos qurğularının işindԥki nasazlıqların

müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi vԥ onların aradan qaldırılması.

Bilmԥlidir: müxtԥlif növlü mühԥrrik, nasos vԥ boru nasoslarla tԥchiz edilmiş yüksԥk

güclü nasos qurğularının quruluşunu vԥ konstruksiyasını; avankamer, quyu, boru

kԥmԥrlԥri vԥ filtrlԥrin konstruksiyası vԥ yerlԥşmԥ sxemini; xidmԥt edilԥn sahԥnin su

tԥchizatının qrafikini.

6-cı dԥrԥcԥ: saatda 7000 kub metrdԥn yuxarı su, pulpa vԥ qeyri-özlü maddԥ ötürԥn

nasos qurğularına xidmԥt.

243. Nümunԥ seçilԥ götürԥn

İşin xüsusiyyΩti.

1-ci dərəcə

Filiz, metal, xammal, yarımfabrikat, hazır mԥhsul, qatışıqlar, neft mԥhsulları, bԥrk

mineral yanacaq, tikinti materialları vԥ sairdԥn nümunԥ götürԥnin kömԥyi ilԥ, ԥl ilԥ vԥ

ya xüsusi vasitԥlԥrlԥ nümunԥnin seçilmԥsi vԥ hazırlanması. Laborantın rԥhbԥrliyi ilԥ

tԥhlilin, yoxlanılmanın vԥ mexaniki sınağın aparılması. Nümunԥlԥrin qablaşdırılması

vԥ etiketlԥ tԥrtibatı, onların laboratoriyaya gԥtirilmԥsinin tԥmin edilmԥsi. Nümunԥ

götürmԥk üçün istifadԥ edilԥn qabın yuyulub saxlanılması. Götürülԥn nümunԥlԥrin

uçotunun aparılması.

Bilmԥlidir: müxtԥlif anbar vԥ istehsalat şԥraitindԥ nümunԥ götürülmԥsi qaydası vԥ

üsullarını; nümunԥ üçün götürülԥn material, xammal vԥ hazır mԥhsulun

xüsusiyyԥtlԥrini; nümunԥnin keyfiyyԥtinԥ qoyulan tԥlԥblԥri; nümunԥ götürԥnin

quruluşunu.

244. Nümunԥ seçilԥ götürԥn

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Aqressiv vԥ ya zԥhԥrli maddԥlԥrdԥn nümunԥ götürԥnin kömԥyi ilԥ vԥ ya tԥzyiq vԥ

vakuum altında yerlԥşԥn respirator vԥ aparatlardan istifadԥ etmԥklԥ nümunԥlԥrin

seçililԥ götürülmԥsi. Trixinellez üçün nümunԥnin götürülmԥsi. Nümunԥlԥrin

çԥkilmԥsi, ölçülmԥsi, daşınması, paketlԥr üzrԥ paylanması. Orta nümunԥnin

hazırlanması. Bԥrk mineral yanacağın seçilmԥsi vԥ hazırlanması zamanı nümunԥ

götürücü vԥ nümunԥ hazırlayıcı maşınların işinԥ nԥzarԥt etmԥk. Nümunԥlԥrin

bölünmԥsi vԥ tԥbԥqԥlԥnmԥsi. Seçililԥ götürülmüş vԥ hazırlanmış nümunԥlԥrin

uçotunun aparılması vԥ müvafiq aktların tԥrtilԥ edilmԥsi. Xidmԥt edilԥn maşın vԥ

mexanizmlԥrin tԥmirindԥ iştirak etmԥk.

Bilmԥlidir: nümunԥ götürücü vԥ nümunԥ bölüşdürücü maşın vԥ mexanizmlԥrin

quruluşunu vԥ hԥrԥkԥt prinsipini; aqressiv vԥ zԥhԥrli maddԥlԥrin nümunԥlԥrinin tԥzyiq

vԥ vakuum altında olan aparatlardan götürülmԥsi qaydası vԥ üsullarını; nümunԥlԥrin

hazırlanması üsullarını; zԥhԥrli vԥ yanacaq maddԥlԥrdԥn istifadԥ qaydalarını.

245. Nümunԥ seçilԥ götürԥn

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Domna sobalarının koloşnikinin radiusu üzrԥ qaz nümunԥsinin götürülmԥsi. Domna

sobalarının şaxtalarından qaz nümunԥsinin götürülmԥsi üçün dԥlik vԥ gözlüklԥrin

tԥmizlԥnmԥsi. Şaxtanın müxtԥlif sԥthlԥrindԥ vԥ domna sobasının aşağı hissԥsindԥ

temperaturun vԥ tԥzyiqin ölçülmԥsi. Furma zonasında temperaturun

müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi vԥ furmalar üzrԥ hava sԥrfinin ölçülmԥsi. Çuqun vԥ şlak

nümunԥlԥrinin seçililԥ götürülmԥsi. Nümunԥ götürülmԥsi üçün avadanlığın sazlığının

yoxlanılması.

Bilmԥlidir: domna sobalarının quruluşunu; çuqunun ԥridilmԥ prosesinin ԥsaslarını;

qaz, çuqun vԥ şlakın kimyԥvi vԥ fiziki xüsusiyyԥtlԥrini; temperatur vԥ tԥzyiqin

sobalarda ölçülmԥsi üçün işlԥdilԥn cihazların quruluşunu; qaz, çuqun vԥ şlak

nümunԥlԥrinin seçililԥ götürülmԥsi qaydasını; oksigen aparatlarında iş qaydasını vԥ

aparatların quruluşunu.

246. Ossilloqraflaşdırma vԥ tenzometrlԥşmԥ operatoru

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Tenzodatçiklԥrin konstruksiyaya yapışdırılması. øş vaxtı lazım olan qeyri-mürԥkkԥb

lԥvazimatların hazırlanması. Sınaq sxemlԥrinin quraşdırılması vԥ daha yüksԥk ixtisaslı

operatorun rԥhbԥrliyi altında ossilloqrafiya vԥ tenzometriya üçün cihazların

sazlanması. Naqilli tenzodatçiklԥrin termik emalı. Resept üzrԥ aydınlaşdırıcının

hazırlanması.

Bilmԥlidir: işıqşüalı ossilloqraflarla, tenzodatçiklԥrdԥ iş qaydalarını; tenzodatçiklԥrin

tipini vԥ xüsusiyyԥtlԥrini; elektrotexnikanın ԥsaslarını; müxtԥlif sınaqların

siniflԥşdirilmԥsini; fotosԥnԥdlԥr haqqında ԥsas mԥlumatları vԥ emalı üsullarını.

247. Ossilloqraflaşdırma vԥ tenzometrlԥşmԥ operatoru

İşin xüsusiyyΩti

3-cü dərəcə

Tenzodatçiklԥrin kömԥyi ilԥ konstruksiyalarda cԥrԥyanın ossilloqraflaşdırılması.

Ossilloqramların şifrinin açılması. Sınaq sxemlԥrinin quraşdırılması vԥ ossilloqrafiya

vԥ tenzometriya üçün cihazların sazlanması. Ossilloqrafiya vԥ tenzometriya

cihazlarının sınağa hazırlanması. Tenzodatçiklԥrin müqavimԥt vԥ tenzohԥssaslıq üzrԥ

seçilmԥsi, göstԥricilԥrin çıxarılması. Cihazların xırda tԥmiri.

Bilmԥlidir: ossilloqrafiya vԥ tenzometriya cihazlarının struktur sxemini; metal vԥ

ԥrintilԥrin mexaniki xüsusiyyԥtlԥrini; cihazların texniki göstԥricilԥrini; mexaniki

gԥrginliyin sınaq metodikasını.

248. Ossilloqraflaşdırma vԥ tenzometrlԥşmԥ operatoru

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Ossilloqrafiya vԥ tenzometriya üçün cihazların seçilmԥsi. øş rejiminin seçilmԥsi vԥ

cihazların sazlanması. Bütün sxemin iş qabiliyyԥtinin yoxlanılması. Aşağı vԥ yüksԥk

temperaturlarda detalların gԥrginliyinin ölçülmԥsi. Gԥrginlik diaqramının qurulması.

østifadԥ olunan cihazların tԥmiri. Tenzometrlԥrin yerinin çԥkilmԥsi üçün qurğuların

hazırlanması. Ossilloqramların foto emalı.

Bilmԥlidir: ossilloqrafiya vԥ tenzometriya cihazlarının prinsipial sxemini vԥ sazlama

qaydalarını; materialların müqavimԥti vԥ radiotexnika haqqında ԥsas mԥlumatları;

tenzometrik sınaqların yekununun emalı; xԥtaların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi üsulları vԥ

qaydalarını.

249. Pirometrist

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Daşına bilԥn pirometrik vԥ nԥzarԥt-ölçü cihazlarının kömԥyi ilԥ ԥridici, qızdırıcı vԥ

quruducu sobalarda, hԥmçinin metalın buraxılması vԥ tökülmԥsi zamanı temperaturun

müԥyyԥn edilmԥsi. Temperatur ölçülԥrinin vԥ verilmiş texnoloji rejimdԥn

kԥnarlaşmaların qeydiyyatı. Cihazların tԥnzimlԥnmԥsi vԥ termobuxar qatının yanmış

hissԥsinin dԥyişdirilmԥsi. Cԥdvԥllԥrin kömԥyi ilԥ temperaturun ölçülԥrinin bir

şkaladan başqa şkalaya keçirilmԥsi.

Bilmԥlidir: daşına bilԥn pirometrik cihazların iş prinsipini; pirometrik vԥ nԥzarԥt-ölçü

cihazlarının tԥyinatını vԥ tԥtbiqi şԥrtlԥrini; ԥridici, qızdırıcı vԥ quruducu sobaların

texnoloji temperatur rejimini; maye metalın tökülmԥsinin başlanma vԥ qurtarma

temperaturunu; müşahidԥ yekunlarının vԥ temperaturunun qeydiyyatı qaydalarını;

temperatur ölçülԥri göstԥricilԥrinin bir şkaladan başqa şkalaya verilmԥsi üçün

cԥdvԥllԥrdԥn istifadԥ qaydasını; termobuxarın yanmış qatının dԥyişdirilmԥsi

üsullarını.

250. Pirometrist

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Stasionar pirometrik vԥ nԥzarԥt-ölçü cihazları vasitԥsi ilԥ ԥridici, qızdırıcı vԥ

quruducu sobalarda temperaturun müԥyyԥn edilmԥsi. Cihazların göstԥricilԥrinin

düzgünlüyünün yoxlanılması. Möhkԥmlԥdici vannaların temperaturunun ölçülmԥsi.

Pirometrik cihazların tԥnzimlԥnmԥsi vԥ cari tԥmiri. Termobuxarın yoxlanılması.

Termobuxarın iş yerindԥ qurulması.

Bilmԥlidir: stasionar vԥ daşına bilԥn pirometrik vԥ nԥzarԥt-ölçü cihazlarının

quruluşunu vԥ iş prinsipini; pirometrlԥrdԥ nasazlıqları yaradan sԥbԥblԥrin ԥsasını vԥ

onların qarşısının alınması üsullarını; temperaturun qeyd edilmԥsi vԥ ölçülmԥsi

qaydasını; metalın ԥridilmԥsi vԥ tökülmԥsinin temperatur rejimini, termik emalını vԥ

qurudulmasını; elektrotexnika üzrԥ ümumi mԥlumatı.

251. Pirometrist

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Optik vԥ radiasiya pirometrlԥrinin kömԥyi ilԥ ԥridilmiş metalın, duzun, qaz mühitinin

vԥ sıxılmış qazın temperaturunun müԥyyԥn edilmԥsi. Pirometrik cihazların qurulması

vԥ sazlanması. Pirometrik millivoltmetrlԥrin, özüyazan cihazların, avtomatik

potensiometr vԥ körpülԥrin tԥnzimlԥyici göstԥricilԥrinin tԥnzimlԥnmԥsi vԥ nԥzarԥt.

Verilmiş mühitin temperaturunun ölçülmԥsi üçün metodun vԥ lazımi aparatların

seçilmԥsi. Pirometrik cihazların tԥmiri.

Bilmԥlidir: pirometrik cihazların kinematik vԥ elektrik sxemini; metalşünaslıq,

elektrotexnika vԥ radiotexnikanın ԥsaslarını; radiasiya pirometrlԥrindԥ istifadԥ olunan

radiolampaların, yüksԥk tezlikli generatorların vԥ elektron güclԥndiricilԥrinin

növlԥrini; xidmԥt olunan sahԥlԥrdԥ metalın, duzun vԥ qazların texnoloji

temperaturunu.

252. Radioaktiv tullantıların emalçısı

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Maye vԥ bԥrk radioaktiv tullantıların yüklԥnmԥsi üçün tutumların hazırlanması. Bԥrk

tullantılar üçün nԥzԥrdԥ tutulmuş tutumlarda lövhԥlԥrin açılması vԥ bağlanılması.

Maye tullantılar üçün rezervuarlarda lyukların açılması vԥ bağlanılması.

Tutumların sԥthlԥrinin vԥ giriş yollarının tԥmiri: asfalt-beton çԥkilmԥsi, tozun,

çirkabın, qarın vԥ s. yığılması.

Bilmԥlidir: universal vԥ xüsusi lԥvazimatın tԥyinatını vԥ istifadԥ qaydalarını;

radiasiya gigiyenası qaydalarını.

253. Radioaktiv tullantıların emalçısı

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Müxtԥlif lԥvazimatdan istifadԥ etmԥklԥ, xüsusi avtomaşınlardan bԥrk radioaktiv

tullantıların boşaldılması. Radioaktiv tullantıların boşaldılması zamanı tozlanmanın

qarşısını almaq mԥqsԥdi ilԥ su pԥrdԥsinin qoşulması. Radioaktiv tullantıların

tutumların üst qatında yerlԥşdirilmԥsi. Sement qatışığının, asfalt-bitum kütlԥsinin,

beton qarışdırıcının, hԥrԥkԥtedici qazanın kömԥyi vԥ ya ԥl ilԥ hidroizolyasiyasının

istehsalı üçün hazırlanması. Tikişlԥrin cındırla kԥlitkԥlԥnmԥsi vԥ onların sement

qatışığı vԥ ya asfalt-bitum kütlԥsi ilԥ tutulması. Doldurulmuş tutumların üst qatının

hamarlanması, bԥndlԥnmԥsi vԥ örtülmԥsi.

Bilmԥlidir: beton qarışdırıcının quruluşunu, beton vԥ asfalt-bitum qarışığının ԥsas

xüsusiyyԥtlԥrini; sement mԥhlulunun hazırlanması üsullarını vԥ onların

xüsusiyyԥtlԥrini; radiasiya tԥhlükԥsizliyi qaydalarını; universal vԥ xüsusi

lԥvazimatların quruluşunu.

254. Radioaktiv tullantıların emalçısı

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Maye radioaktiv tullantıların xüsusi maşınlardan tutumlara boşaldılması. øonlaşdırıcı

şüalanma mԥnbԥlԥri olan konteynerlԥrin boşaldılması vԥ onların xüsusi saxlanılan

yerlԥrdԥ basdırılması. Radioaktiv mayelԥrin mԥrkԥzԥqaçma nasosları ilԥ ötürülmԥsi.

Radioaktiv mayelԥrdԥ sementlԥşdirmԥ üzrԥ qurğuda sement qatışığının hazırlanması.

Tutum vԥ avadanlıqların vԥziyyԥtinԥ nԥzarԥt. Avadanlığın vԥ inventarın cari tԥmiri.

Tutumların radioaktiv mayelԥrlԥ doldurma sԥviyyԥsinԥ nԥzarԥt.

Bilmԥlidir: radioaktiv maddԥlԥrin ԥsas xüsusiyyԥtlԥrini; radioaktiv şüalanmadan

müdafiԥ üsullarını; radioaktiv maddԥlԥrin lazımi konsentrasiyasını vԥ şüalanma

sԥviyyԥsini; istifadԥ edilԥn avadanlığın quruluşunu vԥ kinematik sxemini; universal vԥ

xüsusi lԥvazimatların konstruksiyasını.

255. Radioaktiv tullantıların emalçısı

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Bԥrk radioaktiv tullantıların preslԥnmԥsi, mayelԥrin tutumlarda sementlԥşdirilmԥsi.

Bԥrk vԥ maye radioaktiv tullantıların sement-beton monolitdԥ basdırılması. ødarԥ

pultuna xidmԥt vԥ sementlԥşdirmԥ üzrԥ qurğuların vԥziyyԥtinԥ nԥzarԥt etmԥk; baxış,

yağlanma, salniklԥrin doldurulması, möhkԥmliyin yoxlanılması vԥ s.

Radioaktiv tullantıların mürԥkkԥb aparatlarda vԥ qurğularda yüksԥk ixtisaslı fԥhlԥnin

rԥhbԥrliyi altında emalı. Növbԥ jurnalının müԥyyԥn edilmiş qaydada aparılması.

256. Radioaktiv tullantıların emalçısı

İşin xüsusiyyΩti.

6-cı dərəcə

Bԥrk, maye, bioloji, qazşԥkilli vԥ digԥr radioaktiv tullantılarının preslԥmԥ, yandırma,

bitumlama, sementlԥmԥ, buxarlandırma, şüşԥlԥmԥ metodu ilԥ mürԥkkԥb texnoloji

aparat vԥ qurğularda ciddi reqlamentlԥşdirilmiş proseslԥrdԥ bişirilmԥsi vԥ emalı.

Nԥzarԥt-ölçü cihazlarına, avtomatik cihazlara, dozimetriya vԥ radiometriya üzrԥ

texnoloji rejimԥ nԥzarԥt vԥ tԥnzimlԥmԥ. Avadanlığın işindԥ nasazlıqların aradan

qaldırılması. Nԥzarԥt-ölçü cihazlarının göstԥricilԥrinin növbԥ ԥrzindԥ emalı vԥ tԥrtilԥ

edilmԥsi.

Bilmԥlidir: kimyanın vԥ fizikanın ԥsaslarını; radioaktiv tullantıların emalı üzrԥ

müxtԥlif proseslԥrin texnologiyasını vԥ cihazların konstruksiyasını.

257. Radioteleviziya aparatlarının tԥmiri vԥ xidmԥti üzrԥ radiomexanik

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

II sinifdԥn yuxarı olmayan radioaparatları, maqnitofon, televizor vԥ radioqԥbuledici

qurğularının sökülüb yığılması vԥ tԥmizlԥnmԥsi. Radiolampalarının yoxlanılması.

Otaq televiziya antenalarının tԥmiri. Radioteleaparatların qoruyucularının dԥyişilmԥsi,

ştekerin, idarԥ qollarının tԥmiri, blokirovkanın pis kontaktlarının aradan qaldırılması,

qidalandırıcı şnurun ştepsel çԥngԥli ilԥ dԥyişdirilmԥsi vԥ tԥmiri, III sinifdԥn yuxarı

olmayan televizor kineskopunun, blokların, televizor proqramlarının dԥyişdiricilԥrinin

vԥ kanallar dԥyişdiricisinin çıxarılması vԥ quraşdırılması. Bir proqramlı

radioqԥbuledicilԥrin, avtodayandırıcısız elektrik proiqrıvatel qurğularının nasazlıq

sԥbԥblԥrinin aşkar edilmԥsi vԥ tԥmiri.

Bilmԥlidir: elektrotexnika, radiotexnika vԥ televiziya haqqında ԥsas mԥlumatları, ağ-

qara televizorların, radioqԥbuledicilԥrin vԥ digԥr radioaparatların quruluşunu,

funksional sxemini vԥ ԥsas birlԥşmԥlԥrinin işini; rԥngli tԥsvirlԥrin verilmԥsi vԥ qԥbulu

haqqında ümumi mԥlumatları; radiolampaların, yarımkeçirici diodların

xarakteristikasını; ağ-qara tԥsvirli televizor vԥ digԥr radioaparatların sökülüb

yığılması ardıcıllığını; ağ-qara tԥsvirli televizorların, radioqԥbuledicilԥrin vԥ digԥr

radioaparatlarının nasazlıqlarının aşkar edilmԥsi, onların tԥmiri metodlarını, otaq

antenalarının tipi vԥ konstruksiyalarını; televizor vԥ radioqԥbuledicilԥrin

quraşdırılması qayda vԥ üsullarını, onların antenaya birlԥşdirilmԥsini; quraşdırıcı-

tԥnzimlԥyici alԥtlԥrin tԥyinatı vԥ tԥtbiq edilmԥsi.

258. Radioteleviziya aparatlarının tԥmiri vԥ xidmԥti üzrԥ radiomexanik

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Bütün siniflԥrdԥn olan ağ-qara tԥsvirli televizorların qurulması. Yarımkeçirici

cihazların (tranzistorların, diodların) yoxlanılması. Lampalı ağ-qara tԥsvirli

televizorların nasazlıqlarının sԥbԥblԥrini aşkar etmԥk vԥ qeyri-periodik qüsurların

aradan qaldırılması ilԥ konturların dԥyişdirilmԥsi vԥ sazlanması, çap platolarının,

qaletli, dilli dԥyişdiricilԥrin tԥmiri ilԥ ԥlaqԥdar olmayan tԥmirlԥrin aparılması vԥ

avtomatik tԥnzimlԥyicinin zԥncirlԥrindԥ mürԥkkԥb defektlԥrin aradan qaldırılması

(qüvvԥnin avtomatik tԥnzimlԥnmԥsi, tezliyin avtomatik qurulması). Nasazlıqların

sԥbԥbinin aşkar edilmԥsi, lampalı radioqԥbuledicilԥrin vԥ IV vԥ III sinif radiolaların,

IV sinif maqnitofonlarının, elektrofonların bütün növ elektrik idarԥ pultlarının

(stereofonikdԥn başqa), üç proqramlı radioqԥbuledicilԥrin tԥmiri.

Bilmԥlidir: elektrotexnikanın, radiotexnikanın, televiziyanın ԥsaslarını; rԥngli

televiziya tԥsvirlԥri üzrԥ ԥsas mԥlumatları, yarımkeçirici cihazların xüsusiyyԥtlԥrini;

ağ-qara tԥsvirli televizorların, radioqԥbuledicilԥrin, digԥr radioaparatların quruluşunu,

lampalı vԥ lampalı-yarımkeçiricili televizorların, II sinifdԥn yuxarı olmayan

radioqԥbuledicilԥrin, III sinifdԥn yuxarı olmayan maqnitofonların vԥ digԥr

radioaparatların prinsipial vԥ montaj sxemini; bu aparatların nasazlığının növlԥri,

onların yoxlanılması, tԥnzimlԥnmԥsi, sazlanması vԥ tԥmiri metodlarını vԥ üsullarını;

radioteleviziya aparatlarının tԥmiri zamanı tԥtbiq edilԥn nԥzarԥt-ölçü cihazlarının

tԥyinatını vԥ istifadԥ qaydasını; televiziya antenalarının quraşdırılması vԥ montajı

üsullarını vԥ qaydasını.

259. Radioteleviziya aparatlarının tԥmiri vԥ xidmԥti üzrԥ radiomexanik

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Bütün siniflԥrdԥn olan lampalı-yarımkeçirici vԥ I sinifdԥn olan lampalı ağ-qara tԥsvirli

televizorların işindԥki nasazlıqların sԥbԥbinin aşkar edilmԥsi vԥ qeyri-periodik defekt

vԥ nasazlıqlarla ԥlaqԥdar olmayan tԥmirin aparılması. Rԥngli televizorların qurulması

vԥ tԥmirindԥ iştirak etmԥk. Lampalı vԥ tranzistorlu radioqԥbuledicilԥrin vԥ

radiolampaların, II-III sinif maqnitofon vԥ III sinif tranzistlorlu maqnitofonların,

stereofonik elektrofonların, stereofonik elektrik idarԥetmԥ pultunun, antena

güclԥndiricilԥrinin nasazlıqlarının aşkar edilmԥsi, tԥmiri, tԥnzimlԥnmԥsi vԥ

quraşdırılması.

Bilmԥlidir: bütün növ ağ-qara tԥsvirli televizorların, radioqԥbuledicilԥrin vԥ

maqnitofonların yoxlanılması, sazlanması vԥ tԥmiri metodlarını vԥ üsullarını; rԥngli

televizorların quruluşunu vԥ qurulması qaydalarını, prinsipial sxemini; rԥngli

televizorların qurulması vԥ televiziya antenalarının quraşdırılması zamanı istifadԥ

edilԥn nԥzarԥt-ölçü cihazlarından istifadԥ qaydalarını.

260. Radioteleviziya aparatlarının tԥmiri vԥ xidmԥti üzrԥ radiomexanik

İşin xüsusiyyΩti.

6-cı dərəcə

Bütün siniflԥrdԥn olan ağ-qara tԥsvirli lampalı vԥ lampalı- yarımkeçiricili

televizorların nasazlıqlarının sԥbԥbinin aşkar edilmԥsi vԥ onların sazlanması üzrԥ

işlԥrin yerinԥ yetirilmԥsi. Rԥngli televizorların qurulması. Rԥngli, ağ-qara

yarımkeçiricili televizorların, desimetrli diapazon konventerlԥrinin, lampalı vԥ

radioqԥbuledicili tranzistorların birinci vԥ ԥla sinifdԥn radiolaların, bütün növdԥn olan

stereofonik, avtomobil radioqԥbuledicilԥrinin, lampalı vԥ II vԥ I sinif tranzistorlu

maqnitofonların nasazlıqlarının sԥbԥblԥrinin aşkar edilmԥsi vԥ tԥmiri.

Bilmԥlidir: bütün növ televizorların, radioqԥbuledicilԥrin vԥ digԥr aparatlarının

prinsipial, montaj sxemini; ağ-qara tԥsvirli televizorların, radioqԥbuledicilԥrin vԥ

digԥr radioaparatların mürԥkkԥb tԥmir işlԥrinin aparılması metodlarını; rԥngli

televizorların tԥmiri üsullarını; detalların dԥyişdirmԥ metod vԥ üsullarını; tԥmirdԥ

istifadԥ olunan nԥzarԥt-ölçü aparatlardan istifadԥ qaydalarını.

Orta ixtisas tԥhsili tԥlԥb olunur.

261. Rentgen-qammaqrafiya defektoskopçusu

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Daha yüksԥk ixtisaslı defektoskopçunun rԥhbԥrliyi altında mԥmulatların işığa

salınması. Mԥmulatların işığa salınmasına hazırlanması. Verilmiş nԥzarԥt

parametrlԥrinԥ görԥ mԥmulatlar işığa salınarkԥn sahԥlԥrin nişanlanması vԥ

markalanması. Rentgen plyonkasının aydınlaşdırılması vԥ fiksasiya edilmԥsi.

Bilmԥlidir: qamma-defektoskopiya üçün rentgen qurğularının vԥ aparatlarının iş

prinsipini; şüalanma növlԥrini vԥ mԥnbԥlԥrini vԥ onların tԥmirini; şüanın maddԥlԥrdԥn

keçmԥsini; rentgen plyonkalarının müxtԥlif növlԥrinin xüsusiyyԥtlԥrini vԥ onların

keyfiyyԥtinin yoxlanılması üsullarını; kasetlԥrin doldurulmasını.

øş nümunԥlԥri:

1. Plastinkaların nümunԥlԥri - qaynaqçı dԥrԥcԥsinԥ attestasiya keçirilԥrkԥn işığa

salınma.

2. Qovuşuq birlԥşmԥlԥri - işığa salınma.

3. Silindrlԥrin vԥ korpus örtüklԥrinin uzununa tikilԥn yerlԥri- işığa salınma.

262. Rentgen-qammaqrafiya defektoskopçusu

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Sadԥ mԥmulatların işığa salınması. Daha yüksԥk defektoskopçunun rԥhbԥrliyi altında

mԥsuliyyԥtli boru kԥmԥrlԥrinin işığa salınması. Sadԥ vԥ orta mürԥkkԥbli mԥmulatların

ionizasiya vԥ stsintilyasiya nԥzarԥti. Zԥruri şüalanma mԥnbԥlԥrinin seçilmԥsi vԥ

ekspozisiyasının müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Radioaktiv izotopun fԥallığını müԥyyԥn etmԥk

mԥqsԥdilԥ baxılması. Rentgen vԥ qammaqrafiya aparatının tԥnzimlԥnmԥsi.

Bilmԥlidir: rentgen qurğularında sürԥtlԥndirici texnikanın, qammaqrafiya, ionizasiya

vԥ stsintiliyasiya nԥzarԥti üçün aparatların iş prinsipini; elektrotexnika vԥ

metalşünaslığın ԥsaslarını; metalların vԥ tökmԥlԥrin müxtԥlif qaynaq növlԥrinin

texnologiyasını; qaynaq birlԥşmԥlԥrinin növlԥrini vԥ qaynaq texnologiyasını;

defektlԥrin qaynaq yerlԥrinԥ verilԥn tԥlԥblԥrini; dozimetriyanın ԥsaslarını; metallardan

şüalanma keçdiyi zaman onların zԥiflԥdici xüsusiyyԥtlԥrini; rentgen, qammaqrafiya

üçün tԥtbiq olunan metalların xassԥ vԥ xüsusiyyԥtlԥrini; şüalanma mԥnbԥlԥrinin, işığa

salma parametrlԥrinin vԥ lazımi ekspozisiyaların seçilmԥsini:

øş nümunԥlԥri:

1. Tökmԥ mԥmulatları-işığa salma.

2. Damğalı vԥ zolaqlı birlԥşmԥlԥr -işığa salma.

3. Qaynaq borular-işığa salma.

4. Vertolyotun aparıcı vintinin boruları, vtulkalar-işığa salma.

5. Balon vԥ silindrlԥrin dairԥvi tikiş yerlԥri-işığa salma.

263. Rentgen-qammaqrafiya defektoskopçusu

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Orta mürԥkkԥbli mԥmulatların işığa salınması. Mürԥkkԥb mԥmulatların ionizasiya vԥ

stsintiliyasiya nԥzarԥti. Sürԥtlԥndirici texnikanın vԥ qamma-qurğularının vasitԥsi ilԥ

mԥmulatların işığa salınması. Mԥsuliyyԥtli boru kԥmԥrlԥrinin işığa salınması.

Kseroqrafiya qurğularında işlԥmԥk. Rentgen vԥ radioqrafiya aparatlarının cari tԥmiri

vԥ sazlanması. Şüalanma mԥnbԥlԥrinin doldurulması vԥ yenidԥn doldurulması.

Bilmԥlidir: ionizasiya vԥ stsintilyasiya nԥzarԥti üçün rentgen, radioqrafiya

aparatlarının elektrik sxemlԥrini; çoxlu enerji şüalanması ilԥ işığa salınan maddԥnin

qarşılıqlı fԥaliyyԥtini; kseroqrafiyanın ԥsaslarını; mümkün şüalanma dozalarının,

şüalanma mԥnbԥlԥrinin vԥ verilmiş mԥsafԥdԥ qalma müddԥtinin (vaxtının)

hesablanmasını; müxtԥlif sürԥtlԥndiricilԥrin quruluşu haqqında ԥsas mԥlumatları.

øş nümunԥlԥri:

1. Silindrik vԥ kürԥ sԥthlԥrdԥ qaynaqlar-işığa salma.

2. Aviamühԥrrikin yanacaq kollektoru-işığa salma vԥ rentgenoqrammanın açılması.

3. øşlԥk konteynerlԥri-izotoplarla yenidԥn doldurulması.

4. Metallurgiya sexlԥri üçün metal vԥ xԥlitԥ - işığa salma.

264. Rentgen-qammaqrafiya defektoskopçusu

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Mürԥkkԥb konfiqurasiyalı mԥmulatların stasionar vԥ sԥyyar şüalanma mԥnbԥlԥrinin

vasitԥsi ilԥ işığa salınması. Rentgen-qamma defektoskopiyası, ionizasiya vԥ

stsintiliyasiya nԥzarԥti üçün tԥtbiq olunan aparatların sazlanması. Rentgenoqramların

açılması. Yoxlanılan nümunԥlԥrin, detalların vԥ qovşaqların texniki şԥrtlԥrԥ yararlı

olmasının qiymԥtlԥndirilmԥsi. Nԥzarԥt üçün alԥt vԥ lԥvazimatların eskizlԥrinin işlԥnilԥ

hazırlanması. Rentgen-televiziya qurğularında işlԥmԥk.

Bilmԥlidir: işığa salmağa nԥzarԥt etmԥk üçün tԥtbiq edilԥn bütün aparatların

sxemlԥrini vԥ işini; müxtԥlif növ şüalanmanın alınma vԥ işığa salınmış maddԥ ilԥ

onların qarşılıqlı fԥaliyyԥt göstԥrmԥ prinsiplԥrini; şüalanmadan mühafizԥnin

hesablanmasını; müԥssisԥdԥ qüvvԥdԥ olan radioaktiv mԥnbԥlԥrin alınma vԥ

saxlanılma qaydalarını.

øş nümunԥlԥri:

1. Avtomatika aqreqatları vԥ qaz-turbin mühԥrriklԥrinin forsunkaları-işığa salma vԥ

rentgenoqramların açılması.

2. Avarlı vintlԥr-işığa salma vԥ rentgenoqramların açılması.

3. Domna sobalarında şaxta vԥ hava qızdırıcıların örtüklԥri-qaynaq yerlԥrinin işığa

salınması.

4. Amortizasiya şassi dayaqları-işığa salıb rentgenoqramların açılması.

5. Vertolyotun ԥyilmԥ avtomatının boşqabı (sinc, disk) - işığa salma vԥ

rentgenoqramların açılması.

6. Boru kԥmԥrlԥri vԥ qaz kԥmԥrlԥri-qaynaq yerlԥrinin işığa salınması.

265. Rentgen-qammaqrafiya defektoskopçusu

İşin xüsusiyyΩti.

6-cı dərəcə

Ən mürԥkkԥb mԥmulatların müxtԥlif şԥraitdԥ stasionar vԥ sԥyyar şüalanma

mԥnbԥlԥrinin vasitԥsi ilԥ işığa salınması. Rentgen plyonkalarının açılması. Daxil olan

detalların işığa salma rejimlԥrinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi üzrԥ eksperimental işlԥrin

aparılması. Alınmış nԥticԥlԥrin işlԥnilmԥsi vԥ rԥsmilԥşdirilmԥsi. Rԥylԥrin verilmԥsi vԥ

hesabatların tԥrtilԥ edilmԥsi. Texnoloji sԥnԥdlԥrin işlԥnilԥ hazırlanması. Rentgeno-

qamma-defektoskopiya, ionizasiya, stsintiliyasiya nԥzarԥti üçün tԥtbiq olunan

aparatlarda nasazlıqların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi vԥ tԥmiri. Sürԥtlԥndiricilԥrdԥ buraxılış-

sazlama işlԥri.

Bilmԥlidir: elektrotexnikanın ԥsaslarını; müxtԥlif şüalanma növlԥrinin alınma vԥ

onların maddԥlԥrlԥ qarşılıqlı fԥaliyyԥt göstԥrmԥ prinsiplԥrini vԥ nԥzԥriyyԥsini;

rentgeno-qammaqrafiya üçün istifadԥ olunan avadanlığın quruluşunu; metallurgiya,

texnoloji, istismar mԥnşԥli defektlԥrin növlԥrini vԥ qaynaq yerlԥrinin defektlԥrini;

metallarda qüsurların yol verilԥn normalarını; ionizasiya vԥ stsintiliyasiya nԥzarԥti

üçün müxtԥlif sayğacların vԥ aparatın seçilmԥ prinsiplԥrini.

Orta ixtisas tԥhsili tԥlԥb olunur.

øş nümunԥlԥri:

1. Aviamühԥrrikin turbin vԥ reduktor karteri-işığa salma vԥ rentgenoqramların

açılması.

2. Füzelyajın sentroplanla birlԥşmԥ qovşaqları, tԥyyarԥlԥrdԥ mühԥrriklԥrin taxılma

qovşaqları, rentgeno- qammaqrafiya.

266. Rentgenospektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Nümunԥlԥrin (probların) analizԥ vԥ rentgenospektral aparatın işԥ hazırlanması. Daha

yüksԥk ixtisaslı laborantın rԥhbԥrliyi altında qԥbul olunmuş metodikalar üzrԥ

analizlԥrin yerinԥ yetirilmԥsi. Dԥrԥcԥlԥrԥ bölünmԥ asılılığın hesablanması. Analiz

olunan elementlԥrin doyma dԥrԥcԥsini müԥyyԥn etmԥk üçün hesablamaların yerinԥ

yetirilmԥsi. Jurnalda qeydlԥr edilmԥsi.

Bilmԥlidir: rentgenospektral analizin prinsipini; aparatların ayrı-ayrı qovşaqlarının

tԥyinatını vԥ onların iş prinsipini; sadԥ qeydiyyat aparatlarında işlԥmԥ qaydalarını;

rentgen şüalanmanın qeydԥ alınma qaydalarını; nümunԥlԥrin keyfiyyԥtinԥ qoyulan

tԥlԥblԥri; metalların vԥ ԥrintilԥrin quruluşu haqqında ԥsas mԥlumatları; analiz olunan

nümunԥlԥrdԥ (problarda) komponentlԥrin faiz tԥrkibinin sadԥ hesablanma qaydalarını;

reaktivlԥrlԥ vԥ turşularla işlԥmԥ qaydalarını; elektrotexnika, optika üzrԥ ümumi

mԥlumatları; rentgenospektral cihazlarda tԥhlükԥsiz işlԥmԥ qaydalarını.

267. Rentgenospektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Qԥbul olunmuş metodika üzrԥ bir çox nümunԥlԥrin rentgenospektral keyfiyyԥt vԥ

kԥmiyyԥt analizlԥrinin aparılması. Analiz üçün olan nümunԥlԥrin (probların)

hazırlanması vԥ onların keyfiyyԥtinԥ nԥzarԥt. Sintetik etalonların vԥ mԥhlulların

hazırlanması. Bir çox nümunԥlԥrin analizini aparmaq üçün planın tutulması.

Rentgenospektral aparatın dԥrԥcԥlԥrԥ bölünmԥsi. Analitik qrafiklԥrin etalonlar üzrԥ

düzԥldilmԥsi. Aparaturanın işinԥ nԥzarԥt. Cihazların göstԥricilԥrinin dԥrԥcԥlԥrԥ

bölünmüş qrafiklԥr vԥ cԥdvԥllԥr üzrԥ işlԥnilmԥsi. Analiz göstԥricilԥrinin işlԥnilmԥsi vԥ

sԥnԥdlԥşdirilmԥsi. Rentgenospektral aparatın müxtԥlif iş rejimlԥrinԥ keçirilmԥsi.

Bilmԥlidir: rentgen sԥciyyԥvi spektri vԥ dayandırma spektri haqqında ümumi

mԥlumatı; rentgen şüaların xassԥlԥrini vԥ onların maddԥlԥrlԥ qarşılıqlı ԥlaqԥsini;

qıcıqlandırılan probların flüoressensiya spektri haqqında ԥsas mԥlumatları;

kristaldifraksiya ölçülԥrinin fiziki ԥsaslarını; yüksԥk voltlu generatorların prinsipial

sxemlԥrini; rentgen spektrometrin optik sxemini; aparatların şԥbԥkԥyԥ qoşulma

qaydalarını; rentgen trubkasının quruluşunu vԥ tiplԥrini; kenotronların, mühafizԥ

örtüklԥrinin vԥ idarԥ etmԥ pultunun ayrı-ayrı elementlԥrinin tԥyinatını;

rentgenospektral analizdԥ tԥtbiq olunan aparatların xarakteristikasını; rentgenospektral

aparatlarında işlԥmԥk üçün ԥsas üsulları vԥ qaydalarını; dԥrԥcԥlԥrԥ bölünmüş qrafikin

tutulma metodunu; probun tԥrkibindԥkilԥrin faiz dԥrԥcԥsinin hesablanma qaydasını;

analiz olunan mԥhsulların tԥrkibini; probların, etalonların vԥ analizlԥrin keyfiyyԥtinԥ

qoyulan tԥlԥblԥri; rentgenospektral analizin aparılma metodikası vԥ mԥrhԥlԥlԥrini;

xԥtaların mԥnbԥlԥrini.

268. Rentgenospektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

øki-üç növ material üçün bir neçԥ komponentlԥrin qԥbul olunmuş metodikalar üzrԥ

seriyalı kԥmiyyԥt vԥ keyfiyyԥt rentgenospektral analizlԥrin aparılması. Analiz edilԥn

elementin doyma dԥrԥcԥsinԥ müvafiq olaraq probların ölçülmԥ metodikası vԥ optimal

rejiminin seçilmԥsi. Etalonların seçilmԥsi vԥ onlar üzrԥ analitik qrafiklԥrin qurulması.

Qeyri-standart (tԥk-tԥk) analizlԥrin vԥ mԥlum olmayan materialların analizinin

aparılması. Mԥhlulların absorbsiya rentgenospektral metodla analizi. Ayrı-seçkilik

(diskriminasiya) rejiminin düzgün verilmԥsinin yoxlanılması. Rentgenospektral

aparatlarda xırda nasazlıqların aradan qaldırılması, rentgen trubkaların, qeyd

sistemindԥ ayrı-ayrı blokların dԥyişdirilmԥsi. Metroloji hesabatların işlԥnilmԥsi vԥ

sԥnԥdlԥşdirilmԥsindԥ vԥ metodiki işdԥ iştirak. ømpulslar sayğacında işlԥk

xarakteristikaların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. øş vaxtının seçilmԥsi vԥ xarab olduqda

sayğacların dԥyişdirilmԥsi. Sayğaclarda yarıqların tapılıb dԥyişdirilmԥsi.

Spektrometrdԥ vԥ EHM-lԥrdԥ işlԥyԥrkԥn sԥhv vԥ qԥza vԥziyyԥtinin analizi.

Bilmԥlidir: fizikanın, ümumi vԥ analitik kimyanın ԥsaslarını; rentgenospektral

aparatlarda blokların quruluşunu, tԥyinatını vԥ iş prinsipini, ilkin vԥ ikinci spektrlԥrin

qıcıqlandırılması; rentgen şüalarının spektrdԥ parçalanmasını; rentgen şüaların

kristallarda difraksiyasını; ikinci rentgen şüalanma intensivliyinin analiz olunan

obyektin tԥrkibindԥn asılılığını; kristal-analizatorların fokusu tapma metodlarını;

keyfiyyԥt vԥ kԥmiyyԥt rentgenospektral analizin sxemini; analizin hԥssaslığını vԥ

onun tԥtbiqi sahԥsini; rentgenospektral analizdԥ mümkün olan sԥhvlԥri, onların aradan

qaldırılma vԥ uçotu üsullarını; nԥzarԥt edilԥn texnoloji proseslԥrin ԥsas parametrlԥrini;

analiz üçün probların seçilmԥ vԥ hazırlanma sxemini vԥ ԥmԥliyyatlar üzrԥ

parametrlԥrini; analiz olunan mԥhsulların tԥrkibini vԥ onların alınma texnologiyasını;

hesab şkalasını düzԥltmԥ vԥ rentgen şüaların spektrԥ parçalanması metodlarını.

269. Rentgenospektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Qısadalğalı vԥ uzundalğalı spektrometrlԥrdԥ, kvantometrlԥrdԥ vԥ analizatorlarda,

daxili standart vԥ standartfon üsulları ilԥ daha mürԥkkԥb qeyri-standart kԥmiyyԥt vԥ

keyfiyyԥt rentgenospektral analizlԥrin yerinԥ yetirilmԥsi. Mürԥkkԥb kimyԥvi vԥ faza

tԥrkibli obyektlԥrin (oksidlԥrin, duzların, ftoridlԥrin, flüslԥrin, şlakların, metalların,

ԥrintilԥrin, aşqarların) analizi. Zԥrif qatlarda rentgenospektral analiz. Bir neçԥ

elementlԥrԥ sintetik etalonların vԥ yoxlama nümunԥlԥrinin hazırlanması. Ərintilԥrdԥ

qaynaq yerlԥrinin vԥ defektlԥrin lokal rentgenospektral analizi. Analiz metodunun vԥ

optimal şԥraitin seçilmԥsi. Stasionar vԥ sԥyyar rentgenospektral aparatların

quraşdırılması vԥ sazlanması. Analizatorların radioaktiv izotoplarla yenidԥn

doldurulması. Spektrometrlԥrdԥ hesab-qeyd traktlarının yoxlanılması. Yeni

aparaturanın mԥnimsԥnilmԥsindԥ vԥ rentgenospektral analizin müxtԥlif metodlarından

istifadԥ edԥrԥk metodikaların işlԥnilԥ hazırlanmasında iştirak. Elektron vԥ klavişli

hesablayıcı maşında analizin nԥticԥlԥrinin işlԥnilmԥsi. Elementlԥrdԥ analitik xԥtlԥrin

intensivliyinin kompleks ölçülmԥsi. Skoplama spektrometrindԥ keyfiyyԥt analizinin

aparılması.

Bilmԥlidir: rentgen texnikası vԥ proqramlaşdırmanın ԥsaslarını; rentgenospektral

aparatların iş prinsipini vԥ ԥsas qovşaqlarını; radioaktiv izotoplarla işlԥmԥkdԥ sanitar

qaydalarını; atomun quruluşunu, radioaktivliyini, rentgen şüalanmanın maddԥlԥrlԥ

qarşılıqlı ԥlaqԥsini; rentgenospektral analizin metodikasını; müxtԥlif metodların

dԥqiqliyi vԥ hԥssaslığını; sԥhvlԥrin tԥsnifatını; kristalların qoyulma vԥ yüstirlԥmԥ

qaydalarını; rentgenospektral analizin ümumi vԥ xüsusi metodlarını (xarici standart,

standartfon).

270. Rentgenospektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

6-cı dərəcə

Avtomatlaşdırılmış analitik rentgen sistemlԥrindԥn (kvantometr üstԥgԥl hesablayıcı

maşın) istifadԥ zamanı müxtԥlif aqreqat vԥziyyԥtindԥ olan nümunԥlԥrin kԥmiyyԥt vԥ

keyfiyyԥt analizlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsi vԥ bu sistemlԥrԥ xidmԥt. Kimyԥvi vԥ faza

tԥrkibi mürԥkkԥb olan obyektlԥrdԥ elementlԥrin qeyri-standart müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi.

Müxtԥlif hesablama üsullarından istifadԥ edԥrԥk rabitԥ tԥnliklԥrinin hԥlli ԥsasında

elementlԥrin doyma dԥrԥcԥsinin tapılması. Spektrin zԥrif strukturunun tԥdqiqindԥ

rentgenospektral analizin tԥtbiqi. Aparılmış ölçülԥrԥ vԥ hesablamalara nԥzarԥt.

Rentgenospektral analizin yeni metodlarının mԥnimsԥnilmԥsi vԥ tԥtbiqi. Hesablayıcı

maşında xırda nasazlıqların aradan qaldırılması. Texnoloji proseslԥrin

avtomatlaşdırılmış idarԥ etmԥ sisteminԥ informasiyanın verilmԥsi. Rentgenospektral

analiz üçün yeni aparaturanın mԥnimsԥnilmԥsi.

Bilmԥlidir: avtomatlaşdırılmış analitik rentgen sistemlԥrinin qurulma strukturunu;

rentgen laboratoriyasının metroloji bazasının qurulma ԥsaslarını; hesablayıcı

maşınların iş prinsipi vԥ onların rentgenospektral analizatorlarla ԥlaqԥsini; orta ixtisas

tԥdris müԥssisԥsinin proqramı hԥcmindԥ rentgen fizikasının, riyazi statistikanın,

elektronikanın, hesablayıcı texnikanın vԥ proqramlaşdırmanın ԥsaslarını.

271. Respirator vԥ ԥleyhqazların tԥmirçisi

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Respirator vԥ ԥleyhqazların sökülmԥsi vԥ yığılması. Filtrlԥrin tozdan tԥmizlԥnmԥsi vԥ

üfürülmԥsi. Respirator vԥ ԥleyhqazların yoxlanılması, tԥmiri vԥ yararsız hissԥlԥrinin

dԥyişdirilmԥsi, yuyulması, qurudulması. Respirator vԥ ԥleyhqazların buraxılması,

qԥbulu vԥ saxlanılması.

Bilmԥlidir: respirator vԥ ԥleyhqazların quruluşunu; respirator vԥ ԥleyhqazların

yoxlanılması, tԥmiri vԥ sınağı üsullarını, respirator vԥ ԥleyhqazların saxlanılması

qaydalarını.

272. Sionid mԥhlulunun neytrallaşdırıcısı

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Sionid vԥ digԥr zԥhԥrli tullantı vԥ termik istehsal taralarının elektrod sobalarında,

neytrallaşdırıcı vannalarla vԥ digԥr avadanlıqlarda neytrallaşdırma prosesinin

aparılması. Əzilmiş sionid duzunun porsiyalarla elektrod sobalarına vԥ neytrallaşdırıcı

vannalara yüklԥnmԥsi. Zԥrԥrsizlԥşdirici reagentlԥrin hazırlanması. Mexanizm, nasos,

buxarlı quruducu, elektrod sobası, sentrifuqa vԥ qarışdırıcı çԥnin işinԥ nԥzarԥt

edilmԥsi.

Bilmԥlidir: elektrod sobasının, neytrallaşdırıcı vannaların vԥ digԥr avadanlığın

quruluşunu; neytrallaşdırıcı maddԥlԥri; müxtԥlif zԥhԥrli tullantı vԥ taranın

neytrallaşdırılması üçün onların dozasını; müxtԥlif tullantıların vanna vԥ sobalarda

saxlanılma dԥrԥcԥsini; sionidli birlԥşmԥlԥrlԥ zԥhԥrlԥnmԥ zamanı ilk yardımın

göstԥrilmԥsi qaydasını.

273. Sınaq tԥhlili üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Mԥmulatlarda, ԥrintilԥrdԥ, qalaylarda, yarımfabrikatlarda vԥ istehsal tullantılarında

qiymԥtli metalların olmasını yoxlamaq üçün sadԥ vԥ orta mürԥkkԥbli analizlԥrin

aparılması. Əlvan metallardan olan qalayların, istehsal tullantılarının

yandırılmasından alınmış külün qԥbul edilmԥsi, metodika üzrԥ tԥhlili. Titrlԥnmiş vԥ

faizli mԥhsulların vԥ oksidlԥşdirilmiş qatışıqların hazırlanması. Nümunԥlԥrdԥ xԥlitԥ

düzԥltmԥ, yandırma, ԥritmԥ, hԥlletmԥ, süzmԥ, şerberlԥmԥ vԥ kupelyasiya proseslԥrinin

aparılması. Qiymԥtli metalların çԥkilmԥsi. Qızdırıcı cihazlara xidmԥt, analizin

nԥticԥlԥrinin yazılması.

Bilmԥlidir: tԥrkibindԥ qiymԥtli metalların olmasını yoxlamaq üçün analizin aparılma

metodlarını; tԥtbiq olunan reaktivlԥrin tԥyinatını vԥ xassԥlԥrini; mufelli peçlԥri;

elektrik cihazlarının vԥ laboratoriya avadanlığının quruluşunu; texniki vԥ analitik

tԥrԥzilԥrdԥn, viskozimetrlԥrdԥn, areometrlԥrdԥn vԥ s. istifadԥ qaydalarını; proseslԥrin

temperatur rejimlԥrini; yanacağın yandırılma vԥ havanın verilmԥ rejimlԥrini.

274. Sınaq tԥhlili üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Mԥmulatlarda, ԥrintilԥrdԥ, yarımfabrikatlarda materiallarda vԥ istehsal tullantılarında

qiymԥtli metalların olmasını yoxlamaq üçün mürԥkkԥb analizlԥrin aparılması. østehsal

sahԥlԥrindԥn (aşındırma, passivlԥşdirmԥ, qԥlԥvi) alınmış mԥhlulların yoxlama kimyԥvi

analizi, qızıllaşdırma, gümüşlԥndirmԥ vannalarının vԥ qalvanik ayırmada sԥnaye

sularının vԥ s. analizi. Qiymԥtli metallar olan mԥmulatların korroziyaya, istiliyԥ

davamlılığa vԥ kimyԥvi davamlılığa qarşı sınaqdan, keçirilmԥsi. Qiymԥtli metalların

ԥrimԥ vԥ emalı üzrԥ texnoloji proseslԥrin müxtԥlif mԥrhԥlԥlԥrindԥ probların yoxlama

analizlԥri.

Bilmԥlidir: qiymԥtli metalların ԥrimԥ vԥ emalı üzrԥ texnoloji proseslԥri; ԥlvan

metalların analiz metodlarını; qızıllaşma vԥ gümüşlԥşmԥ rejimini; metalların

mexaniki, fiziki vԥ kimyԥvi xassԥlԥrini; laboratoriya avadanlığının eynitipli

modellԥrinin kinematik sxemlԥrini vԥ dԥqiqliyini, yoxlama qaydalarını.

275. Sınaq tԥhlili üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Qızıl vԥ platin ԥrintilԥrinin, habelԥ onların tullantılarının, sınaq borularında daha

mürԥkkԥb analizlԥrinin aparılması. Tԥrkibindԥ qiymԥtli metallar olan qalayların daha

mürԥkkԥb analizlԥri.

Bilmԥlidir: qiymԥtli metalların sınaq borularında analiz metodlarını; müxtԥlif modelli

avadanlıqların kinematik, elektrik sxemlԥrini vԥ dԥqiqliyini yoxlamaq üsullarını;

xidmԥt olunan avadanlığın konstruksiyasını.

Orta ixtisas tԥhsili tԥlԥb olunur.

276. Skreper maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Yüklԥnib-boşaltma işlԥrindԥ çalovunun hԥcmi 2,25 kub metr olan yüklԥyib-boşaldıcı

skreper maşının idarԥ edilmԥsi vԥ ona xidmԥt. Yüklԥyici-boşaldıcı skreper maşının

bütün mexanizmlԥrinin cari tԥmirinin aparılması.

Bilmԥlidir: xidmԥt edilԥn maşının quruluşunu; siqnallaşdırma qaydalarını; cari tԥmir

qaydalarını; nԥzarԥt-ölçü, xüsusi vԥ universal alԥt vԥ lԥvazimatların tԥyinatı vԥ tԥtbiqi

şԥrtlԥrini.

277. Skreper maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Yüklԥnib-boşaltma işlԥrindԥ çalovunun hԥcmi 2,25 kub metrdԥn yuxarı olan skreper

yüklԥyib-boşaldıcısının idarԥ edilmԥsi vԥ ona xidmԥt. Yüklԥyib-boşaldıcı skreperin

bütün mexanizmlԥrinin orta vԥ ԥsaslı tԥmirindԥ iştirak etmԥk.

Bilmԥlidir: müxtԥlif tipli yüklԥyib-boşaldıcı skreperlԥrin quruluşunu; tԥmir işlԥrinin

yerinԥ yetirilmԥ qaydalarını; skreperin işindԥ ortaya çıxan nasazlıqların aradan

qaldırılması yollarını, nԥzarԥt-ölçü, xüsusi vԥ universal alԥtlԥrin quruluşunu.

278. Spektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Keyfiyyԥt vԥ kԥmiyyԥtcԥ spektral analizlԥrin aparılması. Elektrodların vԥ

nümunԥlԥrin analizԥ hazırlanması. Aydınlaşdırıcı vԥ fiksaj standart mԥhlulların

hazırlanması. Spektral aparaturanın hazırlanması, çԥkilişi, fotoplyonkaların foto emalı

vԥ spektroqramların ölçülmԥsi. Kvantometrin yandırılıb söndürülmԥsi. Çuqun,

karbonlu vԥ orta aşqarlı poladların aşqarlı elementlԥrinin, onların ԥsasında ԥlvan

metalların vԥ ԥrintilԥrin fotoqrafik kԥmiyyԥt spektral analizinin daha yüksԥk ixtisaslı

laborantın rԥhbԥrliyi altında yerinԥ yetirilmԥsi.

Bilmԥlidir: optika, fotoqrafiya, elektrik enerjisi vԥ kimya haqqında ümumi

mԥlumatları; üç etalonlar metodunun mahiyyԥtini; aşqar elementlԥrin kimyԥvi

işarԥlԥrini; spektral analiz üçün müxtԥlif elektrodların tԥyinatını; reaktivlԥr vԥ

turşularla rԥftar qaydalarını; nümunԥlԥrin vԥ analizlԥrin keyfiyyԥtinԥ qoyulan

tԥlԥblԥri; keyfiyyԥt vԥ kԥmiyyԥt analizi metodlarının ԥsas müddԥalarını.

279. Spektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Sadԥ obyektlԥrin keyfiyyԥtli spektral analizini yerinԥ yetirmԥk mԥqsԥdi ilԥ çԥkiliş

planının tutulması vԥ spektroqramların çԥkilişi. Fotoelektrik aparaturanın düzgün

işlԥmԥsinin loqarifmlԥmԥ, elektrik vԥ fotoelektrik yenidԥn tԥkrarlama qabiliyyԥtinin

yoxlanılması. Nümunԥnin mԥhlula vԥ ya oksidԥ keçirilmԥsi. Çuqun, karbonlu vԥ orta

aşqarlı elementlԥrin, onların ԥsasında ԥlvan metalların vԥ ԥrintilԥrin fotoqrafik

kԥmiyyԥt spektral analizinin yerinԥ yetirilmԥsi. Stiloskoplarda orta aşqarlı poladların

yarımkԥmiyyԥt analizi.

Bilmԥlidir: optika, fotoqrafiya, elektrik enerjisi vԥ kimyanın ԥsaslarını; spektral

cihazların optik sxemlԥrini vԥ tiplԥrini; mikrofotometrin quruluşunu; hԥrԥkԥtԥ gԥtirmԥ

mԥnbԥlԥrinin prinsipial sxemlԥrini; intensivliyi ölçmԥ metodlarını; dԥrԥcԥlԥrԥ

bölünmԥ qrafiklԥrinin qurulma metodlarını; paralel analizlԥrin arasındakı mümkün

olan ayrılıqları; spektrlԥrin fotometriya metodlarını; metalların vԥ ԥrintilԥrin strukturu

haqqında ԥsas mԥlumatları.

280. Spektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Spektrokimyԥvi üsulla qeyri-standart (tԥk) analizlԥrin yerinԥ yetirilmԥsi. Metal

nümunԥlԥrin, elektrodların hazırlıq keyfiyyԥtinԥ nԥzarԥt. Kiçik konsentrasiyaların vԥ

aşqar elementlԥrin spektrokimyԥvi analiz metodlarında işlԥk tԥlimatlara uyğun

probların kimyԥvi hazırlanması. Metal oksidlԥrinin alınması. Sintetik etalonların vԥ

standart mԥhlulların hazırlanması. Spektrokimyԥvi metodla nümunԥlԥrdԥ kԥmiyyԥt

analizlԥrinin aparılması. østiliyԥ davamlı korroziyaya qarşı möhkԥm poladlarda,

ԥrintilԥrdԥ vԥ titan ԥrintilԥrindԥ tԥrkibin kԥmiyyԥtcԥ vԥ keyfiyyԥtcԥ

müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. øşlԥk tԥlimatlar üzrԥ dağ süxurlarında, filizlԥrdԥ, onların

zԥnginlԥşmԥ vԥ metallurgiya emalı mԥhsullarında, aşqarlı poladlarda, alüminium vԥ

mis ԥrintilԥrindԥ aşqar elementlԥrin kԥmiyyԥt fotoqrafik vԥ fotoelektrik spektral

analizinin aparılması. Kobalt tozu nümunԥlԥrindԥ silisiumun olmasına görԥ analiz.

Nikelin (anodların, qalayların, ԥsasın) analizi. Dԥmir spektrin kömԥyi ilԥ spektral

xԥtlԥrin dalğa uzunluğunun ölçülmԥsi. Ərintilԥrdԥ hidrogen vԥ oksigenin olmasına

görԥ analizin aparılması. Əlvan ԥrintilԥrin stiloskopik analizi. Əlvan ԥrintilԥrin vԥ orta

aşqarlı poladların lokal spektral analizinin aparılması.

Bilmԥlidir: spektral xԥtlԥrin hԥrԥkԥtԥ gԥtirmԥ şԥrtlԥrini; spektral xԥtlԥrin

intensivliyinin müԥyyԥnlԥşdirilԥn elementin qatışığından asılılığını; işığın

mԥnbԥlԥrini; prizmalı vԥ difraksiyalı spektral cihazların ԥsas xarakteristikalarını;

fotoemulsiya ԥyrisinin xarakteristikasını; mԥhlulların vԥ ԥrintilԥrin analizini; xalis

maddԥlԥrin analiz metodlarının mahiyyԥtini; generatorların quruluşunu vԥ elektrik

sxemini.

281. Spektral tԥhlil üzrԥ laborant

İşin xüsusiyyΩti

5-ci dərəcə

Fotoelektrik, fotoqrafik metodlarla qeyri-standart (tԥk) analizlԥrin aparılması.

Oksidlԥrin, duzların, ftoridlԥrin, flüs vԥ şlakların analizi. Duzlara, oksidlԥrԥ, flüslԥrԥ

vԥ şlaklara sintetik etalonların hazırlanması. Titr mԥhlullarının hazırlanması.

Ərintilԥrdԥ qaynaq yerlԥrinin, defektlԥrin lokal spektral analizinin aparılması.

Fotoqrafik, spektrokimyԥvi, fotoelektrik, lokal vԥ digԥr spektral analiz metodlarından

istifadԥ etmԥklԥ metodiki işlԥrdԥ iştirak.

Bilmԥlidir: spektrin hԥrԥkԥtԥ gԥlmԥ sԥbԥblԥrini; spektral cihazları, spektrlԥri qeydԥ

alma metodlarını; spektral xԥtlԥrin xarakteristikalarını, ԥrintilԥrin, mԥhlulların,

oksidlԥrin, duzların, ftoridlԥrin, flüslԥrin, şlakların keyfiyyԥt vԥ kԥmiyyԥt analizi

metodlarını; kiçik qatışıqların müԥyyԥn olunmasını; titrlԥnmiş mԥhlulların hazırlanma

üsullarını, ԥlavԥlԥr metodunu.

Orta ixtisas tԥhsili tԥlԥb olunur.

282. Spektral tԥhlil üzrԥ

İşin xüsusiyyΩti.

6-cı dərəcə

Mԥlum olmayan nümunԥlԥrin keyfiyyԥt analizinin yerinԥ yetirilmԥsi. Hesablayıcı

texnikadan istifadԥ edԥrԥk aparılmış qeyri-standart analizlԥrin metroloji

qiymԥtlԥndirilmԥsi. Qabaqcadan ilkin oksid etalonları hazırlayıb qlobus qövs metodu

ilԥ standart nümunԥlԥrin materiallarının, attestasiya analizi. Arbitraj analizinin

aparılması. Spektroqrafların, mikrofotoelektorların, kvantometrlԥrin,

spektroprojektorların vԥ digԥr spektral avadanlığın vԥ proyeksiya cihazlarının

qurulması, yüstirlԥnmԥsi, fokusun tapılması, sazlanması. Hazır mԥhsula

laboratoriyalararası nԥzarԥt. Aşağı ixtisasdan olan laborantların işinԥ rԥhbԥrlik.

Bilmԥlidir: spektral cihazların quruluşunu vԥ onların optik sxemlԥrini; ԥsas metroloji

anlayışları; analiz metodikasının dԥqiqliyi vԥ tԥkrar istehsalı qabiliyyԥtini hesablamaq

üçün düsturları; spektrlԥri qeydԥ alma metodlarını; nümunԥlԥrin qabaqcadan

zԥnginlԥşdirmԥ metodlarını; kiçik qatışıqları müԥyyԥn etmԥ üsullarını; analitik xԥtlԥr

atlasını; xidmԥt olunan spektral avadanlığın yüstirlԥmԥ vԥ sazlama qaydalarını.

Orta ixtisas tԥhsili tԥlԥb olunur.

283. Soyuducu aparatların doldurucusu

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Norma çԥnlԥrinin natrium xromatın sulu mԥhlulu ilԥ doldurulması. Sulu ammonyak

mԥhlulunu soyutmaq üçün vakuum-nasosların, hopdurma çԥnlԥrinin, soyuducu

qurğuların, doldurucu stendlԥrin vԥ boru kԥmԥrlԥrin işini müşahidԥ etmԥk. Hidrogenli

vԥ ammonyaklı balonların dԥyişdirilmԥsi. Doldurma stansiya aparatlarının işi

haqqında qeydlԥr aparılması. Soyuducu aparatları doldurmaq üçün daşınması.

Doldurma stansiyası aparatlarının cari tԥmirindԥ iştirak.

Bilmԥlidir: doldurma stansiyasında avadanlığın, soyuducu qurğuların, vakuum-

nasosların, doldurma stendlԥrin iş prinsipini; natrium xromatın sulu mԥhlulu ilԥ

hopdurma çԥnlԥrinin doldurulması vԥ hidrogenli vԥ ammonyaklı balonların

dԥyişdirilmԥsi üsullarını.

284. Soyuducu aparatların doldurucusu

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Soyuducu aparatların sulu ammonyak mԥhlulu, hidrogenlԥ doldurulması vԥ onların

dolma keyfiyyԥtinin yoxlanılması. Sulu ammonyak mԥhlulunun hopdurma çԥnlԥrindԥ

hazırlanması. Mԥhlulun doyması üçün soyudulmuş suyun verilmԥsinin tԥnzimlԥnmԥsi

vԥ hopdurma çԥnlԥrindԥ tԥzyiqin tԥnzimlԥnmԥsi. Soyuducu aparatları doldurmaq

(vakuumlaşdırmaq, hidrogenlԥ üfürmԥk, tԥkrar vakuumlaşdırmaq) üçün hazırlanması.

Doldurucu ştuserin germetikliyinin yoxlanılması. Doldurma stansiyasının cari tԥmiri

vԥ tԥmirdԥn sonra sınaqdan keçirilmԥsi.

Bilmԥlidir: doldurma stansiyası avadanlığının ԥsas hissԥlԥrin, doldurma stendlԥrinin,

soyuducu qurğuların, vakuum-nasosların, kollektorların, tԥnzimlԥmԥ cihazlarının,

boru kԥmԥrlԥrinin vԥ armaturanın quruluşunu vԥ tԥyinatını; mԥhlulu doldurmaq üçün

verilԥn soyudulmuş suyun tԥnzimlԥnmԥ qaydalarını; mԥişԥt soyuducularında

aparatların quruluşunu; doldurma vaxtı soyuducu aparatlarla rԥftar qaydasını;

ammonyakın, hidrogenin vԥ mԥhlulların görülԥn işlԥr daxilindԥ fiziki-kimyԥvi

xüsusiyyԥtini.

285. Soyuducu aparatların doldurucusu

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Sulu ammonyak mԥhlulunu qarışdırmaq üçün hidrogenin hopdurma çԥnlԥrinԥ

verilmԥsinin tԥnzimlԥnmԥsi. Tԥhlil üçün nümunԥnin seçilmԥsi. Ammonyakın yüksԥk

qatılığı zamanı mԥhlulun hԥll olunması vԥ yaxud tԥhlilin nԥticԥlԥrinԥ görԥ mԥhlulun

qatılığı kifayԥt qԥdԥr olmadıqda ammonyakın artırılması.

Bilmԥlidir: doldurma stansiyası avadanlığını; doldurma stendlԥrinin, soyuducu

qurğularının, vakuum-nasosların, kollektorların, tԥnzimlԥmԥ cihazlarının, boru

kԥmԥrlԥrinin vԥ armaturanın quruluşunu; xidmԥtdԥ olan nԥzarԥt-ölçü cihazların

quruluşunu; tԥhlil üçün ammonyak mԥhlulundan nümunԥ götürmԥ qaydalarını vԥ

ardıcıllığını; hopdurma çԥnlԥrindԥ sulu ammonyak mԥhlulunu hԥll edԥrkԥn hidrogenin

vԥ ammonyakın verilmԥsinin tԥnzimlԥnmԥ qaydasını.

286. Soyuducu qurğuların maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Yüksԥk ixtisaslı maşinistin rԥhbԥrliyi altında kompressor, nasos, kondensator,

buxarlandırıcı, havasoyuducu, boru kԥmԥrlԥri vԥ soyuducu qurğuların armaturlarına,

hԥmçinin buz istehsalı üçün qurğulara xidmԥt. Qurğu mexanizmlԥrinin

tԥnzimlԥnmԥsi, yağlanması, aparaturun, xidmԥt edilԥn avadanlığın, boru kԥmԥrlԥrinin

cari vԥ planlı-xԥbԥrdarlıqlı tԥmirindԥ iştirak etmԥk.

Bilmԥlidir: soyuducu qurğuların kompressor, nasos, kondensator, buxarlandırıcı,

havasorucu vԥ digԥr avadanlıqlar haqqında mԥlumatları; nԥzarԥt-ölçü cihazlarının,

boru kԥmԥrlԥrinin vԥ armaturun quruluş sxeminin yerlԥşdirilmԥsini; qurğunun işindԥ

olan nasazlıqların aşkar edilmԥsi vԥ aradan qaldırılması üsullarını; soyuducu

agentlԥrin nomenklaturunu; xidmԥt edilԥn maşınların yağlanması qaydalarını;

işlԥdilԥn sürtkü yağlarının növü vԥ çeşidini.

287. Soyuducu qurğuların maşinisti

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Cԥmi soyuqluq istehsal gücü saatda 2,1 mln. kC-dԥk (saatda 500000 kkal) olan

soyuducu qurğulara vԥ buz istehsal edԥn qurğulara xidmԥt. Soyuducu qurğuların daha

keyfiyyԥtli iş rejiminin saxlanılması. Ammonyak vԥ su nasosları kompressorlarının,

resiverlԥrin, kondensatorların, buxarlandırıcıların vԥ soyuducu qurğuların digԥr

mexanizmlԥrinin tԥnzimlԥnmԥsi. Mühԥrrik, boru kԥmԥri, armatur, cihaz vԥ aparatların

sazlığına nԥzarԥt. Soyuducu qurğuların aqreqat vԥ aparatlarının işindԥ olan

nasazlıqların müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi vԥ aradan qaldırılması. Tԥftişin aparılması vԥ

avadanlığın, kommunikasiyanın tԥmirindԥ defekt cԥdvԥllԥrinin tԥrtilԥ edilmԥsi. Bütün

tԥmir işlԥrindԥ iştirak etmԥk. Tԥmirdԥn çıxmış avadanlığın qԥbulu vԥ sınağı. øndikator

diaqramlarının çıxarılması. Buxarlandırıcıya verilԥn soyuducu agentin, kompressorda

tԥzyiq vԥ temperaturun keyfiyyԥtinԥ nazarԥt. Daha aşağı dԥrԥcԥli maşinistin işinԥ

nԥzarԥt. Qurğunun, soyuducu agentin vԥ elektrik enerjisinin sԥrfi üzrԥ qeydlԥrin

aparılması.

Bilmԥlidir: müxtԥlif sistemli soyuducu qurğuların konstruktiv quruluşunu; soyuducu

prosesi üzrԥ fizikanın ԥsas qanununu; boru kԥmԥrlԥrinin, armaturun, avtomatik

tԥnzimlԥmԥ cihazlarının vԥ nԥzarԥt cihazlarının yerlԥşmԥ sxemini; soyuqluq istehsalı

üzrԥ texnoloji prosesin vԥ soyuducu qurğulardan istifadԥnin faydalı ԥmsalını; izotop-

sԥviyyԥ ölçԥnin, elektron körpülԥrin, solenoidli fırlandırıcıların vԥ digԥr nԥzarԥt-ölçü

cihazlarının quruluşunu; elektrik xԥtlԥrinin yandırıb-söndürülmԥsini; avadanlığın

tԥmirdԥn sonra qԥbulu vԥ sınağını; qurğuların texniki vԥ hesabat sԥnԥdlԥrinin

aparılması formasını.

4-cü dԥrԥcԥ: cԥmi soyuqluq istehsalı saatda 2,1-dԥn 6,3 mln. kC (saatda 500000-dԥn

1,5 mln. kkal - qԥdԥr) olan qurğulara xidmԥt etdikdԥ;

5-ci dԥrԥcԥ: cԥmi soyuqluq istehsalı saatda 6,3-dԥn 12,6 mln. kC (saatda 1,5-dԥn 3

mln, kkal-dԥk) olan qurğulara xidmԥt etdikdԥ;

6-cı dԥrԥcԥ: cԥmi soyuqluq istehsalı saatda 12,6 mln. kC-dԥn artıq (saatda 3 mln, kkal-

dan çox) olan qurğulara xidmԥt etdikdԥ.

288. Suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi üzrԥ aparatçı

İşin xüsusiyyΩti.

1-ci dərəcə

Suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi üzrԥ ayrı-ayrı aqreqatlara xidmԥt zamanı yardımçı

işlԥrin yerinԥ yetirilmԥsi vԥ daha yüksԥk ixtisaslı aparatçının rԥhbԥrliyi altında

dozalaşdırıcı qurğuların işinin tԥnzimlԥnmԥsi. Verilmiş reseptlԥr üzrԥ reagent

mԥhlullarının düzԥldilmԥsindԥ, dozatorların doldurulmasında, ԥhԥngin

söndürülmԥsindԥ, kaustik, fosfat vԥ xlor mԥhlullarının hazırlanmasında iştirak.

Kimyԥvi preparatların vԥ materialların iş yeri daxilindԥ daşınması vԥ gԥtirilmԥsi.

Bakların tԥmizlԥnmԥsi vԥ mexaniki süzgԥclԥrin yuyulması. Diyircԥkli yastıqların vԥ

mexanizmlԥrin yağlanması.

Bilmԥlidir: xidmԥt etdiyi aparatların vԥ süzgԥclԥrin quruluşu haqqında ԥsas

mԥlumatları; su kԥmԥrlԥrinin, kran vԥ ventillԥrin yerlԥşmԥsini; ԥsas süzmԥ

materiallarının tԥrkibi vԥ xüsusiyyԥtlԥrini; suyun mexaniki vԥ kimyԥvi

tԥmizlԥnmԥsinin ԥsas üsullarını; buxar vuran injektorun tԥyinatını; süzgԥclԥrin,

hԥcmlԥrin vԥ aparatların tԥmizlԥnmԥ vԥ yuyulma qaydalarını.

289. Suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi üzrԥ aparatçı

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi prosesinin aparılması: mԥhsuldarlığı 70 kub metr/saatda

olan qurğuda (aqreqatda) xlorlaşdırma, duzsuzlaşdırma, silisiumsuzlaşdırma, natrium-

kationlaşdırma, ԥhԥnglԥşdirmԥ vԥ s. Suyu hazırlayan aqreqatların vԥ kondensatı

tԥmizlԥyԥn aqreqatların, qızdırıcıların, doldurucu çԥnlԥrin, saturatorların,

deaeratorların, kation vԥ mexaniki süzgԥclԥrin işinin tԥnzimlԥnmԥsi vԥ onlara xidmԥt.

Reagentlԥrin regenerasiyası, aparatların yuyulub tԥmizlԥnmԥsi. Nԥzarԥt-ölçü

cihazlarının göstԥricilԥri üzԥrindԥ müşahidԥ. Kimyԥvi üsulla tԥmizlԥnmiş suyun

bԥrkliliyinin, qԥlԥviliyinin vԥ digԥr keyfiyyԥt göstԥricilԥrinin müԥyyԥn edilmԥsi.

Reaktivlԥrin hazırlanması vԥ qԥlԥvilԥrin dozalaşdırılması. Xidmԥt olunan avadanlığın

vԥ aparatların gözdԥn keçirilmԥsi vԥ cari tԥmiri. Qurğuların işi barԥdԥ jurnalda

qeydlԥrin aparılması.

Bilmԥlidir: xidmԥt etdiyi avadanlığın, su hazırlayan qurğuların, müxtԥlif sxemli

süzgԥclԥrin, nasosların, dozatorların, doldurucu çԥnlԥrin vԥ saturatorların, suyun

kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi prosesindԥ istifadԥ olunan digԥr aparatların iş prinsipini; içmԥli

suyun durulaşdırma, yumşaldılma, passivlԥşdirmԥ vԥ turşusunu artırma kimi ԥsas

kimyԥvi proseslԥrini, suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsindԥ istifadԥ olunan kimyԥvi

reagentlԥri, reaktivlԥri; nԥzarԥt-ölçü cihazlarının tԥyinatı vԥ tԥtbiqi qaydalarını; buxar

vԥ su kԥmԥrlԥrini, kran vԥ ventillԥrin yerlԥşmԥsini; normal vԥ qԥza şԥraitindԥ

aqreqatların işԥ salınma vԥ dayandırılma qaydalarını; qurğuların işindԥki nasazlıqların

müԥyyԥn vԥ lԥğv edilmԥsi üsullarını; xidmԥt edilԥn mühԥrriklԥrin vԥ mexanizmlԥrin

yağlama vԥ soyutma sistemlԥrini.

290. Suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi üzrԥ aparatçı

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Mԥhsuldarlığı 70-dԥn 300 kub metr/saatadԥk olan qurğularda (aqreqatlarda) suyun

kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi prosesinin aparılması: xlorlaşdırma, duzsuzlaşdırma,

silisiumsuzlaşdırma, natrium-kationlaşdırma, ԥhԥnglԥşdirmԥ vԥ s. Kationit vԥ anionit

süzgԥclԥrdԥ vԥ ionit adsorbsiya kolonlarında daha yüksԥk ixtisaslı aparatçının

rԥhbԥrliyi altında ion mübadilԥsi metodu ilԥ suyun dԥrin duzsuzlaşdırılması prosesinin

aparılması. Natrium-kation süzgԥclԥrinin regenerasiyası. Birpillԥli ion mübadilԥ

süzgԥclԥrindԥ suyun duzlardan tԥmizlԥnmԥsi prosesinin aparılması. Xammalın

hazırlanması: ion mübadilԥ qatranlarının xırdalanıb ԥlԥnmԥsi, suyun duruldulması vԥ

qızdırılması, verilmiş qatılıqda mԥhlulların hazırlanması. ødarԥetmԥ pultundan vԥ ya

ԥl üsulu ilԥ suyun sonrakı texnoloji istehsal mԥrhԥlԥlԥrinԥ verilmԥsinin tԥnzimlԥnmԥsi.

Kationit, anionit qurğularının turşu, duz vԥ qԥlԥvi mԥhlullar ilԥ regenerasiyası.

Reqlamentlԥ nԥzԥrdԥ tutulmuş texnoloji rejimin parametrlԥrinin: regenerasiya edԥn

mԥhsulların konsentrasiyasının, temperaturun, tԥzyiqin nԥzarԥt-ölçü cihazlarının

göstԥricilԥrinԥ vԥ kimyԥvi analizin nԥticԥlԥrinԥ görԥ tԥnzimlԥnmԥsi. Kondensatın,

buxarın, içmԥli vԥ yanacaq suyunun kimyԥvi analizinin aparılması. Xidmԥt olunan

avadanlığın işԥ salınması vԥ dayandırılması. Avadanlığın vԥ kommunikasiyaların

işindԥki nasazlıqların aşkar vԥ lԥğv edilmԥsi.

Bilmԥlidir: xidmԥt olunan avadanlığın quruluşunu; suyun tԥmizlԥnmԥsi prosesinin

aparılmasında texnoloji sxemi; duz, turşu, qԥlԥvi mԥhlullarının fiziki-kimyԥvi

xassԥlԥrini; duzsuzlaşdırılmış suya texniki şԥrtlԥrlԥ qoyulan tԥlԥblԥri; tԥhlillԥrin

aparılma metodikasını; suyun qazanlara qԥdԥr vԥ qazandaxili tԥmizlԥnmԥsi qaydasını

vԥ normasını; aqreqatların normal vԥ qԥza şԥraitindԥ işԥ salınması vԥ dayandırılması

qaydasını.

291. Suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi üzrԥ aparatçı

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi prosesinin aparılması: mԥhsuldarlığı 300 kub

metr/saatdan artıq olan qurğuda (aqreqatda) xlorlaşdırma, duzsuzlaşdırma. Kationit vԥ

anionit süzgԥclԥrdԥ vԥ adsorbsiya kalonlarında olan ion mübadilԥ metodu ilԥ suyun

dԥrin duzsuzlaşdırılması prosesinin aparılması. Reqlamentdԥ nԥzԥrdԥ tutulmuş

texnoloji rejimin parametrlԥrinԥ: regenerasiya edԥn mԥhlulların qatılığına,

temperaturuna, tԥzyiqԥ, suyun verilmԥ sürԥtinԥ, nԥzarԥt-ölçü cihazlarının

göstԥricilԥrinԥ vԥ^: kimyԥvi analiz nԥticԥlԥrinԥ görԥ nԥzarԥt. Duzsuzlaşdırılmış suyun

elektrik keçiriciliyinin ölçülmԥsi: Tԥlԥb olunan xammal miqdarının vԥ mԥhlul

çıxışının hesablanması. Çԥkilmiş koaqulyasiya hissԥciklԥrin sudan çıxarılması vԥ

soda-ԥhԥnglԥ suyun yumşaldılması. Daxil olan suyun keyfiyyԥti dԥyişdikcԥ suyun

kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsinin bütün rejiminin dԥyişdirilmԥsi. Bütün su hazırlığı sisteminin

saz işlԥmԥsinin, aparatların vaxtında yuyulub tԥmizlԥnmԥsinin vԥ mexanizmlԥrin

bütün hissԥlԥrinin yağlanmasının tԥmin edilmԥsi. Avadanlığın tԥmirԥ hazırlanması vԥ

tԥmirdԥn sonra qԥbul edilmԥsi. Suyun kimyԥvi-tԥmizlԥnmԥsi göstԥricilԥrinin istehsalat

jurnalında qeyd edilmԥsi.

Bilmԥlidir: suyun kimyԥvi tԥmizlԥnmԥsi prosesinin tԥnzimlԥnmԥ qaydalarını; xidmԥt

edilԥn avadanlığın kinematik sxemlԥrini; tԥhlil vԥ hesablamaların aparılma

metodikasını.

292. Süzücü-tökücü (doldurucu)

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Turşu, qԥlԥvi, süd, patka, ԥridici, su qatışıqlarının müxtԥlif tutumlara qԥbulu. Mayenin

rezervuarlara, baka, çԥnԥ, konteynerԥ, çԥllԥklԥrԥ vԥ digԥr qablara çԥkilmԥklԥ,

ölçülmԥklԥ, etiketlԥrin yapışdırılması, süzgԥcdԥn keçirilmԥsi ilԥ tökülmԥsi. Mԥhsulun

ԥl ilԥ qablara tökülmԥsi. Doldurulmuş qabların ağzının qapanması, daşınması,

sarınması vԥ yağlanması. Süzücü maşının vԥ vasitԥlԥrin yuyulması vԥ tԥmizlԥnmԥsi.

Nasosların, tutum vԥ süzücü şԥbԥkԥ kommunikasiyasının cari tԥmiri vԥ yağlanması.

Bilmԥlidir: süzülԥn-doldurulan mԥhsulların fiziki vԥ kimyԥvi xüsusiyyԥtlԥrini; maye

mԥhsullarının qԥbulu, ötürülmԥsi vԥ süzülmԥsi qaydalarını; taralara vԥ onların

qapanmasının keyfiyyԥtinԥ qoyulan dövlԥt standartları tԥlԥblԥrini; mԥhsulun qablara

tökülmԥ normalarını.

293. Süzücü-tökücü (doldurucu)

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Benzinin, kerosinin, neft vԥ digԥr neft mԥhsullarının, yağlı antiseptiklԥrin, müxtԥlif

qatı maddԥlԥrin, ԥrimiş kaustikin, maye ammiakın, xlorun, paraxlorbenzol-sulfit

turşusunun, akril emulsiyasının, piyli spirtlԥrin, heksaxloranın, perhidrolun,

xlorofosun, zԥhԥrli kimyԥvi emulsiyaların, paronitroxlorbenzolun,

dinitroxlorbenzolun müxtԥlif anbarlara qԥbulu. Mԥhsulun avtomatik vԥ

yarımavtomatik maşınlardan müxtԥlif taraya süzülmԥsi: Vaqon-çԥnlԥrin dԥmiryolu

estakadalarının süzücü dayanacaqları altında düzülmԥsi. Süzücü şlanqların çԥnlԥrin

ağzına buraxılması. Sürgülԥrin açılması vԥ bağlanılması. Vaqon-çԥnlԥrin mԥhsul

artığından tԥmizlԥnmԥsi. Çԥn vԥ kommunikasiyaların qızdırılması. Süzülԥn vԥ

doldurulan mԥhsulların uçotunun aparılması.

Bilmԥlidir: süzülԥn, doldurulan mԥhsulların ԥsas fiziki-kimyԥvi xassԥlԥrini; zԥrԥrli vԥ

zԥhԥrli mԥhsullarla rԥftar qaydasını; maye mԥhsulların qԥbulu, ötürülmԥsi vԥ

süzülmԥsi qaydasını; taralara vԥ onların qapanmasının keyfiyyԥtinԥ qoyulan dövlԥt

standartları tԥlԥblԥrini, mԥhsulun qablara tökülmԥ normalarını.

4-cü dԥrԥcԥ: sarı vԥ qırmızı fosforun, mayelԥşdirilmiş qazın süzülmԥsi zamanı.

294. Takelajçı

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Kütlԥsi 5 t-a qԥdԥr olan müxtԥlif yüklԥrin, avadanlığın, mԥmulatın vԥ s. arabacıq,

domkrat, ayaqlıq vԥ digԥr vasitԥlԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ daşınması, bağlanılması,

bԥrkidilmԥsi vԥ qurulması üzrԥ şaquli vԥ üfüqi vԥziyyԥtdԥ takelaj işlԥrinin yerinԥ

yetirilmԥsi. Müvԥqqԥti bԥndlԥrin, körpülԥrin vԥ dirԥklԥrin qurulması. Takelajın növlԥr

vԥ ölçülԥr üzrԥ yuyulması, tԥmizlԥnmԥsi, yağlanması, qurudulması, seçilmԥsi vԥ

dolanması. Birkaların asılması vԥ takelajın yüklԥnilԥ göndԥrilmԥyԥ hazırlanması. Sadԥ

takelajın hazırlanması.

Bilmԥlidir: yük, avadanlıq vԥ mԥmulatın yerdԥyişmԥsi zamanı sadԥ takelaj

vasitԥlԥrindԥn istifadԥ qaydalarını vԥ onların quruluşunu; müvԥqqԥti bԥnd, körpü,

dirԥklԥrin qurulması qaydalarını; takelajın seçilmԥsi, yağlanması vԥ saxlanılması

üsullarını; sadԥ takelaj qurğularının növlԥrini vԥ onların hazırlanması yollarını;

çilingԥr vԥ dülgԥr işinin ԥsaslarını.

295. Takelajçı

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Kütlԥsi 5-dԥn 25 t-a qԥdԥr olan maşın, mexanizm, dԥzgah vԥ digԥr yüklԥrin üfüqi vԥ

şaquli istiqamԥtdԥ yerdԥyişmԥsi, özԥl üzԥrindԥ, platformada vԥ ya arabacıqda

yığılması, sökülmԥsi vԥ quraşdırılması üzrԥ takelaj işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsi. Xüsusi

ehtiyatlılıq tԥlԥb edԥn yüklԥrin: pianino, royal, laboratoriya avadanlığı vԥ s. ԥl ilԥ

müxtԥlif mԥrtԥbԥlԥrԥ daşınması, qaldırılması vԥ aşağı salınması. Yük götürmԥ

qabiliyyԥti 10 t-a qԥdԥr olan blokların, talların, lԥngԥrlԥrin, dorların vԥ s. qurulması,

montajı vԥ sökülmԥsi. Minik avtomobillԥrinin platformaya qoyulması. Diametri 25

mm-ԥ qԥdԥr olan metal trosların vԥ 40 mm-ԥ qԥdԥr olan kanatların birlԥşdirilmԥsi.

Bütün növ yük tutanların hazırlanması. Lazım olan çilingԥr vԥ dülgԥr işlԥrinin yerinԥ

yetirilmԥsi.

Bilmԥlidir: yükqaldırıcı mexanizm vԥ takelaj vasitԥlԥrindԥn müxtԥlif yüklԥrin

daşınması qurulması üçün istifadԥ qaydasını vԥ quruluşunu; trosların, kanat, zԥncir vԥ

takelaj vasitԥlԥrinin yüklԥmԥ normalarını; takelajın çıxarılması, tԥmiri vԥ qurulması

üsulu vԥ qaydasını; takelaj işlԥrinԥ qoyulan ԥsas tԥlԥblԥri.

296. Takelajçı

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Kütlԥsi 25-dԥn 50 t-a qԥdԥr olan maşın, mexanizm vԥ dԥzgahların üfüqi vԥ şaquli

istiqamԥtdԥ yerdԥyişmԥsi, yığılması, sökülmԥsi vԥ özülԥ qoyulması üzrԥ takelaj

işlԥrinin yerinԥ yetirilmԥsi. Yükgötürmԥ qabiliyyԥti 10 t-dan yuxarı olan blok, tal,

lԥngԥrlԥrin, dorların vԥ s. qurulması, montajı vԥ sökülmԥsi, tros, kanat, zԥncir vԥ digԥr

takelaj vasitԥlԥrinin yoxlanılması, sınağı.

Estakadaların qurulması. Diametri 25 mm olan metal trosların vԥ diametri 40 mm

olan kanatların birlԥşdirilmԥsi.

Bilmԥlidir: yükqaldırıcı mexanizm vԥ takelaj vasitԥlԥrindԥn istifadԥ qaydasını vԥ

onların quruluşunu, onların sınaq vԥ qurulması üsullarını; tros vԥ kanatların sürtünmԥ

vaxtını vԥ sınağı qaydasını; avadanlıq, maşın, mexanizm vԥ dԥzgahların qaldırılması

vԥ yerdԥyişmԥsi.

297. Takelajçı

İşin xüsusiyyΩti.

5-ci dərəcə

Kütlԥsi 50 t-dan yuxarı olan, takelajçıdan xüsusi dԥqiqlik; cavabdehlik vԥ sԥliqԥlilik

tԥlԥb edԥn maşın, mexanizm vԥ dԥzgahların kran, bucurqad, tal vԥ digԥr xüsusi

vasitԥlԥrdԥn istifadԥ etmԥklԥ üfüqi vԥ şaquli yerdԥyişmԥsi, yığılması, quraşdırılması.

Daşınılan vԥ quraşdırılan aqreqat vԥ konstruksiyaların kütlԥsinin vԥ ağırlıq

mԥrkԥzinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Trosların, kanat, zԥncir vԥ xüsusi lԥvazimatın yükün

kütlԥsinԥ vԥ konfiqurasiyasına müvafiq seçilmԥsi vԥ sınağı.

Bilmԥlidir: müxtԥlif yükqaldırma mexanizmi vԥ takelaj vasitԥsinin konstruksiyasını;

ağır yüklԥrin, aqreqat vԥ konstruksiyaların daşınması, yığılması, quraşdırılması

qaydası vԥ üsullarını; müxtԥlif şԥraitli yerlԥrdԥ vԥ vԥziyyԥtlԥrdԥ takelaj işlԥrinin

yerinԥ yetirilmԥsi qaydasını; qaldırılan vԥ daşınan mԥmulat, konstruksiya vԥ

qurğuların kütlԥsi vԥ ağırlıq mԥrkԥzinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi üsullarını; tros, kanat,

zԥncir vԥ xüsusi kütlԥ vԥ qabaritindԥn asılı olaraq seçilmԥsi vԥ sınağı qaydasını.

298. Texnoloji sobaların ocaqçısı

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Bԥrk maye vԥ qazaoxşar yanacağın quruducu barabanların, bişirmԥ, mufelli vԥ digԥr

texnoloji sobaların müxtԥlif tipli odluqlarında yandırılma prosesinin aparılması.

Kolbasa vԥ donuz qaxaclarının qızardılıb hisԥ verilmԥsi üzrԥ iki mԥrtԥbԥyԥdԥk

hündürlüyü olan kameralara xidmԥt göstԥrilmԥsi. Xidmԥt etdiyi avadanlıqda yanma,

üfürmԥ, havanı çԥkmԥ prosesinin vԥ temperatur rejiminin tԥnzimlԥnmԥsi. Avadanlığın

vԥ yanacağın işԥ hazırlanması: odluğun şlakdan vԥ küldԥn tԥmizlԥnmԥsi,

forsunkaların, mazut süzgԥclԥrinin tԥmizlԥnmԥsi, odluqda tirlԥr hörümünün saz

olması, şiberlԥrin vԥziyyԥti vԥ işinin, qığılcımtutan qurğuların saz olması,

forsunkaların, havadԥyişdiricilԥrin, tԥnzimlԥyici vԥ nԥzarԥt-ölçü aparatlarının

vԥziyyԥtinin yoxlanılması. Odluğun iş rejiminin seçilmԥsi. Odluğun, nasosların,

mühԥrriklԥrin, qaz kommunikasiyaların, hava üfürԥnlԥrin, eksqausterlԥrin vԥ s. işinin

müşahidԥ edilmԥsi. Xidmԥt etdiyi avadanlığın cari tԥmiri.

Bilmԥlidir: müxtԥlif tipli sobalarda odluqların, havadԥyişdiricilԥrin, nasosların,

mühԥrriklԥrin, hava üfürԥnlԥrin, eksqausterlԥrin, nԥzarԥt-ölçü cihazlarının quruluşunu;

avadanlıqdan sԥmԥrԥli istifadԥ metodlarını; yanacağın istiliktörԥtmԥ qabiliyyԥtini;

normal texnoloji rejimi vԥ yanacağın yanmasını tԥnzimlԥmԥ qaydalarını.

299. Texnoloji sobaların ocaqçısı

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Bԥrk, maye vԥ qazaoxşar yanacağın çoxdibli vԥ sodalı sobaların odluqlarında

yandırılma prosesinin aparılması. Kolbasa vԥ donuz qaxaclarının qızardılıb hisԥ

verilmԥsi üzrԥ iki mԥrtԥbԥdԥn yuxarı hündürlüyü olan kameralara xidmԥt

göstԥrilmԥsi. Xidmԥt etdiyi avadanlıqda yanma, üfürmԥ, havanı çԥkmԥ prosesinin vԥ

temperatur rejiminin tԥnzimlԥnmԥsi. Avadanlığın vԥ yanacağın işԥ hazırlanması:

odluğun şlakdan vԥ küldԥn tԥmizlԥnmԥsi, forsunkaların, mazut süzgԥclԥrinin

tԥmizlԥnmԥsi, odluqda tirlԥr hörümünün saz olması, şiberlԥrin vԥziyyԥti vԥ işinin,

qığılcımtutan qurğuların saz olması, forsunkaların, havadԥyişdiricilԥrin buraxıcı-

tԥnzimlԥyici vԥ nԥzarԥt-ölçü aparatlarının vԥziyyԥtinin yoxlanılması. Odluğun iş

rejiminin seçilmԥsi. Odluğun, nasosların, mühԥrriklԥrin, qaz kommunikasiyaların,

hava üfürԥnlԥrin vԥ s. işinin müşahidԥ edilmԥsi. Xidmԥt etdiyi avadanlığın cari tԥmiri.

Bilmԥlidir: çoxdibli vԥ sodalı sobaların, odluqların, havadԥyişdiricilԥrin, hava

üfürԥnlԥrin, nԥzarԥt-ölçü cihazların quruluşunu; avadanlıqdan sԥmԥrԥli istifadԥ

metodlarını; yanacağın istiliktörԥtmԥ qabiliyyԥtini; normal texnoloji rejimi vԥ

yanacağın yanmasını tԥnzimlԥmԥ qaydalarını.

300. Tԥmizlԥyici

İşin xüsusiyyΩti.

1-ci dərəcə

Detallarının çıxarılması tԥlԥb edilmԥyԥn maşın, rezervuar, avadanlıq, çԥn, tutum vԥ

sairinin tԥmizlԥnmԥsi, yağlanması, buxara verilmԥsi, dezinfeksiyası. Detalların,

birlԥşmԥlԥrin, xırda taranın şotka, maşa, sumbata ilԥ, ԥllԥ vԥ ya mexaniki üsulla

tԥmizlԥnmԥsi.

Avadanlıq vԥ kömԥkçi inventarın tԥmizlԥnmԥsi üçün hazırlanması. Yüksԥk

konsentrasiyalı olmayan müxtԥlif yuyucu turşu vԥ qԥlԥvi mԥhlullarının hazırlanması.

Tԥmizlԥyici ԥşyaların sarınması, çırpılması, qaşınması, silinmԥsi. Avadanlıq vԥ

maşının tԥmizlԥnmԥdԥn sonra tԥhvil verilmԥsi.

Bilmԥlidir: istifadԥ edilԥn avadanlığın quruluşu haqqında ԥsas mԥlumatı; tԥmizlԥmԥ

qaydasını vԥ tԥmizlԥnmԥyԥ qoyulan tԥlԥblԥri; mexaniki vasitԥlԥrdԥn istifadԥ

qaydalarını vԥ onların tԥyinatını; mԥhlulların hazırlanması qaydasını vԥ qarışıq vԥ

ԥridicilԥrlԥ rԥftar qaydasını; mԥhlulların vԥ ԥridicilԥrin xüsusiyyԥtini.

301. Tԥmizlԥyici

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Maşın, avadanlıq, rezervuar, sistern, tutum vԥ digԥr birlԥşmԥlԥrin hisdԥn, qırdan,

şlamdan, mԥhsul qalığından ԥl ilԥ, şotka vԥ ya mexaniki üsulla detalların qismԥn

çıxarılması ilԥ tԥmizlԥnmԥsi, yağlanması, buxara verilmԥsi vԥ dezinfeksiyası. Maşın

vԥ avadanlığın sterilizԥ edilmԥsi. Sadԥ, kiçik hԥcmli detalların ultrasԥs qurğularında

dԥmir yanığından, korroziyadan, şlakdan, mԥhsul qalığından vԥ korroziyayaqarşı

örtüklԥrdԥn tԥmizlԥnmԥsi. Tԥmizlԥnmԥ ԥşyalarının hava, su vԥ ya mԥhlul ilԥ tԥzyiq

altında emal edilmԥsi. Müxtԥlif növ bԥrk vԥ ya maye yanacaqla işlԥyԥn istehsal-

texnoloji tԥyinatlı qazanxana qurğularının ocaqlarının, qızdırıcı sobaların, tüstü

borularının vԥ tüstü bacalarının yoxlanılması, kül vԥ hisdԥn tԥmizlԥnmԥsi vԥ

yandırılması. Tüstü bacalarında olan yığıntının tԥmizlԥnmԥsi. Müxtԥlif yuyucu,

qԥlԥvi, turşu vԥ digԥr mԥhlulların tԥyin edilmiş resept üzrԥ hazırlanması. Bacaların,

boruların tԥmizlԥnmԥsindԥ istifadԥ olunan alԥtlԥrin tԥmiri.

Bilmԥlidir: istifadԥ olunan avadanlığın iş prinsipini; ayrı-ayrı maşın vԥ avadanlığın

çıxarılması vԥ qurulması qaydalarını; maşın vԥ avadanlıqların üst sԥthinin malına

qoyulan tԥlԥblԥri; istifadԥ edilԥn mexaniki vasitԥlԥrin quruluşunu; mԥhlullardan

istifadԥ qaydalarını vԥ onların xüsusiyyԥtlԥrini; tüstü bacalarının, onların yollarının,

boruların tԥmizlԥnmԥsi qaydası vԥ müddԥtini, onların quruluşunu vԥ yerlԥşmԥsini;

kԥrpicin düzülmԥsi qaydalarını vԥ boru vԥ bacaların yarıqlarının tutulması üçün

mԥhlulun hazırlanması üsullarını; hisin tԥmizlԥnmԥsi qaydası vԥ üsullarını.

302. Tԥmizlԥyici

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Maşın, avadanlıq, birlԥşmԥ, rezervuar, çԥn, tutum vԥ s. tozdan, hisdԥn, şlamdan,

çöküntüdԥn, mԥhsul qalığından şotka vԥ ya maşa ilԥ, ԥllԥ vԥ ya mexaniki üsulla

detalların çıxarılması ilԥ tԥmizlԥnmԥsi, yağlanması, Buxara verilmԥsi, dezinfeksiyası.

Qaynaq mԥftillԥrinin abraziv qırıntıları olan bunkerdԥn çıxarılması yolu ilԥ

tԥmizlԥnmԥsi. Maşın vԥ avadanlıqların detallarının çıxarılması ilԥ sterilizԥ edilmԥsi.

Yuyucu mԥhlulun reseptinin seçilmԥsi. Metal tozundan olan lövhԥ vԥ lentlԥrin iri vԥ

lazımlı detallarının ultrasԥs qurğularında qızdırılıb bitişdirildikdԥn sonra yuyulması.

Avadanlıqların vԥ bak aparaturanın vԥziyyԥtinԥ nԥzarԥt. Bunkerin kömür

qalıqlarından, konsentrat vԥ sԥnaye tullantılarından tԥmizlԥnmԥsi. Bunkerdԥ qazın

miqdarının ölçülmԥsi. østifadԥ edilԥn maşın vԥ avadanlığın cari tԥmiri vԥ sazlanması.

østehsal-texnoloji tԥyinatlı tüstü borularının, boyler vԥ quruducu qurğuların

qızdırıcıların, buxar bacalarının vԥ mԥrkԥzi buxar qızdırıcılarının qazanxana

qurğularının, sԥnaye sobalarının, restoran tipli sobaların, çörԥk bişirilԥn sobaların,

qazla qızdırıcı sistemin vԥ qurğuların, qaz yollarının yoxlanılması, kül vԥ hisdԥn

tԥmizlԥnmԥsi.

Kaloriferlԥrin, sԥnaye tipli qaz soyuducularının, istehsalat hava dԥyişdiricilԥrinin

kanallarının, tozuducu qurğuların tԥmizlԥnmԥsi. Bütün sԥnaye sobalarının, qaz yolları

vԥ bacaların, qazanxanaların istehsalat havadԥyişdiricisi sistemlԥrinin texniki vԥ

yanğından mühafizԥ vԥziyyԥti barԥdԥ yazılı nԥticԥnin tԥrtilԥ edilmԥsi.

Bilmԥlidir: istifadԥ olunan avadanlıqların quruluşunu; maşın vԥ avadanlığın

detallarının çıxarılması vԥ qurulması qaydalarını; mexaniki lԥvazimatdan istifadԥ

qaydalarını; tüstü borularının, qızdırıcıların, istehsal-texnoloji tԥyinatlı mԥrkԥzi buxar

qızdırıcılarının, qazanxana qurğularının tüstü bacaları vԥ qaz yollarının, qazla

qızdırıcı qurğuların, quruducu, bişirici, çörԥkbişirmԥ sobalarının, restoran

pilԥtԥlԥrinin, kaloriferlԥrin vԥ qaz soyuducularının tԥmizlԥnmԥsi qaydasını vԥ

müddԥtini; qızdırıcı, soba, qaz yolları vԥ tüstü bacalarının yoxlanılması üsullarını, qaz

şԥkilli yanacağın xüsusiyyԥtini vԥ partlayış tԥhlükԥli qatışıqların ԥmԥlԥgԥlmԥ

sԥbԥblԥrini; tüstü bacaları, qaz yolları vԥ qızdırıcılar sistemindԥ tıxanmaların aradan

qaldırılması üsullarını; maşın vԥ avadanlıqların sazlanması qaydalarını.

303. Tԥmizlԥyici

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Çoxmԥrtԥbԥli istehsalat sobalarının, qaz yollarının vԥ bacalarının ԥritmԥ, metalԥridԥn,

termik sobaların, qurğuların, rԥngsaz kamerasının, buxarlayıcı kolonkaların vԥ

qԥnnadı sobalarının yoxlanılması, hisdԥn vԥ küldԥn tԥmizlԥnmԥsi.

østehsalat havadԥyişdiricisinin kanallarının mürԥkkԥb hissԥlԥrinin yoxlanılması vԥ

tԥmizlԥnmԥsi. Mürԥkkԥb istehsalat vԥ xüsusi sobaların texniki vԥ yanğından mühafizԥ

vԥziyyԥtinin nԥzԥri yoxlanılması vԥ onlar haqqında yazılı nԥticԥnin tԥrtilԥ edilmԥsi.

Çoxmԥrtԥbԥli evlԥrdԥ vԥ sԥnaye obyektlԥrindԥ qaz yollarının deşik açan vԥ bԥnd

edԥnlԥrin sxemlԥrinin tԥrtilԥ edilmԥsi. Qüvvԥdԥ olan yanğından mühafizԥ qayda vԥ

normalarına ԥsasԥn soba vԥ qurğuların müvafiq qaz yanacağına keçirilmԥsi

imkanlarının müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi. Qızdırıcı, soba, qaz yolları vԥ bacaların

tԥmizlԥnmԥsindԥ istifadԥ edilԥn bütün növ alԥt vԥ lԥvazimatların tam tԥmiri.

Gԥmilԥrin tanklarının vԥ dibarası bölmԥlԥrinin tԥmizlԥnmԥsi.

Bilmԥlidir: çoxmԥrtԥbԥli istehsalat, ԥritmԥ, termik, kürԥ vԥ digԥr xüsusi sobaların

konstruktiv quruluşunu; onlara qoyulan texniki vԥ yanğından mühafizԥ tԥlԥblԥrini;

istehsalat sobalarının vԥ qurğularının tԥmiri üsullarını; sobaların, qızdırıcıların, qaz

yolları vԥ bacaların, istehsalat hava dԥyişdiricilԥrinin vԥziyyԥtinԥ dair texniki

sԥnԥdlԥrin tԥrtilԥ edilmԥsi qaydasını.

304. Toz-qaz uducu qurğulara xidmԥt üzrԥ operator

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Siklonların, novçaların, sԥrf ölçԥn boruların, toz kameralarının, skrubberlԥrin vԥ

bunkerlԥrin qaynar tozlardan tԥmizlԥnmԥsi. Qol filtrlԥrinin kamera vԥ klapanlarının

oksidlԥrdԥn tԥmizlԥnmԥsi. Tozun yığılması vԥ yüklԥnmԥsi. Tozun qıfdan ԥl ilԥ vԥ ya

mexaniki üsulla buraxılması. Tozun nԥql etdirilmԥsi. Yolların tԥmizlԥnmԥsi. Toz

kamerasının möhkԥmliyinin tԥmin edilmԥsi. Filtrlԥrdԥn qolcuqların çıxarılması,

tԥmizlԥnmԥsi vԥ tԥmiri, yenilԥrinin hazırlanması, dԥyişdirilmԥsi.

Bilmԥlidir: tozların ԥsas xüsusiyyԥtlԥrini; kameraların, qıfın, qollu filtrlԥrin,

skrubberlԥrin, siklon vԥ boruların quruluşunu; qaz hԥrԥkԥti vԥ hava dԥyişdiricilԥrinin

sxemini; qolcuqların keyfiyyԥtinԥ qoyulan tԥlԥblԥri.

305. Toz-qaz uducu qurğulara xidmԥt üzrԥ operator

İşin xüsusiyyΩti.

3-cü dərəcə

Kuperdԥn keçirmԥklԥ siklonda, skrubberdԥ qazların forsunka ilԥ tozlaşdırılaraq

soyudulması prosesinin aparılması vԥ onların müxtԥlif toz tutucu sistemlԥrlԥ tozdan

tԥmizlԥnmԥsi. Pulpanın doldurulması vԥ skrubberlԥrin su ilԥ bԥrabԥr sulanması.

Skrubberlԥrin, silkԥlԥyici mexanizmlԥrin vԥ ԥks üfürԥn havadԥyişdiricilԥrin,

nasosların, qolcuqlu vԥ kisԥli filtrlԥrin, elektrik filtrlԥrinin, multisiklonlu boşaldıcı

qurğuların, nԥqliyyat toz xԥtlԥrinin vԥ pnevmonԥqliyyatın xidmԥt edilmԥsi. Hava

çԥkmԥnin, qaz temperaturunun, suyun skrubberlԥrԥ verilmԥsinin, avadanlığın

yüklԥnmԥsi, qazın kameralar vԥ sistemlԥr üzrԥ paylanması, parçanın müqavimԥtinin,

tԥzyiqin, pulpanın xüsusi çԥkisinin vԥ onun filtrԥ verilmԥsinin tԥmizlԥnmԥsindԥ iştirak

etmԥk. Kuperlԥrin tԥmizlԥnmԥsi, çıxış borularının, tozuducuların, qapayıcıların vԥ

digԥr avadanlığın tԥmizlԥnmԥsi. øzolyatorların vԥ qaz yollarının qazın

konsentrasiyasını azaltmaqla tԥmizlԥnmԥsi.

Bilmԥlidir: elektrotexnikanın ԥsaslarını; suvarma kommunikasiya sxemini; elektro-

aparatları, nԥzarԥt-ölçü cihazları vԥ avtomatika ilԥ davranış üsullarını; çox seksiyalı

qolcuqlu filtrlԥrin, havadԥyiş-diricilԥrin, elevatorların, vintli konveyerlԥrin, hava

soyuducularının, toz uducularının, qaz bölüşdürücülԥrin, qaz qarışdırıcıların,

soyuducu, silkԥlԥyici, buraxıcı mexanizmlԥrin vԥ digԥr avadanlıqların quruluşunu;

materialların tԥyinatını vԥ onların verilmԥ qrafikini.

306. Toz-qaz uducu qurğulara xidmԥt üzrԥ operator

İşin xüsusiyyΩti.

4-cü dərəcə

Tozların quru vԥ yaş qazla tԥmizlԥnmԥsi vԥ elektrostatik çökdürülmԥsi prosesinin

aparılması. Elektrikli vԥ qolcuqlu filtrlԥrin vԥ kömԥkçi avadanlıqların idarԥ edilmԥsi

vԥ onların vԥziyyԥtinԥ nԥzarԥt. Kameraların yandırılması vԥ söndürülmԥsi, qaz

yollarının dԥyişdirilmԥsi, izolyatorların vԥziyyԥtinin yoxlanılması. Düzlԥndiricilԥrin,

silkԥlԥyici mexanizmlԥrin, koronirlԥyici vԥ müdafiԥ avadanlıqların işinin

tԥmizlԥnmԥsi, aqreqatların vԥ avadanlıqların yüklԥnmԥsinin tԥnzimlԥnmԥsi, qazların

kamera vԥ sistemlԥrԥ paylanılması.

østilik vԥ havadԥyişdirici qurğuların kanallarında tԥzyiqin dԥyişmԥsi ilԥ qaz

tullantılarının temperaturunun tԥnzimlԥnmԥsi, avadanlığın işinԥ, parçanın verilԥn

mԥhsulun sԥrfinԥ aid göstԥricilԥrinin uçotun aparılması.

Bilmԥlidir: xidmԥt olunan avadanlığın kinematik vԥ elektrik sxemini; düzlԥndirici

elektrik aqreqatlarının idarԥ lövhԥlԥrinin quraşdırma sxemini; elektrofiltrlԥrԥ yüksԥk

gԥrginlikli cԥrԥyan çatdırma sxemini; havaçԥkmԥnin qazların konsentrasiyasına

tԥsirini; qaz vԥ tozların ԥsas xüsusiyyԥtlԥrini vԥ temperaturunu; avadanlığın işindԥ

olan nasazlıqların aşkar edilmԥsi vԥ aradan qaldırılması metodunu; qaz-toz ölçülmԥsi

metodlarını; qazların nԥmliyi vԥ tԥrkibinin müԥyyԥnlԥşdirilmԥsi metodikasını.

Qeyd. Ancaq tozuducu qurğulara xidmԥt zamanı ixtisasın (peşԥnin) adını «Tozuducu

qurğuların maşinistiª adlandırmaq lazımdır.

307. Trafaret, şkala vԥ plato hazırlayan

İşin xüsusiyyΩti.

1-ci dərəcə

Müxtԥlif cihazlar vԥ mԥmulatlar üçün şkalaların preslԥrdԥ vԥ diyirlԥdici dԥzgahlarda

hazırlanması. Foto-çap metodu ilԥ şkalaların vԥ lövhԥlԥrin hazırlanması. Əl ilԥ trafaret

tԥtbiq etmԥklԥ, yaxud daha yüksԥk ixtisaslı hazırlayıcının rԥhbԥrliyi altında dԥzgah

arxasında sxemlԥrin platolara keçirilmԥsi. Plato vԥ şkalaların sxemlԥri vԥ ya digԥr

tԥsvirlԥrinin çapa hazırlanması. Biçilmԥ, torun çԥrçivԥdԥ sıxılıb bԥrkidilmԥsi. Torların

yağsızlaşdırılması vԥ qurudulması. Kağız şkalaların platolara yapışdırılıb sonradan isԥ

qurudulub bԥrkidilmԥsi. Trafaret yaxud izi salınmış kontur üzrԥ şkala sektorunun tuşla

rԥnglԥnmԥsi. Daha yüksԥk ixtisaslı hazırlayıcının rԥhbԥrliyi altında verilmiş reseptԥ

görԥ foto-çap üçün xüsusi mԥhlulların düzԥldilmԥsi. Foto-ştampların hazırlanması.

Hazırlanmış ştampların keyfiyyԥtinin zahirԥn yoxlanılması.

Bilmԥlidir: xidmԥt edilԥn qurğular haqqında ԥsas mԥlumatları; çap boyalarının klişe

vԥ puansona vurulma qaydasını, tԥtbiq olunan yapışqanların, boyaların vԥ lakların

tԥyinatını vԥ xassԥlԥrini; foto-çap üçün mԥhlulun hazırlanma qaydalarını vԥ onlardan

istifadԥni; şkalaların vԥ platoların sxemlԥrinin çapına hazırlanma üsullarını.

308. Trafaret, şkala vԥ plato hazırlayan

İşin xüsusiyyΩti.

2-ci dərəcə

Müxtԥlif cihazlar vԥ mԥmulatlar üçün çertyojlu, çertyojlu-bölücü, yaxud diyirlԥdici

dԥzgahlarda, onların müstԥqil sazlanması üsullarının hazırlanması vԥ ya tuşla

şkalalara nişanların, hԥrflԥrin, rԥqԥmlԥrin vԥ başqa işarԥlԥrin köçürülmԥsi. Çertyojlara

müvafiq olaraq cihazlar vԥ mԥmulatlar üçün şkalaların, cԥdvԥllԥrin vԥ lövhԥlԥrin foto-

çap vԥ aşındırma metodu ilԥ hazırlanması. Foto-çap üçün lazımi komponentlԥrin

seçilmԥsi vԥ verilmiş resept üzrԥ mԥhlulların düzԥldilmԥsi. Platolara ԥl ilԥ trafaret

tԥtbiq etmԥklԥ vԥ ya dԥzgahda sxemlԥrin çԥkilmԥsi. øşığa hԥssas emulsiyanın vԥ

fotorezistorun çap platoları, şkalaları üçün olan tԥdarükԥ çԥkilmԥsi. øşığa hԥssas qabın

nümayiş etdirilmԥsi, aydınlaşdırılması, bԥrkidilmԥsi vԥ aşılanması. Plyonka

neqativlԥrinin hazırlanması. Metalın qalvaniklԥşdirilmԥsinin artırılması üzԥrindԥ

platoların montajı. Torun hazırlanması vԥ tԥsvir surԥtinin tora keçirilmԥsi. Kağız

şkalaların güzgülü şkalaları olan müxtԥlif cihazların platolarına yapışdırılması. Güzgü

Fəhlə peşələri və işlərin Vahid Tarif-İxtisas Sorǧu Kitabçası (2006) - 5