СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 5

 

  Главная      Книги - Разные     СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013)

 

поиск по сайту            правообладателям  

 

   

 

   

 

содержание      ..     3      4      5      6     ..

 

 

 

СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 5

 

 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

57 

Элементтердің  немесе  оның  бӛліктерінің  қима  бойынша  орташа  нормативтік 

температурасын келесідей қабылдауға болады: 

- жылдың  суық  мезгілінде  бетон,  темірбетон  және  полимер-композициялық 

элементтер  үшін,  сонымен  қатар  жылдың  кез  келген  мезгілінде  металл  конструкциялар 
үшін - сыртқы ауаның нормативтік температурасына; 

- жылдың жылы мезгілінде бетон және темірбетон элементтер үшін - 0,2

а

 тең, бірақ 

10 °С артық емес шаманы шегере отырып, сыртқы ауаның нормативтік температурасына, 
мұнда 

а

  —  автожол  кӛпірлерінің  жүретін  жабынының  тӛсемін  қоса  алғанда,  элементтің 

немесе оның бӛлігінің қалыңдығы, см. 

Күрделі  кӛлденең  қимасы  бар  элементтердің  температурасын  жекелеген 

элементтердің (қабырғалардың, сӛрелердің және басқаларының) температурасы бойынша 
орташа ӛлшенген ретінде анықтаған жӛн.  

Жылдың  жылы 

t

n

,Т 

және  суық 

t

n,

Х

  мезгілдеріндегі  ауаның  нормативтік 

температураларын келесілерге тең етіп қабылдаған жӛн: 

а) типтік  жобаларды,  сонымен  қатар  республика  аумағында  қайта  қолдануға 

арналған жобаларды әзірлеу кезінде: 

- ауасының есептік минималды температурасына минус 40 °С-ден тӛмен аудандарға 

арналған конструкциялар үшін  

t

n

 

= + 40 °С; 

 t

n

,Х 

= – 50 °С; 

- қалған аудандарға арналған конструкциялар үшін  

t

n

 

= + 40 °С; 

 t

n

 

= – 40 °С; 

б) басқа жағдайларда  

                                                          

t

n

 

t

VII 

T

,                                                  (35) 

мұнда

  t

VII 

— ҚР ҚНжЕ 2.04-01 бойынша қабылданатын ең ыстық айдың ауасының 

орташа температурасы; 

Т 

 

ҚР ҚНжЕ 2.04-01 изосызық  картасы бойынша қабылданатын ең ыстық  тәулік 

ауасының температурасын анықтауға арналған тұрақты мән. 

Нормативтік  температураны 

t

n,

Х

  5.5.4  сәйкес  құрылыс  ауданындағы  ауаның  есептік 

минималды температурасына тең етіп қабылдайды.   

Элементтер температурасына күн радиациясының әсерін 15 см қалыңдықтағы (жүру 

жабыны  тӛсемін  қоса)  қабат  бетіне  күнмен  шағылысудан  10  °С-ға  қосымша  қыздыру 
түрінде есепке алған жӛн. 

Егер 

олар 

жобада 

мақұлданбаған 

болса, 

конструкцияның 

тұйықталу 

температурасын, 

 

°С тӛмендегілерге тең деп алу қажет: 

                                                            t

3

 

t

n

  – 15,                                                    (36) 

                                                            

t

3

 

t

n

,Х 

 

+ 15.                                                   (37)  

Тұйықталу 

t

З

  сәтінде  конструкцияның  температурасын  мына  формула  бойынша 

анықтау қажет:      

t

З

 

0,4

t

1

0,6

t

2

,                                                       (38)

 

мұнда 

 t

1

 — 

T

тең тұйықталу кезеңінің алдындағы ауаның орташа температурасы; 

       t

2

  — 0,25

T

0

 тең

 

тұйықталу кезеңінің алдындағы ауаның орташа температурасы; 

      бұл  жерде

  T

0

  —  конструкция  элементтерінің  келтірілген  қалыңдығына,  см  тең 

кезеңді,  сағ,  элементтің  кӛлденең  қимасының  екі  еселенген  ауданын  (жол  киімінің 
ескерілуімен) сыртқы ауамен шекараласатын периметріне бӛлу арқылы анықтау қажет.  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

58 

Темірбетон аралық құрылымдардың есебін жүргізген кезде температураны есептеген 

кезде ауа температурасының ӛзгеруінен және күн радиациясынан элементтер қимасының 
біркелкі таралмауының ықпалын ескеру керек.   

Сызықтық  кеңеюдің  жылжу  коэффициентін  есептеген  кезде  болат  және 

болаттемірбетон  конструкциялар  үшін  1,2×10

5

тең  деп  алу  және  темірбетон 

конструкциялар үшін  – 1,0×10

5

тең деп алу қажет.  

6.4.5 Жылжымалы  тіреу  бӛліктеріндегі  үйкелістен  болатын  нормативті  кедергіні 

кӛлденең  ұзыннан  реактивті  күшею 

S

  ретінде  қабылдап,  мына    формула  бойынша  анықтау 

қажет: 

                                           S

 = 

F

,

                                                                          

          (39) 

мұнда   

n   

—  ықтимал  тӛтенше  мәндердің  арасындағы  орташа  шамаға  тең  деп 

алынатын  тіреу  бӛліктеріндегі  қозғалыстан  болатын  үйкеліс  коэффициентінің  нормативті 
шамасы: 

                                                         

n

 =   

2

min

ma

х

,                                                    (40) 

F

—жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті 

 = 1 деп алынатын қарастырылып 

отырған жүктеменің әсері болған уақыттағы тік құраушы  

Ең жоғары және ең тӛмен үйкеліс коэффициенттерін тиісінше тең алу қажет: 
а) катокты, секторлы немесе валкалы тіреу бӛліктері кезінде — 0,040 және 0,010; 
б) тербелетін бағандар немесе аспалар кезінде — 0,020 және 0 (шартты); 
в) тангенциалды және жазық металл тіреу бӛліктері кезінде — 0,40 және 0,10; 
г) тот  баспайтын болаттан жасалған жылтыратылған табақтармен бірге фторопласт 

тӛсемелері  бар  жылжымалы  тіреу  бӛліктері  кезінде  –  16-кесте  немесе  сертификатталған 
сынақтардың деректері бойынша.  

 

16-кесте – Ҥйкелу коэффициенттері 

Фторопласт 
бойынша  тіреу 
бӛліктеріндегі 
орташа қысым, 
МПа 

Анағұрлым суық бескүндіктің температурасы кезіндегі 0,92 қамсыздандырумен 

ҚР ҚН 2.04-01 бойынша үйкеліс коэффициенті 

минус 10 

о

С және одан жоғары 

минус 50 

о

С 

maх 

min 

maх

 

min

 

9,81 
19,6 
29,4 

0,085 
0,050 
0,035 

0,030 
0,015 
0,010 

0,120 
0,075 
0,060 

0,045 
0,030 
0,020 

ЕСКЕРТПЕ Теріс температуралар мен орташа қысым кезіндегі аралық мәндер болғандағы үйкеліс 
коэффициенттері интерполяция бойынша анықталады. 

 
Жылжымалы  тіреу  бӛліктеріндегі  үйкеліс  күшінен  құрылымдардың  арқалық 

құрылымдарында болған есептік күшею жүргізілетін есептеулердің сипатына байланысты 
тӛменде кӛрсетілген ӛлшемдерде алынуы қажет:  

S

f

,maх 

maх

F

v

,  егер  үйкеліс  күші  жүктемесінің  қарастырылып  отырған  үйлесімде 

конструкцияның есептеліп отырған элементіне келтірілетін жалпы әсері кӛбейтіледі;  

S

f

,min 

min

 

F

v

,  егер  қарастырылып  отырған  үйлесімде  үйкеліс  күші  азайтылса,  

жүктемесінің қарастырылып отырған конструкция элементіне  жалпы әсері. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

59 

S

f

,

 

maх

 

және 

S

f

,

 

min

  күшіне  келтірілетін  жүктеме 

  бойынша  сенімділік  коэффициенті 

енгізілмейді.  

Катокты, секторлы және валкалы типтердің жылжымалы тіркеу бӛліктерінде пайда 

болатын үйкеліс күшінің аралық құрылымдарының конструкцияларына келтірілетін әсер  
кӛлденең бағытта тіркеу бӛліктерінің саны екіден артық болған уақытта жұмыс шартының 
коэффициенті 1,1 тең деп анықталуы тиіс.  

Кӛпірлердің тіреулері (іргетастарды қоса алғанда) мен аралық құрылмдарын тұрақты 

түсірілетін  жүктеме  кезінде  температуралық  деформациядан  туындайтын  есептелген 
үйкеліс күшінің әсеріне тексеру керек.  

Тіреу бӛліктері мен оларды бекіту элементтері, сондай-ақ тіреу бӛліктеріне түйісетін 

тіреулер  мен  аралық  құрылымдардың  бӛліктері  тұрақты  және  уақытша  (динамиканың 
ескерілуісіз) жүктемеден туындайтын есептелген үйкеліс күшіне тексерілуі тиіс.  

Аралық  тіреуге  шектес  аралық  құрылымдардан,  сондай-ақ  жылжымалы  емес  тіреу 

бӛліктерінен жылжымалы тіреу бӛліктерінің екі қатары орнатылған жағдайда қимасы жоқ 
және  температуралық-қимасы  жоқ  аралық  құрылымдардағы  ұзыннан  келтірілетін  күшті 
тіреу бӛліктеріндегі ең жоғары және ең тӛмен үйкеліс коэффициенттері кезіндегі үйкеліс 
күшінің айырмашылығынан асырмай қабылдау қажет.  

Қабылдаушы  және  қимасы  жоқ  және  температуралық-қимасы  жоқ  аралық 

құрылымдарда бір белгінің (тиісінше 

max,

z

 

и

 

min,

z

) ұзыннан күшін қабылдайтын (тіреулер 

тобы  үшін  жылжымалы  тіреу  бӛліктеріндегі  ең  жоғары  және  ең  тӛмен  үйкеліс 
коэффициенттерін мына формула бойынша анықтауға жол беріледі:      

                                   

max,

max

min

max

min

min,

1

0,5 (

)

(

)

z

z

z

 

 

,      

   (41) 

мұнда  

max

,

 

min

 —тіреу 

бӛліктерінің 

орнатылатын 

түрі 

үшін 

үйкеліс 

коэффициенттерінің ең жоғары және ең тӛмен мәндері;  

z

 — топтағы кӛпір тіреулерінің саны. 

(41) 

max,

z

  анықтаған  уақытта  формуланың  оң  бӛлігі  «плюс»  белгісімен,   

min

z

 

анықтған уақытта «минус» белгісімен алынады.  

Ығысуға  кедергінің  салдарынан  резеңке  тіреу  бӛліктерінде  туындайтын  реактивті 

ұзыннан күштің 

S

h

 шамасы, кН мына формула бойынша анықталады:  

                                                            

,

h

S

AG

a

                                                  (42) 

мұнда 

 — тіреу бӛліктерінде жылжу, см;  

а 

—  резеңке қабаттарының жиынтықталған қалыңдығы, см; 

А

 —  арқалық ұшының жанында орналасқан жағдайда резеңке тіреу бӛлігінің немесе 

бірнеше тіреу бӛліктерінің ауданы, м

2

G

 —  мәндері  ұзыннан  күштің  есептік  шамаларын  анықтаған  уақытта  қоршаған 

ортаның нормативті температурасына байланысты болатын және пайдаланылатын резеңке 
маркалары үшін 17-кесте бойынша қабылданатын резеңкенің ығысу модулі.   

Арқалықтардың    немесе  аралық  құрылымдар  плиталарының  тіреу  түйіндерінің 

астынан  кӛпір  осінің  бойымен  әдеттегідей,  тек  бір  ғана  тіреу  бӛлікті  орнату  қажет,  ал 
кӛпір осіне кӛлденең бір маркадағы резеңкеден жасалған бірнеше бірдей тіреу бӛліктерін 
орнатуға жол беріледі.   

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

60 

17-кесте – Резеңкенің жылжу модульдері 

Резеңкенің 

маркасы 

Қоршаған ауаны нормативті температурасы, °С кезінде резеңкенің ығысу модулі, 

Мпа 

минус 20 және 

одан жоғары 

минус 30 

минус 40 

минус 50 

минус 55 

НО-68-1 
ИРП-1347-1 
РСМ-3Л 

0,90 
0,70 
0,90 

1,10 
0,59 
1,20 

1,30 
0,70 
1,40 

— 

0,80 
1,40 

— 

1,00 

— 

ЕСКЕРТПЕ Ығысу модулінің аралық мәндері интерполяция бойынша қабылданады. 

 
6.4.6 2 м астам тереңдікте маусымдық қататын сусыған топырақтардағы құрылыстар 

үшін  маусымдық  қататын  (еритін)  қабат  шегіндегі  аязды  сусыған  топырақтың  әсері 
іргетастың (немесе қадалардың) периметрі бойынша келтірілген тік жанасу күші түрінде 
алынуы тиіс.  

6.4.7  Монтаждау  немесе  құрылыс  кезінде,  сондай-ақ  элементтерді  дайындау  және 

тасымалдау  кезінде  конструкцияға  әсері  болатын  құрылыс  жүктемесін  қарастырылатын 
жұмыс  жүргізу  жағдайларының  және  ҚР  ЕЖ  5.03-107  талаптарының  ескерілуімен 
жобадағы деректер бойынша қабылдау қажет.  

Краннан келтірілетін жүктемені анықтаған уақытта кӛтерілетін жүктің салмағы мен 

жылжымалы  стреланың  салмағын  салмақ  196  кН  дейін  болғанда  1,20  (0,85)  тең 
динамикалық коэффициенттермен алу және одан ауыр болғанда  1,10 тең деп алу қажет. 
Бұл  ретте  егер  кранда  жүктің  болмауы  есептеліп  отырған  конструкцияның  жұмысына 
қолайсыз  ықпалын  келтіруі  мүмкін  болса,  жүргізілетін  есептеулерде  кран  жүксіз 
ескеріледі.  

Темірбетон конструкциялардың элементтерді тасымалдау кезінде пайда болатын 

күшеюдің  әсеріне  есептеген  кезде  элементтердің  ӛз  салмағынан  келтірілетін 
жүктемені кӛлікпен тасымалдау кезінде тӛменде кӛрсетілген мәнге тең динамикалық 
коэффициенттермен алу керек:   

- 1,6 — автомобиль; 
- 1,3 — темір жол. 
Тасымалдау  шарттарын  ескеретін  динамикалық  коэффициенттерді  егер  бұл 

тәжірибемен  расталса,  кішірек  ӛлшемде,  бірақ  автокӛлікпен  тасымалдаған  уақытта  1,3 
тӛмен  емес  және  темір  жол  кӛлікпен  тасымалдаған  уақытта  1,15  тӛмен  емес  алуға  жол 
беріледі.  

6.4.8  Сейсмикалық  жүктемені  ҚР  ҚНжЕ  2.03-30  және  ҚНжЕ  II-7  талаптарына  сай 

қабылдау қажет. 

6.4.9  6.4.1—6.4.7  келтірілген  табиғи  және  техногенді  жүктеме  мен  әсерлерге 

жүктеме 

 бойынша сенімділік коэффициенттерін 18-кесте бойынша алу қажет.  

Олар  аралық  құрылымдардың  аспалы  теңдестірілген  жинақталуы  үшін 

пайдаланылған  жағдайда,  сонымен  қатар  осындай  кезде  аралық  құрылымды  тіреулерге 
бекітетін  анкеркерлердің  беріктілігін  тексерген  уақытта  тіреуге  әртүрлі  белгідегі  иілу 
моменттерін келтіретін аралық құрылымның жинастырылатын консольдік бӛліктерінің ӛз 
салмағына 

жинастырылатын 

бӛліктердің 

(блоктардың) 

дайындалуының 

және 

монтаждалуының  нақты  шарттарының  ескерілуімен  жүктеме  бойынша  сенімділік 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

61 

коэффициенттерін  енгізу  керек.  Аралық  құрылымдардың  бетон  блоктарының  дайындалуы 
зауыттық  технология  бойынша    болса,  жеке  салмақтан  болған  жүктеме  бойынша  сенімділік 
коэффициенттерін тіреу денесі  мен  бекітілетін  анкерлердің беріктілігін тексерген кезде  мына 
формулалар бойынша анықтауға жол беріледі:  

бір консоль үшін   

 

f

,max

 = 

0,1

1

k

 1,038,  

 

 

                     (43) 

басқа консоль үшін     

f

,min

 = 

0,1

1

k

 0,962.                                                  (44) 

мұнда 

к

 — әр жақтан орнатылатын блоктардың саны.  

 

18-кесте – Табиғи және техногенді жҥктемелерге сенімділік коэффициенттері 

Басқа уақытша жүктемелер мен әсерлер 

 

Жүктеме бойынша сенімділік 

коэффициенті

 

f

 

Жел жүктемесі: 
Кӛпірді пайдалану кезінде  
Құрылыс және монтаждау кезінде  
Мұз жүктемесі 
Кемелердің кӛбеюінен келтірілетін жүктеме  
Температуралық климаттық әсерлер 
Топырақтың аязда сусуының әсері 
Жылжымалы  тіреу  бӛліктеріндегі  үйкелістен  болған 
кедергінің әсері 
Құрылыс жүктемелері:  
Қосалық құрылыстардың ӛз салмағы 
Жиналатын  материалдардың 

салмағы 

мен  қосалқы 

құрылыстардағы жасанды ретке келтірудің әсері   
Жұмыс  істеп  жүрген  адамдардың,  саймандардың,  ұсақ 
жабдықтардың салмағы 
Крандардың, копрлардың және кӛлік құралдарының салмағы  
Кӛтеру 

және 

жылжыту 

кезінде 

гидравликалық 

домкраттардан және электр лебедкалардан келтірілетін әсер  
Аралық құрылымдар мен басқа да жүкті жылжыту кезіндегі 
үйкеліс күші: 
- катоктарда 
- жылжыма бӛлшекте және фторопласт бойынша 
- арбаларда 

 

1,4 
1,0 
1,2 
1,2 
1,2 
1,3 

по 6.4.5 

 
 

1,1 (0,9) 
1,3 (0,8) 

 

1,3 (0,7) 

 

1,1 (1,0) 
1,3 (1,0) 

 
 
 

1,1 (1,0) 
1,3 (1,0) 
1,2 (1,0) 

ЕСКЕРТПЕ  1  Жақшада  кӛрсетілген 

f

  мәндері  жүктеменің  тиімсіз  үйлесімі  кезінде  олардың  конструкция 

элементтеріне келтірілетін жиынтықталған әсері ұлғайған уақытта қабылданады.  
ЕСКЕРТПЕ  2   Жабық  типті  жаяу  жүргіншілер  кӛпірлері  үшін  қар  жүктемесінің 

f

 

  мәндері  ҚРжЕ  2.01.07 

сәйкес қабылданады.  

 
 
 
 
 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

62 

7  БЕТОН ЖӘНЕ ТЕМІРБЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАР

 

 

7.1 Негізгі есептеу талаптары 

 
7.1.1  Бірінші  топтың  шекті  күйлерін  болдырмау  үшін  кӛпірлер  мен  құбырлар 

конструкцияларының элементтері осы тараудың нұсқауларына сәйкес беріктік, (қалыптың 
және  күйдің)  тӛзімділік  бойынша  және  тӛзімділігіне  қатысты  есептеледі,  бұған  қоса 
тӛзімділікке  есептеулерде  құрылыстарды  эксплуатациялау  кезеңінде  орын  алуы  мүмкін 
жүктемелер мен әсерлер қарастырылады. 

Екінші  топтың  шекті  күйлерін  болдырмау  үшін  19  кестеде  кӛрсетілген  есептеулер 

орындалады. 

 

19 кесте – Екінші топтың шекті кҥйлері бойынша есептеулер 

 

Есеп 

Жұмыс арматурасы 

Конструкция жұмысының 

кезеңдері 

Бойлық сызаттардың қалыптасуы 
бойынша 

Керілмейтін 
 
Керілетін 

Қалыпты эксплуатация 
 
Барлық кезеңдер (қалыпты 
эксплуатация, құрылысты 
салу, алдын ала керу, 
сақтау, тасымалдау) 

Қалыпты және элементтің бойлық осіне 
еңіс сызаттардың қалыптасуы бойынша 

Керілетін 

Барлық кезеңдер 

Қалыпты және элементтің бойлық осіне 
еңіс сызаттарды ашу бойынша 

Керілмейтін және керілетін 
(керілетін арматурамен 
элементтерінен басқа, сызаттарға 
қарсы тӛзімділік бойынша 
талаптарының жобаланатын 
санаты 2а, 40 кестені қараңыз) 

Барлық кезеңдер 

Элементтің бойлық осіне қалыпты 
сызаттарды жабу (қысу) бойынша 

Керілетін 

Қалыпты эксплуатация 

Жанама кернеулерді шектеу бойынша 

Керілмейтін және керілетін 

Барлық кезеңдер 

Мақсаттылықтары түрлі кӛпірлердегі 
аралық құрылыстардың 
деформацияланулар (иілулер) және 
автожол кӛпірлеріндегі ӛту пішінінің 
сыну бұрыштары бойынша 

Керілмейтін және керілетін 

Қалыпты эксплуатация 

 
7.1.2 Алдын ала керілген конструкцияларда элементтің бойлық осіне қалыпты бетон 

және арматура қималарындағы керулерді, қиманы бір тұтас ретінде қарастырып, серіппелі 
материалдарды  есептеу  ережелеріне  сәйкес  анықтау  қажет.  Егер  ашық  арналарда 
орналасқан  керілетін  арматураның  тұтастандырудың  бетоны  7.6.12.2  тармағы  бойынша 
негізгі конструкцияның бетонымен ұстаспаса, онда арнада орналасқан керілетін арматура 
да конструкцияның бетонымен ұстаспайды деп есептеу қажет. 

Алдын  ала  керілген  конструкциялардың  элементтерінде  сызаттарды  ашу  енін 

анықтау  барысында  (соның  ішінде  аралас  күшейтумен)  арматурадағы  кернеулерді 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

63 

бетонның  созылған  аймағының  жұмысын  ескермей,  анықтау  қажет.  Бетонның  созылған 
аймағының күштерін толығыменен арматураға беруге рұқсат етіледі. 

Келтірілген  қиманың  сипаттамаларын  барлық  жағдайларда,  7.3.16  тармағын  ескере 

отырып, қимадағы бар керілетін және керілмейтін арматураны ескеріп, анықтау қажет. 

Егер  конструкцияның  элементтері  класстары  түрлі  бетоннан  жасалған  болса,  онда 

қиманың  жалпы  жұмыс  ауданын  олар  сай  келетін  серпімділік  модульдерін  ескеріп, 
анықтау қажет. 

Керілетін  бетонға  конструкцияларда  оны  қысу  кезеңінде  бетонның  жұмыс 

аумағында жабық және ашық арналардың ауданын ескермейді. Осы конструкцияларды 
есептеу  кезінде  эксплуатациялау  кезеңінде  бетон  қимасының  есептік  ауданында 
басталған  жабық  арналардың  қима  ауданын  ескеру.  Ашық  арналардың  тұтастандыру 
бетонын  7.5.2.6  талаптарын  орындау,  7.6.12.2  сәйкес  арнайы  технологиялық 
шараларды  орындау  және  тұтастандыру  бетонында  керілмейтін  арматураны  орнату 
шартында  ескеруге  рұқсат  етіледі.  Сонымен  қатар,  тұтастандыру  бетонындағы 
сызаттарды  ашу  ені  сызаттарға  қарсы  тӛзімділік  талаптарының  3в  санаты  бойынша 
жобаланатын элементтер үшін қабылданған ӛлшемдерден үлкен болмауы тиіс. 

7.1.3  Темір  жол  аралық  құрылыстарының  таңбалы  арқалықтардың  қабырғаларын 

кӛпірде  жолдың  10  см  кем  емес  ӛлшемінде  қабылданатын  мүмкін  кӛлденең  жылжуды 
ескеріп, есептеу қажет. 

Кӛпірлердегі  арқалық  құрылыстардың  арқалықтар  қабырғаларының  сызаттардың 

қалыптасуы  бойынша  есебін  қабырғалардың  ширатуын  және  майыстырылуын  ескеріп 
(олардың жазықтықтарынан), орындауға ұсынылады.  

7.1.4  Арматураны  алдын  ала  керу  бастапқы  (бақыланатын)  күштің  мәндері 

сипаттайды 7.4.11.1 тармағын ескере отырып, уақыттың қарастырылып отырған мезетінде 
жоғалтуларын  шегеріп,  керілетін  арматураның  ұштарына  керу  құрылғылары  арқылы 
жанасатын,  және  бақылаулыға  тең  болатын  орнатылған  күштің.  Осыған  қоса 
арматурадағы бақыланатын күшке сай келетін кернеулері  32 кестеде кӛрсетілген есептік 
қарсыласулардан  аспағаны  жӛн,  7.3.13  тармағына  сәйкес  жұмыс  шарттарының 
коэффициенттерін ескеріп. 

Жобалық  құжаттамада  керілетір  арматуралық  элементтер  үшін  бақыланатын 

күштердің  және  оларға  сай  келетін  арматураның  ұзартылуларының  (сүзінділерінің) 
мәндері М қосымшасының М.1 кестенің 4 күйін ескере отырып, кӛрсетілуі тиіс. 

Значения удлинений арматуры 

р

 в общем случае определяются по формуле 

 

р

 = 

0

,

l

р

x

р

dx

Е

e

 

                                                          (45) 

мұндағы 

р

  —  бақыланатын  күшке  және  7.1.6  тармағының  талаптарын  ескере 

отырып белгіленетін жауап беруші кернеулер; 

Е

р 

— керілетін арматураның серпімділік модулі; 

l

  —  арматуралық  элементтің  есептік  ұзындығы  (керу  анкерінен  арматуралық 

элементтің нӛлдік қарсыласумен нүктесіне дейінгі қашықтық). 

Қалған белгіленулер М қосымшасының М.1 және М.2 кестелерінде келтірілген.  
Керілетін  арматураны  керген  кезде  арматураның  серпімділік  модулінің  нақты 

мәндері  бойынша  жұмыстарын  бақылау  кезінде  сүзіндінің  мәндерін  және  үйкелістің 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

64 

ӛлшенген  коэффициенттерін  түзетуге  рұқсат  етіледі,  сондай-ақ  керілетін  жабдықтың 
конструктивтік ерекшеліктерін ескеріп. 

Керілетін арматураның күшімен құрылатын есептік әсерді анықтаған кезде жүктеме 

бойынша 

f

  сенімділік  коэффициенттерін келесілерге тең қылып қабылдау қажет: 

а) Арматураның бетонмен ұстасуы бар болған жағдайда: 
- ұзындықтары бойынша бүтін элементтер үшін — 1,0; 
- ұзындықтары бойынша құрамалы элементтер үшін —7.4.11.1 тармағы бойынша; 
б) Арматураның бетонмен ұстасуы жоқ болған жағдайда (7.4.3.4 тармағын қараңыз) 

— (1±0,1).  

7.1.5 Алдын  ала  керілген  элементтерді  есептеген  кезде  бетонға  керілетін 

арматурадан шоғырланған күштерді беру орнын конструкцияларда қабылдау қажет: 

- сыртқы (ұштық) және ішкі (каркас-ӛзкеті) анкерлермен — анкерлерді тіреу немесе 

бекіту орнында; 

-  анкерлері  жоқ  арматурамен  (арматураны  бетонмен  ұстастандыру  арқылы 

анкерлеумен), — кернеулерді беру аймағының 2/3 ұзындығына тең қашықтығында. 

Жүйелі  пішінді  керілетін  ӛзекті  арматурадан  бетонға  күштерді  беру  аймағының 

ұзындығын күшті беру кезінде есептеу қажет: 

- бірқалыпты — 20

(мұндағы 

d

 — ӛзектің диаметрі); 

-  ӛзектерді  кесу  арқылы  бірден  (ӛзектердің  18  мм  аспайтын  диаметрлерінде  рұқсат 

етілетін) — 25

d

Ең суық  бес күндіктің сырттағы ауаның орташа температурасы  минус  40 °С тӛмен 

аудандарында  эксплуатациялауға  арналған  конструкциялардың  элементтері  үшін 
күштерді бетонға беру аймағының ұзындығын 5

d

 арттыру қажет.  

Анкерлер  жоқ  болған  жағдайда  К-7  классты  керілетін  арматуралық  арқандардан 

күштерді  бетонға  беру  аймағының  ұзындығын  20  кестеде  кӛрсетілген  ӛлшемдерінде 
қабылдау  қажет;  Ең  суық  бес  күндіктің  сырттағы  ауаның  орташа  температурасы  минус   
40  °С  тӛмен  аудандарында  эксплуатациялауға  арналған  конструкциялардың  элементтері 
үшін  К-7  классты  арматуралық  арқандар  бар  болғанда  аймақтың  ұзындығын  20  кестеде 
кӛрсетілген мәндерінен жоғары қылып қабылдау қажет: 

- 27 см — арқандардың диаметрі 9 мм; 
- 30 см — сол сияқты, 12 мм; 
- 38 см — сол сияқты, 15 мм. 
Тӛрт  К-7  арқандарының  түйіндері  үшін  күштерді  беру  аймағының  ұзындығын         

20 кесте бойынша 1,4 коэффициентімен қабылдау қажет. 

 

20 кесте - Кҥштерді бетонға беру аймағының ҧзындығы 

К-7 классты 

арматуралық 
арқандардың 
диаметрі, мм 

Күштерді бетонға беру аймағының ұзындығы

 l

rp

, см, бетонның қысуға беріктік бойынша 

класстарының бетонына беру беріктігі 

В22,5 

В25 

В27,5 

В30 

В35 

В40 

В45 

В50 және 

одан да кӛп 

12 
15 

88 
98 

115 

85 
95 

110 

83 
93 

105 

80 
90 

100 

75 
87 
95 

70 
85 
90 

65 
75 
85 

60 
70 
80 

ЕСКЕРТПЕ  Бетон  қысу  күшін  бірден  берген  кезде  (арқандарды  кесу  арқылы)  күштерді  беру  аймағының 
басын элемент соңынан бастап 0,25

l

rp

 тең болатын қашықтығында қабылдау қажет. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

65 

7.1.6 Алдын 

ала  керілген  конструкциялардың  элементтеріндегі  кернеулер 

бақыланатын күш бойынша анықтау қажет келесіні шегеріп: 

- алғашқы жоғалтулар — бетонды қысу кезеңінде; 
- бірінші және екінші жоғалтулардың — эксплуатациялау кезеңінде. 
Бірінші жоғалтуларға жатқызу қажет: 
а) Арматура  тіректерге  керіп  созумен  конструкцияларында  —  анкерлердің 

деформациялануы,  арматураның  айналдырушы  құралдарға  үйкелісі,  арматурадағы 
кернеулердің релаксациясы (толық 50 % мӛлшерінде), температуралық деңгей айырмасы, 
жылдам  аққыш  жылжығыштығының,  сондай-ақ  қалыптардың  деформациялануы 
(арматураны қалыптарға керіп созу кезінде) салдарынан туындайтын жоғалтулар. 

б) Арматураны  бетонға  керіп  созумен  конструкцияларда  —  анкерлердің 

деформациялануы,  арматураның  жабық  және  ашық  арналардың  қабырғаларына  үйкелісі, 
арматурадағы  кернеулердің  релаксациясы  (толық  50  %  мӛлшерінде)  салдарынан 
туындайтын жоғалтулар. 

Екінші жоғалтуларға келесілерді жатқызу қажет: 
а) Арматураны  тіректерге  керіп  созумен  конструкцияларда  —  бетонтың 

отырғызушылық  және  жылжығыштығының,  арматурадағы  кернеулердің  релаксациясы 
(толық 50 % мӛлшерінде) салдарынан туындайтын жоғалтулар; 

б) Арматураны 

бетонға 

керіп 

созумен 

конструкцияларда 

— 

бетонтың 

отырғызушылық  және  жылжығыштығының,  арматурадағы  кернеулердің  релаксациясы 
(толық  50  %  мӛлшерінде),  шиыршықты  немесе  шығыршықты  арматураның  орамдары 
астында майыстыру, бетонға оралатын, ұзындығы бойынша құрамалы конструкцияларда 
блоктар арасында түйісулердің деформациялануы салдарынан туындайтын жоғалтулар. 

Аталған  жоғалтулардың  кейбіреулерінің  мәндерін  М  қосымшасы  бойынша   7.1.7 

тармағын ескеріп анықтау қажет. 

Арматурадағы  кернеулердің  релаксациясынан  (толық  50  %  мӛлшерінде)  екінші 

жоғалтулар  бірқалыпты  түрде  орындалады  және  бетонды  қысқан  соң  бір  айдың  ішінде 
толығыменен аяқталады дегенді қабылдауға рұқсат етіледі. 

Арматурадағы бірінші және екінші жоғалтулардың жалпы мәнін 98 МПа кем қылып 

қабылдамаған жӛн. 

7.1.7 Бетонның отырғызылуы және жылжығыштығы салдарынан арматурада  алдын 

ала кернеудің жоғалтуларын анықтау кезінде келесі нұсқауларды басшылыққа алу қажет: 

а)  Бетонның  отырғызылуы  және  жылжығыштығы  салдарынан  жоғалтулар  уақыты 

бойынша ӛзгертулерді 



р(t) келесі формула бойынша анықтауға рұқсат етіледі           

 

 

0,1

1

,

t

р

p

t

e

t

 

 

                                  (46) 

мұндағы 



р

(t 

 

)

 — Бетонның отырғызылуы және жылжығыштығы салдарынан 

арматурадағы жоғалтулардың ақырғы (шекті) мәндері  М немесе П қосымшасы бойынша 
анықталады; 

t

  —  Жылжығыштық  салдарынан  туындайтын  жоғалтуларды  анықтау  кезінде 

есептелетін  уақыт  —  бетонды  қысып  алу  күнінен  бастап,  отырғызу  күнінен  бастап  — 
бетон құюды аяқтау күнінен бастап, тәулік; 

е

 = 2,718  —жаратынды логарифмдердің негіздемесі; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

66 

б) Қоршаған  орта  ауасының  ылғалдылығы  40  %  тӛмен  болған  кезде 

эксплуатациялауға  арналған  конструкциялары  үшін  бетонның  отырғызылуы  және 
жылжығыштығы салдарынан жоғалтуларды 25 % арттыру қажет, ҚР ҚНжЕ 2.04-01 сәйкес 
климаттық  IVA  қосалқы  ауданда  және  күн  радиациясынан  қорғалмаған  ауданда 
эксплуатациялауға  арналған  конструкцияларын  ескермей-ақ,  соңғылары  үшін  аталған 
жоғалтулар 50 % арттырылады; 

в) Бетонды отырғызудың және жылжығыштығының деформациялануларының шекті 

салыстырмалы  мәндерін  ескере  отырып,  бетонның  отырғызу  және  жылжығыштығы 
салдарынан,  арматураның  әсері,  бетон  жасының  және  беру  беріктігінің,  жүктемені 
кезеңдік  жанастыру  және  оның  әрбір  кезеңде  әсер  ету  ұзақтығы,  деформациялардың 
уақытпен  даму  жылдамдығы,  кӛлденең  қималардың  келтірілген  ӛлшемдерін,  ортаның 
салыстырмалы  ылғалдылығының  және  басқа  факторлардың  әсерінен  туындайтын 
жоғалтуларды  анықтау  және  күштерді  қайта  үлестіру  үшін  анағұрлым  дәл  әдістерді 
қолдануға рұқсат етіледі. Бұл әдістерді негіздеу қажет. Осыған қоса бетонды отырғызудың 

n

  және  жылжығыштығының 

с

n

  оның  беру  беріктігіне  сай  келетін  бетон  класстарына 

нормативтік деформациялары М қосымшасының М.3 кестесі бойынша қабылдау қажет. 

7.1.8 Темірбетон торлы фермалардың қысылған элементтерінің есептік ұзындығын 

l

0

 

болат  торлы  фермалардың  қысылған  элементтерінің  есептік  ұзындығын  анықтауға 
қатысты нұсқаулары бойынша қабылдау қажет (8 тарауды қараңыз). 

Бӛлек  тұрған  жақтаулар  діңгектерінің  есептік  ұзындығын  олардың  кӛлденең 

тосқауылмен  қатты  қосылысы  кезінде  21  кестесі  бойынша  қабылдауға  рұқсат  етіледі 
кӛлденең тосқауылдың 

В

1

 = E

b

I

1

  және діңгектердің 

В

2

 = E

b

I

2

 қаттылығының қатынасына 

байланысты. 

Тіректердің  есептік  ұзындығын  (тірек-қабықшаларды,  тірек  -діңгектерді),  соның 

ішінде  эстакадалық  типті  тірек  элементтеріндегі  есептік  ұзындықты  грунттың 
деформациялануға  қабілеттілігін  және  іргетастардың  және  тіректің  жоғарғы  бӛлігінің 
орын ауыстыруларына қарсыласуын ескеріп, қабылдау қажет. 

 

21 кесте  - Тіректердің есептік ҧзындықтары 

Кӛлденең тосқауыл 

арқалығының l тірек 

ұзындығына 

Н

 қатысты 

қатынасы 

Қаттылық қатынасы 

В

1

2

 болған кезде тіректің есептік ұзындығы 

l

0

 

0,5 

0,2 


1,1

Н

 

1,3

Н

 

1,5

Н

 

Н 

1,15

Н

 

1,4

Н

 

Н 
Н 

1,1

Н

 

ЕСКЕРТПЕ 

l  /  Н

  және 

В

1

 

/  В

2

  қатынастарының  аралық  мәндерінде 

l

0

  есептік  ұзындығын  интерполяция 

бойынша анықтауға рұқсат етіледі. 

 
Тіректердің  бӛліктерін  немесе  элементтерін  бойлық  иілуге  қысылған  ӛзектердің 

есептік  (бос)  ұзындығын  анықтауға  қатысты  құрылыстық  механика  тәсілдерін  қолдана 
отырып,  есептеген  кезде  грунттың  деформациялануға  қабілеттілігі  және  жылжымалы 
тірек  бӛліктерінде  үйкеліс  күштерінің  бар  болуы  салдарынан  қарастырылып  отырған 
элементтердің ұштарының серпімді қысуды (серпімді икемділікті) ескеруге рұқсат етіледі. 
Егер  осындай  есептеулер  орындалмаса,  онда  каток  және  секторлық  типтіжылжымалы 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

67 

тірек  бӛліктерін  қолдану  кезінде,  сондай-ақ  фторпласттық  аралықтарда  тіректердің 
жоғарғы бӛліктерінің ӛзара байланысын ескермеуге болады. 

Қысылған  темірбетон  элементтерде  бойлық  арматураның  кӛлденең  қимасының 

минималды ауданы, % бетон есептік қимасының толық ауданына, келесі кӛрсеткіштен кем 
болмауы тиіс: 

- 0,20 —иілгіштігі 

l

0

 / 

i

  

 17 элементтерінде; 

- 0,60 — сол сияқты, иілгіштігі 

l

0

 / 

 

 104; 

Иілгіштіктің аралық мәндері үшін –интерполяция бойынша (

l

0

 — элементтің есептік 

ұзындығы); 

/

b

b

i

I

A

—  элементтің  кӛлденең  қимасы  инерциясының  радиусы,  мұндағы 

I

b

  — 

бетон  қимасы  инерциясының  мезеті; 

А

b

  —бетон  қимасының  ауданы.  Егер  минималды 

күшейту  ӛлшемі  бойынша  талаптар  орындалмаса,  онда  конструкцияның  элементтерін 
бетон ретінде есептеу қажет. 

Қысылған  темірбетон  элементтерінің  иілгіштігі  кез-келген  бағытта  құрылысты 

эксплуатациялау  кезеңінде  қабылданады,  120  аспауы  тиіс,  ал  орнату  кезеңінде  —  150 
аспауы тиіс. 

Элементтердің  иілгіштігі  l0  /ief  жанама  күшейтумен  торлар  барысында—  55  астам 

емес  болып  қолданылады,  шиыршық  кезінде  —  35  астам  емес  болып  қолданылады, 
мұндағы  ief    —  бетон  қимасының  бӛлігі  инерциясының  радиусы  (тордың  немесе 
шиыршықтың шеткі ӛзектерінің осьтерімен шектеулі). 

7.1.9  Тік  бұрышты  темірбетон  құбырларының  буындарын  тұйықталған  пішіннің 

жақтаулары  ретінде  олардың  қабырғаларын  қатты  бітелген  діңгектермен  схемасы 
бойынша қосымша түрде тексеріп, есептеу қажет. 

Домалақ  темірбетон  құбырларының  буындарын  Н  қосымшасы  бойынша 

анықталатын  тек  иілу  мезеттеріне  ғана  қатысты  есептеуге  рұқсат  етіледі  (бойлық  және 
кӛлденең күштерді ескермей). 

 

7.2 Бетонға қойылатын талаптар

 

 

7.2.1 Кӛпірлер мен құбырлардың конструкцияларында МСТ 26633 бойынша орташа 

тығыздығы  2200  кг/м

3

  бастап,  2500  кг/м

3

  дейін  конструкциялы  ауыр  бетонның 

пайдаланылуын қарастыру қажет.  

Белгілері мен тығыздығы басқа бетонды тәжірибелік конструкцияларда белгіленген 

тәртіппен пайдалануға жол беріледі. 

 

ЕСКЕРТПЕ Бӛлімде атап кӛрсетілген нормалар және талаптар бұдан әрі  «ауыр бетон» деп аталатын, 

тығыздығы кӛрсетілген (кӛрсетілмеген) бетонға қатысты болады

 

Бетон  конструкциялар  сығылуға  беріктілігі  бойынша  жобалық  класпен,  беру  және 

жіберу  беріктілігімен  сипатталады.  Бетонның  сығылуға  беріктілігінің  «В»  классы 
белгіленген  мерзімде  150  мм 

150  мм 

150  мм  кубтарында  бақыланатын  сығылуға 

беріктілігінің  мәнімен (0,95 қамсыздандырумен кепілдік берілген) анықталады. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

68 

Бетонның  жобалық  классы  «В»  —  жобада  тағайындалатын  конструкция  бетонының 

беріктілігі. 

Бетонның  берілетін  беріктілігі 

R

bp

  —  дайындау  және  монтаждау  барысында  оған 

күш берілген сәттегі бетонның беріктілігі (класқа сәйкес келетін) (7.2.13). 

Бетонның жіберетін беріктілігі 

R

b

0

 — бетонның дайындаушы зауыттың қоймасынан 

тиелген сәттегі беріктілігі (класқа сәйкес келетін). 

7.2.2  Кӛпірлер  мен  құбырлар  конструкциялары  үшін  сығылуға  беріктілігі  бойынша 

кластары  В20,  В22,5,  В25,  В27,5,  В30,  В35,  В40,  В45,  В50,  В55  және  В60  болатын  ауыр 
бетонды  қолдану  қажет.  В22,5  және  В27,5  кластарындағы  бетонның  пайдаланылуын  егер 
бұл  цементтің  үнемделуіне  әкелсе  және  конструкциялардың  басқа  техникалық-
экономикалық  кӛрсеткіштерін  тӛмендетпесе,  қарастыру  қажет.  Беріктілік  классы  В60 
жоғары (соның ішінде беріктілікті арттыратын қоспалардың кӛмегімен алынатын) бетонды 
техникалық шарттары бойынша пайдалану керек.  

Конструкцияның  түріне,  арматуралануына  және  жұмыс  шарттарына  байланысты 

қолданылатын бетон 22-кестеде келтірілген талаптарға сай келеді.  

Анық  каналдарда  орналасатын  кернелетін  арматураның  құю  үшін  сығылуға 

беріктілік классы В35 тӛмен болмайтын бетонды қарастыру қажет. 

Алдын ала кернелген конструкцияларда арматуралы каналдарды инъецирлеу 28-ші күні 

беріктілігі  30 МПа тӛмен болмайтын ерітіндімен жүргізілуі тиіс.  

Құрастырма  конструкциялардың  түйісулерін  құю  үшін  сығылуға  беріктілік  классы 

түйіспе элементтер үшін қабылданған кластан тӛмен болмайтын бетон қолданылуы керек.   

 

22-кесте - Бетондардың кластары 

Конструкциялар, арматуралау және жұмыс шарттары 

Бетонның сығылуға 

беріктілік бойынша 

классы, тӛмен емес 

 1 Бетон 

В20 

 2 Арматурасы кернелмейтін темірбетон:  
     а) аралық құрылымдардан басқа 
     б) аралық құрылымдар

 

 

 

В25 
В30 

3 Алдын ала кернелген темірбетон: 
    а) анкерлерсіз: 
        - тӛменде кӛрсетілген кластардағы стерженді арматура кезінде: 
           А600 (А-IV), Ат600 (Ат-IV) 
           А800 (А-V), Ат800 (Ат-V), Ат1000 (Ат-VI) 
         - жалғыз сымды және қанатты арматура к0ююююююююезінде классы К-7  

 
 
 

В30 
В35 
В35 

    б) анкерлермен:  
         - жалғыз сымды және  классы К-7 жалғыз арматуралы қанатты сымды арматура 
кезінде  
         -  классы  К-7  қанаттар  түйінінен  және  болат  қанаттар  кезінде  (спиральді,  қос 
және жабық свивкалы)  

 

В30 

 

В35 

 

4  Кӛпірлер  сыртқы  ауа  температурасы  орташа  және  анағұрлым  суық  бескүндігі  бар 
аудандарда 

орналасқан 

жағдайда 

сең 

жүретін 

ӛзендердегі 

тіреулердің 

қаптамаларының блоктары, ºС: 
    минус 40 және жоғары 
   минус 40 тӛмен 
Құйылу  мен  ағылу  бар  немесе  плотиналардың  жұмысы  кезінде  кезек-кезек  еріп, 
қататын аймақтарда орналасқан жағдайда кӛпірлердің тіреулері үшін   

 
 
 

В35 
В45 
В45 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

69 

7.2.3 Құрылыс аймағының климаттық жағдайларына, конструкциялардың орналасуы 

мен  түрлеріне  байланысты  бетон  мен  ерітіндінің  аязға  тӛзімділік  F  бойынша  маркалары 
23-кесте бойынша қабылдануы тиіс.   

 

23

-кесте

 - 

Бетонның және ерітіндінің аязға тӛзімділік бойынша маркасы 

Климаттық жағдайлар 

(ҚР ҚНжЕ 2.04-01, 

о

С 

сәйкес анағұрлым суық 

айдың орташа айлық 

температурасымен 

сипатталады) және 

пайдалану шарттары 

Конструкциялардың және оның бӛліктерінің орналасуы 

Су баспайтын су үсті, 

жер асты және жер үсті 

аймақтарда

1

 

Судың деңгейі ӛзгермелі аймақта 

2

 

Конструкциялардың түрі 

темірбетон 

және жұқа 

қабырғалы 

бетон 

(қалыңдығы 

0,5 м кем) 

массивті 

бетон 

темірбетон 

және жұқа 

қабырғалы 

бетон 

Массивті бетон 

Қаптау 

блок-

тары 

Тіреу 

денелері-

нің 

құйылуы 

(сыртқы 

аймақ 

бетоны) 

Қаптау 

блоктары 

болған 

жағдайда 

толтырым-

дардың 

құйылуы 

(ішкі аймақ 

бетоны) 

Бетонның аязға тӛзімділік бойынша маркасы 

Орташа 
       минус 10 және одан 
жоғары 

F200 

F100 

F200 

F100 

F100 

— 

Қатаң 
       минус 10 тӛмен  
       минус 20 дейін 

F200 

F100 

F300 

F200 

F100 

F300 

Аса қатаң 
       минус 20 тӛмен 

F300 

F200 

F300

3

 

F300 

F200 

F400

4

 

__________ 

 1 

Тіреулердегі су баспайтын жер үсті аймақтарына топырақ бетінен 1 м жоғары орналасқан жерлерді жатқызу қажет. 

Тӛменірек  орналасқан  және  топырақ  қататын  қалыңдықтың  жартысына  жететін  тіреу  учаскелерінде  бетонға  су 
деңгейі ӛзгеріп тұратын аймақта орналасқан конструкциялар үшін кӛрсетілген талаптарды қарастыру қажет.  

2

  Су  деңгейі  ӛзгеріп  тұратын  аймақтың  жоғарғы  шекарасы  ретінде  мұз  аймағының  ең  жоғары  деңгейінен  1  м  биік 

шартты деңгей, тӛменгі шекарасы ретінде ең аласа орналасқан мұз аймағы қабатының тӛменгі бетінен 0,5 м тӛмен 
деңгей алынуы керек.  

3

  климаттық  жағдайлары  қатаң  ауданда  орналасқан,  үнемі  су  ағатын  темір  жол  және  біріктірілген  кӛпірлердің 

темірбетон элементтерінің аралық тіреулеріндегі бетонның маркасы аязға тӛзімділік бойынша F400 болуы тиіс. 

4

  Мұздың  қалыңдығы  1,5  м  жоғары  болғанда    және  кӛпір  климаттық  жағдайлары  қатаң  ауданда  орналасқанда  сең 

жүретін ӛзендер арқылы ӛтетін үлкен темір жол және біріктірілген кӛпірлердің қаптау блоктарының бетонының аязға 
тӛзімділік бойынша маркасы F500 болуы тиіс.  
ЕСКЕРТПЕ 1  Су асты (ең тӛмен мұзды жердегі мұздың беткі қабатынан 0,5 м тӛмен), жер асты (қататын тереңдігінің 
жартысынан  тӛмен)    конструкцияларының  бетонына  қойылатын  аязға  тӛзімділік  талаптары  нормаланбайды. 
Конструкцияның  үйінді  тіректерінде  жер  астындағы  бӛліктерге  тіректің  үйінді  конусындағы  топырақ  қататын 
тереңдіктің жартысынан тӛмен орналасқан бӛлігі жатады.  
ЕСКЕРТПЕ 2 Су ӛткізетін құбырлардың, ӛзен арналарын нығайтуларының және үйінді конустарының, жағалауды күшейту 
және  реттеу  құрылыстарының  барлық  элементтерінің,  кӛпір  жабынының  барлық  элементтерінің,  соның  ішінде 
гидроизоляциясы жоқ  автожол  кӛпірлерінің  кӛлік ӛтетін  бӛліктеріндегі плитаның  бетоны,  сонымен  қатар гидроизоляция 
қызметін  атқаратын  қозғалыс  іске  асырылатын  жабын  тӛсемінің  тегістейтін  қабатының  бетоны  және  темір  жол  аралық 
құрылыстардағы  кӛпір  жабынының  плиталары  балластсыз  қозғалу  кезінде  аязға  тӛзімділік  бойынша  су  деңгейі  ӛзгеріп 
тұратын аймақта орналасқан бетонға қойылатын талаптарға сай келу керек.  
ЕСКЕРТПЕ 3 Су деңгейі ӛзгермелі аймақта боранда соғылатын қадалар бар учаскелердегі аязға қарсы тӛзімділік бойынша 
талаптарды  тағайындаған  уақытта  осы  аймақтың  тӛменгі  деңгейі  ретінде  мұздың  сыртқы  бетінен  тӛмен  болатын  0,5  м 
белгілеуі қабылданады.   

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

70 

7.2.4  Электр  және  химиялық  коррозияға  ұшырамайтын  су  асты  және  жер  асты 

құрылымдарда су ӛткізбеу қабілеті бойынша маркасы  W6 бетонды қолдану қажет.  

Конструкцияның  қалған  элементтері  мен  бӛліктері,  соның  ішінде  темірбетон 

кӛпірлер мен құбырлардың бетондалатын түйіспелері су ӛткізбеу қабілеті бойынша маркасы  
W8 тӛмен емес бетоннан жобалануы тиіс.  

7.2.5 Агрессивті ортада пайдалануға арналған конструкция элементтерінде жол және 

аэродромды жабындардың бетондары үшін қойылатын ҚР ЕЖ 2.01-101 және МСТ 10060.0 
талаптарына сай мұндай әсерге тӛзімді бетон және қорғау жабындары қолданылуы қажет.  

7.2.6  Бетонның  негізгі  нормативті  беріктілік  сипаттамалары  болып,  бетонның  0,95 

қамсыздандырумен  анықталатын  осьтік  сығылуға  (призмалы  беріктілік) 

R

bn

  және  осьтік 

созылуға 

R

btn

 кедергісінің мәні табылады. 

Бетонның  есептелген  негізгі  беріктілік  сипаттамалары  —  осьтік  сығылуға 

R

b

  және 

осьтік тартылуға 

R

bt

 кедергі — бетонның кедергісінің нормативтік мәндерінің материал 

m

   

бойынша  тиісті  сенімділік  коэффициентіне  бӛліп  және  жұмыс  шартының 

m

n

 

коэффициентіне кӛбейтіп анықталады.  

Бірінші  топтың  шекті  күйлері  үшін  материал  (бетон) 

m

  бойынша  сенімділік 

коэффициенті осьтік сығылу үшін 1,3 тең және осьтік тартылу үшін 1,5 тең деп алынады.  

Екінші топтың шектік күйі үшін материал 

m

  бойынша сенімділік коэффициенті 1,0 

тең. 

Арнауы  бойынша  жұмыс  шарттарының  коэффициенті  тӛмендегі  мәндерге  тең  деп 

алынады: 

- 0,9 

 бірінші топтың  шектік күйі үшін; 

- 1,0 

 екінші топтың  шектік күйі үшін. 

Әртүрлі  кластағы  бетонның  есептелген  кедергілері    кӛпірлер  мен  құбырлардың 

конструкциялары бірінші  және екінші  топтардың шектік күйі  бойынша есептелген кезде 
24-кесте бойынша қабылданады.  

Конструкциялардың  бірінші  тобының  шектік  күйі  бойынша  есептеген  кезде 

бетонның тура қиылуға 

R

b,cut

 есептелген кедергісі келесідей алынуы тиіс: 

арматураның  жұмысы  ескерілген  кезде  монолитті  арматураланған  бетонда 

орналасқан қималар үшін — 

R

b,cut

  = 0,1

 R

b

арматураның  жұмысы  қиылуға  ескерілген  кезде  сол  қималар  үшін    —  7.4.9.2 

нұсқаулары бойынша; 

құйылатын  бетон  құрастырма  элементтер  бетонымен  беттесетін  жерлерде  7.6.12.2 

талаптары орындалған жағдайда — 

R

b,cut

  = 0,05

 R

b

 Бетон конструкциялар үшін сығылуға 

R

b

 және 

R

b,mc2

  есептелген кедергіні 24-кестеде 

кӛрсетілген мәндерден 10 % тӛмен, ал тура қиылу үшін — 

R

b,cut

  = 0,05

R

b

 қабылдау қажет.  

Тіреулердің  дӛңгелек  қаптауларының  ішкі  жазықтығындағы  классы  В20  монолитті 

бетонның есептік кедергісін есептеулерде 25 % арттыруға жол беріледі. 

7.2.7  7.2.6  және  24-кестеде  келтірілген  бетонның  есептік  кедергісін  тиісті 

жағдайларда  25-кестеге  сәйкес  жұмыс  шарттарының  коэффициенттерімен  қабылдау 
қажет. 

 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

71 

24-кесте - Бетонның есептік кедергісі 

 

Кедергі түрі 

Шарт-

тың 

белгілеуі 

Бетонның сығылуға беріктілігі бойынша есептелген 

кедергісі, МПа, класстары 

В20 

В22,5 

В25 

В27,5 

В30  В35  В40  В45  В50  В55  В60 

Бірінші топтың шектік күйі бойынша есептеулер кезінде 

Осьтік 
қысылу 
(призмалы 
беріктілік)  
 

R

b

 

10,5 

11,75 

13 ,0 

14,3 

15,5  17,5  20,0  22,0  25,0  27,5  30,0 

Осьтік 
тартылу 

R

bt

 

0,85 

0,90 

0,95 

1,05 

1,10  1,15  1,25  1,30  1,40  1,45  1,50 

Екінші топтың шектік күйі бойынша есептеулер кезінде 

Осьтік 
қысылу 
(призмалы 
беріктілік)  
 

R

b,ser 

 

15,0 

16,8 

18,5 

20,5 

22,0  25,5  29,0  32,0  36,0  39,5  43,0 

Осьтік 
тартылу 
 

R

bt,ser

 

 

1,40 

 

1,50 

 

1,60 

1,70 

1,80 

 

1,95 

 

2,10  2,20 

 

2,30 

 

2,40 

 

2,50 

 

Иілу  
кезінде   
опыру  

R

b,sh 

 

1,95 

 

2,30 

 

2,50 

 

2,75 

 

2,90 

 

3,25 

 

3,60 

 

3,80 

 

4,15 

 

4,45 

 

4,75 

 

Осьтік 
қысылу 
(призмалы 
беріктілік)  
конструк-
цияларда 
ұзыннан 
жарықтарды 
пайда 
болуын 
алдын 

алу 

бойынша 
есептеулер 
үшін:  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  -  алдын  ала 
пайда болған 
кернеу  және 
монтаждау 
кезінде 

R

b,mc

1

 

 

— 

— 

13,7 

15,2 

16,7  19,6  23,0  26,0  29,9  32,8  36,2 

  -пайдалану 
кезеңінде 

R

b,mc

2

 

8,8 

10,3 

11,8 

13,2 

14,6  16,7  19,6  22,0  25,0  27,5  30,0 

 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

72 

25-кесте – Бетон жҧмысы шарттарының коэффициенттері 

 

Жұмыс  шарттарының коэффициентін енгізудің 

алғышарт факторы 

Жұмыс  

шарттары-

ның 

коэффициенті 

Ӛзіне 

қатысты 

коэффициенті 

енгізілетін 

бетонның 

есепті 

кедергісі 

Жұмыс  

шарттары 

коэффициенті-

нің мәні 

1 Кӛп мәрте қайталанатын жүктеме 

m

b

1

 

R

7.2.8 тармағы 

бойынша

 

2 Кӛлденең қимасының ауданы 0,3 м

2

 және одан аз 

сығылған элементтерді тік күйнде бетондау 

m

b

4

 

R

b

 

0,85 

3 Бетонды кӛлденең сығу барысындағы екі 
осьті кернеулі күйдің әсері  

m

b

6

 

R

b

, R

b,sh 

7.2.9 тармағы 

бойынша 

4 Конструкциялардың ең суық бес күндігінің 
сыртқы ауаның орташа температурасы минус 40 

о

С 

тӛмен аумақтарда және бетонның суға қанығуы 
болмаған жағдайлардағы жұмысы 

m

b

7

 

R

b

 

0,9 

5 Конструкциялардың ең суық бес күндігінің 
сыртқы ауаның орташа температурасы: 
- минус 40 

о

С және одан жоғары  

- минус 40 

о

С тӛмен аумақтардағы 

конструкциялардағы суға қаныққан күйдегі 
бетонның кезектесе мұздауы және жібуі   

m

b

8

 

m

b

8

 

R

b

 

R

b

 

0,9

 

0,8 

6 ҚР ҚНжЕ 2.04-01 сәйкес 

VА климаттық ішкі 

ауданындағы күн сәулелерінен қорғалмаған 
конструкциялардың жұмысы 

m

b

9

 

R

b,

 R

bt

 

0,85 

7 Құрастыру конструкцияларының құрамында 
болуы: 
        - бетондалатын түйіспелердің 
        
 
        - желімделген түйіспелердің 
         
        - арматура салынбаған қалаудағы ерітінділі 
тігістердің  

 
 

m

b

10

 

 
 

m

b

10

 

 

m

b

10

 

 
 

R

 
 

R

 

R

b

 

 
 
7.2.10 тармағы 
және 28-кесте 
бойынша 
7.2.11 тармағы 
бойынша 
7.2.12 тармағы 
бойынша 

8 Пайдалану барысындағы элементтерді екінші 
топтың шектік күйлері бойынша есептеу: 
    а) қиғаш майысуға және қиғаш, 
центрленбеген сығуға 
    б) бұрауға 
    в) на монолиттеу бетонының конструкция 
бетонымен кернеуге түсу жазықтығы бойынша 
жарылуға 

 
 

m

b

13

 

 

m

b

14

 

m

b

15

 

 
 

R

b,mc

2

 

 

R

b,sh

 

R

b,sh

 

 
 

1,10

 

 

1,15

 

0,50 

 

 

 

 

 

 

 

 

содержание      ..     3      4      5      6     ..