СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 6

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

73 

7.2.8 Тӛзімділігі есептелуі тиіс элементтерге кӛп рет қайталанатын жүктемелер түсу 

жағдайында, бетонның сығылуға 

R

bf

  есептік кедергісі 

R

bf

 тӛзімділікке есептеулерде келесі 

формула бойынша анықталуы тиіс 

 

1

0, 6

bf

b

b

b b

b

R

m R

R





 

,                                       (47) 

мұндағы 

m

b

1

 

—

  жұмыс шартының коэффициенті; 

R

b 

—  бірінші  топтың  шектік  мәндері  бойынша  есептеу  барысындағы  бетонның 

осьтік сығылуға есептік кедергісі (24-кесте); 



b

  —  бетонның  уақыт  барысындағы  беріктігін  ескеретін  және  26-кесте  бойынша 

алынатын коэффициент; 



b 

—



b

=



b

,min

/



b

,max

  қайталанатын кернеулер циклінің ассиметриясына тәуелді және 

27-кесте бойынша алынатын коэффициент. 

 

26-кесте – Бетонның уақыт барысындағы беріктігін ескеретін 



b 

коэффициенттері 

Бетонның сығылуға 

беріктігі бойынша класы 

В27,5 

және одан 

тӛмен 

В30 

В35 

В40 

В45 

В50 

В55 

В60 



b

 

1,34 

1,31 

1,28 

1,26 

1,24 

1,22 

1,21 

1,20 

 

27-кесте – Қайталанатын кернеулер циклінің

 

ассиметриясына тәуелді

 



b 

коэффициенттері 



b 

қайталанатын кернеулер циклінің 

коэффициенті

 

0,1 

и менее 

0,2 

0,3 

0,4 

0,5 

0,6 

и более 



b

 

1,00 

1,05 

1,10 

1,15 

1,20 

1,24 

ЕСКЕРТПЕ  Для 



b

  аралық мәндері үшін 



b  

коэффициентін интерполяция бойынша анықтау қажет. 

 

7.2.9 Кӛлденеңінен 



by

  кернеуімен  қысу  жағдайындағы  алдын  ала  кернеулі 

конструкцияларды  есептеу  барысында  есептік  к  расчетным  сопротивлениям  бетона 
осевому  сжатию 

R

b 

бетонның  осьтік  сығылуға, 

R

b

,

sh

  майысу  барысындағы  шытынауына 

және 

R

b

,

cut

  тікелей  қимасына  кедергісінің  мәндеріне  келесі  мәндерге  тең 

m

b

6 

жұмыс 

коэффициенттерін енгізу қажет: 

а) 

R

b 

үшін: 

m

b

6

 

=1,1 —0,1

R

b

 



 



by

 



 0,2

R

b 

болған жағдайда;  

m

b

6

=1,2  —  есептерде  ескерілетін  максималдық  мән  болып  табылатын 



by

  =  0,6

R

b 

кернеулерінде; 

б) 

R

b,sh

  және 

R

b,cut 

үшін: 

 

m

b

6 

=1 + 1,5



by 

/

R

b,sh

 —



by

 



0,98 МПа

 

болған жағдайда; 

 m

b

6

 

=1 + 



by 

/

R

b,sh

 —



by

 =2,94 МПа

 

болған жағдайда. 



by

  аралық  мәндері  үшін  бетонның  жұмыс  шарттарының  коэффициенттері 

интерполяция бойынша қабылданады. 

7.2.10 При Ұзындығы бойынша құрамды, түйіспелі бетондалатын конструкцияларды 

есептеу  барысында  түйіспе  жұмысының  әр  кезеңіндегі  конструкция  бетоны  мен  түйіспе 
тігісін  толтырушы  материал  беріктігінің  айырмашылығын  ескеретін  жұмыс  шартының 

m

b

10 

коэффициентінің мәнін тігістің 

b 

қалыңдығына және түйспедегі (тігістегі) бетонның 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

74 

(ерітіндінің) 

R

bj

  беріктігінің  конструкция  блоктарындағы  бетонның 

R

b,con

  беріктігіне 

байланыстың 28-кестесіне сәйкес қабылдау қажет. 

 

28-кесте - Жҧмыс шарттарының 

m

b

10 

коэффициенттері 

Тігіс қалыңдығы, 

мм 

R

bj

/

 R

b,con 

қатынастарындағы 

жұмыс шарттарының 

m

b

10 

коэффициенттері

 

0,2 және  

одан аз 

0,3 

0,4 

0,5 

0,6 

0,7 

0,8 

0,9 

1,0 

20 бастап, 40 дейін 
70 
200 және одан кӛп 

0,70 
0,50 
0,20 

0,76 
0,58 
0,30 

0,82 
0,65 
0,40 

0,88 
0,72 
0,50 

0,94 
0,80 
0,60 

1,0 

0,85 
0,70 

1,0 

0,90 
0,80 

1,0 

0,95 
0,90 

1,0 
1,0 
1,0 

 
Блок  бӛліктерінің  қалыңдығы  120  мм  аз  болу  және  блок  ішінде  кернеуленетін 

арматураны  ӛткізу  саңылаулары  болу  жағдайында  тігіс  қалыңдығы  20  бастап,  40  мм 
дейінгі  тігіс  үшін 

m

b

10

 

мәнін,  70  мм  тігіс  үшін  сияқты,  қалыңдығы  70  мм  тігіс  үшін  — 

қалыңдығы 200 мм тігіс үшін сияқты қабылдау қажет. 

7.2.11 Құрамды конструкцияларды желімделген түйіспелі аралық құрылымдарының 

ұзындығы бойынша желімі қатпағанның ӛзінде монтаждау жүктеулерін кӛтере алатындай 
етіп жобалау қажет. 

Желімделген  түйіспелі  құрамды  конструкцияларды  ұзындығы  бойынша  есептеу 

барысында  блоктардың  бетонының  есептік  кедергісіне  енгізілетін  және  конструкция 
беріктігінің  желім  қатқанша  тӛмендеуін  ескеретін  жұмыс  шарттарының 

m

b

10 

коэффициентін  блоктардың  алдыңғы  беттерінің  бетон  беттерінің  түріне  байланысты 
қабылдау қажет: кедір-бұдыр — 0,90, тегіс— 0,85. 

Аралығы  қиманың  ең  үлкен  ӛлшемінен  аз  желімделетін  түйіспелер  үшін  және 

кірістірілетін диафрагмалар түйіспелері үшін аталмыш 

m

b

10

 мәндерін 0,05 азайту қажет. 

Қатырылған желімделген түйіспелер үшін 

m

b

10

 

= 1 мәнін қабылдау қажет. 

7.2.12 Бетон  блокты  арматураланбаған  қалауды  есептеу  барысында  бетон 

конструкциялары  үшін  7.2.6  тармағына  сәйкес  қабылданатын  бетонның  есепті 
кедергілеріне  келесі  мәндерге  тең  жұмыс  шарттарының 

m

b

10 

коэффициенттерін  енгізу 

қажет: 

 - 0,85 — блок бетонының кластары В20 және В22,5 жағдайында; 
 - 0,75 — блок бетонының кластары В25–В35 жағдайында; 
 - 0,70 — блок бетонының кластары В40 және одан жоғары болу жағдайында. 
Қалаудың  кӛлденең  тігістерінің  қалыңдығы  ең  кӛп  дегенде  1,5  см  қабылданып, 

тігістердегі  ерітіндінің  28  күндегі  беріктігі  бетон  блоктарының  беріктігінен  аз  болмауы 
тиіс. 

7.2.13  Алдын  ала  кернеулі  конструкцияларды  жасау  барысында  бетонды  қысуға 

оның беріктігі жобалық класс үшін белгіленгеннен тӛмен болмағанда рұқсат етіледі. 

Ӛткізуші  беріктікті  тағайындау  үшін  бетонның  есептік  кедергілерін  24-кестесі 

бойынша,  бетонның  жақын  бетон  класстарына  қатысты  мәндерді  интерполяцияциялау 
жолымен анықтау қажет. 

Бетонға  кернеулі  арматураның  толық  күші  жіберілген  мезеттегі  және  монтаждау 

барысындағы  беріктігін,  әдетте  беріктігі  В25  бетон  класының  беріктігінен  тӛмен  емес 
тағайындау қажет. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

75 

7.2.14 Бетонның сығу және созу және бетон конструкциялардың табиғи жағдайдағы 

қату  барысындағы  серпімділігі  модульдерінің 

E

b

  мәнін  тәжірибелік  деректер  болмаған 

жағдайда 29-кестесіне сәйкес қабылдау қажет. 

 

29-кесте - Бетон серпімділігінің модульдері 

Бетонның 
сығуға 
беріктігінің 
класы  

В20  В22,5  В25 

В27,5 

В30 

В35 

В40 

В45 

В50 

В55 

В60 

E

b

 



 10

–3

, МПа  

27,0 

28,5 

30,0 

31,5 

32,5 

34,5 

36,0 

37,5 

39,0 

39,5 

40,0 

 
29-кестеде  келтірілген  серпімділік  модульдерінің 

E

b 

мәндерін  келесідей  азайту 

қажет: 

- 10 % — жылу-ылғалды ӛңдеуден ӛткен бетон үшін және кезекті мұздау және жібу 

жағдайында жұмыс істейтін бетон үшін; 

-  15  %  — 

ҚР  ҚНжЕ  2.04-01  сәйкес 



VА  климаттық  ішкі  ауданындағы  күн  сәулелерінен 

қорғалмаған конструкциялардың 

бетоны үшін. 

Бетон  блоктарынан  қалаулар  үшін  деформациялану  модульдерінің 

Е

  мәндерін 

бетонның класстары үшін келесідей қабылдау қажет: 

- В20 – В35 — 0,5

 E

b

; 

- В40 және одан жоғары— 0,6

 E

b

. 

Құралмалы-монолитті  тіреу  бетонының  келтірілген  деформациялану  модулі  жалпы 

алғанда блоктар қалауы бетонының деформациялану  модулі  және қима ӛзегі  бетонының 
серпімділігінің  орташа  мәні  ретінде,  олардың  қима  аудандарының  тіреу  қимасының 
жалпы ауданына қатысты пропорционалдығын ескере отырып анықталады. 

Бетон  ауытқуының 

G

b

  модулін  0,4

E

b 

тең  деп,  кӛлденең  деформациялану 

коэффициентін (Пуассон коэффициентін) — 



=0,2 тең деп қабылдау қажет. 

Құралмалы 

конструкциялар 

түйіспелерінде 

пайдаланылатын 

желімдер 

серпімділігінің  минималды  мәні  1500  МПа  аз,  ал  кӛлденең  деформацияланудың 



 

коэффициенті мәні —0,25 кӛп қабылданбайды. 

 
7.3 Арматураға қойылатын талаптар 
 

7.3.1 Темірбетон  кӛпірлер  мен  құбырлардың  конструкция  элементтерінің  жұмыс 

шарттарына  және  құрылыс  ауданындағы  ең  суық  бескүндіктегі  сыртқы  ауаның  орташа 
температурасына  байланысты  белгіленетін  арматуралық  болат  маркасын  30-кестесіне  сәйкес,  
5.5.4, 7.4.13.1 және 7.6.7.1-тармақтарын ескере отырып белгілеу қажет; бұл жағдайда   «плюс» 
белгісі аталмыш болат маркасын осы жағдайларда пайдалану мүмкіндігін білдіреді. 

Ст5пс  маркалы  А300  класты  арматуралық  болатты  аралық  құрылыстарда 

(қамыттардан  ӛзге)  және  кӛпір  тіреулерінде  диаметрлері  келесі  мәндерден  аспаған 
жағдайда пайдалануға рұқсат етіледі, мм: 

20 — тӛзімділігі есептелмейтін арматуралы элементтер үшін; 
18 — сол сияқты, тӛзімділігі есептелетін. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

76 

Аталмыш  арматуралық  болатты  диаметрлері  22  мм  және  одан  кӛп  болған 

жағдайларда  іргетастарда  және  топырақтың  мұздау  тереңдігінің  ортасынан  тӛмен  тіреу 
бӛліктерінде ғана пайдалану қажет. 

 

30-кесте – Болат таңбалары 

 

Арматура түрі 

Арматура 

болатының 

беріктік 

класы 

 

Арматура 

болатының 

сапасын 

реттейтін 

құжат 

Болат 

таңбасы 

Диаметрі, 

мм 

Тӛзімділігі есептелмейтін 

арматуралы элементтер 

Тӛзімділігі есептелмейтін 

арматуралы элементтер 

Ең суық бескүндіктегі сыртқы ауаның орташа 

температурасы тӛмендегідей аудандарда 

конструкцияларды қолдану кезінде, 

о

С 

минус 

30 және 

одан 

жоғары 

минус 30-
дан тӛмен 
және қоса 

алғанда 

минус 40 

минус 

40-тан 

тӛмен 

минус  

30 және 

одан 

жоғары 

минус 30-
дан тӛмен 
және қоса 

алғанда 

минус 40-

қа дейін 

минус 

40-тан 

тӛмен 

 
 

Шыбықты 

ыстық ӛңделген 

тегіс 

 
 

А240 

(А-



) 

МСТ 5781 

МСТ 380 

Ст3сп 

6—10 

+ 

+ 

+ 

+ 

+ 

+ 

Ст3сп 

12—40 

+ 

+ 

+ 

+ 

+ 

— 

Ст3пс 

6—10 

+ 

+ 

+

1,2 

+ 

+

1 

— 

Ст3пс 

12—16 

+ 

+

1 

— 

+ 

+

1 

— 

Ст3пс 

18—40 

+ 

+

1 

— 

+

1 

— 

— 

Ст3кп 

6—10 

+ 

— 

— 

— 

— 

— 

Шыбықты 

ыстық ӛңделген 

периодты 

профильді 

А300 

(А-



) 

МСТ 5781 

 

МСТ 380 

Ст5сп 

10—40 

+ 

+ 

+

1,2,3 

+ 

+ 

— 

Ст5пс 

10—16 

+ 

+

1

 

— 

+ 

+

1 

— 

ВСт5пс2 

18—40 

+ 

— 

— 

+

1 

— 

— 

Аc300 

(Ас-



) 

10ГТ 

10—32 

+ 

+ 

+ 

+ 

+ 

+ 

А400 

(А-



) 

25Г2С 

6—40 

+ 

+ 

+

1 

+ 

+

1 

+

1 

35ГС 

6—40 

+ 

+

4 

— 

— 

—

 

—

 

А600 

(А-



V) 

20ХГ2Ц 

10—22 

+

 

+ 

+

5 

+ 

+ 

+

5 

А-800 

(А-V) 

23Х2Г2Т 

10—32 

+ 

+ 

+

5 

+ 

+ 

+

5 

Шыбықты 

термиялық 

орнықтырылған 

периодты 

профильді 

Ат600

6

 

(Ат-



V) 

МСТ 10884 

25Г2С 

10—28 

+

5 

+

5 

+

5,7 

— 

— 

— 

10ГС2 

10—18 

+

5 

+

5 

+

5,7

 

— 

— 

— 

20ХГС2 

10—18 

+

5 

+

5 

+

5,7 

— 

— 

— 

Ат800

6

 

(Ат-V) 

20ХГС2 

10—28 

+

5 

+

5 

+

5,7 

— 

— 

— 

Ат1000

6

 

(Ат-V



) 

20ХГС2 

10—16 

+

5 

+

5 

+

5,7 

— 

— 

— 

 

Беріктігі жоғары 

тегіс сым 

В 

(В) 

МСТ 7348 

— 

3—8 

+ 

+ 

+

8 

+ 

+ 

+

8 

 

Беріктігі жоғары 

периодты 

профильді сым 

Вр 

(Вр) 

— 

3—8 

+ 

+ 

+

9 

+ 

+ 

+

9 

 

Арматура 

арқандар 

 

К-7 

(К-7) 

 

МСТ 13840 

 

— 

 

9—15 

 

+ 

 

+ 

 

+ 

 

+ 

 

+ 

 

+ 

 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

77 

30-кесте – Болат таңбалары 

(жалғасы)

 

 

Арматура 

түрі 

Арматура 

болатының 

беріктік класы 

 

Арматура 

болатының 

сапасын 

реттейтін 

құжат 

Болат 

таңбасы 

Диаметрі, 

мм 

Тӛзімділігі есептелмейтін 

арматуралы элементтер 

Тӛзімділігі есептелмейтін 

арматуралы элементтер 

Ең суық бескүндіктегі сыртқы ауаның орташа 

температурасы тӛмендегідей аудандарда 

конструкцияларды қолдану кезінде, 

о

С 

минус 

30 және 

одан 

жоғары 

минус 30-

дан 

тӛмен 

және қоса 

алғанда 

минус 40 

минус 

40-тан 

тӛмен 

минус  

30 және 

одан 

жоғары 

минус 30-
дан тӛмен 
және қоса 

алғанда 

минус 40-

қа дейін 

минус 

40-тан 

тӛмен 

Болат 

арқандар 

Шиыршықты 

— 

— 

Сымдардың 

диаметрі 3 

мм және 

одан жоғары 

+ 

+ 

— 

+

10 

+

10 

— 

Қосарлы 

Есілген 

МСТ 3067 
МСТ 3068 

+ 

+ 

— 

+

10 

+

10 

— 

Жабық 

МСТ 3090 
МСТ 7675 
МСТ 7676 

МСТ 

бойынша 

+ 

+ 

— 

+

10

 

+

10

 

— 

__________ 

1

  Тоқылған қаңқалар мен торларды қолдану ұсынылады. 

2

  Аралық құрылыстардың қамыттары үшін қолдану ұсынылмайды. 

3

  Динамикалық коэффициенттің 1,1-ден артық болуы жағдайында қолдану ұсынылмайды. 

4

    Динамикалық  коэффициенттің  1,1-ден  артық  болуы  жағдайында  тоқылған  қаңқалар  мен  торлар  үшін  ғана 

қолдану ұсынылады. 

5

  Ұзындықтары біркелкі тұтас шыбықтар түрінде ғана. 

6

 Тек С (дәнекерленетін) және  К (коррозиялық шытынауға тӛзімді) таңбалы термиялық орнықтырылған арматура 

болаттарын қолдану ұсынылады. 

7

  Кепілді тең ӛлшемді ұзарту шамасының кем дегенде 2 % болуы жағдайында қолдану ұсынылады. 

8

  Сымдардың диаметрлерінің 5—8 мм болуы жағдайында қолдану ұсынылады. 

9

  Сым диаметрінің 5 мм болуы жағдайында қолдану ұсынылады. 

10

 Біріктірілген кӛпірлердің аралық құрылыстарында ғана қолдану ұсынылады.

 

 
Шыбықты термиялық жеңілдетілген арматура болатының, беріктігі жоғары арматура 

сымының,  К-7  класындағы  арматура  арқандарының  және  шиыршық  түрінде,  қосарлы 
және жабық болат арқандардың байланыстарының дәнекерленуіне жол берілмейді. 

Конструкция  бетонының  денесі  шегінде  орналасқан  күш  түсірілетін  шыбықты 

арматураға қандай да бір тетіктерді немесе арматураны дәнекерлеуге тыйым салынады. 

Жұмыстық  (есептелетін)  арматура  түрінде  жаңа,  сонымен  қатар  импортты  немесе 

техникалық  шарттар  бойынша  шығарылатын  арматураларды  әзірленген  нормативтік 
құжаттар  негізінде  олардың  беріктік,  иілгіштік,  дәнекерлену,  коррозияға  тӛзімділік, 
релаксациялық  тӛзімділік,  суыққа  тӛзімділік,  шаршау  әсерінен  бүлінуге  тӛзімділік 
(шыдамдылықпен жұмыс істеу) сипаттарын жан-жақты зерттеуден кейін жол беріледі.  

Арматура  түрінде  табақты  немесе  қалыпқа  келтірілген  прокатты,  сонымен  қатар 

әйнекті,  кӛміртегілі  және  минералды  талшықтар  негізіндегі  құрама  материалдарды 
қолдануға  болады.  Дисперсиялы  арматуралау  үшін  болат  сымнан  және  әйнекті, 
кӛміртегілі және минералды талшықтардан дайындалған фибра қолданылуы мүмкін. Бұл 
материалдарды арнайы әзірленген нормативтік құжаттар негізінде қолдануға жол беріледі. 

7.3.2 Монтаждау (кӛтеру) ілмектері үшін Ст3сп таңбалы А240 класындағы арматура 

болатын қолдануды қарастыру керек. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

78 

Егер 

жобада 

конструкцияларды 

сыртқы 

ауаның 

тәуліктік 

орташа 

температураларының  минус  40°С-тан  тӛмен  болуы  жағдайында  монтаждау  кӛзделсе, 
монтаждау ілмектері үшін Ст3пс таңбалы А240 класындағы арматура болатын қолдануға 
жол беріледі. 

7.3.3  Кез  келген  жағдайда  конструктивті  арматура  түрінде,  таңбасы  30-кестеде 

кӛрсетілген  А240  және  А300  класындағы  арматура  болатын,  сонымен  қатар  Вр 
класындағы периодты профильді арматура сымын қолдануға жол беріледі. 

7.3.4  Тӛсеу  бұйымдары,  деформациялық  жіктер  мен  ӛзге  есептік  элементтер  үшін 

МСТ 6713 бойынша: 

-  есептік  температураның  минус  40°С  және  одан  жоғары  болуы  кезінде  –  16Д 

таңбалы; 

- есептік температураның минус 40°С-тан тӛмен болуы жағдайында – 15ХСНД және 

10ХСНД таңбалы болат прокаттарды қолдану керек. 

Сонымен  қатар,  қосымша  термиялық  ӛңдеусіз  және  алтыншы  жеткізу  санатынан 

тӛмен емес МСТ 19282 және МСТ 19281 тізімі берілген болат таңбаларынан дайындалған 
прокат қолданылуы мүмкін. 

Құрылыс алаңындағы ең суық бескүндіктегі сыртқы ауаның орташа температурасы 

минус  30°С-тан  тӛмен  емес  және  динамикалық  коэффициенттің  1,1-ден  аспауы 
жағдайында,  МСТ  535  бойынша  Ст3пс  таңбалы  болаттан  дайындалған  қалыңдығы  4-24 
мм прокатты да қолдануға жол беріледі. 

Ең  суық  бескүндіктегі  сыртқы  ауаның  орташа  температурасы  минус  40°С-тан 

жоғары  болуы  жағдайында,  Ст3сп  (қалыңдықтың  10-30  мм  болуы  кезінде)  және  Ст3пс 
(қалыңдықтың  4-30  мм  болуы  кезінде)  болат  таңбаларынан  дайындалған  прокат 
қолданылуы мүмкін. 

Күш әсері есептелмейтін тӛсеу бұйымдары үшін, МСТ 535-те қарастырылған Ст3кп 

таңбалы болаттан дайындалған, қалыңдығы 4-30 мм прокатты қолдануға жол беріледі. 

7.3.5 Арматура беріктігінің нормативтік мәндеріне 0,95 кӛрсеткішін қамтамасыз ету 

жағдайында кепілдік беріледі.  

Созылу  (қысылу)  кезінде  шыбықты  арматураның  негізгі  беріктік  сипаты 

аққыштықтың  физикалық  шегіне  тең 

R

sn

  немесе  0,2  %-ға  тең  қалдық  ұзаруға  сәйкес 

келетін шартты 

R

pn

 нормативтік кедергі мәні болып табылады. 

МСТ 7348 бойынша В класындағы тегіс сымды арматура және МСТ 13840 бойынша 

К-7  арматура  арқандары  үшін  нормативтік  кедергі  мәні  түрінде  0,95  шартты  аққыштық 
шегіне;  МСТ  7348  бойынша  Вр  класындағы  периодты  профильді  сым  үшін  0,9  шартты 
аққыштық шегіне сәйкес келетін күш түсіру мәні қабылданады.   

Кӛрсетілген  сипаттамалар  арматура  болаттарына  қатысты  ағымдағы  стандарттар 

бойынша анықталады. 

Арматураның  созылуға  есептік  тӛзімділік  сипаттары  (есептік  кедергілері) 

нормативтік мәндерді материал бойынша тиісті коэффициентке (арматураның түріне және 
класына, шектік күйлердің тобына тәуелді белгіленеді) бӛлу және тағайындама бойынша 
жұмыс істеу шарттары коэффициентіне кӛбейту арқылы анықталады. 

Бірінші  топтың  шектік  күйлері  үшін  материал  бойынша  сенімділік  коэффициенті         

31-кестеде  келтірілген;  тағайындама  бойынша  жұмыс  жағдайларының  коэффициенттері: 
темір  жол  кӛпірлері  үшін  –  0,90,  автожол  кӛпірлері  үшін  –  0,95-ке  тең  етіп  қабылданады. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

79 

Екінші  топтың  шектік  күйлері  үшін  материал  бойынша  сенімділік  коэффициенттерін  және 
жұмыс жағдайлары коэффициенттерін 1,0-ге тең етіп қабылдайды. 

 

31-кесте – Арматура болаттарының сенімділік коэффициенттері 

 

Арматура түрі, класы және диаметрі 

Бірінші топтың шектік күйлері 

бойынша есептеу жүргізу кезінде 

материалдың сенімділік 

коэффициенті 

1 Күш түсірілмейтін шыбықты: 
    А240; А300 
    Ас300; А400,  диаметрі 10-40 мм 
    А400, диаметрі 6—8 мм 

 

1,05 
1,07 
1,10 

2 Күш түсірілетін шыбықты: 
     ыстық ӛңделген: 
    А600 
    А800 
    термиялық әдіспен орнықтырылған: 
    Ат600, диаметрі 10-28 мм 
    Ат800,   диаметрі 10-14 мм 
    Ат800,    диаметрі 16-28 мм 
    Ат1000, диаметрі 10-14 мм 
    Ат1000,  диаметрі 16 мм 

 
 

1,20 
1,25 

 

1,20 
1,15 
1,25 
1,20 
1,25 

3 В типті күш түсірілетін сымды тегіс және Вр типті 
периодты профильді  

1,20 

4 К-7 арматура болаттары 

1,20 

5 Шыбықты немесе қосарлы есілген және жабық болат 
арқандар  

1,25 

 
Арматура  болаттарының  созылуға  есептік  кедергісін  32-кесте  бойынша  қабылдау 

керек. 

 

32-кесте – Арматура болаттарының есептік кедергісі 

Арматура болатының 

класы 

 

Диаметрі, 

мм 

Бірінші топтың шектік күйлері бойынша есептеулер 

жүргізу кезінде қолданылатын созылуға есептік 

кедергілер 

R

s

 және 

R

p

, МПа, кӛпірлер мен құбырлар 

үшін 

темір жол 

автожол және  

қала кӛпірлері 

1 Күш түсірілмейтін 
шыбықты: 
а) тегіс А240 
б) периодты профильді: 
А300, Ас300 
А400 

 
 

6—40 

 
 

200 

 
 

210 

 

10—40 

6 және 8 

10—40 

 

250 
320 
330 

 

265 
340 
350 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

80 

 

32-кесте – Арматура болаттарының есептік кедергісі 

(жалғасы)

 

Арматура болатының 

класы 

 

Диаметрі, 

мм 

Бірінші топтың шектік күйлері бойынша есептеулер 

жүргізу кезінде қолданылатын созылуға есептік 

кедергілер 

R

s

 және 

R

p

, МПа, кӛпірлер мен құбырлар 

үшін 

темір жол 

автожол және  

қала кӛпірлері 

2 Күш түсірілетін 
шыбықты: 
а) ыстық ӛңделген: 
А600*

 

А800 

 
 
 

10—32 
10—32 

 
 
 

435 
565 

 
 
 

465 
600 

б) термиялық 
орнықтырылған: 
Ат600 
Ат800 
 
Ат1000 

 
 

10—28 
10—14 
16—28 
10—14 

16 

 
 

— 
— 
— 
— 
— 

 
 

465 
645 
600 
775 
745 

3 Беріктігі жоғары сым: 
а) тегіс В 

3 
4 
5 
6 
7 
8 

1120 
1060 
1000 

940 
885 
825 

1180 
1120 
1055 

995 
930 
865 

б) Вр типті периодты 
профилі 

3 
4 
5 
6 
7 
8 

1100 
1030 

940 
885 
825 
765 

1155 
1090 

995 
930 
870 
810 

4 К-7 арматура арқаны 

9 

12 
15 

1030 
1000 

970 

1090 
1055 
1025 

5 Болат арқандар: 
шиыршық түрінде 
есілген, қосарлы есілген, 
жабық 

Тиісті 

стандарттар 

бойынша 

0,54

 R

rpn

 

0,57

 R

rpn

 

___________ 
*  Аралас  арматуралау  кезінде  А600  класындағы  ыстықпен  ӛңделген  шыбықты  арматураны  күш 
түсірілмейтін арматура түрінде қолдануға жол беріледі. 
ЕСКЕРТПЕ 1 МСТ 7348 сәйкес, диаметрі 3-8 мм сымның беріктік класы: тегіс – 1500-ден 1100 МПа дейін, 
периодты профильді – 1500-ден 1000 МПа дейін; 
ЕСКЕРТПЕ  2  МСТ  13840  сәйкес,  диаметрі  9-15  мм  К-7  арматура  арқандарының  беріктік  класы  1500-ден 
1400 МПа аралығында. 

 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

81 

7.3.6 Арматураның  қысылуға  есептік  кедергілерін 

R

sc

, 

R

рс

  созылуға  есептік 

кедергілерге 

R

s

, 

R

р

 тең, бірақ арматураның барлық түрлері, соның ішінде күш түсірілетін, 

бетонмен  ілініскен  арматуралар  үшін  қысқа  уақыттық  жүктеменің  әсер  етуі  кезінде  400 
МПа аспайтындай және ӛзге жүктемелердің әсер етуі жағдайында 500 МПа аспайтындай 
етіп, ал ілініспейтін күш түсірілетін арматура үшін нӛлге тең етіп қабылдайды. 

7.3.7 Арматураның  тӛзімділігін  есептеу  кезінде  арматура  болатының  созылуға 

есептік  кедергілерін  күш  түсірілетін 

R

sf

  және  күш  түсірілмейтін 

R

pf

  арматуралар  үшін 

келесі формулалар бойынша анықтау керек: 

                                                           

1

,

sf

as

s

s

w

s

R

m R

R







  

                                          (48) 

1

.

рf

aр

р

p

w

р

R

m R

R







  

                                         (49) 

мұндағы 

m

as

1

, 

m

ap

1

  —  бірнеше  мәрте  қайталанатын  жүктеме  әсерін  есептейтін 

арматураның жұмыс жағдайлары коэффициенттері; 

R

s

, 

R

p

  —  32-кесте  бойынша  қабылданатын  арматура  болатының  созылуға  есептік 

кедергілері; 

s





,

p





—  арматурадағы  күштердің  ӛзгеру  циклінің  асимметриясына  тәуелді 

коэффициенттер 



 = 



min

/



max

,, 33-кестеде келтірілген; 





w 

—  дәнекерлеу  жіктерінің  немесе  арматура  элементтеріне  ӛзге  элементтерді 

дәнекерлеу  орындарының  болуының  арматура  элементтерінің  жұмыс  істеу  шарттарына 
әсерін есептейтін коэффициент, 34-кестеде келтірілген. 

7.3.8 Созылған  кӛлденең  арматураны  есептеу  кезінде  (қамыттар  мен  түрулі 

шыбықтар)  кӛлбеу  қималарда  кӛлденең  күштің  32-кестеде  кӛрсетілген  арматура 
болатының созылуға есептік кедергілеріне әсер ету мәніне келесідей арматураның жұмыс 
істеу шарттары коэффициенттері енгізіледі: 

- 

m

a

4

 = 0,8 — шыбықты арматура үшін; 

-  m

a

4

  =  0,7  —  беріктігі  жоғары  сымнан  дайындалған  арматура  үшін,  К-7  арматура 

арқандары және шиыршық түрінде, қосарлы есілген және жабық болат арқандар үшін. 

Егер дәнекерленген қаңқаларда А400 класындағы арматура болатынан дайындалған 

қамыттардың диаметрі бойлық шыбықтардың 1/3 диаметрінен кем болса, кӛлденең күшті 
есептеу кезінде қолданылатын қамыттардағы күш кӛрсеткіштері аспауы тиіс, МПа: 

- 245 — қамыттардың диаметрінің 6 және 8 мм болуы кезінде; 
- 255 — сол сияқты, 10 мм және одан жоғары болуы кезінде. 
7.3.9  А600  және  А800  кластарына  жататын  арматура  болаттары  үшін,  бойлық 

механикалық тазалаусыз жанаспалы дәнекермен орындалған түйіспелерді қолдану кезінде 
32-кестеде  кӛрсетілген  жұп  жылжыған  тӛсемелердегі  созылуға  есептік  кедергі 
кӛрсеткіштеріне арматураның жұмыс жағдайлары коэффициенті m

a

5

 = 0,9 енгізіледі. 

А240,  А300,  Ас300  және  А400  кластарына  жататын  арматура  болаттары  үшін, 

жанаспалы  дәнекермен,  ұзын  немесе  қысқа  тӛсемдерде  ванналық  әдіспен  орындалған 
түйіспелердің  болуы  жағдайында,  жұп  жылжыған  тӛсемелерде,  созылуға  есептік 
кедергілерге түйіспелерсіз арматура болатына қолданылатын мәндерді қолдану керек. 

 

 
 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

82 

33-кесте – 





s 

және

 





p 

коэффициенттерінің мәндері 

Қолданылатын арматура 

болатының класы (түрлері 

немесе ерекшеліктері) 



-ның тӛмендегідей болуы жағдайында 





s

 және  





p

  

коэффициенттерінің мәндері 

–1 

–0,5 

–0,2 

–0,1 

0 

0,1 

0,2 

0,3 

0,35 





s 

коэффициенті 

А240 

0,48 

0,61 

0,72 

0,77 

0,81 

0,85 

0,89 

0,97 

1 

A300 

0,40 

0,50 

0,60 

0,63 

0,67 

0,70 

0,74 

0,81 

0,83 

Aс300 

— 

— 

0,67 

0,71 

0,75 

0,78 

0,82 

0,86 

0,88 

A400 

0,32 

0,40 

0,48 

0,51 

0,54 

0,57 

0,59 

0,65 

0,67 





р 

коэффициенті 

A600 (жанаспалы 
дәнекермен, механикалық 
тазалау арқылы 
дайындалған түйістерсіз 
немесе түйістермен) 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

В немесе оның шоғырлары 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

Вр немесе оның шоғырлары 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

К-7 арқандары 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

— 

Қолданылатын арматура 
болатының класы (түрі 
немесе ерекшеліктері) 



-ның тӛмендегідей болуы жағдайында 





s

 және  





p

 

коэффициенттерінің мәндері 

0,4 

0,5 

0,6 

0,7 

0,75 

0,8 

0,85 

0,9 

1 





s 

коэффициенті 

А240 

1 

1 

1 

1 

1 

1 

1 

1 

1 

A300 

0,87 

0,94 

1 

1 

1 

1 

1 

1 

1 

Aс300 

0,90 

0,92 

0,94 

1 

1 

1 

1 

1 

1 

A-400 

0,70 

0,75 

0,81 

0,90 

0,95 

1 

1 

1 

1 





р 

коэффициенті 

A600 (жанаспалы 
дәнекермен, механикалық 
тазалау арқылы 
дайындалған түйістерсіз 
немесе түйістермен) 

0,38 

0,49 

0,70 

0,78 

0,85 

0,91 

0,94 

0,96 

1 

В немесе оның шоғырлары 

— 

— 

— 

— 

0,85 

0,97 

1 

1 

1 

Вр немесе оның шоғырлары 

— 

— 

— 

— 

0,78 

0,82 

0,87 

0,91 

1 

К-7 арқандары 

— 

— 

— 

— 

0,78 

0,84 

0,95 

1 

1 

ЕСКЕРТПЕ  1  Шиыршық  түрінде  немесе  қосарлы  есілген  және  жабық  болат  арқандар  үшін 



0,85 

жағдайында 





р

 коэффициентін бірге тең етіп қабылдауға, ал 



0,85 жағдайында асылған, ванттық және 

алдын  ала  күш  түсірілген  болат  аралық  құрылыстардың  тӛзімділігін  есептеу  кезінде  қолданылатын 
8.4.9.2 бойынша белгілеуге болады. 
ЕСКЕРТПЕ  2 



  аралық  мәндері  үшін 





s  және   





р

 

коэффициенттерін  интерполяция  бойынша  анықтау 

керек. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

83 

 
7.3.10 Иілетін конструкциялардағы қалыпты қималардың беріктігін есептеу кезінде, 

иілетін элементтің созылған шетінен қиманың созылған аймағының 1/5 биіктігінен асатын 
қашықтықта  орналасқан  арматура  элементтері  (жекелеген  шыбықтар,  шоғырлар, 
арқандар) үшін, арматура болатының созылуға есептік кедергілеріне арматураның жұмыс 
жағдайлары коэффициенттерін енгізуге жол беріледі: 

6

1,1 0,5

1

a

a

m

h

x









 , 

 

                                    (50) 

мұндағы (

h – х)

 — қиманың созылған аймағының биіктігі; 

а

 



  0,2  (

h  –  х)

  —  созылған  арматура  элементінің  осінен  қиманың  созылған  шетіне 

дейінгі қашықтық. 

7.3.11 Шиыршық  түрінде  немесе  қосарлы  есілген  болат  арқандарды  анкерлі 

жартылай дӛңгелек, 

D

 диаметрі  24

d

 (

d  - 

арқан диаметрі) кем блоктардың айналасына ию 

34-кесте – 





w 

 коэффициенттерінің мәндері 

Дәнекерленген байланыс 

типі 



 циклінің  

асимметриясы  

коэффициенті 

Класстары тӛменде берілген арматура болаты үшін 

диаметрі 32 мм және одан кіші шиыршықты 

арматураға арналған 





w

 коэффициенті 

А240 

A300, Ас300 

A400 

A600 

Жанаспалы әдіспен 
дәнекерлеу (бойлық 
тазалаусыз) 

0 

0,75 

0,65 

0,60 

— 

0,2 

0,85 

0,70 

0,65 

— 

0,4 

1 

0,80 

0,75 

0,75 

0,7 

1 

0,90 

0,75 

0,75 

0,8 

1 

1 

0,75 

0,80 

0,9 

1 

1 

0,85 

0,90 

Ұзын қаптама-тӛсемдерде 
ванна әдісімен 
дәнекерлеу 

0 

0,75 

0,65 

0,60 

— 

0,2 

0,80 

0,70 

0,65 

— 

0,4 

0,90 

0,80 

0,75 

— 

0,7 

0,90 

0,90 

0,75 

— 

0,8 

1 

1 

0,75 

— 

0,9 

1 

1 

0,85 

— 

Арматураның қалқалаушы 
шиыршықтарын 
жанаспалы нүктелі 
дәнекерлеу және ӛзге 
шыбықтарды ерітіп 
жабыстыру, жұп 
жылжытылған 
қаптамаларда дәнекерлеу 

0 

0,65 

0,65 

0,60 

— 

0,2 

0,70 

0,70 

0,65 

— 

0,4 

0,75 

0,75 

0,65 

— 

0,7 

0,90 

0,90 

0,70 

— 

0,8 

1 

1 

0,75 

— 

0,9 

1 

1 

0,85 

— 

ЕСКЕРТПЕ 1 Егер созылған арматураның шыбықтарының диаметрі 32 мм артық болса, 





w

 

мәндерін     5 

%-ға кеміту керек. 
ЕСКЕРТПЕ 2 Егер 



 



 0 болса, 





w

 

мәндерін 



=0 жағдайындағыдай қабылдау керек. 

ЕСКЕРТПЕ  3  Кейінгі  реттік  бойлық  тазалау  арқылы  жанаспалы  дәнекер  кӛмегімен  дайындалған,  
шыбықтарында  дәнекерленген  жіктері  бар  А600  класты  созылған  арматура  болаты  үшін 





w

=1  түрінде 

қабылдау керек. 
ЕСКЕРТПЕ 4 



 аралық мәндерінің қолданылуы жағдайында 





w

 коэффициенттерін интерполяция бойынша 

анықтау керек. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

84 

кезінде,  арқандардың  беріктігін  есептеу  кезінде  олардың  созылуға  есептік  кедергілеріне 
арқандардың  жұмыс  жағдайлары  коэффициенттерін 

m

a

10

  енгізу  қажет,  оны 

D/d

 

қатынасының  8-ден  24-ке дейінгі аралықта болуы жағдайында, келесі  формула бойынша 
анықтауға болады: 

 

10

0, 7 0, 0125

1

a

D

m

d







,                                          (51) 

D 

диаметрі  8

d

-дан  кем  блоктардың  айналасына  иілту  кезінде,  арқандардың  жұмыс 

істеу  шарттары  коэффициенттерін  тәжірибелік  зерттеулердің  нәтижелері  бойынша 
тағайындау керек. 

7.3.12  В  класындағы,  диаметрі  5  мм  мырышпен  қапталған  беріктігі  жоғары  тегіс 

сымныңі  беріктігін  есептеу  кезінде  32  кесте  бойынша  сымның  созылуға  есептік 
кедергілеріне тӛменде кӛрсетілген арматураның жұмыс жағдайлары коэффициенттерін 

m

а

11

 енгізу керек: 

-  0,94  —  сымды  орташа  агрессивті  орта  жағдайларына  тӛтеп  беретін  С  тобының 

талаптары бойынша мырышпен қаптау кезінде; 

- 0,88 — сол  сияқты, қатаң агрессивті орта жағдайларына тӛтеп беретін С тобының 

талаптары бойынша. 

7.3.13  Алдын  ала  күш  түсірілген  конструкцияларда,  оларды  жасау,  сонымен  қатар 

монтаждау  кезеңдерінде  есептеулер  жүргізу  кезінде  арматура  болатының  есептік 
кедергілерін тӛмендегідей жұмыс жағдайлары коэффициенттері арқылы қабылдау керек: 

-  1,10  —  шыбықты  арматура  болаты,  сонымен  қатар  беріктігі  жоғары  сымнан 

дайындалған арматура элементтері үшін; 

-  1,05  —  К-7  класындағы  арматура  арқандары,  сонымен  қатар  шиыршық  түрінде, 

қосарлы есілген және жабық болат арқандар үшін.  

7.3.14  Темірбетон  кӛпірлер  мен  құбырлардың  олардың  жекелеген  конструктивтік 

тетіктері  (тіреу  бӛліктері,  топса  және  деформациялық  жік  элементтері,  тіреуіш 
құрылғылар  және  т.с.с.)  ретінде  жүретін  болат  бұйымдары  мен  табақты  және  қалыпқа 
келтірілген  прокаттан  дайындалған  тӛсеу  бұйымдары  үшін  есептік  кедергілерге 
кӛпірлердің  болат  конструкцияларының  элементтері  үшін  қабылданатын  мәндерді 
қабылдау керек (8-тарауды қараңыз). 

7.3.15 Бетонда  анкерленетін  арматура  шыбықтарының  есептік  кедергілерін 

арматураға қатысты нұсқауларға сәйкес қабылдау керек.  

7.3.16  Күш  түсірілмейтін  кӛпірлердің  беріктігі  мен  жарыққа  тӛзімділігін  есептеу 

әрекеттерінен кӛлек, иілгіш дене формулалары бойынша жүргізілетін кӛпір элементтеріне 
қатысты  барлық  есептеулерде,  арматура  үшін  35-кестеде  және  бетон  үшін  29-кестеде 
келтірілген  модуль  мәндері  бойынша  анықталатын 

n

1

  (

Е

s 

/Е

b

  немесе 

Е

p

  /Е

b

)  иілгіштік 

модульдерінің қатынасын қолдану керек. 

Күш  түсірілмейтін кӛпір  элементтерінің  беріктігі  мен  жарыққа  тӛзімділігін  есептеу 

кезінде, берілген қималардың күш кӛрсеткіштері  мен геометриялық  сипаттарын  анықтау 
кезінде,  арматура  ауданы  бетонның  тербелмелі  жылжығыштығын  есептеуде 
қолданылатын 

n'

  иілгіштік  модульдерінің  қатынас  коэффициенттері  есептеледі 

n'

 

мәндерін тӛмендегі бетон кластарына қатысты келесідей қабылдау керек: 

- В20 …………….. 22,5;  
- В22,5 және В25 …… 20;  

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

85 

- В27,5 ……………17;  
- В30 және В35 ………15;  
- В40 және одан жоғары …….10. 

 

35-кесте – Арматураның иілгіштік модулінің мәндері 

Арматура болатының класы (түрі) 

Арматураның иілгіштік модулі, МПа 

күш түсірілмейтін 

Е

s

 

күш түсірілетін 

Е

р

 

A240, A300, Ас300 
A400 
A600, Ат600, А800 
Ат800, Ат1000 
В, Вр кластарындағы сым 
В, Вр класындағы параллель сымдардың 
шоғырлары 
К-7 класты арматура арқандары 
К-7 класындағы арматура арқандарының 
шоғыры 
Болат арқандар: 
шиыршықты және қосарлы еспелі 
жабық 

2,06 



 10

5

 

1,96 



 10

5

 

— 
— 
— 
— 

 

— 
— 

 
 

— 
— 

— 
— 

1,86 



 10

5

 

1,86 



 10

5

 

1,96 



 10

5

 

1,77 



 10

5

 

 

1,77 



 10

5

 

1,67 



 10

5

 

 
 

1,67 



 10

5

 

1,57 



 10

5

 

 
7.4 Бірінші топтың шектік кҥйлері бойынша есептеу 

 
7.4.1 Беріктігі және орнықтылығы бойынша есептеу

 

 

7.4.1.1  Кӛпірлер  мен  құбырлардың  бетон  және  темірбетон  элементтерінің  есебін 

сыртқы  жүктемелерден  түсетін  есептік  күштерді  шектік  күштермен  салыстыру  арқылы 
жүргізу керек. 

Конструкцияларда  иілетін,  орталықтан  және  орталықтан  тыс  созылған  бетон 

элементтерді қолдануға жол берілмейді. 

7.4.1.2  Статикалық  анықталмайтын  конструкцияларда  есептік күштерді  бетонның  шӛгуі 

мен  жылжығыштығы  әсерінен  туындайтын  күштердің  қайта  таралуын,  жасанды  реттеу  және 
алдын ала күш түсіру әрекеттерін ескере отырып анықтау керек. Мұндай факторлардан түсетін 
есептік  күштердің  қосындысын  1,1  (немесе  0,9)  түріндегі  жүктеме  бойынша  сенімділік 
коэффициентіне кӛбейту арқылы анықтауға жол беріледі. 

7.4.1.3  Конструкция  элементтеріндегі  шектік  күштерді  элементтің  бойлық  осіне 

қатысты қалыпты және кӛлбеу орналасқан қималарда анықтау керек. 

7.4.1.4  Бетон  және  темірбетон  элементтерге  қысушы  бойлық  күш 

N

  әсерін  есептеу 

кезінде  күштің  шектік  күш  мәні  түрінде  беріктік  және  орнықтылық  кӛрсеткіштерін 
есептеу  кезінде  алынған  мәндердің  кішісін  қабылдау  қажет.  Беріктікті  есептеу  кезінде 
кенет  эксцентриситетті 

е

с

,сл

=(1/400)

l

0

  ескеру  қажет  (мұндағы 

l

0

  —  элементтің 

геометриялық  ұзындығы  немесе  7.1.8  талаптарын  ескере  отырып  қабылданатын,  оның 
элементті бекіту нүктелері арасындағы бӛлігі). 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

86 

Жарыққа  тӛзімділік  және  деформация  кӛрсеткіштерін  есептеу  кезінде  кенет 

эксцентриситетті ескермеу керек.  

Статикалық  анықталатын  конструкциялардың  элементтерінде  эксцентриситет 

е

с

 

(келтірілген  қиманың  ауырлық  ортасына  қатысты)  конструкцияның  статикалық  есебі  және 
кенет 

е

с,

сл

 негізінде анықталатын эксцентриситеттердің қосындысы ретінде жүреді. 

Статикалық  анықталатын  конструкция  элементтері  үшін,  келтірілген  қиманың 

ауырлық ортасына 

е

с

 қатысты бойлық күш эксцентриситетінің мәні статикалық есептеу 

кезінде алынған эксцентриситетке тең, бірақ кем дегенде 

е

с,

сл. 

түрінде қабылданады. 

7.4.1.5 Тік бұрышты, таңбалы, қос таңбалы және қорап тәрізді қималардың қысылған 

орталықтан  тыс  қысылған  бетон  және  темірбетон  элементтерінің  беріктігі  мен 
орнықтылығын  есептеу  эксцентриситет  шамасына 

е

с

=

М/N

  тәуелді  36-кестеге  сәйкес 

жүргізіледі. 

 

36-кесте – қысылған және орталықтан тыс қысылған элементтердің беріктігі мен 

орнықтылығы есептері

 

Есептеу түрі 

Конструкциялар 

бетон 

темірбетон 

Тӛмендегі эксцентриситет мәндеріне сәйкес есептеулер жүргізілуі қажет 

нақты нормалардың нӛмірлері 

e

c

 

≤ 

r

 

e

c

 

> 

r

 

e

c

 

≤ 

r

 

e

c

 

> 

r

 

Беріктік 

 

Орнықтылық 

7.4.4.3 
7.4.1.6 
7.4.4.1 
7.4.1.7 

7.4.4.3 
7.4.1.6 

— 
— 

7.4.5.1, б 

— 

7.4.5.1, а 

7.4.1.7 

7.4.5.2 
7.4.1.6 

— 
— 

ЕСКЕРТПЕ 

r

 — ядролық қашықтық. 

 
Есептік  бастапқы  эксцентриситеті 

е

с

>

r

  түріндегі  қысылған  элементтердің 

орталықтан тыс қысылуын есептеу керек. 

Деформацияланбайтын  сызба  бойынша  есептеу  кезінде,  иілімнің  орталықтан  тыс 

қысылған элементтің есептік күшінің артуына әсерін эксцентриситетті 

е

с

 7.4.1.6 бойынша 

анықталатын 



 коэффициентіне кӛбейту арқылы есептеу керек. 

Орнықтылықты  есептеу  кезінде 

е

с

 



 

r

    жағдайында,  бойлық  иілу  коэффициентін 



  

7.4.1.7-ге сәйкес қабылдау керек. 

7.4.1.6 Иілімнің  беріктікке  әсерін  есептейтін 



  коэффициенті  мына  формула 

бойынша анықталады: 

 

,

1

1

cr

N

N







                                                            (52) 

мұндағы 

N

cr

 — келесі формулалар бойынша анықталатын шартты сыни күш: 

бетон элементтер үшін: 

 

2

0

6, 4

0,11

0,1 ,

0,1

b b

cr

l

E I

N

l















 





                                        (53) 

темірбетон элементтер үшін: 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

87 

 

,

1

,

0

1

,

0

11

,

0

4

,

6

1

2

0



































































s

p

l

b

b

cr

I

n

I

l

E

N

                        (54) 

мұндағы 

I

b

  —  бетон  қимасы  ауданының  инерция  моменті  бетондағы  жарықтарды 

есепке алмастан анықталады; 

I

s

  —  күш  түсірілетін  және  күш  түсірілмейтін  арматуралардың  қимасының 

ауданының инерция моменті.  

Инерция  моменттері  берілген  қиманың  ауырлық  ортасы  арқылы  ӛтетін  осьтерге 

қатысты анықталады. 

(53)  және  (54)  формулаларында 



l

  және 



p 

коэффициенттері  арқылы  тиісінше 

жүктеменің  ұзақ  мерзімді  әрекетінің,  арматураға  алдын  ала  күш  түсірудің  және 
эксцентриситеттің қатысты шамасының иілуге әсері есептеледі. 



l

 коэффициентінің мәнін келесідей қабылдау керек: 

 

M

M

l

l

/

1







,                                                           (55) 

мұндағы 

М

  —  тұрақты  және  уақытша  күштердің  әсерінен  түсетін 

N

  қалыпты 

күштің 

N 

күшінің орналасу орнынан ең кӛп созылған (бетон элементтер үшін – қиманың 

ең кӛп созылған шетіне дейінгі) шыбыққа немесе ең аз сығылған шыбыққа немесе шеткі 
бӛлікке  (қиманың  толықтай  қысылуы  кезінде)  дейінгі  қашықтығына  кӛбейтіндісіне  тең 
момент; 

М

l

 — сол сияқты, тұрақты жүктемелер әсерінен. 



  коэффициентінің  мәнін 

е

с

/

h

  тең,  бірақ  келесі  формула  бойынша  анықталатын 

шамадан кем емес етіп қабылдау керек:  

 

b

R

h

l

01

,

0

–

01

,

0

5

,

0

0

min







,                                          (56) 

мұндағы 

R

b

 — бетонның есептік кедергісі, МПа; 

l

0

 — элементтіің есептік ұзындығы. 

Егер  толық  және  тұрақты  күш  түсіруден  туындайтын  моменттердің  (немесе 

эксцентриситеттер)  белгілері  әртүрлі  болса,  онда  толық  жүктеме  эксцентриситетінің 
абсолют мәні 

е

c

 



  0,1

h

  жағдайында 



l

    =  1,0,  ал 

е

c

  <  0,1

h 

жағдайында

 



l

    =  1,05  түрінде 

қабылдау керек.  

Арматураны  алдын  ала  тарту  әрекетінің  элементтің  қаттылығына  әсерін  есептейтін 



p

 коэффициентінің мәнін мына формула бойынша анықтау керек: 

 

,

12

1

h

e

R

c

b

bp

p









                                                     (57) 

мұндағы 



bp

 

—  М  қосымшасына  сәйкес  барлық  шығындарды  есепке  алғанда, 

бетондағы бойлық арматураның ауырлық ортасы деңгейіне алдын ала түсірілген жүктеме 
кӛрсеткіші; 

сақиналы және дӛңгелек қималар үшін 

h = D

. 

(57) 

формулада 

R

b

 

есептік  кедергілері  бетонның  жұмыс  жағдайлары 

коэффициенттерін есептеместен қабылданады, ал 

е

c

 /h

 мәндері 1,5-тен аспауы тиіс. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

88 

Сығылған темірбетон элементтерінің сипаттамалары келесі шартты қамтамасыз етуі 

тиіс: 

 

/

0, 7,

cr

N N



                                                      (58) 

Элементтердің  жүктемені  орталықтан  тыс  түсіру  нәтижесінде  түзілген  иілу 

жазықтығынан орталықтан тыс қысылуын есептеу кезінде, кенет эксцентриситет (7.4.1.4) 
мәнін есепке алу керек. 

Жылжымайтын  тіреулер  мен  мәжбүрлі  деформациялар  кезінде  бірдей  жылжитын 

(мәселен,  температура  әсерінен  ұзару  жағдайында)  тіреулерден  тұратын  темірбетон 
элементтер үшін, 



 коэффициентінің мәндерін: 

- элементтің ортаңғы үштен біріндегі қималар үшін — (52) формула бойынша; 
- сол сияқты, элементтің шеткі үштен бірі шегінде — ортаңғы үштен бір қима үшін 

есептелген  мәндер  мен  тіреуіш  қималар  үшін  қабылданатын  шама  арасындағы 
интерполяция бойынша есептеу керек.  

7.4.1.7  Қатысты  эксцентриситеті 

е

c

/

r



1  түріндегі  қысылған  және  орталықтан  тыс 

қысылған  элементтерді  есептеу  кезінде 



  бойлық  иілу  коэффициентін  мына  формула 

бойынша анықтау керек: 

 

 

,

N

N

N

N

m

l

m

l

m













                                                    (59) 

мұндағы 



m 

— уақытша жүктеме әсерін есептейтін бойлық иілу коэффициенті; 



l

  — сол сияқты, тұрақты жүктемелер әсерін; 

         N

l   

— бетонмен ілініспейтін күш түсірілетін арматурадағы күшті қоса алғанда, 

тұрақты жүктемеден түсетін есептік бойлық күш; 

N

m

 — уақытша жүктемеден түсетін есептік бойлық күш; 

N

 = 

N

l

 + N

m

 — толық есептік бойлық күш. 

Есептеу кезінде 7.4.1.4

 

бойынша кенет эксцентриситет мәндері есепке алынатын 



m

 

және 



l

  коэффициенттерінің  мәндерін  темірбетон  элементтер  үшін  37-кесте  бойынша, 

бетон элементтер үшін 38-кесте бойынша қабылдау керек. 

 

37-кесте – Темірбетон элементтерге арналған бойлық иілу коэффициенттері

 

 

Элементтің иілгіштік сипаты 

Бойлық иілу коэффициенттері 

 

е

с

 / r 

қатысты эксцентриситеттері кезіндегі 



m

 



l

 

l

0

 

 

/

 

b

 

l

0

 

 

/

 

d

 

l

0

 

 

/

 

i

 

0 

0,25 

0,50 

1,00 

4 

 

10 

 

12 

 

14

 

3,5 

 

3,6 

 

10,4 

 

12,1 

14 

 

35 

 

40 

 

48,5 

1 
1 
1 
1 

0,95 
0,95 
0,90 
0,85 

0,90 
0,90 
0,86 
0,86 
0,83 
0,83 
0,79 
0,74 

0,81 
0,81 
0,77 
0,77 
0,74 
0,74 
0,70 
0,65 

0,69 
0,69 
0,65 
0,65 
0,62 
0,62 
0,58 
0,53 

1 

 

0,84 

 

0,79 

 

0,70