СП РК 3.03-103-2014 ПРОЕКТИРОВАНИЕ ЖЕСТКИХ ДОРОЖНЫХ ОДЕЖД (ҚР ЕЖ 3.03-103-2014)

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

6.1.4.10 Бетон үлгілерін қысу арқылы бақылау нәтижелері қанағаттандырғысыз

болған жағдайда, қосымша төсемдерден алынған тасбағандарға Ǿ 15см, жиілігі 1000м² ге
1 керннен, төселгеннен кейін 60 күннен ерте емес, қысу арқылы беріктікке бақылау
жүргізу қажет.

6.1.4.11 Қиыршық тас, тұтқыр материалдармен нығайтылған және нығайтылмаған ірі

құм мен құм материалдары,сондай ақ монолитті бетоннан жасалған төсемнің тегістігі мен
негізін бақылау ҚР ЕЖ 218-35 (п.п. 10.4, 10.5, 10.9, 10.9.3) сәйкес жүргізіледі.

6.1.4.12 Таптау арқылы нығыздалған бетон қоспасының тығыздығын, 1 км жабында,

үш сынақ арқылы бақылап отыру қажет.

6.1.4.13 Жұмыстарды қабылдау кезеңінде өткізілетін жол учаскесінің ұзындығы 5

км көп болған жағдайында, төсем тегістігін бақылау, ҚР ЕЖ 218-35 сәйкес, дүмпу
өлшегіш арқылы жүргізіледі.

6.2 Қорама қалыпсыз технология бойынша дайындалған, бетоннан жасалған,
жол төсемдерінің конструктивті және технологиялық құрылғы ерекшеліктері.

6.2.1 Бетон төсемдері бір немесе екі қабатты болуы мүмкін. Бір қабаттан тұратын

бетон төсемдері бірқабатты деп аталады. Екі қабатты бетон төсемдері екі түрлі құрамнан
тұрады.

Екі қабатты төсемнің жоғарғы қабаты суыққа төзімді, нығыздалған және ысуға

бекем қиыршық тастан, ал төменгі қабаты - даярлауы «құнарсыз», қайта пайдаланылатын
бетоннан  төселеді.  Мұндай  төсемнің  әр  қабаты  бір  немесе  екі  деңгейде  дайындалады.
Айырмашылығы,  бір  деңгейде  дайындалған  жабудың  толық  қалыңдығы  бір  төсеушінің
көмегімен  орындалады.  Құрамы  бірдей  жабуды  екі  деңгейде  дайындау,  кірістірме
құралдың көмегімен орындалады.

6.2.2 Бетон жабуын конструциялау мен дайындау - бүлінбеген бетон температура

өзгерістері мен жүк салмағының күшін қабылдап, сондай ақ одан тарайтын күш, негізге
шамадан тыс күш түсуіне жол бермейтіндей болуы керек.

6.2.3 Беріктіктің есептік жүк салмағына байланысты, ҚР ҚН 3.03-30 және ҚР ЕЖ

3.03-101 сәйкес, бетон жабуы астындағы (негіз) салмақ түсетін қабат үшін, Қазақстан мен
Германияның  (RstO)  техникалық  нормаларында  көрсетілген  бір  қатар  конструкциялар
ұсынылады.  Осы  нормаларға  сәйкес,  бетон  төсемінің  қалыңдығы,  есептік  жол  жүру
қарқынының  көрсеткіші  мен  жол  санатына  байланысты,  20-30  см  болуы  керек.  Бетон
төсемінің қалыңдығы 24-30 см болған жағдайда, созылу тігістері орнатылмайды.

6.2.4 Суыққа төзімді негізі болмаған жағдайда, суықтан қорғаушы қабат

орнатылады, оның қалыңдығы жол төсемінің суыққа төзімді қабатының толық қалыңдыгы
мен негізгі конструкцияның қалыңдығының айырмасы болып табылады.

6.2.5 Транспорт тоқтатуға арналған, немесе тағайындауы басқа да аймақ

конструкциясы, жолдың жүру аймағымен бірдей болуы керек.

6.2.6 Бетон жабуының астындағы негіз немесе салмақ түсетін қабат, бетон тақтасы

үшін тегіс және өзгермейтін тірек болуы керек. Салмақ түсетін қабат екі түрлі болады:
байланысқан және байлныспаған.

6.2.7 Тоқылмаған қабатты пайдалану кезінде, қозғалу қауіпі бар, немесе дәндер

ұсақталады, соның салдарынан, жолдағы бетон тақтасының астында бос орын пайда
болуына әкеліп соғады. Соңғысы, иілу кезінде күштің созылуының артуына әкеледі, және

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

бетон тақтасында жарық пайда болуына мүмкіндік туғызады. Сондықтан, негізді бұлай
орнату кезінде, тек беріктігі жоғары қиыршық тасы бар сапалы қабаттар пайдалану керек.

6.2.8 ҚР СТ 973 сай, органикалық емес тұтқырлармен өңделген,тасты материалдан

жасалған,  тоқылған  салмақ  түсетін  қабат,  бетон  жабуы  үшін  деформациялануға  кем
ұшырайтын негіз ретінде ұсынылады. Бетон төсемінің гидравликалық байланысқан бетон
қабатымен әр-түрлі созылғыштық модульдерінің әрекеттесуінен, транспорт қозғалысынан
болатын  күштің  әсерінен,  олардың  арасында  қозғалтқыш  күш  пайда  болады.  Бұл  күшті
болдырмау  үшін,  қабат  арасында  тығыздығы  450-550  г/м2  болатын  аралық  төсеу  қажет.
Сөйтіп, бұл аралық – екі қабатты ажыратып көлденең дренажды қабатты жүзеге асырады.
Аралықтың  айырудағы  беріктігі  15  МПа  кем  болмауы  керек.  Бұдан  бөлек,  тоқылған
салмақ  түсетін  қабаттар  өздерінің  су  сіңірмейтіндіктері  мен  бетінің  сыртқа  қарай
еңкіштігінен,  бетон  жабуының  төменгі  бетінен  судың  тез  бұрылып  кетуін  қамтамасыз
етеді.

6.2.9 Бетон төсемдері, жүру жолының барлық еніне, бүйір жолақтардың тік

шеттерімен қоса дайындалады. Қорама қалыптардың бөлшектерін бекіту, сырғымалы
формалы SP 1500 типті бетон төсегішке сырғу жолы үшін, негізді кеңейтуді талап етеді.
Кеңейтілетін жер көлемі қабат және негіз түріне байланысты 1,0 м кем болмауы тиіс.

6.3 Жік құрылысы

6.3.1 Халықаралық тәжірибе мен ТМД елдерінің тәжірибесіне қарағанда, соңғы

жылдары төсем қалыңдығы 24 см жоғары болған жағдайда, жік құрылысын орнатудың
қажет еместігін ұсынады, сонымен қатар ыстық мезгілде төсемнің бойлық беріктігін
төменде көрсетілген іс-шараларды қолдану арқылы қамтамасыз ету қажет:.

6.3.2 Негіз бен төсем арасындағы ұстасуды (төсемді астынан «тиеу») қамтамасыз ету

үшін:

- жеткілікті салмақ болуы үшін, төсемнің қалыңдығын 24 см кем етпей, және

кертпелерді кесу қажет.

6.3.3 Аяқталған және жабылған екі қабатты төсемнің төменгі қабатының бетіне

дюбель мен анкерді енгізу, арнайы автоматты басқарылатын машиналармен орындалады.

6.3.4 Еркін сызаттың пайда болуынан құтылу үшін, және температураның

ықпалынан бетон тақтасының ұзындығының өзгеруін болдырмау үшін, төсемді көлденең
және  бойлық  тігістермен  бөлек  тақталарға  бөлу  қажет.  Тігістерді  бөлу  схемасы,  төсеу
алдында  табиғи-климаттық  жағдайға  қарай  және  тақта  қатаңдығы  талабына
сәйкестендірілуі  керек.  Бетон  төсемінің  қалыңдығынан  ұзындығы  25  есе  үлкен  тақта,  ал
бетон  төсемінен  қалыңдығынан  30  есе  үлкен  шаршы  пішінді  тақта  сызат  түсудің  алдын
алады, өйткені тақтаға күштің түсуін қолайлы келтіреді. Тақтаның жалпы ұзындығы 7,5 м
аспауы керек.

6.3.5 Тігістер арасындағы ара-қашықтықты, созылу кезіндегі күштің көлемін,

бетонның  негізбен  қажалуынан  пайда  болатын  және  депланация  -  тұрақсыз
температурадан,  сонымен  қатар  транспорт  ағынынан  пайда  болатын  күшті  есепке  ала
отырып  таңдау  қажет.  Сонымен  қатар  бұл  күштердің  мөлшері,  бетонның  иілу  кезіндегі
ұзақ созылу беріктігінен аз болуы керек.

6.3.6 Тақтадағы көлденең тігістер арасындағы қолайлы ара-қашықтық – 5 м болып

есептеледі. Тігіс арасындағы ең жоғарғы арақашықтық тақта қалыңдығынан 25 есе көп

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

көрсеткішінен  аспауы  керек.  Қысқа  тақталар  бетон  беріктігінің  болмашы  ауытқуынан,
құрылыстың  отыруы,  температура  мен  негізбен  қажалуы,  жалған  тігістердің  түгелімен
емес  жыртылуына  әкелуі  мүмкін.  Уақыт  келе  жыртылмаған  тігістер  аумағында  бетон
ернеулеріндегі  материалдар  бұзылады,  бұл  жол  үстіндегі  судың  жол  конструкциясының
ішіне кіруіне себеп болады.

6.3.7 Тігіс арасындағы үлкен ара-қашықтық дюбель мен анкер түріндегі

арматураларды қолдануды талап етеді. Әр-бір нақты жағдайға байланысты арматураның
түрі мен көлемі, жоспарланған класс күшіне қарай есепке алынуы керек. Ені 4,0 м жоғары
жол жүру бөлігін – бір жалған көлденең тігіспен, ені 10 м жоғары болғанда – екі, ал ені
13,5 м болғанда – үш жалған көлденең тігіспен бөліп отыру қажет. Депланация күшінің ең
төменгі болуына себеп болатындай, тақталар мүмкіншілігінше квадрат формалы және ең
жоғарғы ауданы – 30 м

артық болмауы қажет. Тігістерді дайындау кезінде, көпшілігінде

жалған,  деформациялық  және  сығымдалып  қосылған  тігістер  бойынша  ажыратады.
Бетондағы  дайын  тігістер  аумағында  дюбельдерді  көлденең  бағытта,  ал  анкерлерді
бойлық  бағытта  пайдаланады.  Олар  тігіс  жыртылғаннан  кейін  бетон  тақталарының
қозғалуы мен тербелуінің алдын-алу үшін қызмет етеді.

6.3.8 Жалған тігістер жарылу пайда болатын орындарда орнатылады. Олар төсемнің

жоғарғы  көлденең  қимасының  әлсіреу  себебінен  пайда  болады,  көлденең  тігістер
орналастыру аумағында -  25-30%, бойлық тігістерде - 40-45%, және температура түскен
кезде тақталарды тұтастыруға мүмкіндік береді, бетон ұстасуынан кейінгі температурамен
салыстырғанда, сондай ақ бетонның отыруы мен кысылуын қамтамасыз етеді. Одан бөлек,
қысқа тақталарда депланация арқасында олардың есебінен күш түсу азаяды.

6.3.9 Бетон тақтасындағы деформациялық тігістер бетонның барлық қалыңдығына

көлденең  бөлінуінен  пайда  болады.  Тігіс,  сығылатын  резеңке  ішпекпен  толтырылады.
Деформациялық  тігіс  температура  және  күш  әсерінен  тақта  ұзындығының  өзгеруін  өтеп
отырады.

6.3.10 Қатайған материалға жаңа дайындалған бетонды төсеу кезінде престелген

қосындылары  бар  тігістер  орнатылады.  Мұндай  қоспа  әлсіз  болғандықтан  нығыздау
арқасында  судың  кіруін  болдырмайтын  тігіс  дайындаған  жөн.  Престелген  қосындылары
бар тігістерді жолдың жүру бөлігі мен транспорттың мәжбүрлі тоқтау жолағы (престелген
қосындылары  бар  көлденең  тігіс)  арасында  орнатуға,  немесе  жұмыс  күні  аяқталуына
байланысты  жұмыстардың  тоқтаған  орнына  (престелген  қосындылары  бар  бойлық  тігіс)
орнатуға болады.

6.3.11 Бойлық деформацияны өтеу қажет болмаған жағдайда, бір жақты транспорт

күшінен тақталардың қозғалуын болдырмау анкерлердің көмегімен жүзеге асады. Мұндай
жағдай престелген қоспалары бар бойлық тігістер мен бойлық жалған тігістерде болады.
Ұзындығы  60  см,  арматуралық  болаттан  жасалған,  тетіктері  бір  қалыпқа  келтіріліп
(профильденген) орындалатын анкерлердің диаметрі 20 мм болады. Олардың өстік және
көлденең  күштерді  өткізіп  отыруға  мүмкіндіктері  бар.  Тек  жалған  тігістің  астында
анкерлер  синтетикалық  қабықшаларға  ие,  өйткені  қалған  конструкция  өзіне  тарту  күшін
алып  отыру  керек.  Анкерлер  тақтаның  төменгі  бөлігінде  жатады.  Престік  қоспасы  бар
бойлық тігістерде, әдеттегідей, желімді анкерлерді қолданады.  Сонымен бірге желімі бар
қалып, қатып үлгерген бетонға бұрғыланып, орнатылып қойған анкері бар тесік көмегімен

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

байланып орнатылады. Осылайша, ұстасу арқасында анкерлеу, ескі мен жаңа элемент
арасында күшті өткізүді қамтамасыз етеді.

Желімді анкерлерді қолдану, бірінші бетон қабатын орнатуды жеңілдету

мүмкіншілігін  береді.  Осының  нәтижесінде,  мұнан  былай  кезекті  бетон  төсеу  кезінде,
бетонның  бұрынғы  элементтеріне  қиындықтар  тудырмайды.  Қаралған  күш  салу
сыныбына байланысты, әр тақтаға 3 немесе 5 анкер қолдану қажет.

6.3.12 Радиусы R = 600 м дейінгі қисықтарда, анкерлермен бекітілген жолақтар

ұзындығының күрт өзгеруінің салдарынан, қысылған деформациялар пайда болмас үшін,
анкерлерді тақтаның орташа үштен бір бөлігінде шоғырлайды.Қалған барлық жағдайларда
анкерлерді  тақтаның  бүкіл  ұзындығында  бір  келкі  етіп  орналастырады.  Күшті
өткізгендіктен  престелген  қоспалары  бар,  бойлық  тігістердің  қасында  орналасқан
анкерлер тақтаның енінің ортасында болуы керек.

6.3.13 Дюбельдер тақталарға ұзына бойы қимыл жасауға мүмкіндік береді және

жалған тігістегі тек көлденең күштерді тақтаның төменгі бөлігіндегі жарықтарды іліндіріп
өткізеді.  Сондықтан, оларды бетон төсемінің ортасында орналастырады. Тігістерді басып
өткенде, дюбельдер тақта ернеуінде баспалдақтарды пайда болдырмайды, және осы сәтте
күш  түспейтін,  бірақ  күш  түсіп  тұрған  көрші  тақтамен  бірге  дюбельмен  қатырылысып
тұрған  көрші  тақта,  оған  көмектесіп,  күш  түскен  тақта  салмақ  алынғаннан  кейін,  шұғыл
ауыса алмайды.

6.3.14 Дюбельдер әдеттегідей тегіс болаттан Ø:25 мм, ұзындығы 50 см, ең төменгі

ені  0,3  мм,  синтетикалық  қабықпен  оралған,  бетонмен  жабысуға  бөгет  болатын  және
бірінші  қимылдан  кейін  «созылатын  күшті»  тоқтатуға  қабілетті  болып  жасалады.  Жүру
қарқыны  жоғары  жол  жолақтарында,  дюбельдер  арасындағы  ара-қашықтық,  қағида
бойынша,  25  см,  ал  қарқыны  төменінде  50  см  құрайды.  Жүк  қауырттылығы  төмен
жолдардың мәжбүрлі тоқтау аялдамаларында дюбель қолданбауға болады.

6.3.15 Үлкен байланған аумақтардың тігістерінде, дюбельдер енді төлке көмегімен

бір  бағытта  қозғалуы  керек.  Сондай-ақ,  тығын  мен  тарақ  пайдалануға  болады.
Деформациялық  тігістерде  дюбельдер,  қозғалатын  басында  металлдан  немесе
синтетикалық материалдан жасалған төлкемен жабдықталады, ол бетонда созылу үшін ені
15 мм болатындай кеңістік босату керек.  Арматуралық  тордан жасалған  деформациялық
тігістерде, бетон төсеу алдында тігістер арматурасын негізде орналастыру үшін дайындап
алады.  Осындай  әдіспен  жалған  тігіс  те  дайындалуы  мүмкін.  Жалған  тігістегі  дюбель
мүлде жаңа бетонға тербеліс әдісімен енгізілуі мүмкін.

6.3.16 Бетон тақталары арасындағы тігістерді нығыздау қажет. Тігістерді нығыздау

құйылуға  қабілетті,  икемді,  динамикалық  күш  түсуге  төзімді  және  ұстасқыш  ыстық
мастикамен  өңделеді.  Тігістерді  нығыздаудың  екінші  тәсілі,  ол  алдын-ала  кесілген
тігістерге  эластомерден  жасалған  қуысты  пішіндерді  батыру  болып  табылады.  Нақты
жағдайға  қарай,  екі  тәсілдіде  алмастырып  қолдануға  болады,  мысалы  бойлық  тігісте
ыстық мастикамен толтыру және көлденең тігісте пішінді пайдалану (5-сурет).

6.4 Бетонды қабылдау

6.4.1 Бетон қоспаларын дайындауға қолданылатын материалдарды кірісті

бақылаудан өткізеді (цементті, толтырғыштарды, су, қосымшалар), олардың жоғарыда
аталған бастапқы материалдарға қойылатын талаптарына сәйкестігін анықтайды.

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

Дюбель 25

А -l L=500 мм

5.00

Поперечные швы

сжатия

Анкеры

А-lII L=600 мм

Продольные швы

1.00

3,90

0,75

3,75

4,60

0,25

4-сурет – Деформациялық тігістерді орнату сызбасы

Резиновый

шнур

Дюбель

А-l L=500 мм

0,50

Битумная

мастика

h
2

0,008

0,60

Анкеры

А-lII L=600 мм

0,008

Битумная

мастика

а)

б)

Резиновый

шнур

5-сурет – а) Көлденең кысым тігісінің кескіні; б) Бойлық кысым тігісінің

кескіні

6.4.2 Жол конструкцияларына арналған бетон сапасын қабылдау, МЕМСТ13015.1

бойынша, ,бақыланып отырады.

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

6.4.3 Монолитті жол конструкциясына арналған бетонды сапа бойынша қабылдау

беріктік,  жобамен  белгіленгендей,  суыққа  төзімділігі  пен  су  өткізбейтіндігі  және  басқа
нормативті  көрсеткіштері  бойынша  –  мекеменің  нормасына  байланысты,  өндірісті  және
жұмысты қабылдауына байланысты орындалады.

6.4.4 Бетондардың суыққа төзімділігін, су өткізбейтіндігін, орташа тығыздығын,

қажалғыштығы мен су сіңіргіштігін, МЕМСТ 27006 бойынша, әр-бір жаңа нақтылы бетон
құрамын  іріктеген  сайын,  ал  келешекте  6  айда  бір  реттен  кем  емес;  сондай  ақ  бетон
құрамын,  өндіру  технологиясы  мен  пайдаланылатын  материалдардың  сапасы  өзгерген
жағдайда,  бағалап  отырады.  Бетон  құрамындағы  табиғи  радионуклидтердің  меншікті
белсенділік  көрсеткіштері  бойынша  тексеру,  алғашқы  сынау  кезінде,  сондай  ақ
қолданатын  материалдардың  сапасы  өзгерген  жағдайда  орындалады.  Қажет  болғанда,
бетонның ылғалдылық көрсеткіші, отыру деформациялануы, сырғымалылығы, төзімділігі,
жылу бөлуі, призмалық беріктігімен  иілгіштік модульі, Пуассон коэффициенті және басқа
да  нормативті  көрсеткіштері,  бетон  конструкциясының  нақты  стандарттары  мен
техникалық жағдайына қарай бағаланады.

6.4.5 Бетон қоспаларын даярлау мен тасымалдау, МЕМСТ 7473 бойынша,

орындалады.

6.4.6 Бетон беріктігін, МЕМСТ 18105 бойынша, бақылайды және бағалайды.
6.4.7 Бетонды қабылдау, нақты беріктігі пен нормалылығын салыстыру арқылы

орындалады; біркелкі беріктік есебінің сипаттамасынсыз қабылдауға тиым салынады.

7 ҚАТТЫ ЖОЛ ТӨСЕМДЕРІН ЕСЕПТЕУ НОРМАЛАРЫ

7.1 Қатты жол төсемдерінің төзімділік- дәрежесін (қолданыстағы белгіленген мерзім

ішінде конструкцияның тоқтамай жұмыс істеу мүмкіндігі) 8-кестеге сай есепке алады.

8-кесте – Төзімділік дәрежесінің есебі

Қозғалыс қарқыны, есептік

жүкке келтірілген, бір./тәу.

Төзімділік дәрежесі

Беріктік коэффициенті Кбк

1000 жоғары

0,95

1,00

500-1000

0,90

0,94

500 төмен

0,80

0,87

9-кесте – Берілген төзімділік дәрежесі бойынша жол төсемінің беріктік

коэффициентінің мәні

Жол төсемінің түрі

Жол категориясы

Төзімділік дәрежесі

Беріктік

коэффициенті

бк

Күрделі

I, II

0,95

1,0

III

0,90

0,94

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

Жүру жүк-салмағының есептік параметрлері

7.2 Автомобиль есептік түрінің параметрін есепке ала отырып, конструкцияның

автомобиль дөңгелегімен жүктелу есептік схемасы ретінде, диаметрі

иілгіш айналма

қалып қолданылады, біркелкі таралған күшті

өткізетін шамасымен.

Есептік үлгі ретінде, жолда әрдайым жүретін, үлестері 10 % кем емес, ең ауыр

автомобиль таңдалады (жөндеу мерзімінің аяқталуына қарай қозғалу құрамының өзгеруін
ескере отырып).

Автомобильдердің әр түрін есептік түрге келтіру мен есептік түрді күштің есептік

кестесіне келтіру ҚР ҚН 3.03-04 нұсқауына сәйкес орындалады.

шамасын дөңгелектегі ауа қысымына тең қабылдайды. Дөңгелек ізінің есептік

диаметрі

төмендегіше анықтайды:

(1)





мұнда,

- есептік автомобильдің қосарланған екі дөңгелегіне түсетін күш,

кН;

–дөңгелектегі ауа қысымы, МПа.

Параметрлер мағынасы

мен

А қосымшасында көрсетілген.

7.3 Ықпал етуші күш түрінің есебін (өткінші қайталанатын жүкті, статикалық жүктелу),

консруктивті қабаттың есептік түрінің сәйкес мағынасын қабылдау арқылы, сондай ақ күш
шамасын тағайындау кезінде, динамика коэффициентін енгізу арқылы орындалады.

7.4 Конструкцияның есептеу түріне қарай, жүк жүру-салмағының әсерінің қарқынын

көрсететін түрлі сипаттамалар пайдаланады:

N –

перспективалы (қызмет ету мерзімінің аяғына) жалпы орташа-тәуліктік қозғалыс

қарқыны;

Nр

– жүру жолының бір жолағының шекарасында (күштің әсерінің қарқынына

келтірілген) есептік автомобильдің бір бүйірінде орналасқан, орташа-тәуліктік, есептік
күшке (салмаққа) келтірілген (қызмет ету мерзімінің аяғына) барлық дөңгелектердің жүру
саны;



конструкция бетіне, қызмет мерзіміндегі, түсетін есептік күштің (салмақтың),

есептік нүктеге келтірген, жалпы саны.

7.5 Перспективалы жалпы орташа-тәуліктік қарқынды, анализ мәліметтері арқылы, жүк

тасымалының көлемінің өзгеру заңдылығын және қозғалыс қарқынын, экономикалық зерттеулер
нәтижесінде, немесе техникалық-экономикалық негіздеме мәліметтеріне сүйене отырып
анықтайды.

7.6 Соңғы қызмет мерзіміндегі автомобиль транспортының қозғалысының

қарқынын, есептік күшке (салмаққа) келтіріген

Nр

шамасын, қозғалыс жолағының санын

есепке ала отырып, мына формула бойынша анықтайды:

(2)

бір/ту

саны

т,

пол





мұнда:

- қозғалыс жолағының санын есепке алғанда, есептік күшке (салмаққа)

келтірілген автомобиль транспорты қозғалысының бірінші қызмет мерзіміндегі есептік
қарқыны, авт./тәу.;

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

пол

- жүру жолағының санын есептейтін және мұндағы қозғалысты тарататын

коэффициент (кесте 10);

n–

транспорт ағынындағы түрлі транспорт құралдарының жалпы саны;

–

маркалы трансопрт құралдарының жүру қарқыны

авт./тәу.;

сум

т,

– маркалы транспорт құралының

есептік жүк салмағына жол

төсеміндегі ықпал етуінің жалпы коэффициенті (А-қосымшасын қараңыз).

10-кесте –Тығыздық коэффициенті

Жүру жолағының

саны

Жолақтың реттік санына қарай коэффициент мәні

пол

1,00

0,55

0,50

0,35

0,20

0,30

0,20

0,05

Ескертпелер
1 Жолақтың реттік саны - жүру қозғалысының бір бағыттағы оң жағынан жүру ағынынан есептеледі.

2 Жолдың жиегін есептеу үшін

пол

= 0,01 танылады.

3 Көп жолақты жолдарда жүру бөлігіндегі ені бойыншажол төсемінің ауыспалы қалыңдығын жобалауда,
жол төсемін түрлі жолақ шекарасында формула бойынша анықталған (2),

мағынасына сай есептеуге жол

беріледі.
4 Қиылыстар мен оларға кірер жерде (автомобиль ағынының сол жаққа бұрылуға ыңғайланатын
орындарында және т.б.) егер жобаланатын жолдың жолағының жүру бөлігінің жалпы саны үштен көп
болса, жүру жолақтарының барлық шекараларындағы төсемді есепетеу кезінде

пол

= 0,50 қабылданады.

7.7 Есептік күш (салмақ) түсірудің, конструкцияның қызмет мерзіміндегі, жол

бетінің нүктесіне қарай, жалпы есептік саны мына формула бойынша анықталады:

(3)





мұнда:

- транспорттың есептік қозғалысымен бір жылдағы күн саны,365 күн*;

- есептік жүк-салмаққа келтірілген жүру қарқынының өзгеру коэффициенті,

Т-

есептік қызмет көрсету мерзімі, жыл.

шамасы дегеніміз, n жылы транспорттың жүру қарқынының алдыңғы n-1

жылындағы  жүру  қарқынына  келтірілген  қатынасы.  Қалпына  келтірілетін  жолдарда  бұл
мағына,  өткен  жылдар  мәліметері  мен  келешекте  экономикалық  ізденістер  нәтижесі
болжамын  есепке  ала  отырып,  анықталады.  Автомобиль  тасымалын  дамытудың
орташаландырылған  жағдайында  көбінде

=1,02 - 1,05. Халықаралық бағыттарда

шамасы 1,04 - 1,06 және жоғары болуы мүмкін.

*Қазақстан жағдайына

= 365 күн, өйткені есептік күшке (салмаққа) келтірілген

тығыздық модульін талап ететін теңдеуді есептеу кезінде, орташа жылдық, орташа күндік жүру
қарқыны қабылданған.

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

Монолитті цемент-бетон төсемдерін есептеу

7.8 Жол төсемдерінің конструкциясыиу кезіндегі созылу өлшемі бойынша беріктік

пен төзімділік талаптарын қанағаттандырады, егерде:

(4)

пр



мұнда:

- шаршау жағдайын есепке ала отырып, қабат материалындағы

мүмкіншілігінше шекті созу күші, МПа;

- қабат материалындағы есептік ең үлкен созу күші, МПа.

Бетонның ию кезіндегі, созылуға есептік қарсыласуын мына формула бойынша

анықтайды:

= B

* K

н.п.

* К

У *

(5)

мұнда:

–бетонның ию кезіндегі созылу сыныбы;

- уақыт өте беріктік жинау коэффициенті; біркелкі климатты аудандардаға арналған

өздігімен қататын бетон үшін

- 1,2; құрғақ және ыстық климатты жағдай үшін

= 1,0;

- бетонды қайта жүктеу кезіндегі жүдеу коэффициенті;

= 1,08 *(



)

-0,063

(6)

немесе, дәстүрлі емес тұтқырларды пайдалану жағдайында (шлакты, шламды,

шығарылып тасталынатын күл негізіндегі тұтқырлар),

= 1,23 *(



)

-0,05

(7)

–ауыспалы қату-ерудің әсерін есептейтін коэффициент, 0,95 тепе-тең.

Иу кезіндегі созу күшін тақтаның негізбен түйісу жағдайы мен күштің орналасу

жерін ескеретін, екі есептік үлгінің біреуімен анықтайды.

Бірінші есептік үлгі, жер төсемінің кепілді тұрақты жағдайында және ауытқымалы

шөгінді, немесе томпақ жері болмағанда төсем қалыңдығын анықтау үшін қолданылады;
тақтаның негізбен барлық ауданының астында толық түйісуімен ерекшеленеді.

Екінші есептік үлгі, көлденең тігіс арасындағы ара-қашықтықты анықтау, сондай ақ

ерекше жағдайдағы төмен категориялы жол үшін, ұзындығы белгіленген ауытқымалы
жауынды-шашынды аудандарда, немесе жер төсемінің бір қалыпты емес томпақ
жерлеріндегі тақта қалыңдығы үшін қолданылады.

7.9 Күштің бірінші есептік үлгісі

, серпімділік теория шешіміне сүйене,

тақтаның негізбен түйісуін көрсететін, келесі жуықтау тәуелділігі бойынша анықталады:

(

)

(8)

мұнда: Q –есептік жүк, кН;

- күштің орналасу әсерін есептеу коэффициенті; темір арқаусыз жабулар үшін

= 1,5; жиектері темір арқаулы төсемдері бар, немесе аудандар жолақтарының басы 0,8

м жақын емес, орналасқан төсемнің бойлық сыртқы жиегінен болғанда,

Км

= 1,0 бойлық

бағыт үшін және

= 1,5 көлденең үшін;

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

- жұмыс жағдайын ескеретін коэффициент,

= 0,66;

–тақтаның негізбен түйісу жағдайына, қадалық істіктің бірігу әсерін ескеретін

коэффициент; көлденең тігістерде қадалық істіктер болғанда,

=1, қадалық істіктер

болмаған жағдайда,

= 1,05

h – тақта қалыңдығы;

– тақталардың температуралық бүрісу әсерін ескеретін коэффициент, 11 кесте

бойынша анықталады.
R – доңғалақ ізінің радиусы;

√

(9)

p – автомобиль шинасындағы қысым;

– тақтаның серпімділік ерекшелігі, см;

√

;

(10)

мұнда: E и

– міндетті А қосымша бойынша анықталатын бетонның серпімділік

модульі мен Пуассон коэффициенті,;

- негіздің Пуассон коэффициенті;

–негіздің серпімділік эквивалентті модульі. Көпқабатты конструкция ретіндегі

негіздің серпімділік эквивалентті модульі

, дәйекті түрде қабатты жүйені екі қабатты

етіп келтіру жолымен мына формула бойынша анықталады:

√

(

)

(11)

мұнда,

= 2

√

(12)

–

i қабатының қалыңдығы, см;

– жартылай кеңістіктің жалпы модулі, төселетін i қабатындағы, Мпа;

– і қабаты материалының серпімділік модулі, Мпа;

i - жоғарыдан төмен саналғандағы жол төсемінің қаралып отырған қабатының реттік
саны;
D–дөңгелек ізінің диаметрі немесе жоғарғы қабаттың төменгімен күші байланысатын
ауданы;

D = 5

0 см қабылданады; құрама төсем үшін D =

2a+h,

немесе D=2b+h.

11-кесте - Тақталардың температуралық бүрісу әсерін есептейтін коэффициент

Жолды
климат
ты
аймақ

Тақта қалыңдығының

мағынасы, см

III

0.95

0.93 0.90 0.87 0.84 0.92 0.79 0.76 0.72 0.69 0.66 0,64 0,62 0,59 0,57 0,55 0,53

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

11-кесте - Тақталардың температуралық бүрісу әсерін есептейтін коэффициент

(жалғасы)

Жолды
климат
ты
аймақ

Тақта қалыңдығының

мағынасы, см

0.94 0.92 0.89 0.86 0.84 0.82 0.78 0.75 0.71 0.68 0.65 0,62 0,60 0,58 0,56 0,53 0,51

0.94 0.92 0.89 0.85 0.83 0.81 0.77 0.74 0.70 0.66 0.63 0,61 0,58 0,56 0,54 0,52 0.94

Негізді құраушы топырақтың тығыздық модулі мен қабат материалдары
ҚР ЕЖ 3.03-104 дағы қосымша бойынша анықталады.
Цемент-бетон  төсемі  қабатының  бірнеше  мағынасы  үшін  тәуелділік  сызбасын

құрайық

, т.е.

Kнн

Вtb

Kпп

, (13)

Сызба көмегімен, талап етілген

= f(



) төсем қалыңдығын анықтайды.

7.10 Екінші есептік сызба бойынша тақтаның жартылай ұзындығы

(см), жүк

негіздің орта бөлігіне сүйенген кезде, төмендегі формула бойынша анықталады:

, (14)

h(см) .4 және 14 формулалары негізінде А тақта. қалыңдығы,

√

(

)

, (15)

мұнда: Q – кН,
h, А және В – см; В – тақтаның жартылай ені, см;

- негіздің түзулігін жоғалту жылдамдық коэффициенті; негіздің күтілетін жалпы шөгуі

(жер төсемінің) 15 см астам болғанда,

=1,2; қалған кезде

=1.

Конструкция параметрлерінің және деформациялық тігістердің элементтерінің
есебі

7.11 Кеңейтілген тігістерді орнату қажеттілігі, қысу кезіндегі мүмкін болатын

температуралық күшке сүйеніп анықталады

(МПа), баға қоятын есеп үшін төменде

корсетілген формулаға тең етіп қабылдауға болады

√

(16)

немесе

(17)

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

мұнда

– тақта материалының тығыздығы, т/м³;

h – тақта қалыңдығы, м;

= 19 МПа/м.

Тігіс аймағындағы бетон беріктігін сақтау жағдайында,

7.12, Беріктік шартына сай, егер мүмкін етілген күш

, келесі формула арқылы

анықталатын нақты

(МПа) дан кем болса, кеңейтілетін тігістерді орнатады:

, (18)

мұнда,

–бетонның сызықтық температуралық деформация коэффициенті, 1/

, (

0,00001 1/°С);

–тақта қалыңдығы бойынша бетон ортасындағы ең жоғарғы және бастапқы

температурасы, °С (12-кестесін қарау керек).

12-кесте - Плитаның қалыңдығы бойынша ортасындағы бетонның бастапқы және

ең жоғарғы температурасы , °С

Ауданның географиялық

ені (град. солт. ені)

Бетонның төсеу кезіндегі бастапқы

температурасы Т

бас

,°С

Бетонның ең

жоғарғы есептік

температурасы (10

см тереңдікте) Т

max,

°С

сәуірде

мамырда

54 (Петропавл қаласы)

18,0

32,5

48,0

52 ( Астана қаласы)

19,5

39,0

48,5

42 ( Шымкент қаласы)

39,0

55,5

65,0

7.13 Кеңейтілетін тігіс арасындағы ара-қашықтық

(м) төмендегі формулаға сай

анықталады:

, (19)

мұнда

- кеңейтілетін тігіс төсеуінің сығу деформациясы, м;

, (20)

– төсеу ені, м;

– жабудың серпімділік модулі, МПа; ағаштан жасалған жабу үшін

= 8 МПа;

- кеңейтілген тігісті сығу (сығу кезіндегі күш), МПа; жұмсақ түрдегі ағаш

төселгенде

= 2 МПа;

– төсеу биіктігі, м;

= h-0.04 (м).

(21)

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

7.14 Тігістердің қадалық істік диаметрін d

қі

(см) келесі формула бойынша анықтайды:

√

, (22)

мұнда:

– қадалық істіктер бірігіп қабылдайтын дөңгелекке түсетін есептік күштің

бөлігі:

(

)

(23)

–қадалық істіктердің жүктелу кезіндегі иілгіштігі, мм: қысу тігістері үшін

1,5 мм, кеңейту тігістері үшін

2 мм;

–тақта жиегінің күштің әсерінен есептік иілуі, мм; шағылды және қиыршық

тасты негіз үшін

5 мм, цементті-топырақ негіз үшін

3 мм;

–қадалық істіктің бетонға ену орнындағы қысу аумағының ұзындық

коэффициенті; қысу тігістері үшін

= 3, кеңейту тігістері үшін

– 1,5;

–бетонның қысу кезіндегі орташа беріктігі, МПа: қабылдауға рұқсат етілген

;

– төсеу жолағындағы немесе ұзындықтағы

қадалық істіктер саны;

– қоркоэффициент 0,75 тең.

7.15 Қадалық істіктер ұзындығы 20

құрайды, плюс рұқсат етілген, 5 см тең,

температуралық қалпақша орнатуға үстеме шама (5 см) және кеңейтілген тігістер үшін,
тігіс еніне (3 см).

Бойлық тігістердегі қадалық істіктердің диаметрі, талап етілген арматураның

көлденең қимасының

(

/м) ауданынан анықталады:

, (24)

мұнда:

–тақтаның негізбен ұстасу жерінің қажалу коэффициенті

= 1,5

қабылданады;

–көлденең еңіс бірлік үлесі;

= 0,05;

–ҚНжЕ 2.03.01-84* бойынша арматураның есептік қарсыласуы, кгс/см

;

В, h – в см;

- в т/м

. бойлық тігістердегі тегіс қадалық істіктердің ұзындығы 40

+ 5 см тең, мерзімді профильден алынған сабақшалар - 35

+ 5 см, қадалық істіктерді

қатыруға арналған түйреуіштердің диаметрі 8-10 мм болғанда және оларды қадалық
істіктерге айнымайтындай етіп балқытып біріктіргенде - 22

+5 см.

Бетон төсемдеріндегі тігістерді герметикалық қамтамасыз ету

7.16 Тігістері арматураланбаған, конструкциядағы деформациялылықтың есептік

мөлшерін

(%) келесі формула арқылы анықтайды, мұндағы герметик материалы

жарылусыз деформацияланады

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

√

, (25)

мұнда:

–салыстырмалы ұзару немесе ең жоғарғы созылу күші болғанда,

герметиктің деформациылануы (тігіс ойығының толтырғышы), %;

–тігіс ойығының ені;

–тігістердің қысу кезіндегі үйлесімсіздігін ескеретін коэффициент және тақтаның

өзінен үлкен тақтаға бірігуін;

= 2 тақ.:

= 2 тақ.;

= 3;

= 4;

= 5 және т.б., тігістерді

герметикалау кезінде анықталады;

–бетонның сызықтық температуралық деформация коэффициенті, (

);

–тақтаның орта қабатының, есептік уақыт мерзімінде, температуралық

өзгерістері, °С;

–есептік дөңгелек күшінің есептік орнында, көлденең тігіс ұзындығына

жайғасқанда, жабу тақтасының созылуы; негіздегі тақтаның созылуын есептеу, келесі
тәсілдермен: созылу көлемін есеппен анықтау, сондай ақ герметикалау алдында тексеріп
сынау арқылы және автокөлікті жүргізіп бақылау арқылы анықтаға болады.

Деформацияланудың

алынған (талапты) мәнін, материалдың деформациялану

шекті шамасымен салыстырады, тігісті герметикалаушы

жағдайы:

(26)

мұнда

, жол орналасқан ауданының қоршаған ортасының ең суық мезгілінің ең

суық тәулігіндегі есептік температурасы, ҚР ҚНжЕ 2.04-01 және ҚР ҚН 2.04-21 сай
қабылданған жағдайда, шекті салыстырмалы созылу деформациясына тең болуы керек:

арматураланған сығу тігістері үшін

, (27)

Цемент-бетон негізі бар асфальт-бетон төсемдерін есептеу

7.17 Цемент-бетон негізі бар жабу қабатының қалыңдығын беріктік жағдайына

қарай төмендегіше есептейді:

(28)

пр





мұнда

- формула (8) бойынша есептеледі, мұнда

= 1 и

пайдалану мен бұл

коэффициентке  қатысты  түсініктеме  жағдайы  арқылы  анықталатын  (7.9  қосымшадан
қараңыз).  Мұнда  қабат  қалыңдығы  асфальт-  және  цемент-бетон  қабаттары  арасындағы
ұстасуының мөлшеріне қарай анықталады.

Кепілдендірілген, уақытына сенімді ұстасу арқасында, иілгіштік кезіндегі

қабаттардың біріккен жұмысы ескеріледі, мұндағы есептік, немесе эквиваленттік қабат
қалыңдығы:

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

√

, (29)

мұндағы:

- цемент-бетоннан жасалған төменгі қабаттың қалыңдығы;

–асфальт-бетоннан жасалған жоғарғы қабаттың қалыңдығы;

–асфальт-бетон серпімділігінің есептік эквивалентті модулі (ҚР ЕЖ 3.03-104 Б

қосымшасынан қараңыз).

Егер де, жоғарғы қабат пен төменгі қабаттың ұстасуы немесе жоғарғы қабаттың

иілгіштік қызметі кепілдендірілмесе, онда есептік қалыңдықты цемент бетоннан жасалған

төменгі қабаттың қалыңдығына тең етіп кабылдайды, бұл кезде дөңгелек ізінің радиусы

жоғарғы қабаттың қалыңдығына ұлғаяды.

Жоғарғы қабатсыз қызмет ету уақытындағы жүктелуінің қайталануын ескере

отырып, төменгі қабат жоғарғы қабатсыз 2 айдан артық қызмет етсе, есептеуді бір қабатты
төсем арқылы жүргізеді.

Таптап тегістеу технологиясы тәсілімен нығыздауды ескеретін бетон негізін орнату

кезінде, тақта ұзындығын 15 м тағайындайды, төсемнің бойлық тігісін ені 9 м және одан
көп болған жағдайда ескеріледі. Барлық тігістерді қадалық істіксіз орналастырады.

Бетон негізін тұтқырлы негізде, өндіріс қалдықтары және техногенды өнімі бар

бетондар қолдану арқылы таптап тегістеу әдісімен орнатқан кезде, тақта ұзындығын 30 м
тең етіп тағайындайды, төсемнің бойлық тігісін ені 9 м және одан көп болған жағдайда
ескеріледі.

Цемент-бетон қабатының төменгі қалыңдығының температурасының ауытқуынан

болатын күшті

формула арқылы анықтайды:

, (30)

сонымен қатар

, (31)

мұндағы

√

–құрылыс ауданына байланыстыасфальт-бетон төсемінің жоғарғы бетінің тәулік

бойғы температурасының ауытқуы

13 кесте;

ҚР ЕЖ 3.03-103-2014*

13-кесте – Асфальт-бетон төсемінің жоғарғы бетінің тәулік бойындағы

температурасының ауытқуы,

Жол-климаттық аймақ

Төсем бетіңнің тәулік бойындағы ауытқу

температурасының есептік амплитудасы

цемент-бетон Б

асфальт-бетон А

III

14,0

15,0

15,5

16,5

17,5

–температураның тәуліктік ауытқуының бұрыштық жиілігі, рад./сағ:

= 0,26

рад./сағ;

асфальт-бетон

мен

цемент-бетонның

температура

өткізгіштік

коэффициенттері:

0,002 м

/ч;

= 0,004 м

/ч.

Жүру қарқынының өзгеруіне байланысты және төсемнің жөндеу аралық қызметінің

жылдап  саналатын    болған  соң,  конструктивті  қабаттың  қалыңдығының  есебін,  кезең
бойынша  өткізген  жөн.  Әр  мезгіл  ішінде  жол  төсемі  қабылданған  беріктікке  сай  қызмет
атқарады. Негіз қабатының қалыңдығы мен асфальт-бетон қабатының қалыңдығын, сынау
жолымен бетон беріктігінің сыныбын анықтап, пайдалану кезінде жол төсемінің беріктік
коэффициентінің өзгеруін көрсететін сызба тұрғызады. Абсцисс осьі бойынша пайдалану
мерзімін  және  оған  сәйкестендірілген  есептік  күштің  қарқынын  орнатады.  Ординат  осьі
бойынша  –  беріктік  коэффициентін  орнатады.    Сызба  арқылы,  негіз  қабатының  түрлі
қалыңдықтары мен бетонның  түрлі сыныптарын қабылдап, төсем қабатын өсіру арқылы
жол қабатьын пайдалану мерзімі шегіне қарай, беріктіктері әр түрлі   конструкцияларды
алуға  болады,  содай-  ақ    техникалық-экономикалық  тексеру  жолымен  төменгі  бағадағы
конструкцияны  таңдауға болады.

7.18 Жабудың жоғарғы қабатының қалыңдығын тексеру, жұмыс жағдайына қарай,

есептік күштің беріктікке ықпалынан, асфальт-бетонның созылуын көрсететін көлденең
бағыттағы призмада жоғары енімен 2R, төменгі ені (2R+2h

) және биіктігі h

арқылы

келесі формула бойынша анықталады:

[

]

, (32)

мұнда

–иілу кезіндегі асфальт-бетонның созылуға қарсыласуы (ҚР ЕЖ 3.03-104

қосымшасынан қараңыз);

–шаршау коэффициенті (тәулік бойғы күштің қайта-қайта түсуін ескереді) ҚР ЕЖ

3-03-104 - ның (16) формуласы бойынша есептеледі;

– асфальт-бетонға арналған Пуассон коэффициенті;

–асфальт-бетон және цемент-бетон қабаттары арасындағы тұтасу, асфальт-бетон

қабатының ішіндегі тұтасуынан аспайтын болу керек (рұқсат етілген жылжу күші).
Кепілдендірілген тұтасу болмағанда

0 қабылданады.

СП РК 3.03-103-2014 ПРОЕКТИРОВАНИЕ ЖЕСТКИХ ДОРОЖНЫХ ОДЕЖД (ҚР ЕЖ 3.03-103-2014) - 2