СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 22

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

329 

,

s

sl

I

I

 және 

l

 — Ф.3 қараңыз; 

a

 — бойлық қырлар арасындағы арақашықтық, м; 

h

t

 — тӛсеме табағының қалыңдығы, м; 



 — 1,0 тең деп қабылданатын — тӛменгі белдеудің ортотропты плитасы үшін және 

Ф.5-кесте бойынша — негізгі қорапты жоғарғы белдеудің плиталары үшін қабылданатын 
коэффициент; 

A

 — бойлық қырдың толық қимасының ауданы, м

2

; 

3

5, 5

1

,

t

h

I

at

  

 

мұндағы  

t

I

  —  таза  айналдыру  кезінде  бойлық  қырдың  толық  қимасының  инерция 

моменті. 

 

Ф.5-кесте –ξ коэффициенті 

f i

 



 коэффициенті 

0 

1,00 

0,01 

0,75 

0,05 

0,70 

0,10 

0,66 

ЕСКЕРТПЕ Белгілеулер: 

f

  — кӛлденең қырлар арасындағы бойлық қырдың бүгілуі, м; 

i

 — бойлық қырдың толық қимасының инерция радиусы, м. 

 
Темір жол кӛпірлерінің сығылып-иілген ортотропты плитасын 

1,0

 

 кезінде  (Ф.14) 

формула  бойынша  иілгіштігін  қабылдай  отырып,  (178)  формула  бойынша  жалпы 
орнықтылығын тексеру керек.  

Ф.13  Орнықтылығын  иілу-бұрау  кезінде  қорапты  негізгі  арқалықтардың  тӛменгі 

белдеуінің  сығылған  ортотропты  плитаның  таврлы  бойлық  қырларын  (Ф.1,  в,  г  суретті 
қараңыз) 

1



  иілгіштігіне  байланысты  бойлық  иілу 

0



  коэффициентін  қабылдай  отырып, 

(Ф.13) формула бойынша есептеу керек  

Иілгіштігін 

1



 келесі формула бойынша анықтау керек 

1

2

2

,

0, 04

p

w z

t

I

l

h I

I

l I



 





                                                (Ф.16) 

мұндағы  





2

;

p

y

z

w

I

I

I

A h

e



 



 

l

 — Ф.3 қараңыз; 

w

h

 — қырының қабырғасының биіктігі, м, қалыңдығы 

w

t

 (Ф.1, г суретті қараңыз); 

е

 — ені

,

f

b

 қалыңдығы 

f

t

сӛренің ауырлық ортасынан бастап таврлы бойлық қырдың 

ауырлық ортасына дейінгі арақашықтығы, м (Ф.1, г суретті қараңыз); 

,

y

z

I

I

  — кӛлденең  оське 

y

  және  тік  оське 

z 

қатысты  таврлы  бойлық  қырдың  қима 

инерциясының моментіне сәйкес; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

330 

3

3

3

3

,

144

36

f

f

w w

t b

t h

I







                                                (Ф.17) 





3

3

1

,

3

t

f

f

w w

I

b t

h t





                                                (Ф.18) 

.

f

f

w w

A

b t

h t





                                                (Ф.19) 

Бойлық  қырдың  таврлы  қимасының  элементтерінің  жергілікті  орнықтылығын 

қамтамасыз  ету  үшін  сӛренің  және  қабырғаның  қалыңдығы  8.4.5.2  талаптарына  сәйкес 
келеді: 

- 

0,3

f

w

b

h



 кезінде толық қиманың бойлық қырын қос таврлы деп санау керек;  

- 

0

f

b



 кезінде толық қиманың бойлық қырын таврлы деп санау керек; 

- 

0

0,3

f

w

b

h





 кезінде  қабырға  қалыңдығына  қойылатын  талаптар  қос  тавр  және 

тавр үшін нормалар арасында сызықтық интерполяциямен анықталады 





0 .

f

b



 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

331 

Х қосымшасы 

(міндетті) 

 

Бетонның жылжығыштығын, дірілді жылжығыштығын және  

болаттемірбетон конструкцияларындағы кӛлденең жіктерді сығуды есептеу 

 

Х.1  Статикалық  анықталатын  конструкциялардағы  бетонның  жылжығыштығын 

есептеу  кезінде  кӛлденең  қимасы  шектерінде  тепе-тең  кернеулерді  (бұдан  әрі  -  ішкі 
кернеулер) және сәйкесінше деформацияларды анықтау керек.  

Тегіс  қабырғасы  бар  болат  арқалықтан  және  онымен  жүру  деңгейінде  біріктірілген 

темірбетон плитадан тұратын конструкциялар үшін (Х.1-сурет) жалпы жағдайда бетонның 
жылжығығыштығының ішкі кернеулерін келесі формулалар бойынша анықтау керек: 

- қиманың (созылу) бетон бӛлігінің ауырлық ортасы деңгейінде  

,

1

,

b kr

b



 

                                                                      (Х.1) 

- болат арқалықтың тӛменгі белдеуінің шеткі фибрасында (созу немесе сығу)      

,

1,

,

1,

1

,

b st

s kr

b kr

b

st

s st

Z

A

A

W







 















                                               (Х.2) 

- болат арқалықтың жоғарғы фибрасында (сығу) 

,

2,

,

2,

1

,

b st

s

kr

b kr

b

st

s

st

Z

A

A

W







 















                                              (Х.3) 

-  

E

r

 

= 

E

rs

  = 

E

st

 

кезінде  кернеуленбейтін  арматураның  шеткі  қатарының 

шыбықтарында (сығу) 

,

,

,

,

1

,

b st

r kr

b kr

b

st

rf st

Z

A

A

W







 















                                                (Х.4) 

-  кернеуленетін арматураның бастапқы кернеуінің жоғалыу (сығу) 

,

,

,

,

1

1

,

b st

p kr

b kr

b

r

st

p st

Z

A

n

A

W

























                                          (Х.5) 

- бетонның шеткі фибрасында (созу) 





,

,1

,

1

,

bf kr

bf

sbf kr

b

n



    





                                           (Х.6) 

Бетонның  қимасының  ауырлық  ортасы  деңгейінде  бетонның  жылжығыштығының 

салыстырмалы  деформацияларын  (Х.1-суретті  қараңыз)  келесі  формулалар  бойынша 
есептеу керек: 

- қиманың болат бӛлігіндегі кернеулерге сәйкес салыстырмалы деформациялар,  

1

,

,

b

b kr

b

E





 

                                                      (Х.7) 

- қиманың бетон бӛлігіндегі кернеулерге сәйкес салыстырмалы деформациялар, 

,

,

,

b kr

b kr

b

E







                                                     (Х.8) 

 (Х.1) – (Х.8) формулаларында:  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

332 

, ,

  

  — қиманың  бетон  және  болат  бӛлігіндегі  иілгіштігіне  байланысты  және 

келесі формулалар бойынша анықталатын параметрлер:  

,

0,5

1

kr

kr



 

   

                                                               (Х.9) 

,

  

                                                                        (Х.10) 

2

,

1

.

b st

b

b

st

st

Z

A

n

A

I





 















                                                           (Х.11) 

мұндағы  

kr

f

b n

E c

  

  — бетонның жылжығыштығының шекті сипаттамасы; 

f



 — жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті 8-кесте бойынша қабылданады; 

n

c

 — 7.1.7-кесте және П  қосымшасының талаптарын  ескере отырып М қосымшасы 

бойынша анықталатын бетонның жылжығыштығының нормативтік деформациясы; 

1

,1

,

b

bf

 

  — қиманың  ауырлық  ортасы  деңгейіндегі  және  бетонның  шеткі 

фибрасындағы тұрақты жүктемелерден және әсерлерден түсетін бастапқы сығу кернеуі;  

,

sbf kr



— бетонның  шеткі  фибрасынның  деңгейіндегі  шартты  кернеу,  МПа, 

формуламен анықталады, 

,

,

,

,

1

;

b st

bf st

sbf kr

b kr

b

st

st

Z

Z

A

A

I







 











 

1,

2,

,

,

,

,

,

st

st

s st

s

st

rf st

A

I

W

W

W

  — сәйкесінше  ауданы,  инерция  моменті,  арқалықтардың 

тӛменгі  және  жоғарғы  белдеулерінің  және  арматураны  қосқанда,  қиманың  болат 
бӛлігінің брутто арматураның шеткі қатарының кедергі моменттері; 

st

r

rp

E

n

E



 —  9.1.12 бойынша келтіру коэффициенті. 

b,kr

bf,st

P

P

P

P

r,st

b,s

t

s1,st

s2,st

C

C

0

0

r

s2

stb

st

s1

bf

s2,kr

Z

Z

Z

Z

Z

Эпюра

Эпюра

C

b



b,kr





r,kr



bf,kr



b,kr



s

1

,kr



s

2

,kr



kr



kr



s

1

,kr



 

Х.1-сурет — Салыстырмалы деформациялардың және бетонның 

жылжығыштығынан тҥсетін ішкі кедергілердің эпюралары 

 
Қалған белгілеулер 9.1.4, 9.2.1.1 және Х.1-суретіне сәйкес келеді. 
Х.2  Бетонның  жылжығыштығын 

,

,

ef kr

E

  бетонның  шартты  серпімділік  модулін 

есептеуге  енгізумен  ескеруге  жол  беріледі,  егер  статикалық  анықталатын  конструкцияда 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

333 

бетондағы кернеуді  тудыратын барлық  тұрақты жүктемелер бір  кезеңде және бір жұмыс 
схемасымен беріледі. 

,

ef kr

E

 модулін келесі формула бойынша анықтау керек 





,

0,5

1

,

1

0,5

1

kr

ef kr

b

kr

kr

E

E

 

 



   

 

                                        (Х.12) 

мұндағы  

,

kr

 

  —  Х.1 сияқты,. 

Қиманың 

i

-ші фибрасы үшін бетонның жылжығыштығының ішкі кернеулерін келесі 

формула бойынша есептеу керек 

,

,

,

i kr

i ef

i



   

                                                (Х.13) 

мұндағы  

,

,

i ef

i





  — сәйкесінше 

,

ef kr

E

  және 

.

b

E

  бетонның  серпімділік  модулі 

кезінде алынған тұрақты жүктемелердің кернеуі, МПа 

Х.3  Статикалық  анықталмайтын  конструкцияларда  бетонның  жылжығыштығын 

ескеру кезінде ішкі кернеулерді және сыртқы күш факторларын (тірек реакциялары,  иілу 
моменттері және басқалар), сонымен қатар сәйкесінше деформацияларды анықтау керек. 

Ішкі кернеулерді және сыртқы күш факторларын қиманың бетон бӛлігінің ауырлық 

ортасындағы 

,

b kr

b

A



  күштерді  жүктеме  үшін  қабылдай  отырып  жүйелі  шамалау  әдісімен 

есептеуге жол беріледі (

,

b kr



 және 

b

A

 Х.1-кесте бойынша қабылдайды). 

Бұл жағдайда күш әдісімен есептеуді орындай отырып, қиманың бетон бӛлігін келесі 

түрде  ескеру  керек: 

,

ef kr

E

  модулімен  (Х.2-кестені  қараңыз)  —  негізгі  және  жанама 

жылжытуларды  анықтаған  жағдайда; 

b

E

  модулімен  —  жылжығыштықтан  туындаған 

сыртқы  күш  факторларынан  бетонның  ауырлық  ортасындағы  кернеулерді  анықтау 
кезінде.  Жүйелі  жуықтаулар  кезінде 

,

b kr



  және 

,

ef kr

E

  анықтау  үшін  қолданылатын 

жылжығыштықтың  шекті  сипаттамасының  мәндері 

kr



  арқылы  кӛрсетілген,  Х.1-кестеде 

берілген.  

 

Х.1 -кесте – Бетонның жылжығыштығы сипаттамаларының шекті мәндері

 

Жуықтау нӛмірі 

Есептеу кезіндегі 

 

θ

kr

 бетонның жылжығыштығының шекті 

сипаттамаларының мәні 

қиманың бетон бӛлігінің ауырлық ортасы деңгейіндегі 

бетонның жылжығыштық кернеуі 

,

b kr



 

негізгі және 

жанама 

жылжытулар 

1 

kr



 

0,5

kr



 

2 

0,5

kr



 

0,38

kr



 

3 

0,38

kr



 

0,32

kr



 

 
Х.4 Бетонның жылжығыштығынан конструкцияның майысуларын бетон қимасының 

ауырлық  ортасы  деңгейіне  түсірілген 

,

,

b kr

b

A



  күштің  әсерімен  қиманың  болат  бӛлігін 

қарастыра отырып анықтау керек. Статикалық анықталған конструкциялар үшін 

,

  

kr

b kr

 

теңдік  орын  алады,  статикалық  анықталмаған  жүйелер  үшін 

kr



ішкі  кернеулердің  және 

жылжығыштықтан туындаған сыртқы күш факторларының кернеуінің қосындысына тең. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

334 

Х.5  Бетонмен  тұтас  құйылған  құрама  темірбетон  плитаның  кӛлденең  жіктерінің 

сығылу  деформациясын  есептеулерде  ескеру  керек,  егер  плитаның  бойлық  арматурасы 
жіктерге  түйіспеген  болса  және  бұл  кезде  плитада  бойлық  бағытта  бастапқы  кернеу 
болмаса. 

Кӛлденең  жіктердің  сығылу  деформациясын 

,

, ,

ef kr

E

 

 

үшін  формулаға                         

(Х.1  және  Х.2-кестені  қараңыз)  бетонның  жылжығыштығының  жалпы  сипаттамасын  және 
келесі формула бойынша анықталатын кӛлденең жіктерді сығуды θ

kr,d 

енгізуді ескеру керек  

,

,

0, 2

b

d

kr d

kr

b

E

R L





  



                                              (Х.14) 

мұндағы 

L

  — тұрақты  жүктемелермен  және  әсерлермен  сығылған  темірбетон 

плитаның ұзындығы; 

d





 — 

L 

ұзындығында  орналасқан  кӛлденең  жіктерді  сығудың  жалпы 

деформациясы, м; 

θ

kr

 — сол сияқты, Х.1; 

,

b

b

E R

—  7.2.6 және 7.2.14 бойынша қабылдайды. 

Тәжірибелі мәліметтер болмаған кезде 

,

d



 мәнін келесі формула бойынша есептеуге 

болады, см,      

0, 005 0, 00035 ,

d

d

b

 



                                                    (Х.15) 

мұндағы  

b

d

  — жіктің ені (құрама плиталардың шетжақтары арасындағы саңылау). 

Х.6  Бетонның  дірілді  жылжығыштығын  есептеуді  Х.2-кесте  бойынша  есептелген 

бетонның  серпімділігінің  шартты  модулінің 

,

kr

E



есебіне 

kr



  - 

,

kr





  ауыстыру  арқылы 

енгізумен орындайды, келесі формула бойынша анықталады 









6

1

1

1

2

1

0,388

0,35 10

,

1

kr

kr

n

b

c

E







 

   





 

                          (Х.16) 

мұндағы 

min,1

1

max,1



 



  — дірілді  жылжығыштықты  және  жылжығыштықты  ескермей 

анықталған бетондағы бастапқы кернеулердің кезеңінің сипаттамасы; 

,

kr

n

c



 —  Х.1-кестедегідей. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

335 

Ц қосымшасы 

(міндетті) 

 

Болаттемірбетонды арқалықтардағы бетонның шӛгуінен және  

температура әсерлерінен болатын кернеуді анықтау 

 
Ц.1  Тұтас  қабырғалы  болат  арқалықтан  тұратын  және  онымен  жүру  деңгейінде 

темірбетон плитамен біріктірілген статикалық анықталатын конструкция үшін болаттағы 
және бетондағы кернеуді келесі формулалар бойынша анықтау керек: 

а) бетонның шӛгуі 

,

,

,

st

shr

shr

shr

shr

stb shr

stb shr

A

S

E

Z

A

I





  



 













                               (Ц.1) 

мұндағы  

,

,

,

stb shr

stb shr

A

I

 — болатқа берілген сәйкесінше аудан және болаттемірбетонды 

арқалықтың  кӛлденең  қима  брутто  инерциясының  моменті,  9.1.8  бойынша  анықталатын 
бетонның серпімділік модулі кезінде 

,

ef shr

E

; 

st

A

 —  темірбетон плитаның арматурасын қосқанда қиманың болат бӛлігінің ауданы; 

,

shr

st stb

S

A



Z

st

,

stb

, 

мұндағы   

,

st stb

Z

    — 

,

stb shr

A

  ауырлық  ортасынан 

st

A

  ауырлық  ортасына  дейінгі 

арақашықтық; 

Z

  — 

,

stb shr

A

  ауырлық  ортасынан  фибраға  дейінгі  арақашықтық,  мұндағы 

shr



  (тӛмен 

қабылданған 

Z

 осінің оң бағыты) формула бойынша анықталады; 



shr

  =  0; 



shr

  =  1  — сәйкесінше  бетондағы  және  болаттағы  кернеулерді  анықтаған 

кезде; 

E

 — кернеулерді анықтаған кезде тең деп қабылдау керек: 

- бетонда — 

,

;

ef shr

E

 

- болат арқалықта — 

;

st

E

 

- кернеуленбеген арматурада — 

;

rs

E

 

- кернеуленген арматурада — 

;

rp

E

 

shr



—   9.1.8  бойынша  қабылданатын  бетонның  шӛгуінің  шекті  салыстырмалы 

деформациясы; 

б) температура әсерлерінен     

max

,

,

,

t

t

t

stb t

stb t

A

S

t

E

Z

A

I





  



 













                                        (Ц.2) 

мұндағы  

5

1 10



  

 град

1



  — бола және бетонның сызықтық ұлғаю коэффициенті; 

max

,max

;

f n

t

t

 

 

мұндағы 

f



 — 18-кесте бойынша қабылдайды; 

,max

n

t

  — 9.1.9 бойынша қабылдайды;  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

336 

Е

  — сәйкесінше  бетондағы,  болат  арқалықтағы,  кернеуленген  және  кернеуленбеген 

арматурадағы кернеулерді анықтау кезінде 

,

,

,

b

st

rs

rp

E E

E

E

 тең деп қабылданады; 

,

,

,

stb t

stb t

A

I

  — болатқа  берілген  ауданы  және  болаттемірбетон  арқалықтың  кӛлденең 

қиманың брутто инерциясының моменті; 

Z

 — 

,

stb t

A

 ауырлық ортасынан фибраға дейінгі арақашықтық, мұндағы анықталады 



t

.  

Конструкцияның  болат  бӛлігінің  температурасы  кӛтерілгенде  немесе  тӛмендегенде 

(Ц.2) формулада қабылдау керек: 

1

1,

0,8

0,3

,

wt

s t

A

A

A





                                              (Ц.3) 





1,

1,

1,

0, 4

0,8

0, 3

,

t

w

b stb

wt

s t

s stb

S

h

Z

A

A Z







                             (Ц.4) 

,

ti

  

 

мұндағы  

wt

A

— болат тік элементтердің ауданы (қабырғалар, белдеу бұрыштарының 

тік сӛрелері, ламельдер); 

1,

s t

A

 — тӛменгі бедеудің кӛлденең болат элементтердің ауданы. 

Темірбетон плитаның температурасы кӛтерілген жағдайда (Ц.2) формулада келесіні 

қабылдау керек: 

3

17

1

1

,

50

sl

sl

t

b

b

t

A

n











 





















                                          (Ц.5) 





,

17

8 ,

sl

t

bf stb

b

b

S

Z

n

 



                                           (Ц.6) 

,

ti



  

 

мұндағы  

,

sl

sl

b

t

, см, —9.1.11 бойынша қабылдайды.  

Кернеу  анықталатын 

i

-ші  қима  нүктесіне  жататын 

ti



  и 

,

ti





  шамаларды  9.1.9 

бойынша қабылдау керек. 

(Ц.3)–(Ц.6)  формулаларда  қабылданған  қалған  белгілеулер  9.1.4  және  14-суретіне 

сәйкес келеді. 

Ц.2  Температура  әсерлеріне  және  бетонның  шӛгуіне  статикалық  анықталмаған 

жүйелерді  есептеу  кезінде  қиманың  геометриялық  сипаттамаларын  Ц.1-кесте  бойынша 
қабылдау керек.  

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

337 

Ш қосымшасы 

(міндетті) 

 

Кҥрделі әсер ету жағдайларында темірбетон плитаны және болат  

конструкцияларды біріктіру жігі бойынша қозғалту кҥштерін тарату 

 

Ш.1  Соңғы  жылжытушы  күшті 

eN

S

  таратуды 

e

a

  ұзындығымен  симметриялы  емес 

үшбұрышты эпюра бойынша қабылдау керек (Ш.1-суретті қараңыз). 

 

S

S' S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

S

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

арматура

0,024(

H+b  

)

0,36 (

H+ b  

)

Эпюра

=

sl

sl

ab

Высокопрочная

Эпюра

Эпюра

Эпюра

1

1

е

3

4

5

6

7

9

10

11

12

13

14

15 16

8

2

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

pQ

12

13

14

15

16

pQ

pQ

1

N

1

N

1

N

eN

N

максимальные значения;
минимальные значения.

еN еN

N

l

l

=

еN

еN

N

=

0,72

 

(

H+b  

)

sl

0,72 (

H+b  

)

sl

II III

III

IV

IV

IV

II

II II

III

II

II

III

II

II

II

S

еN

S'

1

N

S'

1

I I

Условные обозначения:

 

I, II, III, IV —

а

i

 учаскелерінің есептік ұзындығы 

Ш.1-сурет — Темірбетон және болат бӛліктері арасындағы ҧзындығымен 

жылжытушы кҥштердің эпюралары

 

 
 
Бұл жағдайда 

1

,

0,5

eN

N

e

S

S

a

 

                                                   (Ш.1) 

1

.

eN

N

e

S

S

a



                                                      (Ш.2) 

мұндағы 

1

1

,

N

N

S

S



 — Ш.1-суретіне  сәйкес  ұзындығымен  жылжытушы  күштердің 

қарқындылығы; 

,

eN

e

S

a

 — 9.2.4.1 және 9.2.4.2 бойынша қабылдайды. 

Ш.2  Кӛлденең  күштердің 

pQ

S

  тірек  жанындағы  жылжытушы  күшін  тарату  кезінде 

сәйкесінше  ұзындығымен  жылжытушы  күштердің  қарқындылығы  тірек  жанындағы 

Жоғарғы берікті 

арматура 

Шартты белгілер: 

Максимальды мәндер; 
Минимальді мәндер. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

338 

учаскенің  ұзындығы  ортасынан  түзу  сызықты  эпюра  бойынша  екі  жаққа  ӛзгеретіндігін 
ескеру  керек  (Ш.1-суретті  қараңыз);  бұл  кезде  тірек  жанындағы  учаскенің  ортасындағы 
ордината келесі формула бойынша анықталады 

1,15

,

pQ

pQ

e

S

s

a



                                                                (Ш.3) 

Ш.3 Жергілікті шоғырланған жылжытушы күштерін (тӛзімділігі жоғары анкерленген 

арматурадан, ванталардың жанасуынан немесе қиғаш тіректерден және т.б.) 

cN

S

плитаның 

соңынан  алыстатылған  аймақтарға  таратуды  негізінің 

2

e

a

  ұзындығымен  симметриялы 

үшбұрышты эпюра бойынша қабылдау керек (Ш.1-суретті қараңыз). 

Ш.4  Есептеу  учаскелерінің  жылжытушы  күштерін  анықтау  кезінде  келесілерді 

қабылдау керек (Ш.1-суретті қараңыз):   

I  =  0,18





;

sl

H

b



  II  =  0,36





sl

H

b



  —  соңғы  учаскелер  үшін  және  шоғырланған  күш 

түскен орындарда, сонымен қатар аталған учаскеге іргелес жатқан жерлерде;  

III

 



  0,8





;

sl

H

b



  IV 



  1,6





sl

H

b



  —  аралықтың  шеткі  және  ортаңғы  тӛрттен  бір 

бӛлігіндегі аралық құрылыстың қалған ұзындығында.   

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

339 

Щ қосымшасы 

(міндетті) 

 

Иілгіш тіреуіштермен және анкерлермен темірбетонды және болатты  

біріктіру беріктігін есептеу 

 

Щ.1  Икемді  бір  тірекке  тең  келетін  жылжытушы  күш 

,

h

S

  кН,  келесі  беріктік 

шарттарына жауап беруі тиіс: 

-   прокатты  швеллер,  қос  тавров,  қырларын  бекіткіштері  жоқ  бұрыштар  түріндегі 

иілгіш тіреуіштер үшін  





0,55

0,5

10

,

h

fr

w

dr

b

S

t

t

b

R





                                      (Щ.1) 

-  

2,5

/

4, 2

l d





 кезінде дӛңгелек шыбықтар түріндегі иілгіш тіреуіштер үшін 

0, 24

10

,

h

b

S

ld

R



                                                         (Щ.2) 

-   /

4, 2

l d



 кезінде дӛңгелек шыбықтар түріндегі иілгіш тіреуіштер үшін  

2

10

,

h

b

S

d

R



                                                              (Щ.3) 

Дӛңгелек шыбықтар түріндегі иілгіш тіреуіштер үшін, сонымен қатар келесі шартты 

орындау керек  

2

1

0, 063

,

y

S

d mR



                                                        (Щ.4) 

 (Щ.1) – (Щ.4) формулаларда: 

fr

t

 

— дӛңгелектеу  радиусының  және  прокатты  профил  сӛресінің  ең  жоғары 

қалыңдығының қосындысы, см; 

w

t

 

— прокатты профил қабырғасының қалыңдығы, см; 

l

 

— иілгіш тіреуіштің дӛңгелек шыбығының ұзындығы, см; 

d

 

— иілгіш тіреуіш шыбығының немесе анкердің диаметрі, см; 

b

dr

 

— бетонды тіреуішпен жапыру ауданының ені, см; 

,

,

b

y

R R m

  — 9.2.1.1-тт. сәйкес қабылдайды. 

Щ.2  Дӛңгелек  қиманың  арматура  болатынан  бір  кӛлбеу  анкерге  (тегіс  немесе 

мерзімдік кескін) немесе ілмек анкердің бір тармағына келетін жылжытушы күш 

S

h

, келесі 

шарттарға жауап беруі тиіс: 

2

0,1

cos

10

sin ,

h

an

y

b

S

A mR

d

R



 



                               (Щ.5) 





0,1

cos

0,8sin

.

h

an

y

S

A mR



 



                                   (Щ.6) 

мұндағы  

an

A

  — анкер шыбығының немесе анкер тармағының кӛлденең қимасының 

ауданы, см

2

; 



 — болат конструкцияның бетіндегі анкердің кӛлбеу бұрышы. 

Жоспарға  қосылған  анкерлер  үшін  (Щ.5)  және  (Щ.6)  формулалардағы  cosα  орнына 

cos

cos ,





  туындысын  қою  керек,  мұндағы 



—  анкердің  кӛлденең  проекциясы  және 

жылжытушы күш әрекетінің бағыты арасындағы бұрыш. 

Сығылған кӛлбеу анкерлермен қабылданатын жылжытушы күш есептелген учаскедегі 

әрекет ететін толықтай жылжытушы күштің 25 % аспауы тиіс. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

340 

Щ.3 Темірбетон бӛлігін 

S

h 

жылжытушы күштің қалыңдығы 

an

t

 8 бастап 20 мм дейін 

және    ені  20  бастап  80  мм  дейін  жолақты  болаттан  тұратын,  бір  анкерге  немесе  ілмек 
анкердің  бір  тармағына  келетін  кӛлбеу  анкерлердің  кӛмегімен  болат  бӛлігімен  біріктіру 
кезінде 

d

2

  мәнін 

an

an

t

A

  (мұндағы 

an

t

  —сантиметрмен  есептегенде)  формуласына 

ауыстырып (Щ.5) формула бойынша және (Щ.6) формула бойынша тексеру керек. 

Щ.4  Егер  кӛлбеу  немесе  тік  анкерлер  жоғары  темірбетон  қырында  тұратын  болса 

және онда негізгі созу кернеулерін қабылдау үшін қолданылса, кӛлбеу анкерлердегі созу 
күштерін  қарапайым  темірбетонның  арматураның  қайыруларын,  ал  тік  анкерлерде  – 
қарапайым  темірбетон  қамыттарындағы  күштерге  ұқсас  анықтау  керек.  Осы  созу  күшін 
және  темірбетон  және  болат  арасындағы  жылжытушы  күшті  қабылдау  үшін  анкер 
қимасының жеткіліктігін тәуелсіз тексеруге және күштерді қоспауға жол беріледі. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

341 

Э қосымшасы 

(міндетті) 

 

Темірбетонды қысып тҧратын жоғары тӛзімді бҧрандаларды қолдану арқылы 

жасалған темірбетонды және болатты біріктіру беріктігін есептеу 

 

Э.1  Тӛзімділігі  жоғары  бұрандаманы  тарту  күшін 

hb

N

  келесі  формула  бойынша 

анықтау керек 

,

,

hb

hb n

N

N

N



 

                                                          (Э.1) 

мұндағы 

,

hb n

N

  — бұрандаманы тартудың бақыланатын күші; 

N



  — плита  бетонының және  плита  астындағы ерітінді  қабатының  шӛгуінен  және 

жылжығыштығынан тарту күшінің жоғалуы. 

Э.1-суретіне  сәйкес  жалғау  конструкциясы  кезінде 

N



  шығындарды  келесі  формула 

бойынша анықтауға жол беріледі  





,

0, 23 0, 0025 ,

hb n

N

N

t

 



                                          (Э.2) 

мұндағы   

50

t



  см    —  саңылау  осі  бойынша  плитаның  және  ерітінді  қабатының 

жалпы қалыңдығы. 

 

A

1

1

2

2

3

3

4

4

A

A-

А



 

1 — диаметрі 22 мм немесе 24 мм тӛзімділігі жоғары бұрандама; 2 — бетондағы диаметрі 
50 мм саңылау; 3 — мерзімдік кескін шыбықтарынан жасалған диаметрі 10 мм арматура 
қаңқасы;  4  —  22  мм  бұрандамалар  үшін  ӛлшемдері  100  мм



100  мм



16  мм  және                

24 мм бұрандамалар үшін ӛлшемдері 100 мм



100 мм



20 мм тарату тӛсемі 

 

Э.1-сурет — Тӛзімділігі жоғары бҧрандамаларды қолдану арқылы жалғау

 

 

конструкциясы 

 

Э.2  Тӛзімділігі  жоғары  бір  бұрандамаға  түсетін  жылжытушы  күш  белдеуін  тазалау 

шарты  кезінде  темірбетон  плитаны  болат  белдеумен  (цемент-құм  ерітіндісі  қабаты 
арқылы  немесе  тікелей  байланыс  кезінде)  фрикциялық  жалғау  кезінде  келесі  шартқа 
жауап беруі тиіс  

1

,

h

hb

S

fN

k



                                                                    (Э.3) 

мұндағы   

hb

N

  —   Э.1  бойынша  қабылданатын  тӛзімділігі  жоғары  бұрандаманы 

тарту күші; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

342 

k 

=1,3— қауіпсіздік коэффициенті; 

f

  — үйкеліс коэффициенті, келесіге тең болып қабылданады: 

-  0,60  — жікті  цемент-құм  ерітіндісімен  тұтас  құю  кезінде  немесе  монолитті 

темірбетоннан дайындалған плита кезінде; 

- 0,45 — құрама темірбетонның болатпен тікелей байланысуы кезінде. 

 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

343 

Ю қосымшасы 

(міндетті) 

 

Негіз топырақтарының осьтік сығылуға кедергісін есептеу 

 
Ю.1 Тассыз  топырақтан  дайындалған  негіздің  үсақ  шоғырлы  іргетастың  немесе 

тӛмен түсірмелі  құдықтың іргетасының табаны астындағы 

R

  осьтік  сығылуының  есептік 

кедергісін  келесі формула бойынша анықтау керек 













0

1

2

1, 7

1

2

3 ,

R

R

k b

k

d







 











                             (Ю.1) 

мұндағы   

R

0

  — топырақтың  шартты  кедергісі,  кПа,  Ю.1  –  Ю.3-кестелер  бойынша 

қабылданады; 

b

 — іргетас табанының ені (аз жағы немесе диаметр), м; ені 6 м артық болғанда 

b

 = 6 

м қабылданады; 

d

 — іргетастың жату тереңдігі, м, Ю.2 бойынша қабылданады. 



  — іргетас  табанынан  жоғары  орналасқан,  судың  ӛлшенетін  әсерін  есепке  алмай 

анықталатын  қабаттары  бойынша  орташаланған  топырақтың  есептік  меншікті  салмағы; 
қабылдауға болады 



= 19,62 кН/м

2

; 

1

2

,

k k

  — Ю.4 бойынша қабылданатын коэффициенттер. 

Қатты  құмдақ,  саздақ  және  балшықтар  үшін 





0

L

I



шарты  кедергінің 

R

0

  мәнін  

келесі  формула  бойынша  анықтау  керек 

0

1,5

nc

R

R



  және  қабылдау  керек,  кПа,  артық 

емес: құмдақтар үшін — 981; саздақтар үшін — 1962; балшықтар үшін — 2943, мұндағы 

R

nc

 — табиғи  ылғалдылықты  балшықты  топырақтың  үлгілерін  бір  осьті  сығу  беріктігінің 

шегі. 

 

Ю.1 -кесте – Шаңды-балшықты шӛкпеген топырақтардың шартты кедергілері 

Топырақтар 

Кеуектік 

коэффициенті 

e

 

0

,

R

 негіздің шаңды-балшықты (шӛкпеген) топырақтардың 

шартты кедергісі, кПа, аққыштық кӛрсеткішіне байланысты 

I

L

 

0 

0,1 

0,2 

0,3 

0,4 

0,5 

0,6 

Құмдақтар  

5

p

I



 

0,5 
0,7 

343 
294 

294 
245 

245 
196 

196 
147 

147 

98 

98 
— 

— 
— 

Саздақтар  

10

15

p

I





 

0,5 
0,7 
1,0 

392 
343 
294 

343 
294 
245 

294 
245 
196 

245 
196 
147 

196 
147 

98 

147 

98 
— 

98 
— 
— 

Балшықтар  

 

I

p

 



 20 

0,5 
0,6 
0,8 
1,1 

588 
490 
392 
294 

441 
343 
294 
245 

343 
294 
245 
196 

294 
245 
196 
147 

245 
196 
147 

98 

196 
147 

98 
— 

147 

98 
— 
— 

ЕСКЕРТПЕ 1   

I

L

 және 

еR

0

 аралық мәндер үшін интерполяциямен анықтайды. 

ЕСКЕРТПЕ 2   5 бастап 10 дейін және 15 бастап 20 дейін шектерде созылымды санының 

I

p

 мәндері 

кезінде сәйкесінше құмдақтар, саздақтар және балшықтар үшін Ю.1-кестеде берілген орташа 

R

0

, 

мәндерін қабылдау керек. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

344 

 

Ю.2-кесте – Тығыздығы орташа қҧм топырақтардың шартты кедергілері

 

Құм топырақтар және олардың 

R

0 

негіздердегі тығыздығы орташа құм 

топырақтардың шартты кедергісі,

 

кПа 

Қиыршықтасты  және  ірі,  олардың  ылғалдылығына 
тәуелсіз 

343 

Ірілігі орташа: 

 

- ылғалдылығы аз 

294 

- ылғалды және сумен қаныққан  

245 

Ұсақ: 

 

- ылғалдылығы аз 

196 

- ылғалды және сумен қаныққан  

147 

Шаңды: 

 

- ылғалдылығы аз 

196 

- ылғалды  

147 

- сумен қаныққан 

98 

ЕСКЕРТПЕ  Тығыз  құмдар  үшін 

0

R

  берілген  мәндерді  100  %  ұлғайту  керек,  егер  олардың 

тығыздығы  статикалық  зондтаумен  анықталса,  және  60  %  —  егер  олардың  тығыздығы 
топырақтарды зертханалық сынау нәтижелері бойынша анықталса. 

 

Ю.3-кесте – Ірі кесекті топырақтардың шартты кедергілері 

 

Топырақ 

0

,

R

 негіздердегі ірі кесекті топырақтардың 

шартты кедергісі, кПа 

Жыныстардың сынықтарынан алынған 
жұмыртасты (ұсақталған тас): 

 

- кристалл 

1470 

- шӛкпелі 

980 

Жыныстардың сынықтарынан алынған 
қиыршықтасты (ұсақ тас): 

 

- кристалл 

785 

- шӛкпелі 

490 

ЕСКЕРТПЕ 

0

R

  мәндері  құмды  толтырғышы  бар  ірі  кесекті  топырақтар  үшін  берілген.  Егер  ірі 

кесекті топырақтарда  40 % астам балшықты толтырғыштар болса, онда мұндай топырақ үшін 

0

R

 

мәндерін  ,

p

L

I

I

 мәндеріне және 

е

 толтырғышқа байланысты Ю.1-кесте бойынша қабылдайды. 

 

Ю.4–кесте – 

k

1

 және 

k

2

 коэффициенттері

 

Топырақ 

Коэффициенттер 

к

1

, м

-1

 

к

2

 

Қиыршықтас, жұмыр тас, шақпақтасты ірі және ірілігі орташа құм  

0,10 

3,0 

Ұсақ құм 

0,08 

2,5 

Шаңды құм, құмайт 

0,06 

2,0 

Қатты және жартылай қатты балшық және саз 

0,04 

2,0 

Тығыз созымды және жұмсақ созымды саз және балшық  

0,02 

1,5