ПОДЗЕМНЫЕ ХРАНИЛИЩА НЕФТИ, НЕФТЕПРОДУКТОВ И СЖИЖЕННЫХ ГАЗОВ (ҚР ЕЖ 3.05-104-2014)

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

СКГ-ға арналған сҧйыққоймалар ҥшін - 0,95 аралық қорғау бағанының тоспасынан

(тӛменгі шетжағынан) жоғары есептелген жерасты сҧйыққойманың сыйымдылығы.

5.5.5

Қорғау бағаны болмаған жағдайда, сҧйыққойманың келесі пайдаланылу

коэффициентін ескеру қажет:

Мҧнай мен мҧнай ӛнімдеріне арналған сҧйыққоймалар ҥшін - 0,95;
СКГ-ға арналған сҧйыққоймалар ҥшін-0,9.
5.5.6

Қатар тҧрған технологиялық ҧңғымалардың ара қашықтығын Е Қосымшасына

сәйкес анықтау қажет

5.5.7

Тасты тҧздың қорғау кентірегінің қалыңдығы, ҧсынбалы Ж Қосымшасында

берілген формула арқылы саналады.

5.5.8

Ҧңғыма басының айналасында биіктігі 1 м-ден, белестің ҥстімен санағанда ені

0,5 м-ден тӛмен емес ҥйінді жасау қажет. Ҧңғыма басының зақымдануы кезінде, ҥйіндінің
сыйымдылығы мен тӛгу мҥмкіндігінің кӛлемін, Б Қосымшасында берілген формула
арқылы анықтауға болады

5.5.9

Сақталып жатқан ӛнімдерді жерасты сҧйыққоймасынан шығарып тастаған

кезде қаныққан тҧздық суды пайдалану қажет. Жерасты сҧйыққоймаларының
сыйымдылығын кеңейткен кезде, қанықпаған тҧздық суды пайдалануға болады.

5.5.10

Геологиялық жағдайларды, химиялық қҧрамын, ерімейтін қосындылар

мӛлшерін  және  технологиялық  ҧңғымаларды  бҧрғылауға  арналған  тҧздың  физикалық-
механикалық  қасиеттерін  анықтау  ҥшін,  сҧйыққойманың  болжалды  орналасу  жерінен
алшақта  және  50  м  жоғары  жерде  тасбаған  алуды  ескеру  қажет.  Технологиялық
ҧңғымаларды бҧрғылау кезінде, сулы деңгейжиектердің орналасу жерін біліп алу қажет.

5.5.11

Кҥрделі геологиялық қима жағдайларында және сулы деңгейжиек болған

жағдайда аралық шегендеу бағанын пайдалануды қарастыру қажет.

5.5.12

Шегендеу қҧбырының қалыңдығын есептеу арқылы анықтау қажет. Тау

жыныстарының аралығында, бағанға тҥсетін сыртқы жҥктемені тау қысымы бойынша
анықтау керек.

Бағандарды жегілік-белсенді ортада шегендеу кезінде, қҧбырларды қорғау жӛніндегі

іс-шараларды жҥргізу қажет: тот басуға қарсы жабын, электр қорғаныс, баяулатқыш
немесе жегілік ортаға тӛзімді болаттан жасалған қҧбырларды пайдалану.

5.5.13

Негізгі шегендеу қҧбырының диаметрін, сҧйыққойманы пайдаланудың

жағдайларына байланысты анықтау қажет, пайдалану кезінде ҧңғымаға диаметрі кіші
баған тҥрінде Б Қосымшасы бекіткіш орнату мҥмкіндігін ескеру қажет.

5.5.14

Аспалы жҧмыс бағанындағы қҧбыр диаметрін, тҧздық су мен ӛнім

қозғалысының  гидравликалық  кедергісінің  теңдігіне  байланысты  анықтау  қажет,  ал
сҧйыққойманы  орнатқанда  тҧздың  еруі  кезіндегі  аспалы  жҧмыс  бағанындағы  қҧбыр
диаметрін,  су  мен  тҧздық  су  қозғалысының  гидравликалық  кедергісінің  теңдігіне
байланысты анықтау қажет.

Демпфирлеуші қҧрылғылары орнатылмаған, аспалы бағандағы сҧйықтықтың

қозғалу жылдамдығы, 1-суреттегі кӛрсеткіштерден аспау керек

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

5-кесте

– Аспалы бағандағы сҧйықтықтардың қозғалу жылдамдығы

Аспалы бағанның

диаметрі, мм

Аспалы бағандағы сҧйықтықтардың қозғалу

жылдамдығы, м/с, сҧйыққоймадағы қҧбырлар ҧзындығы, м

100

150

200

114; 127; 140; 146;

168

3,5

2,5

1,5

178; 194; 219; 245

4,0

3,0

2.0

5.5.15

Сҧйыққойманы қҧрудың алдында, аспалы бағаны бар ҧңғымаға тҥсетін

жердің тереңдігі, таңдалған сҧйыққойманы орнату аралығына және қабылданған
технологиялық сызбаға сай анықталады.

Негізгі жҧмыс бағаны, сҧйыққоймада жҧмыстар жҥргізілу кезінде, сҧйыққойманың

тҥбінен 1,5 м-ден тӛмен емес биіктікте орналастырылуы қажет.

СКГ сҧйыққоймалары ҥшін, екі қос білікті жҧмыс бағандарын онату қажет. Аспалы

бағандардың қҧбыраралық кеңістігін сҧйыққойманың толып кетуін бақылау және алдын
алу ҥшін қолданады.

5.5.16

Тасты тҧздағы жерасты қоймасының сҧйыққоймасын жасауды, тҧзды сумен

еріту және пайда болған тҧздық суды жер бетіне шығару арқылы жҥзеге асыру қажет.
Тҧздардың еруі кезінде ҧңғымаға ерітпеуішті қҧю қажет (мҧнай ӛнімін, қысылған газды
немесе ауаны).

5.5.17

Жерасты қойманың сҧйыққоймасын бір ҧңғыма арқылы қҧруды ескеру

керек.

5.5.18

Сҧйыққойманы бір ҧңғыма арқылы қҧрған уақытта, тҧздың суда еруінің

келесі технологиялық сызбасының біреуін таңдау қажет:

Астынан ҥстіне, әр кезеңде сыртқы жҧмыс бағанын жылжыту арқылы (сур. 1, а) ;
Астынан ҥстіне, сыртқы жҧмыс бағанын жылжытпау арқылы (сур.1, б) ;
Еріткішті кӛптесікті баған арқылы жіберу (сур.1 ,в);
Жоғарыдан тӛменге, қарсы ағында ерітпеуіштің еріп жатқан қазындының жоғарғы

жағында бірте-бірте жиналуы (сур. 1, г) ;

„аралас" сызба, қазбаның астынғы бӛлігі „астынан ҥстіне" сызбасы арқылы, ал

ҥстінгісі - „ҥстінен астына" сызбасы арқылы жасалуы (сур.1, д)

Энергияны, „су басқан ағынды" қолдану, еріткішті қазбаның астынғы бӛлігіне

арнайы саптамасы арқылы қҧю (сур. 1, е).

5.5.19

Екі ҧңғымалы (1 сур.) сҧйыққойма орнатқан кезде бӛлек және біріккен су

жҥйелерін ескеру қажет. Қазбалардың қосылуын гидро ҥңгімені тҥйістіру арқылы немесе
арнайы қҧрылғылар арқылы орнату қажет.

5.5.20

Сҧйыққойманы орнату сызбасын, нҧсқаларды салыстыру арқылы келесі

факторларды ескере отырып таңдау қажет:



нақты тау-кен геологиялық жағдайлардағы сызбаның қолданылуының

техникалық мҥмкіндіктері;



қҧрылыстың жоспарланған мерзімі;



сҧйыққойманың тҥрі мен сыйымдылығы;

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014



беріктігіне қойылатын талаптары бойынша сҧйыққойманың ҧйғарынды

мӛлшері;



ерімейтін қосындылар мӛлшері, ерітпеуіш тҥрі және оның ӛнім тазалығына

деген әсері.

5.5.21

Тасты тҧздағы жерасты тҧздық суды сақтау қоймаларын, ӛнім сақтауға

арналған жерасты сҧйыққоймаларына ҧқсас жобалау қажет.

5.5.22

Тасты тҧздағы жерасты тҧздық суды сақтау қоймасын және ӛнімді сақтауға

арналған сҧйыққойманы бір ҧңғымада орналастыруға болады.

5.5.23

Жерасты тасты тҧздық су қоймаларынан тҧздық суды іріктеуде келесі

жағдайларды ескеру қажет:



суды ығыстыру арқылы жерасты тҧзды су қоймасының сыйымдылығын бірте-

бірте ҧлғайту;



қысылған газдармен ығыстыру;



батырмалы сорғылармен немесе басқа арнайы қҧрылғылармен;



жерасты сҧйыққоймалары мен жерасты тҧздық су қоймаларының орналасу

белгілерінің әр тҥрлілігі.

I-VII – сҧйыққойманы орнатудың деңгейлері

1-сурет. Жерасты сҧйыққойманы орнатудың технологиялық сызбасы

5.5.24

Тҧздық суды жерасты қоймаларынан жоюды келесі тәсілдердің бірімен

жҥзеге асыру қажет:

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014



тҧздық суды тҧзды пайдаланылатын кәсіпорындарға беру;



тҧздық суды пайдаланылған тау қазбаларына тастау;



тҧздық суды табиғи тҥрде буландыру;



тҧздық суды мҧнай кен орындарындағы сумен тоғыту жҥйелеріне беру;



тҧздық суды терең сулы деңгейжиектерге тастау;



тҧздық суды ҥстірт айдындарға тастау.

Тиісті техникалық-экономикалық негіздеме болған жағдайда тҧздық суды жоюдың

бір мезгілде бірнеше тҥрін жою тәсілдерін қарастыруға болады.

5.5.25

Тҧздық суды жоюдың басқа жолдары болмаған жағдайда сулы

деңгейжиекке тастау керек.

5.5.26

Тҧздық суды жою кешені келесі имараттардан тҧрады: тҧздық су қҧбыры,

сорғы станциялары, буферлік сҧйыққоймалар, тазартқыш имараттар. Тҧздық суды
жоюдың тәсіліне байланысты, имараттар кешеніне айдама ҧңғымалары мен булағыш
карталары кіруі мҥмкін.

5.5.27

Тҧздық суды ерімейтін тҧзбадан тазартуға арналған имараттарды жобалау,

сыртқы желі, сумен қамту және кәріз жҥйесінің имараттарына байланысты нормаларға
сәйкес жасалуы тиіс.

5.5.28

Тҧздық суды терең сулы деңгейжиектерге қҧюға арналған имараттардың

техникалық сипаттамасы, ҧсынбалы К ҚОСЫМШАСЫна сәйкес орындалуы тиіс.

5.5.29

Тҧздық суды терең деңгейжиектерге тӛгу ҥшін қайта жобаланған және

бҧрыннан бар (барлау, мҧнай-газ және т.б.) ҧңғымаларды пайдалану қажет.

5.5.30

Айдауыш ҧңғымалардың нақты қабылдаушылығын есептік деңгейде сақтау

ҥшін, тҧздық суды терең сулы деңгейжиектерге тӛгу жайында жобада, олардың
қабылдаушылығын қалпына келтіруді қарастыру қажет.

5.5.31

Жерасты және жерҥсті сулардың ластануының, жердің тҧздануының алдын

алу ҥшін, әр айдауыш ҧңғыманың алдында, айдауыш ҧңғымалардың қабылдаушылығын
қалпына келтіру кезінде жер бетіне шығарылған тҧздық суды жинауға арналған, сҥзгіге
қарсы экранмен жабдықталған тоған-тҧндырғыш орнатуды жобалау қажет.

5.5.32

Мемлекеттің қадағалау органдарымен алдын ала келісу арқылы, тҧздық

суды тҧзды кӛлдер мен теңіздерге, ерекшелік ретінде ҥлкен ағын суға тӛгуге болады.

5.5.33

Тҧздық судың табиғи булануын қҧрғақ климаты бар аудандарда, буландыру

картасын орнататын қҧнсыз жерде (сортаң, сор, қаусап тҧрған қҧм және т.б) ӛткізу қажет.

5.6

Температурасы оң жыныстарда тау тәсілімен жасалған жерасты
сҧйыққоймасы

5.6.1

Камералық тҥрдегі жерасты кӛлденең қазбаларды, қазба-ыдыс ретінде

қарастыру қажет.

5.6.2

Жерасты сҧйыққоймасының қосарланған қазба-ыдыстағы қос зумпфтарын бір

зумпф ретінде қарастыру қажет.

5.6.3

Бір уақытта бірнеше ӛнімнің тҥрлерін сақтауға арналған қоймаларда, арнайы

оқпанмаңдайлық (жинаушы) қазбаны ескеру қажет.

5.6.4

Дем алатын және технологиялық қҧбырларды орнатуға, жер бетінен қазба-

ыдысқа бҧрғыланған ҧңғыманы пайдалануға болады.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

5.6.5

Қоймада ӛнімнің бірнеше тҥрін сақтауға арналған, батырмалы емес

сорғыларды пайдаланған кезде, сорғы станцияларын арнайы камерада немесе
коллекторлық қазбада ескеру қажет.

5.6.6

Ӛнімнің бірнеше тҥрін сақтайтын қоймада, батырмалы сорғыларды жер бетінен

қазба-ыдыс қос зумфына дейін бҧрғыланған ҧңғымаларда қарастыру қажет (сур 2).

5.6.7

Ӛнімнің бір тҥрін сақтайтын қоймада, батырмалы емес сорғыларды ашу

қазбаларында немесе ашу қазбасының жанындағы, онымен қосылған камераларда орнату
қажет. Батырмалы сорғыны пайдаланылған кезде, оларды тік оқпандарда немесе
технологиялық ҧңғымада орналастырған жӛн.

5.6.8

Қазба-ыдысты ҧңғылауға қажетті арнайы қҧрылыс қазбалары (кірме, тҥйісім,

әр  тҥрлі  камералар,  ҧңғымалар  және  т.б)  ашық  қалдырылады  немесе  қойманы
пайдалануды  қиындатқан  жағдайда  (желдету,  қауіпсіздік  және  т.б)  тосқауылдармен
оқшауланады.

5.6.9

Ашу қазбаларының кӛлденең қимасының тҥрін таңдау, оларды арқаулау,

бекітпеге тҥсетін жҥктемені есептеу және бекітпенің тҥрін таңдау 2.03-106 ҚР ЕЖ сәйкес
жҥргізу қажет.

5.6.10

Ашу қазбасының қимасына тҧрақты пайдалану жабдығын орналастыру

жағдайда келесіні ескеру қажет:



кӛлбеу бҧрышы 45°-тан аспайтын тік немесе кӛлбеу қазбаларға арналған саты

бӛлімшесінің жабдығы немесе 03-553-03 ҚЕ шарттарына сәйкес, кӛлбеу бҧрышы 45°-қа
дейінгі тік немесе кӛлбеу қазбаларға арналған адамдар еркін ӛтетін жол;



тік және кӛлбеу қазбалардағы жҥк-адамдар кӛтерімі;



тік қазбалардағы ҧзын нәрселерді кӛтеру-тҥсіруге арналған орын қалдыру;



мәжбҥрлеп желдетуге арналған қҧбырлар салу;



жӛндеу және қалпына келтіру жҧмыстарын жҥргізу;



ӛнімге арналған және басқа қҧбырлар мен желілерді ӛткізу.

5.6.11

Тік оқпанның аузында, қажетті тереңдікте қҧбырлар мен желілерді кіргізу

және шығаруға арналған орын (ойма) қалдырып, келесіні ескеру қажет:



қҧбырлар мен желілерді, тік оқпанның аузындағы белгіден тӛмен жерге енгізу-

шығару, оқпанды жерҥсті және жерасты суының кіруінен қорғайтын тығыздағыш
қҧрылғысымен ӛткізілу тиіс;



қҧбырлардың жартысын оқпан аузының ҥстімен кіргізуге болады, бірақ

оқпандағы су желісі мен басқа желілерді оқпан аузынан тӛмен жерден ӛткізу керек;



суды оқпанның қасындағы қҧдыққа тӛккен жағдайда сутӛкпе қҧбырларын

оқпан аузындағы белгіден жоғары орналастыруға болады.

5.6.12

Жерасты қоймадағы тік және кӛлбеу оқпанның зумпфының кӛлемін,

қҧрылыс кезіндегі жерасты суының болжалды қҧйылымына байланысты анықтау қажет.
Зумпфтарды жалғыз тоған ретінде пайдаланған жағдайда, олардың кӛлемі екі сағаттық
судың қҧйылымына есептелу керек.

5.6.13

Герметикалық бӛгеттің жатық тҥрін оқпанның астынғы бӛлігінде

орналастырған жағдайда, тіреуіш тәж қҧрылымы бӛгеттің ҥстіне және тау жыныстарының
су ӛтпейтін қыртыстарының тӛбесінен 5 м кем емес жерде қойылады.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

5.6.14

Қазба-ыдыстың

тӛбесінің

орналасу

тереңдігі,

Қосымшасында

сипатталғандай сақталып жатқан ӛнімнің тҥрі мен жерасты сҧйыққойманың ішкі
қысымымен анықталады.

5.6.15

Қазба-ыдыстың пайдалы (толтыру) кӛлемін анықтау, сҧйыққойманы

пайдаланудың келесі коэффициенттерін есепке ала отырып жҥзеге асырылады, мҧнай
және мҧнай ӛнімдері ҥшін – 0,97-ден жоғары емес, сҧйытылған газ ҥшін – 0,9-дан жоғары
емес.

5.6.16

Қазба-ыдысты бекіткішсіз немесе анкерлік бекіту арқылы жобалау қажет.

Тҧтас кӛтеруші бекіткішті геологиялық бҧзылулар алаңында жыныстық массивінің
тығындауымен бірге, оны кҥшейту және ӛткізгіштігін азайту ҥшін орналастыру қажет.

5.6.17

Бекітілмеген қазба-ыдыс пен қосымша мақсаттарда қолданылатын

қазбалардың кӛлемін есептеу кезінде 2.03-106 ҚР ЕЖ шарттарын ескеру қажет.

Ҧзақ мерзімді уақытша жҥктеменің ішіне мҧнай, мҧнай ӛнімдері мен қазбадағы

сҧйытылған газдың ішкі қысымы кіретінін ескеру керек.

Тҧрақты және уақытша жҥктеме мен әсерлерді (ішкі қысымнан туындаған

жҥктемеден басқа) 20.13330 ҚЕ шарттарына сәйкес анықтау қажет.

Сақталып жатқан ӛнімдердің ішкі қысымынан пайда болған уақытша жҥктемені,

қазба-ыдыстағы максималдық ықтимал температурада, ӛнімдердің гидростатикалық
қысымы мен бу серпімділігіне сай анықтау.

Бекіткіштің есебін шекті жағдайлар тәсілімен 20.13330 ҚЕ сәйкес жҥзеге асыру

керек.

1 - қазба-ыдыс; 2 - зумпф; 3 – герметикалық бӛгет; 4 - батпайтын сорғылар; 5 –
сорғы камерасы; 6 – кіру қазбасы; 7 - коллекторлық қазба; 8 - ӛнімдерді қҧюға
арналған қҧбырлар; 9 - ӛнімдерді іріктеуге арналған қҧбырлар; 10 - оқпан; 11 –
технологиялық ҧңғыма; 12 – батырмалы сорғы

2-сурет – Батырмалы және батырмалы емес сорғылары бар жерасты

сҧйыққоймасының сызбасы

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

5.6.18

Қос зумпфтар тҧтас бетонмен бекітіліп, пісірілген металл ернеушемен

қапталуы тиіс.

Сҧйытылған газ қоймаларында ернеушенің материалын, жерасты сҧйыққоймасында

бірінші толтырылған газдың минималдық температурасын ескеріп таңдау қажет.

5.6.19

Судың

тҧрақты

қҧйылымысыз

жҧмыс

істеп

тҧрған

жерасты

сҧйыққоймаларында,  ӛнімнің  қос  зумпфтарға  толық  ағынын  қамтамасыз  ететін,  жерді
тегістейтін  класы  В  7,5-тен  тӛмен  емес,  тҧтас  бетоннан  жасалған  қҧрылғы  қарастыру
қажет.

5.6.20

Оқпанмаңдайлық (коллекторлық) және кіру қазбаларын минималдық

ҧзындықта және қимада жобалау қажет, оларда технологиялық жабдықтар мен адамдар
және тасымалдау жабдықтары ӛтетін жолдар болатынын есепке алу жӛн.

5.6.21

Электр машиналық камераларды (бӛлгіш қосалқы және сорғы

станцияларын) 2.03-106 ҚР ЕЖ шарттарын негізге алып жобалау қажет.

5.6.22

Ӛнім қҧбырларын ҧңғыманың шегендеу бағанының ішінде немесе

оқпандағы ҥлкен диаметрлік қҧбырларда орналастыру қажет.

Жҧмыс қҧбырлары ретінде ҧңғыманың шегендеу бағанындағы қҧбырларды

пайдалануға тыйым салынады.

5.6.23

Оқпандағы жҥк бӛлігінің жатық қазбасымен немесе камерамен (оқпанға

жақын орналасса) тҥйіскен жерінде дыбыстық және жарық хабарлаушысы бар қабылдау
алаңы салынады.

5.6.24

Тік және кӛлбеу оқпандарда орнатылған герметикалық бӛгеттерді

ӛткізбейтін жер қыртыстарындағы алаңдарда қою керек. Оқпанда ӛнім ӛткізбейтін
бекіткіш болған жағдайда, бӛгеттерді кез-келген жерде орнатуға болады.

Әр тҥрлі ӛнімді сақтау қоймаларында, герметикалық бӛгеттерді коллекторлық және

кіру қазбаларында орнатқан жӛн.

5.6.25

Тау қыртыстарының жеткілікті қуаты болған кезде, герметикалық бӛгеттерді

бу фазасында, сақталып жатқан ӛнімдердің сҧйық фазасымен тіреусіз, қазбаның кіру
кӛлбеу алаңын немесе ―соқыр‖ оқпанын жабдықтау арқылы орналастыру керек.

5.6.26

Жҧмыстың жҥктемесі және жағдайының сенімділік коэффициентін және

бетондағы сызаттың шекті ашылуын 20.13330 ҚЕ шарттарына сай қабылдау қажет.

Шекті жағдайларды есептеу кезінде, қабырғаның қалыңдығын алдын ала таңдау

ҥшін М ҚОСЫМШАСЫнда келтірілген кестемен пайдалануға болады.

5.6.27

Қазба-ыдысты қымтау, тығындаудың қҧбыр сыртындағы кеңістігін, ашу

қазбасының бекіту кеңістігін (егер ӛнімдерді қолдануға пайдаланса), герметикалық
бӛгеттің контуры және қоршаушы жыныстың жарықшақтану аймағын қамтиды,
ӛнімӛткізбейтін ерітінді мен Л ҚОСЫМШАСЫна сәйкес материалдарды қолдануға рҧқсат
етіледі.

5.7

Траншеялық типті траншеялық сҧйыққоймалар

5.7.1

Траншеялық сҧйыққойманың ішіне бір қазба-ыдыс пен технологиялық жабдық

кіреді. Траншеялық сҧйыққойманы бҧрғылау-жару тәсілімен қҧру кезінде және тау-кен
массаларын автокӛлікпен тасымалдағанда еңісі 1:10 пандусты ескеру қажет.

5.7.2

Қазба-ыдыс арасындағы кентіректің мӛлшері 15 м-ден тӛмен болмауы тиіс.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

5.7.3

Траншеялық сҧйыққойманы тартылған жағымен қысқы желдің бағытымен,

жақын арадағы ғимараттар мен имараттардың ық жағына қою қажет. Траншеялық
сҧйыққоймалар орналасқан жердің тереңдігі 15 м-ден аспау қажет.

5.7.4

Траншеялық сҧйыққоймаларды тартылған қазба ретінде, ашық тҥрде қазылған

және саңлаусыз жабындысымен жобалау қажет (3-сур.).

5.7.5

Қазба-ыдыстың мӛлшерін қҧрылыстың нақты жағдайларына байланысты алу

қажет, әдетте ҧзындығы 200 м, ені 20 м-ден аспау керек.

5.7.6

Сҧйыққойманың қҧрылмасында пайдалану қҧдығын және ӛнімнің біркелкі

бӛлінуін қамтамасыз ететін тӛгу жабдықтарын қарастыру қажет.

5.7.7

Қазба-ыдыстың жері пайдаланылатын қҧдыққа қарай 0,002-ден тӛмен емес

еңісте болуы тиіс.

5.7.8

Пайдалану қҧдығының астында, қазба-ыдыста, мҧнай ӛнімдерін іріктейтін,

сҧйыққоймаға қҧйылған суды толтыратын және тӛгетін зумпф орнату қажет.

5.7.9

Қазба-ыдысты жабуды жанбайтын қҧрылыс материалдарынан жасау қажет.

5.7.10

Қазба-ыдыстың жабу материалын, жабу қҧрылымын және оның тау

жынысымен тҥйісу торабын, қҧрылыс жағдайларын және сҧйыққойманы пайдалану
кезінде оның ӛткізбеушілігін қамтамасыз етуді ескеріп таңдау қажет.

5.7.11

Жабынды жасауға метал және темірбетон қҧрылымдарын пайдалану кезінде,

аралық салмақ тҥсетін ор білігімен салынған тіректерді қолдануға болады.

5.7.12

Жабынды, сыртынан жанбайтын материалдан жасалған, қалыңдығы теріс

температураны сақтаған кезде анықталатын, тҧрақты немесе алынатын жылу
оқшаулаумен қаптау қажет.

1-тау жынысы; 2-жылу оқшаулау қаптамасы;3-мҧнай ӛнімі бар сҧйыққойма; 4-

сҧйыққойманың тау жынысымен тҥйісу торабы; 5-жылу оқшаулау; 6-қҧюға арналған

қҧбыр; 7-жабын; 8-әуә жылу алмастырғыш;9-электр қозғалтқыш; 10-демалу

қысымтығыны; 11-сорғы бӛлмесі; 12- пайдалану қҧдығы;13-сорғы; 14–мҧнай ӛнімін

тӛгуге арналған таратқыш қҧрылғы

3-сурет –

Траншеялық типті жерасты сҧйыққоймасы

5.7.13

Жабын мен топырақтың тҥйісу торабын жанбайтын жылу оқшаулау

қабатымен қаптаған жӛн. Жылу оқшаулаудың қалыңдығы және алаңының мӛлшері,
топырақты қатырылған кҥйінде сақтауға байланысты анықталады.

5.7.14

Ордың бҥйірлерінде орналасқан, топырақ бермаларына тіреу қҧрылғылары

бар топырақ жабындысын қазба-ыдыстың 6 м-ден аспайтын аралығында орналастыруға
болады.

Траншеялық

сҧйыққойманың

жартылай

циркульді

қалыңдығын

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

ҚОСЫМШАСЫна сәйкес алуға болады. Топырақ жабындысының ҥстіне жанбайтын
жылу оқшаулау қабатын ірі тҥйіршіктелген материалдан (керамзитті қиыршықтас,
малтатас, ірі қҧм және т.б) тӛсеу қажет.

5.8

Жерасты тӛмен температуралы сҧйық газ қоймалары

5.8.1

Сҧйыққоймаларды жасанды материалдан (болат, бетон, темірбетон) жасалған

жабынмен жабдықталған, цилиндрлі-тік қазба (4 сур.) ретінде жобалау қажет.

1-сутірек; 2–қатырылмаған топырақ; 3-қатырылған топырақ; 4–мҧздататын
баған; 5-сҧйыққойма; 6-жабын; 7-жылу оқшаулау; 8-сҧйыққойманың
жабынының мҧзжынысты қабырғамен тҥйісу торабы; 9–сҧйытылған газ

4-сурет -

Жерасты тӛмен температуралы СКГ сҧйыққоймасы

5.8.2

Сҧйыққойманың тҥбінің астында табиғи сутірек болған жағдайда, қазбаны

ҧңғылауды қабырғаның контурымен тау жыныстарын қатыру тәсілімен жҥзеге асыру
қажет.

5.8.3

Қҧрылыс алаңының геологиялық кесіндісінде табиғи сутірек болмаған

жағдайда, алдын ала болашақ қазаншҧңқыр жыныстарының қыртыстарын тау
жыныстарының қабырғаларымен тҥйіскенге дейін, қатыру жолымен жасанды сутірек
жасауға болады.

5.8.4

Сҧйыққойманы пайдалану кезінде қарбырғаның ӛткізбеушілігін қадағалау

ҥшін, еріген топырақты жердегі сҧйыққойманың периметрі бойымен салынған бақылау
ҧңғымасын ескеру қажет.

5.8.5

Сҧйыққойманың мӛлшерін, сутіректің тереңдігі мен СКГ-ның сақтау кӛлеміне

байланысты анықтау қажет, сақтау кӛлемі 30 000 м

-ден аспау керек.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

5.8.6

Таужынысты қабықша, жабын және олардың арасындағы тҥйісу торабы

сҧйыққойманың ӛткізбеушілігін қамтамасыз ету керек. Қабықшаның ӛткізбеушілігін
қамтамасыз ете алмаған жағдайда, қазбаның ішкі жағын металмен қаптауға болады.

5.8.7

Сҧйыққойманы жабуға жанбайтын және СКГ буына химиялық бейтарап

материалдар қолдану керек.

5.8.8

Сҧйыққойманың сыртын жанбайтын материалдармен жабу қажет және

материалдарды атмосфералық жауын-шашыннан және кҥн радиациясынан қорғау керек.
Жылу оқшаулауды жабынның ішкі жағынан орнатуға болады. Бҧл жағдайда СКГ
буларынан қорғауды ескеру қажет.

5.8.9

Сҧйыққойма жабынының жылу оқшаулылығының қалыңдығы 25 см-ден тӛмен

болмауы тиіс.

5.8.10

Жылу оқшаулауды атмосфералық жауын-шашыннан және СКГ буынан

қорғауға арналған материал ретінде алюминий, мырышталған немесе жабындылық
болатты, ал кҥн радиациясынан қорғау ҥшін ашық тҥстерге бояуды қарастыру қажет.

ЖЕРАСТЫ ҚОЙМАЛАРДЫҢ ЖЕРҤСТІ КЕШЕНІ

6.1

Мҧнай, мҧнай ӛнімдерін және СКГ қабылдау, сақтау және беру жҧмыстарына

байланысты,  ғимараттар  мен  ӛнеркәсіптік  мақсатта  салынған  имараттар,  қосымша
ғимараттар  мен  имараттар  және  алаң  ішіндегі  инженерлік  желілерді  жерасты
қоймалардың жерҥсті кешенінің қҧрамына енгізу қажет.

Нақты жерасты қоймасының жерҥсті кешеніне кіретін ғимараттар мен имараттар

тізімін, оның кӛлемі мен мақсатына байланысты анықтау қажет.

6.2

Жерҥсті кешенінің ғимараттары мен имараттарын мҥмкіндігінше келесі топтар

бойынша біріктіру (қоршау) қажет:



жерасты сҧйыққойманың оқпаны мен ҧңғымасының басы;



сорғы және компрессор станциялары; операторлық бӛлме, аралық станциялар,

шеберханалар, зертханалар;



әкімшілік-шаруашылық ғимараттар;



гараждар, ӛртке қарсы және әскери ғимараттар мен имараттар, әрі-бері ӛтетін

бӛлмелер;



темір жол тӛгу-қҧю эстакадалары және тӛгу-қҧю жҧмыстарымен байланысты

басқа имараттар;



мҧнай, мҧнай ӛнімдері мен СКГ-ға арналған жерҥсті паркі;



сумен жабдықтау, кәріз жҥйелері және басқа инженерлік коммуникациялар.

6.3

Жерасты қоймаларының жерҥсті кешенінің ғимараттары мен имараттары

(жерҥсті  сҧйыққоймалар,  ӛнімді  ыдыста  сақтауға  арналған  ғимараттар  мен  имараттар,
темір  жол  тӛгу-қҧю  эстакадалары,  тӛгу-қҧю  айлақтары  мен  пирстер,  ӛлшеп  орау  және
ҥлестіру орны, сорғы  және компрессор  станциялары, әкімшілік-шаруашылық ғимараттар
немесе  бӛлмелер  және  т.б)  нақты  ғимараттар  мен  имараттарды  жобалауға  қатысты
нормативтік қҧжаттарға және осы ережелер жинағына сай жобалануы тиіс.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

6.4

Темір жол эстакадаларында ӛнімді тӛгу және қҧю уақытын, жекелеген жҥкті

тасымалдау ережелері мен Қазақстан Республикасының темір жол жарғысына сәйкес
жҥзеге асыру керек.

6.5

Мҧнай, мҧнай ӛнімдері және СКГ-ды ӛзен мен теңіз кемелеріне қҧюды

жерасты қоймалары арқылы, ал қоймаға қҧюды кеме қҧрылыстары немесе жердегі сорғы
станциялары арқылы жҥзеге асыру қажет.

6.6

Ӛнімдерді қҧю-тӛгу, суды тҧндыру, тӛмен температурада сақтаған кезде ӛнімді

мҧздату жӛніндегі технологиялық операцияларды орындау ҥшін және ӛнімдердің әркелкі
келуі мен іріктелуі кезінде, қоймалардың барлық тҥрін тҧрақты пайдалану ҥшін жерҥсті
(буферлік) сҧйыққоймаларын қолдануға рҧқсат етіледі.

6.7

Жерҥсті сҧйыққоймаларының кӛлемі мен мӛлшерін техникалық-экономикалық

есеп негізінде, жерасты қоймаларының пайдалану тәртібіне, әр ӛнім тҥрі ҥшін екі
сҧйыққоймадан кем емес, қҧю және тиеу ӛнімділігіне байланысты анықтау қажет.

6.8

Тӛмен температуралы жерасты СКГ қоймасы ҥшін, кӛлемі жер ҥстінде 1000 м

дейін, жер астында 2000 м

дейін баратын арынды металдан жасалған (буферлік)

сҧйыққоймаларын есепке алуға болады. Бірлік цилиндрлі металдан жасалған
сҧйыққойманың кӛлемі 200 м

-ден аспау керек, ал қысымы 1,6 МПа (16 кгс/см

). Тиістілі

техникалық-экономикалық негіздеме болған кезде, газ таратушы жҥйесінің белгілеріне
дейін, тӛмен температуралы СКГ қоймасы территориясында орналасқан буферлік
сҧйыққоймалардың жинақталған кӛлемін ҧлғайтуға болады.

6.9

СКГ жерасты сҧйыққоймаларын орнатқан кезде, әр сҧйыққоймаға ӛрт

техникасы келе алатындай мҥмкіндік туғызу керек.

6.10

СКГ-ды қҧбырлармен тасымалдау ҥшін сорғыларды, компрессорларды және

кӛмірсутек газ ортасында жҧмыс істеуге арналған мҧздатқыш турбоагрегатты ескеру
қажет.

6.11

Сорғы станцияларында буферлік сҧйыққойма болған жағдайда, сорғының

тӛмен және жоғары қысымды топтарын қарастыру қажет.

6.12

Сҧйықтықтардың тӛгілуі мен конденсаттар пайда болудың алдын алу ҥшін,

буландыру қондырғыларында бу қыздырғыштарды орнатқан жӛн.

6.13

Жерасты қоймаларының қҧбырларын, тиісті қҧбырларға байланысты

нормативтік қҧжаттарға және осы ережелер жинағына сай жобалау қажет.

6.14

Тҧздық су қҧбырларын орнату кезінде мҧз пайда болу мен гидраттардың тҥсу

мәселесін шешу ҥшін келесі шешімдердің бірін қабылдау қажет:



тҧздық суды қайта айдауды тоқтатқан кезде тӛгу мҥмкіндігі;



тҧздық суды жылыту және қҧбырдың жылу оқшаулануы;



кҥштеп ҥздіксіз тҧздық суды айналдыру.

6.15

Қойманың тік оқпандарында орналасқан қҧбырлар ҥшін, гидравликалық

соққылардың болдырмауын қадағалайтын қҧрылғыны қарастыру.

6.16

Ӛнімді мҧздатқыш қҧрылғылардан жерасты сҧйыққоймаларына дейін

тасымалдауға арналған қҧбырларды, жанбайтын материалдан жасалған жылу
оқшаулауымен жобалау қажет.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

6.17

Тҧтқыр және жоғары тез қататын мҧнай және мҧнай ӛнімдерін қайта айдауға

арналған жерҥсті қҧбырларын, жылу оқшаулау қасиетімен және жылу серігімен бірге
жоспарлау қажет.

6.18

Қҧбырлардың сыртқы бетін тот басудан қорғауды келесі жолмен жҥргізу

қажет:



жер астымен ӛткізген кезде - 9.015 МЕМСТ талаптарына сай;



жер ҥстімен ӛткізген кезде – магистральді қҧбырлар бойынша нормативтік

қҧжаттардың талаптарына сай;



жылу серігі бар қҧбырларды салған кезде – жылу жҥйелеріне байланысты

нормативтік қҧжаттардың талаптарына сай.

6.19

Технологиялық қҧбырларда орнатылатын жапқыш арматура, ӛнім ағып кеткен

жағдайда немесе қҧбырлардағы қысым тӛмендеген жағдайда технологиялық кешеннің
бӛлек тармақтарын автоматты тҥрде сӛндіру керек.

6.20

Сорғы, компрессорлық және басқа бӛлімдерде жарылу қаупі бар булар

концентрацияларына арналған дабыл орнату қажет. Ауада концентрация 20 %-ды қҧраған
кезде дабыл қағады.

6.21

СКГ және оңай жанатын сҧйықтықтарға арналған қҧбырларға орнатылған

жапқыш және реттеуші арматура, болаттан жасалып, 9544 МЕМСТ бойынша бекітпенің
ӛткізбеушілігінің бірінші дәрежесіне сай болуы тиіс.

6.22

Тҧздық су қоймалары, гидротехникалық имараттар мен бетон және темірбетон

бӛгеттеріне қойылатын талаптарға сай жобалануы тиіс.

6.23

Тҧздық су қоймаларын жобалау кезінде келесі тҥрінің біреуін таңдау қажет:



ашық – жерҥсті (ҥйінді бӛгет арқылы пайда болады), жартылай тҥкпірге

салынған (жартылай шҧңқырлар арқылы, жартылай бӛгетті тӛгу арқылы пайда болған)
және тҥкпірге салынған (тҧздық су қоймаларының шҧңқырлары тҥрінде, қорғау
бӛгеттерінсіз);



жабық – жерҥсті темірбетон немесе металдан жасалған сҧйыққойма тҥрінде

(ерекшелік ретінде, мысалы, тҧздық суды аз мӛлшерде сақтау қажеттігі туғанда немес
қойманың жартылай шӛлді жерде орналасуы);



жерасты – тасты тҧздың ҧңғыма арқылы еруі нәтижесінде пайда болған немесе

тау тәсілімен салынған.

6.24

Тҧздық су қоймасының кӛлемін жерасты қоймасына тең деп санау керек. Тиісті

техникалық-экономикалық негіздеме болған кезде, тҧздық су қоймасының кӛлемін
кішірейтуге болады, бірақ барлық жағдайда оның кӛлемі ең ірі жерасты сҧйыққоймасынан
кем болмауы керек. Жерасты қоймаларды тҧздық су кәсіпшілігімен кооперациялау
кезінде, кӛлемі техникалық-экономикалық талдау негізінде анықталатын, буферлік тҧздық
су қоймасын жобалауды қарастыру.

6.25

Тҧздық судың ағып кетуін қадағалау ҥшін, тҧздық су қоймасының контуры

бойынша гидробақылаушы ҧңғымалар орнату қажет.

6.26

Еңісті, жерасты материалдарынан жасалған бӛгетке қойылатын талаптарға сай

есептеу қажет. Тҧздық судың ішкі қҧламасының еңісін, 1:2,5-1:3 ҥлдірлі қалқа салу
технологиясына байланысты анықтау қажет. Бӛгеттің жалының енін, жҧмыстың жҥруі
мен пайдалану жағдайларына байланысты есептеу қажет, бірақ 3 м-ден аз болмауы тиіс.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

6.27

Тҧздық су қоймасының тереңдігін, булану кӛлеміне және атмосфералық

жауын-шашынның мӛлшеріне, ―ӛлі‖ кӛлемге, лайлануға және қойманың пайдалану
жағдайларына байланысты анықтау қажет.

6.28

Тҧздық су қоймасының негізгі мӛлшерін әр нақты алаңға қатысты, климат

жағдайларына байланысты есептеу қажет:

буланудың жауын-шашыннан асып кетуі жоғары аймақтарда – тҧздық су

қоймасының тереңдігін ҧлғайту есебінен;

жауын-шашын буланудан асып кеткен аймақтарда –жер қазу жҧмыстарының ең

тиімді кӛлеміне сҥйену арқылы.

6.29

Ашық типті тҧздық су қоймаларында, кӛлемді тҧрақтандыру және тҧздық

судың оперативті концентрацияларына байланысты шешімдерді қабылдау қажет.

6.30

Тҧздық су қоймалары шӛлді немесе жартылай шӛлді аймақта орналасқан кезде,

қойманың бӛгетінің далалық еңісін жел эрозияларынан полиакриламидпен (8%
полиакриламид және 92 % судан тҧрады) ӛңдеу және ӛсімдік жабынын егу арқылы сақтау
қажет.

6.31

Сыртқы желілерді және жерасты қойманың ғимараттары мен имараттарының

инженерлік жабдықтарын (су қҧбыры, кәріз жҥйесі, жылу, вентиляция, электр қуатымен
қамту және басқа байланыстар) 12.1073 МЕМСТ, 12.1005 МЕМСТ және басқа
нормативтік қҧжаттардың талаптарына, осы ережелер жинағына сәйкес жобалау қажет.

6.32

Тӛмен температуралы сҧйыққоймалардағы кәріз жҥйесі және сумен қамту

жҥйелерінің жобаларында, қҧйылып жатқан орталардың қатып қалуының алдын алатын
шешімдер қабылдау қажет.

6.33

Жылу және желдету жҥйелерін есептеу кезінде, оларды ―Б‖ параметріне

жатқызу керек. Оң температуралы тау жыныстарында орналасқан жерасты қойманың
қазбалаларын, нормативтік қҧжаттарға және С ҚОСЫМШАСЫнда берілген нҧсқауларға
сәйкес жобалау қажет.

6.34

Электр қуатымен қамтудың сенімділігін қамтамасыз ететін жерасты

қоймасының электр қабылдағыштарының санатын келесі тҥрде қабылдау керек;



мҧнай мен мҧнай ӛнімдері ҥшін – ӛртке қарсы нормаларға сәйкес;



СКГ (ӛртке қарсы және ӛнімдік сорғы станциялары) қоймалары ҥшін - бірінші

санатты сенімділік.

6.35

Электр жабдықтарын пайдалану қауіптілігіне байланысты, жерасты СКГ

қоймасының ғимараттары мен имараттарын, әкімшілік және тҧрғын ғимараттарына
қойылатын талаптарға сай жіктеу қажет.

6.36

Барлық жарылу қаупі бар бӛлімдер мен имараттарда авариялық жарық орнату

қажет, ал пайдаланылатын қҧдықтар мен ҧңғыманың басында, жарылуға қарсы
шамдармен жабдықталған жарық орнату жӛн.

6.37

Жерасты қоймаларына келесі байланыс пен дабыл тҥрлерін ескеру қажет:



кәсіпорынның автоматты телефондық станциясы арқылы жҥзеге асатын

әкімшілік-шаруашылық байланысы;



қойма диспетчерінің теміржол торабы және су айлағымен тікелей байланысы;



қойманың операторлығынан шығатын дауыс зорайтқыш байланыс; ӛрт пен кҥзет

дабылы; радиоландыру.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

6.38

Жерасты қоймаларының жерҥсті ғимараттары мен имараттарын найзағайдан

қорғауды 2.04-103 ҚР ЕЖ және Электр қондырғыларды орнату ережелеріне (ЭҚОЕ)
сәйкес жобалау қажет.

6.39

Барлық

типті

жерасты

қоймаларының

жерҥсті

ғимараттары

мен

имараттарының ӛрт сӛндіруін, ғимараттар мен имараттардағы ӛрт сӛндіру қауіпсіздігіне,
2.02-103 ҚР ЕЖ ережелеріне және бекітілген нормативтік қҧжаттарға сай жобалау қажет.

6.40

Тӛмен температуралы СКГ сҧйыққоймалары ҥшін, сҧйыққойманың буланғыш

бӛлмесінде температура минус 3°С-дан асқан кезде операторлықтың қалқанына сигнал
беретін термотетіктер жасау қажет.

6.41

Тӛмен температуралы СКГ сҧйыққоймаларының сыртқы ӛрт сӛндіруге

арналған сумен қамту жҥйесін, ӛртке қарсы жоғары қысымды қҧбырлары арқылы жҥзеге
асыру қажет.

Тиісті техникалық-экономикалық негіздеме болған жағдайда, су шығыны 20 л/с

аспаған жағдайда суды су қоймаларынан немесе тӛмен қысымды су қҧбырының
гидранттарынан алуға болады.

6.42

СКГ жерасты қоймаларындағы сумен қамтуды жобалау кезінде, тӛмен

температуралы мҧзжынысты сҧйыққойманы бӛгеп қоюды мҧздатуға кететін су шығынын
есепке алу қажет.

Сҧйыққоймаларды бӛгеп қоюды мҧздатуға кететін су шығынын келесі жолмен

есептеу қажет 0,05л/(м

• с). Мҧздатуды есептеу уақыты 3сағ.

6.43

Тӛмен температуралы жерасты сҧйыққоймасын жабуды мҧздатуға арналған су,

жҧқа дисперсті сумен қамтамасыз ететін тҧрақты жҥйе арқылы беріледі. Жабу диаметрі 15
м асатын сҧйыққоймалар ҥшін, шашыранды суды тҧрақты қҧрылымдардан алуды
қарастыру қажет.

6.44

Тӛмен температуралы СКГ сҧйыққоймаларының сыртқы ӛрт сӛндіруге

арналған, есептік су шығыны ретінде келесі шығынды алу керек:



металдан жасалған қысымды сҧйыққойманың сыртындағы ӛртті, ӛртке қарсы

нормаларға сай сӛндіру;



тӛмен температуралы СКГ сҧйыққоймаларының жабуын салқындату немесе

қойманың ғимаратының бірінің сырты мен ішіндегі ӛртті сӛндіруге кеткен шығын.

6.45

Жерасты қоймасының ӛртке қарсы су қҧбырын сақиналы тҥрде жобалау қажет.

Ӛртке қарсы су қҧбырларын жерасты сҧйыққоймаларының қасында орнатқан жағдайда
еріген топырақта салынуы тиіс.

ҚОЙМАНЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАБДЫҒЫ

7.1

Ӛнімді тҧздық сумен, газбен немесе сумен алмастыру тәсілі арқылы
пайдалануға арналған жерасты сҧйыққоймалары

7.1.1

Барлық

типті

жерасты

сҧйыққоймаларындағы

ҧңғыманың

басын

қҧрастырмалы-ағытпалы тҥрде жобалау қажет және сҧйыққойманы қҧру және пайдалану
кезінде тораптардың максималды тҥрде пайдаланатынын ескеру қажет.

7.1.2

Температураның азаюына және тҧздық суды толтыруға байланысты,

сҧйыққоймадағы ӛнімнің және тҧздық судың кӛлемінің азаюын қайта қалпына келтіру

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

ҥшін, жерасты сҧйыққоймаларын тҧздық сумен автоматты тҥрде толтыруға арналған
жабдық орнату қажет.

7.1.3

СКГ қоймаларының тҧздық су қҧбырларында, тҧздық суда еріген немесе пайда

болған газды бӛліп, шығарып тастауға арналған қҧрылғы орнату қажет.

7.1.4

СКГ-ды жерасты сҧйыққоймаларынан сорғысыз тҥрде алған кезде, газ-сҧйық

пен бу-газ қоспаларын бӛлуге және сҧйытылған газдан суды шығаруға арналған
аппараттарды (дегазаторлар, адсорберлер, газды сепараторлар және т.б.) ескеру қажет.

7.1.5

Ӛнімді газбен ығыстыру тәсілімен іріктейтін сҧйыққоймаларды, қысымы 10 %

жоғары болған кезде, сҧйыққоймадағы бу фазасын шығаратын сақтандырғыш
қақпақшалар орнату керек.

7.2

Сақталып отырған ӛнімді алмастырмай пайдалануға арналған жерасты
сҧйыққоймалары

7.2.1

Тҧтқыр және жоғары тез қататын ӛнімдерді жерасты сҧйыққоймаларынан беру

ҥшін, жалпы және жергілікті жылыту жҥйелерін орнатуға рҧқсат етіледі.

7.2.2

Ӛнімді сҧйыққоймаға бытыраңқы тҥрде қҧюын қамтамасыз ету ҥшін, қазба-

ыдыс ішінде ажырату қҧрылғысын орнатуға болады.

7.2.3

Ӛнімді сҧйыққоймаға қҧятын жерасты қҧбырының тік және кӛлденең алаңдары

ажыратылмалы болуы тиіс.

7.2.4

Жерасты сҧйыққоймаларынан мҧнай ӛнімдерін тартуға арналған батырмалы

сорғыларда жылу жҥйесі болуы тиіс. Бҧл жағдайда батырмалы сорғының электр
қозғалтқыштарын жылу берілетін бӛлмелерде немесе жылу берілетін қақпан астында
орнату қажет.

7.2.5

Тҧздық су қоймаларын, мҧнай ӛнімдері мен тҧздық суы бар сҧйытылған газдың

тиюінен сақтайтын қҧрылғылармен жабдықтау қажет.

7.2.6

Ашық типті жерҥсті тҧздық су қоймаларын, кӛлемді тҧрақтандыруды және

тҧздық судың оперативті концентрациялануын қамтамасыз ететін қҧрылғы орнату керек.

7.3

Жерҥсті технологиялық қондырғысы

7.3.1

Жерасты қоймасының жерҥсті технологиялық қҧрылғыларының жабдығын

жобалау кезінде газ тарату жҥйесі мен ӛртке қарсы нормаларды ескеру қажет.

7.3.2

Тҧздық суды сулы деңгейжиектерге қҧюын жобалау кезінде, сорғы

станцияларында негізгі сорғылардан тыс, ӛнімділігі 5-10 м

/сағ қосымша сорғылар ескеру

қажет, бҧл сорғылар тҧздық суды тӛгу кезіндегі ҥзілісте, ҧңғымадағы артық қысымды
ҧстап тҧруға кӛмектеседі. Есептік айдау қысымы 15 % асатын қасиеті бар сорғыларды
орнатуға рҧқсат етілмейді.

7.3.3

Тӛмен температуралы СКГ сҧйыққоймалардағы мҧздатқыш қҧрылымдарының

қуаты  мен  санын,  газды  тӛгу  ӛнімділігі  мен  сақтау  мерзімі  кезіндегі  оның  булану
жылдамдығына  байланысты  анықтау  қажет.  Мҧздатқыш  қҧрылымында,  суықтық  агенті
ретінде,  тӛмен  температуралы  сҧйыққоймада  сақталған  сҧйытылған  газды  пайдаланған
жӛн.  Тиісті  техникалық-экономикалық  негіздеме  болған  кезде,  басқа  суықтық  агенттер
пайдаланатын мҧздату-технологиялық сызбаны қолдануға болады.

7.3.4

Шахтасыз сҧйыққоймадағы мҧздатқыш қҧрылғысының суық ӛнімділігін,

сҧйыққойманың қаптамасының немесе таужынысты қабырғаларының еруін болдырмауы

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

негізінде, сақталып жатқан ӛніммен толтыру кезін қоса алғанда, сҧйыққойманы
пайдаланудың кез-келген уақытында қабылдау қажет.

Мҧздатқыш қҧрылғының суық ӛнімділігін С ҚОСЫМШАСЫна сәйкес анықтау

қажет.

ЖҤКТЕМЕЛЕР МЕН ӘСЕРЛЕР

8.1

Тау жыныстарының, цемент тасының, шегендеу бағаны мен қазба бекіткішінің

кернеулі деформацияланған кҥйін, тҧрақты және уақытша (ҧзақ, қысқа, айрықша)
жҥктемелерді ескере отырып анықтау қажет

8.2

Тҧрақты жҥктемелерге келесілерді жатқызуға болады:

а) тау қысымы;
б) қҧрылымның ӛз салмағы;
в) жерасты сулардың қысымы;
г) бекіткіштің алдын ала әсер еткен кҥші.
Ҧзақ уақытты жҥктемелерге жататындар:
а) сҧйыққоймадағы газ, сҧйықтық қысымы;
б) температуралық әсерлер.
Қысқа уақытты жҥктемелерге жататындар:
а) технологиялық жабдықтан тҥскен жҥктеме;
б) бекіткіш арқылы қысылатын тығындық ерітінділердің қысымы.
Айрықша жҥктемелерге жататындар:
а) сейсмикалық әсерлер;
б) жарылғыш әсерлер.
8.3

Нормативті мәннің сенімділік коэффициентіне жасалған мәнін, жҥктеменің

есептік мәні ретінде қабылдау  қажет. Шегендеу бағанының сенімділігін есептеген кезде,
сенімділік  коэффициентінің  мәнін,  шегендеу  бағанының  жобалау  нормаларына  сәйкес
қабылдайды.

Қазба-ыдыстағы максималдық ҧйғарынды пайдалану қысымын анықтаған кезде, тау

қысымына

байланысты сенімділік коэффициентін,

тасты

тҧздағы

шахтасыз

сҧйыққоймалардағы тҧздың кабат және линза тәрізді тҧнуы - 0,85 тең, қалған жағдайларда
– 0,75.

Қазба-ыдыстағы минималдық ҧйғарынды пайдалану қысымын анықтаған кезде, тау

қысымына байланысты сенімділік коэффициенті бірге тең болады.

Жауапкершілік бойынша сенімділік коэффициенті 54257 МЕМСТ Р сай бірге тең.
8.4

Тау қысымының кӛлемін, алаңдағы инженерлік-геологиялық зерттеулерді

ескере отырып анықтау қажет.

Жыныстар массивінде тектоникалық кернеу болмаған жағдайда, бекітілмеген

қазбаларға байланысты тау қысымын, жоғары қабатты жыныстардың салмағы арқылы
анықтауға болады.

Бекітілген қазбаларға байланысты тау қысымын, геотехникалық ҥңгір жолдарға

қойылатын талаптарға сай анықтау қажет.

ПОДЗЕМНЫЕ ХРАНИЛИЩА НЕФТИ, НЕФТЕПРОДУКТОВ И СЖИЖЕННЫХ ГАЗОВ (ҚР ЕЖ 3.05-104-2014) - 2