СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 15

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

217 

А

b

r

А

s2

С

stb

А

w

С

s

А

s1

С

br

Р

s2

Р

s1

Z

b,s



Z

s2,s

Z

bs

Z

s1,s

N

br



b



s

2

N

br

А



r

Случай Г



s

1

Случай Д

С

s



Z

bf,stb

Z

b,stb

=Z

r,s



=Z

rs

Z

bf,s

Р

bf

N

r



s

2

N

r



r



s

1

 

17-сурет  — Теріс иілу моментін қабылдайтын болаттемірбетонды кӛлденең 

қимадағы кҥштер және кернеулер

 

 
9.2.1.4  Күрделі  қималардың  беріктігі  бойынша  есептеуді  (мысалы,  кернеуленген 

тӛзімділігі  жоғары  арматура,  екі  плиталы,  иілу  моментінің  және  сыртқы  осьтік  күштің 
бірлесіп  әрекет  ету  кезінде)  9.2.1.1  –  9.2.1.3  нұсқауларын  басшылыққа  ала  отырып, 
олардың  кернеуленген  күйін  және  конструктивті  ерекшеліктерін  ескерумен  орындау 
керек. 

Тӛзімділігі  жоғары  арматурасы  бар  қима  үшін  бастапқы  кернеудің  күшін 

арматураны  сыртқы  жүктеме  ретінде  тарту  кезінде  ескеру  керек.  Жүктеу  күштерін 

N

 

анықтау  кезінде  кейінгі  жұмыс  кезеңдерінде  тӛзімділігі  жоғары  арматураны  бетонмен 
және  кернеуленбеген  бойлық  арматурамен  бірге  ескеру  керек,  бұл  жағдайда  тӛзімділігі 
жоғары  арматураның  беріктігін  тексеруді  қосымша  орындау  керек.  Д  жағдайында 
тӛзімділігі  жоғары  арматураны  болат  конструкциядағы  пластикалық  деформацияны 
шектеулі дамыту кезінде ондағы күшті ұлғайту есебімен тексеру керек. 

Иілу  моменттерімен  бірге  қимаға 

M

,  сонымен  қатар  сыртқы  осьтік  күштерге 

N

e

 

әрекет  ету  кезінде  қиманың  қарастырылып  отырған  бӛлігінің  ауырлық  ортасының 
қалпының ӛзгеруінен туындайтын қосымша иілу моменттерін ескеру керек. 

9.2.1.5  Бойлық  бағытта  жергілікті  иілуде  жұмыс  істейтін  темірбетон  плитамен 

қиманың беріктігін есептеуді А, Б, В, Г және Д есептеу жағдайлары үшін орындау керек, 
бұл  жағдайда  Б,  В  және  Д  жағдайларда  плитаны  7.4.5.1,  7.4.5.2,  7.4.5.4,  7.4.5.5,  7.4.7.1 
және ҚР ҚН 3.03-12

 

(6.3.23) сәйкес шектік тепе-теңдік бойынша орталықтан тыс сығылған 

немесе  орталықтан  тыс  созылған  темірбетон  шыбығы  сияқты  есептеу  керек,  ал  барлық 
қиманы  есептеуде  оның  плита  қабылдайтын  тең  әсерлі  сығу  немесе  созу  бойлық 
күштерінің болат бӛлігін жеңілдетуді ескеру керек. 

 

9.2.2

 

Тӛзімділігін есептеу

 

 

9.2.2.1

 

Тӛзімділікке  есептеуді  орындау  қажет:  конструкцияның  болат  және 

темірбетон  бӛліктері  үшін,  сондай-ақ  темір  жол  кӛпірлерінің  темірбетонды  болатпен 
біріктіру  конструкциялары  үшін;  тек  конструкцияның  болат  бӛлігі  және  біріктіру 
конструкцияларының  тіркеулері  мен  автожол,  қалалық  және  жаяу  жүргіншілер 
кӛпірлерінің  жүру  бӛлігінің  плитасы  үшін.  Сонымен  бірге  бетонмен  ұстасатын  беріктігі 

Г жағдайы 

Д жағдайы 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

218 

жоғары  арматураны  темірбетон  бӛлікке  жатқызу  қажет,  ал  ұстаспайтын  арматураны  —
болат бӛлігіне жатқызу қажет.

 

Тӛзімділікке  есептеулерде  бетонның  серпімсіз  деформациялануын  9.1.5  –  9.1.7  және  Х 

қосымшасына сәйкес ескеру қажет. 

Тӛзімділікке  есептеулерде  температуралық  әсерлерді,  бетонның  отыруын  және 

кӛлденең жүктемелерді ескермеуге рұқсат етіледі. 

min

max

  



 анықтау барысында қиманың құрамына қарастырылып отырған жүктеу 

кезінде созылу жоқ болатын бетонның бӛлігін қосу қажет.  

Тӛзімділікке тексеруді 7.4.13.1-7.4.13.4 және 8.4.9.1 баяндалатын талаптарды ескеріп 

орындау қажет. 

9.2.2.2  Темір  жол  кӛпірі  қимасының  темірбетон  бӛлігінің  жүктемесіз  арматурамен 

болат  темірбетон  арқалығының  тӛзімділікке  есептеуін  келесі  формулалар  бойынша 
орындау қажет:  

2

1

,

,

w

bf

b

b

vkr

bf stb

M

m R

n W

 





                                         (250) 

1

2

1

2

, 1

1,

1,

æ

,

w

w

s

w s

y

s s

s stb

M

M

m

R

W

W

 









                                   (251) 

1

2

2

2

, 2

2,

2,

æ

.

w

w

s

w s

y

s

s

s

stb

M

M

m

R

W

W

 









                                 (252) 

мұндағы 

1

w

M

  —   ӛзімділікке  есептеулерде  ескерілетін  жүктемелерден  жұмыстың 

бірінші кезеңінің иілу мезеті, кН



м; 

2

w

M

  —   тӛзімділікке  есептеулерде  ескерілетін  жүктемелерден  жұмыстың  екінші 

кезеңінің  иілу  мезеті,  кН



м,  статикалық  анықталмайтын  жүйелерде  бетонның  діріл 

жылжығыштығынан иілу мезеттерін қоса алғанда; 

,

i stb

W



  — 





1

2

, ,

,

f

i b s s

  м

3

,  бетонды  болатқа  үйлестіру  коэффициентінде  анықталған

 

,

;

vkr

st

ef kr

n

E

E



  фибра  үшін  болат  темірбетон  қимасының  таза  салмағының  қарсыласу 

мезеті; 

бұл жерде 

kr

E



 — оның Х қосымшасы бойынша діріл жылжығыштығын ескере отырып, 

бетон серпімділігінің шартты модулі; 

1

b

m

—  бетонның  7.2.8  бойынша  қайта-қайта  қайталана  беретін  жүктемесіндегі 

жұмыс шарттарының коэффициенті. 

Қалған  белгілеулер  7.4.13.4,  8.4.9.1,  9.2.1.1  тармақтарында  және  16  суретте 

қабылданған талаптарға сай келеді. 

Арқалықтың  қабырғасында  кернеу  концентраторларының  бар  болуы  жағдайында 

тӛзімділікті  және  қарсыласу  мезеттерінің  және 

w



  коэффициентінің  сәйкесінше 

мәндерінің  (251)  және  (252)  Формулаларында  алмастырып  қоюмен  осы  қима  нүктелерін 
тексеру қажет. 

 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

219 

9.2.3 Жарықшақтануға тӛзімділігін есептеу  
 

9.2.3.1  Болат  конструкцияларымен  бірлесіп  жұмыс  жасау  барысында  темірбетон 

плиталарды  жарықтарға  қарсы  тӛзімділік  бойынша  есептеуді  7.5.1.1-7.5.3.7  және  9.1.10 
талаптарына  сәйкес  орындау  қажет.  Сонымен  бірге  жарықтардың  қалыптасуы  бойынша 
есептеулерде бетондағы керуші және сығушы кернеулерінің шекті мәндерін, 9.1.5 сәйкес 
серіппелі  емес  деформацияларды  пайдалану  кезеңін  ескере  отырып,  пйадаланылу 
жүктемелерінен анықталған серіппелі түрде жұмыс істейтін болат темірбетон қимасының 
бетонның 

bf



 шеткі фибрасындағы кернеулерімен салыстыру қажет. 

Жарықтарды  ашу  бойынша  есептеулерде  бойлық  арматураның  шеткі  қатарындағы 

кернеулерді  оның  ауданының  9.1.10  бойынша  ұлғаюларын  және  кернеулердің  серіппелі 
емес  деформациялардан  жоғалтуларын  ескере  отырып,  есептеп  шығару  қажет.  күш 
түсірілмейтін бойлық арматурасы және екі кезең бойынша қиманың жұмысы барысында 
созушы кернеуді ζ

r 

келесі формула бойынша есептеп шығару қажет  

2

,

,

,

b s

b

bi

b

bi

r

ri

cr

r

r s

cr

r

s

M

Z

A

A

n W

n A















 



 





                                 (253) 

мұндағы 

2

M

 — пайдаланылу  жүктемелерінен  жұмыстың  екінші  кезеңінің  иілу 

мезеті,  бетонның  жылжығыштығын,  кӛлденең  тігістерді  орып  алуын,  темірбетон 
плитасының  созылған  аймақтарындағы  кӛлденең  жарықтарының  құрылуын,  сондай-ақ 
бетонның  отыруын  және  температураның  ӛзгеруін  ескере  отырып  статикалық 
анықталмайтын жүйелері үшін анықталатын; қалған белгілеулер — 9.1.10, 9.2.1.1, 9.2.1.3 
және 17 сурет бойынша. 

9.2.3.2  кӛлденең  тігістердегі  күш  түсірілмейтін  арматура  түйістірілмеген,  созылған 

құрамалы  темірбетон  плитасында  жарықтарды  ашуды  (жұмыстың  екі  кезеңі 
барысындағы) келесі формула бойынша анықтау қажет 

,

2, 2

,

,

2,

,

bf s

s

cr d

a

cr d

s

s

st

Z

a

l

Z

E





 

                                        (254) 

мұндағы 

,

2,

,

bf s

s

s

Z

Z

 — 17 суретте кӛрсетілген қашықтықтар; 

2, 2

s



  — темірбетон  плита  созылған  аймақта  жоқ  екендігінің  жорамалында 

жұмыстың екінші кезеңінің жүктемелерінен және әсерлерінен болат жоғарғы белдеуіндегі 
созушы кернеуді, МПа; 

a

l

  — кӛлденең  тігістер  маңындағы  бірігу  конструкциялары  арасындағы  қашықтық, 

м; конструкциялардың бірігуі жоқ болған жағдайда— плита блогының ұзындығы; 

,

0, 03

cr d





см — кӛлденең  күшті  беруге  арналған  арматурасы  бар  кӛлденең  тігістегі 

жарықтарды  ашудың  шекті  ені;  арматураның  тігісінде 

,

cr d



 

жоқ  болуы  жағдайында 

кӛлденең күш тігіс арқылы берілмейді деген жорамалымен есептеп шығару қажет. 

Желімді  тігістерді  құру  кезінде  темір  жол  кӛпірлеріндегі  темірбетон  плитасының 

жарыққа  қарсы  тӛзімділігін  2а  бойынша  жарықтарға  қарсы  тӛзімділік  талаптарының 
санаты бойынша тексеру қажет; автожол, қалалық және жаяу жүргіншілер кӛпірлеріндегі 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

220 

темірбетон плитасының жарыққа қарсы тӛзімділігін тексеру кезінде керуші кернеулердің 
мӛлшері 

,

0,5

bt ser

R

 аспауы тиіс (24 кесте бойынша). 

Алдын  ала  керілген  темірбетон  плитасындағы  желімделген  тораптарды  қолдану 

барысында оның жарыққа қарсы тӛзімділігін 7.5.1.1 бойынша қабылдау қажет. 

 

9.2.4  Темірбетон плитаны болат конструкциямен біріктіруді есептеу  
 

9.2.4.1 Біругу  конструкцияларын  кӛлденең  күштерден  біріктіруші  тігістегі 

Q

S

 

жылжыту  күштеріне  және  температуралық  әсерлерден  туындайтын 

,

N

S

  кӛлденең 

жылжыту  күшін  және  бетонның  отыруын,  беріктігі  жоғары  арматураның  анкерлеуін, 
әсерлерін  жанасатын  вантаның  немесе  қиғаштап  қойылған  тіректі  және  т.с.с.  есептеу 
қажет. 

Темірбетон  плитасының  ақырғы  бӛліктерінде  орналасқан  біругу  конструкцияларын 

бұдан  басқа  үзу  күштеріне  қатысты,  соның  ішінде  температуралық  әсерлерден  және 
бетонның отыруынан туындайтын үзу күштеріне қатысты есептеу қажет. 

9.2.4.2  Темірбетон  плитасының  біругу  және  болат  конструкцияның 

S

i

  тігісі  бойынша 

жылжытушы күшін келесі формула бойынша анықтау қажет 



 



1

1

2

2

,

i

b

b

r

r

b

b

r

r

S

A

A

A

A

 

 

 

 

                             (255) 

мұндағы 

1

2

,

b

b

 

  — бетонның  кӛлденең  қимасының  ауырлық  түсу  орталығындағы 

кернеулер,  МПа,  ұзындығы 

а

i

;  плитаның  есептеу  бӛлігінің  сәйкесінше  оң  және  сол  жақ 

қималарында; 

1

2

,

r

r

 

 — бойлық арматурадағы кернеулер, МПа, сәйкесінше дәл сол қималарда; 

,

b

r

A A

 — 9.2.1.1 және 9.1.10 сәйкес. 

Егер  темірбетон  плитасындағы  созушы  кернеулер  0,4

R

bt

,

ser

  асса,  жылжытушы 

күштерді  плитада  жарықтардың  бар  болуының  жорамалымен  анықтау  қажет  және 
арматурадағы 

r



 кернеулерді плитаның бойлық қаттылығын ескере отырып 9.1.10 сәйкес 

есептеу қажет. 

e

S

 толық ақырғы жылжытушы күшті, соңында 

0

 

 қабылдап және ақырғы есептеу 

бӛлігінің 

e

a

 ұзындығын, м, келесідей тең деп белгілеп анықтау қажет:  





0,36

,

e

sl

a

H

b





                                                  (256) 

мұндағы 

H

 — болат темірбетон элементінің кӛлденең қимасының есептік биіктігі, м; 

b

sl

 — 9.1.11 сәйкес. 

Темірбетон  плита  және  болат  конструкциясы  арасындағы  жылжытушы  күштерді 

үлестіруді  әсер  етудің күрделі жағдайларында  Ш  қосымшасына  сәйкес  қабылдауға  рұқсат 
етіледі. 

9.2.4.3  Темірбетон  плитаны  болат  конструкциясынан  ақырғы  үзуші  күштерді 

ab

S

 

келесі формула бойынша анықтау қажет 

, 2

5, 6

,

b s

ab

e

sl

Z

S

S

H

b





                                                  (257) 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

221 

мұндағы 

, 2

b s

Z

  —  бетонның  кӛлденең  қимасының ауырлық  түсу  орталығынан  болат 

конструкциясының жоғарғы фибрасына дейінгі қашықтық; 

,

,

e

sl

S H b

 — 9.2.4.2 тармағында кӛрсетілгенмен бірдей. 

Үзуші  күшті 

ab

S

  плитаның  соңынан 





0, 024

sl

H

b



  қашықтығында  салынған  деп 

қабылдау қажет (Ш қосымшасының Ш.1 суретін қараңыз). 

9.2.4.4 Болат бӛлігінің темірбетон бӛлігімен біругу конструкциясының есептеулерін 

орындау қажет: 

а) қатты тіректерде — тіректің есептік мыжушы бетімен берілетін сығушы кернеудің 

тік бұрышты эпюрасын қабылдап; 

б)  тік  иілгіш  тіректерде  — Щ  қосымшасына  сәйкес  бетонды  мыжумен  тіректің 

иілуіне жұмыс шарттарын негізге ала отырып; 

в) еңкіш анкерлерде — Щ қосымшасына сәйкес бетонды мыжумен созылу және иілу 

үйлесуіне анкердің жұмыс шарттарын негізге ала отырып; 

г) болат белдіктермен беріктігі жоғары бұрандамалармен біріктірілген плитаның қалау 

бӛліктерінде  —8.4.10.4.17  және  8.4.10.4.18  сәйкес  беріктігі  жоғары  бұрандамалардағы 
үйкелме қосылыстарының есебін негізге ала отырып; 

д) темірбетонды қысушы беріктігі жоғары бұрандамалардағы біріктіруші тігістердегі 

—  Э  қосымшасына  сәйкес  тігістің  жанасатын  беттері  бойынша  үйкеліске  біругуінің 
жұмыс шарттарын негізге ала отырып; 

е)  бұрандама  желімді  біріктіруші  тігістерде  — г)  немесе  д)  сәйкес,  бірақ 

желімденуден ұстасу күштерін ескере отырып. 

9.2.4.5  Қатты  тіректердегі  біругу  конструкциясының  есептеуін  келесі  формулалар 

бойынша орындау қажет: 

- темір жол кӛпірлеріндегі: 
 - беріктік бойынша 

,

2

,

h

b

b dr

S

R A



                                                 (258) 

 - тӛзімділігіне қатысты 

1

,

1,5

,

w

b

b

b dr

S

m R A



                                          (259) 

- автожол, қалалық және жаяу жүргіншілер кӛпірлерінде — беріктік бойынша  

,

1, 6

,

h

b

b dr

S

R A



                                             (260) 

 (258) – (260) формулаларында:  

,

h

w

S S

  — беріктік  бойынша  және  тӛзімділікке  қатысты  есептеу  кезінде  сәйкесінше 

бір тірекке түсетін жылжытушы күштерді, кН; 

,

b dr

A

  — тіреп  бетонды  мыжу  бетінің  ауданы,  м

2

;  цилиндрлік  және  доға  тәрізді 

тіректерде — олардың диаметрлік қимасының ауданы; 

1

b

m

  — 9.2.2.2 тармағында кӛрсетілгенмен бірдей. 

Құрамалы  темірбетон  плитада  және  тіректерді  терезелерде  орналастыру  кезінде 

R

b

 

есептік  қарсыласуын  блок  бетонының  классы  бойынша  қабылдау  қажет,  ал  қатықтың 
қалыңдығын  сыжу  ауданына  қоспау  керек.  Тіректерді  плитаның  бойлық  тігістерінде 
орналастыру  кезінде  мыжу  ауданын  толығыменен  ескеру  қажет,  ал  есептік  қарсыласуды 
тігістерді тұтастыру бетонының классы бойынша қабылдау қажет. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

222 

Егер  қатты  тіректер  темірбетон  қырда  немесе  вутта  орналасса, 

h

S

  және 

w

S

 

шамаларының  шекті  мәндерін,  келтірілген  формулалардың  оң  жақ  бӛліктерін 

1,5

1,3

dr

rib

dr

b

b

b





  болған  кезде  0,9  және—

1,3

rib

dr

b

b



  болған  кезде  0,7  кӛбейтіп,  азайту 

қажет,  мұндағы 

dr

b

  —  бетонды  тіреп  мыжу  ауданының  ені,  м, 

rib

b

  —  қырдың  немесе 

вуттың бетонды тіреп мыжу есептік ауданының ауырлық түсу орталығының ені деңгейіндегі 
кӛрсеткіші, м

2

. 

9.2.4.6  Конструкцияларды  болат  бӛлікке  біріктіру  тіркеулері  8.4.10.4.1  –  8.4.10.4.19 

және ҚР ҚН 3.03-12 (6.3.21, 6.3.22) бойынша есептеу қажет. 

Қатты  тіректі  конструкцияның  болат  бӛлігіне  тіркеу  есептеулерін  жылжытушы 

күштен мезетті ескере отырып, орындау қажет. 

 

9.2.5  Кӛлденең жҥктемелер бойынша қаттылығын тексеру, қҧрылыстық кӛтеруді 

анықтау және есептеу  

 

9.2.5.1  Әрекеттегі  жүктемелерден  тік  майысқан  тұстар,  сондай-ақ  ауытқулардың 

кезеңдерін  анықтау  барысында  ауыспалылықтарды  онда  кернеулердің  туындайтын 
белгілеріне  қарамастан  бетонның  серіппелі  жұмысының  жорамалында  есептеп  шығару 
қажет. 

Бос  кӛлденең  ауытқулардың  кезеңдерін  анықтау  кезінде  темірбетон  плитасының 

кӛлденең  жазықтығындағы  майысқан  тұсын  қорғаныс  қабаты  қимасының  құрамына 
гидрооқшаулыққа 

дайындамаларды, 

балластық 

астаудың 

және 

темірбетон 

жаяужолдарының бүйірлерін енгізіп, анықтауға рұқсат етіледі. 

Құрамалы плитасымен аралық құрылыстардың құрылыстық кӛтеруін есептеу кезінде 

бетонның отыруын ескерудің қажеті жоқ. 

9.2.5.2 Бір жолды темір жол аралық құрылыстарында темірбетон плитасы кӛлденең 

жазықтығында  беріктікке  қатысты  болат  конструкциясының  бірлескен  жұмысынан  мен 
иілу  мезітінің  кӛлденең  жүктемелерінен  арқау  күшінің  әсеріндегі  майысқан-иілген 
(немесе  созылған-иілген)  темірбетон  элементі  ретінде  тексеріледі.  Сонымен  бірге 
температуралық әсерлерді және бетонның отыруын ескермеуге рұқсат етіледі. 

Егер  бетон  плитасы  тік  жүктемелердің  және  алдын  ала  кернеуі  күштерінің  әсерінен 

пластикалық  күйге  ауысса  және  кӛлденең  иілу  мезетін  қабылдамаса,  соңғысы 
конструкцияның  болат  бӛлігімен  қабылдануы  тиіс.  Сонымен  бірге,  кӛлденең  иілу  мезетін 
ескере  отырып,  бетондағы 

,lim

b



  толық  салыстырмалы  деформацияланулар  0,0016  аспауы 

тиіс.  

 
9.3 Конструктивтік талаптар 
 

9.3.1 Жүру  бӛлігінің  темірбетон  плитасының  қалыңдығы  7.6.1.1  тармақта 

кӛрсетілгеннен  кем  болмауы  тиіс.  Жаяужол  консолінің  жұмыс  қимасының  құрамында 
ескерілетін темірбетон плитасының қалыңдығы 8 см кем болмауы тиіс. 

9.3.2  Болат  конструкцияның  құрамалы  темірбетон  плитасының  бірігуін,  әдетте, 

үйкелме, бұрандама желімдік немесе пісірілген қосылыстарын қолданып орындау қажет. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

223 

Тіректермен,  сондай-ақ  терезелерде  және  құрамалы  темірбетон  плитасының 

тігістерінде  тұтастырылатын  анкерлермен  біріктіруге  рұқсат  етіледі.  Тірек  және  плита 
блогының  конструкциясы  арасындағы  саңылаулар  аралық  құрылысты  бойлай  және  кесе 
сәйкесінше 5 және 3 см кем болмауы тиіс. 

Тіректерді  және  анкерді  үстінен  жабық,  сондай-ақ  тұтастандыруы  қиын  қуыстарда 

және саңылауларда орналастырмаған жӛн. 

Үзік-үзік  біріктіруші  тігістерді  құру  барысында  жергілікті  иілуге  қатысты  жұмысы 

кезінде тірелу қатысушылары арасындағы темірбетон плитасының беріктігін қамтамасыз 
ету қажет, сонымен бірге плита мен белдік арасындағы саңылаудың биіктігі белдікті бояу 
үшін жеткілікті болуы тиіс. 

9.3.3 Біріктіру конструкцияларын орналастыру келесі талаптатарға сай келуі тиіс: 
-  жарықтықтағы  қатты  тіректер  және  анкерлер  арасындағы  қашықтық  плитаның 

жұмысқа  қосылған  ауданын  оның  есептік  еніне  бӛлу  арқылы  анықталатын  плитаның 
орташа  қалыңдығының  сегіз  есе  мӛлшерінен  аспауы  тиіс,  сонымен  бірге  плитаның 
ауданын қабырғаның немесе вуттың ауданын ескере отырып қабылдау қажет 

-  жарықтықтағы  қатты  тіректер  арасындағы  қашықтық  бетонды  тіреп  майыстыру 

есептік ауданының 3,5-еселік биіктігінен кем емес болып қабылданады; 

- жарықтықтағы анкерлер арасындағы қашықтық 3

d

an

 кем болмауы тиіс, мұндағы 

d

an

 

— анкер ӛзегінің диаметрі, мм. 

Темірбетон  плитаны  қысатын  беріктігі  жоғары  бұрандамаларды  орналастырудың 

минималды қашықтығын 96 кесте бойынша қабылдау қажет.   

 

96 кесте - Темірбетон плитаны қысатын беріктігі жоғары бҧрандамаларды 

орналастырудың минималды қашықтықтары 

Нормаланатын ӛлшем 

Минималды рұқсат етілетін қашықтық, 

мм, бұрандамалардың диаметрі 

барысында, мм 

22 

24 

Тесіктің ортасынан темірбетон элементінің шетіне 

дейін 

100 

120 

Тесіктердің орталары арасында барлық бағыттарда 

140 

160 

 
9.3.4 Анкерлерді,  әдетте,  жылжытушы  күштердің  бағытында  45°  бұрышында 

орналасқан ілгектер күйінде орнату қажет. 

Дара арматуралық анкерлерді қолдануға рұқсат етіледі. 
Бітеу  бӛлшектерінде  ілмек  тәрізді  арматуралық  анкерлерді,  әдетте,  қатты 

тіректермен үйлесімде қолдану қажет. 

9.3.5 Құрамалы темірбетон плитасы блоктарының кӛлденең тораптарын келесілерді 

қолданып орнатқан жӛн: 

- тораптарды  кесікке  0,5  МПа  кем  емес  қысым  түсіретін  күшімен  қысып  тік 

қойылған беттерді жапсыру; 

- арматуралық  шығарылымдарды  дәнекерлеу  және  кейіннен  тігісті  бетонмен 

тұтастыру. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

224 

9.3.6 Блоктың  бүкіл  ұзындығында  біріктірілген  құрамалы  темірбетон  плитасы 

барысында  болат  жоғарғы  белдік  және  темірбетон  блок  арасында  жоғарғы  белдікті  тот 
басудан сақтандыратын бетонның немесе ерітіндінің қабатын алдын ала қарастыру қажет. 
Ерітінді  немесе  бетон  қабатының  қалыңдығы  5  см  және  одан  кӛп  болған  кезде  оны 
күшейту қажет. 

 

10 АҒАШ КОНСТРУКЦИЯЛАР 

 
10.1 Материалдарға қойылатын талаптар 

 
10.1.1

 

Кӛпірлердің  ағаш  конструкциялары  үшін  МСТ  9463  және  МСТ  8486 

талаптарына сай келетін қарағайдың, шыршаның, балқарағайдың, майқарағайдың ағашын 
қолдану қажет. 

Созылған  және  иілетін  аралық  құрылыстардың  элементтері  және  кӛпірдің  қырлы 

бӛренелері  1-ші  сұрыпты  ағаштан  жасалуы  тиіс.  Кӛпір  конструкцияларының  қалған 
элементтері 2-ші сұрыпты ағаштан жасалуы мүмкін. 

Шеткі  аймақтарда  (балкалар  жиектерінің  1/6  биіктігінен  шектерінде,  бірақ  екі 

тақтайдан кем емес болып) желімделген  арқалықтардың тік бұрышты қималарында 1-ші 
сұрыпты кесілген ағаш дайындамаларын қолдану қажет, қалған аймақтарда 2-ші сұрыпты 
кесілген ағаш дайындамаларын қолдануға рұқсат етіледі. 

Жалпы  желінің  темір  жол  кӛпірлері  үшін  шыршаны  және  майқарағайды  қолдануға 

кейбір жағдайларда техникалық-экономикалық негіздеу бар болған кезде рұқсат етіледі. 

Қосылыстардың  ұсақ  бӛлшектерін  (таяныштарды,  шпондарды  және  т.с.с.)  жасау 

үшін — жапырақты түрдің дӛңгелек ағашы үшін МСТ 9462 және — жапырақты түрлердің 
кесілген ағаш дайындамалары үшін МСТ 2695 талаптарына сай келетін қатты жапырақты 
түрлердің (еменнің, шетеннің, буктың және грабтың) сұрыпталған ағашын қолдану қажет. 

Тірек  қырлы  бӛренелері  және  кӛпірлердің  тіректеріндені  қаптамалары  үшін        

МСТ  9462  және  МСТ  2695  бойынша  еменнің,  буктың,  шетеннің,  грабтың  —  ағаштың 
қатты жапырақты түрлерінен дӛңгелек ағашты және қырлы бӛренелерді қолдануға рұқсат 
етіледі. 

Бір салмақ түсетін элементте ағаштың алуан түрлі сұрыптарын араластыруға рұқсат 

етілмейді. 

10.1.2  Ағаш  кӛпірлердің  элементтерін  жасау  үшін  қолданылатын  ағаштың  беріктік 

сипаттамалары  (нормативтік  және  уақытша  қарсыласу)  сұрыпты  ағаш  үшін  ҚНжЕ  II-25 
кӛрсетілген талаптарға сай келуі тиіс. 

Ағаш  үлгілерінің  беріктігі  бойынша  зертханалық  сынақтарды  ӛткізген  жӛн 

кӛпірлердің ағаш фермалармен құрылысы барысында және ағаштың беріктігі тӛмендігінің 
белгілері бар болған кезде барлық жағдайларда. Егер ағаш нормативтік қарсыласулардан 
тӛмен  емес  болған  беріктік  сынақтары  кезінде  алынған  болса,  ол  жарамды  болып 
саналады.  Дӛңгелек  ағаш  материалдарының  және  қырлы  бӛренелерінің  ағаш  беріктігін 
осы  ережелер  жиынтығының  10.1.1  айталатын  мемлекеттік  стандарттарда  келтірілген 
сәйкесінше талаптар бойынша кӛзбен бағалауға рұқсат етіледі. 

10.1.3 Қолданылатын ағаштың ылғалдылық деңгейі % аспауы тиіс: бӛренелердің — 

25,  кесілген  ағаш  дайындамаларының  —  20,  желімделген  конструкцияларға  арналған 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

225 

кесілген ағаш дайындамаларының, сондай-ақ ұсақ бӛлшектердің және қосылыстардың — 
12. 

Кіші  автожол  және  қалалық  кӛпірлерде  үстіңгі  тӛсем,  арқалықтар  және  дӛңгелек 

шой балға қырлы бӛренелер үшін 40 % дейінгі ылғалдылықпен ағашты қолдануға рұқсат 
етіледі. 

 

ЕСКЕРТПЕ  Автожол  ағаш  кӛпірлерге  қатысты  қосымша  нұсқаулар  жоқ  болса,  осы  жерде  және 

осыдан  кейін  сондай-ақ  ауыл  шаруашылық  кәсіпорындарындағы  және  ұйымдардағы  ішкі  шаруалық 
автомобиль жолдарындағы ағаш кӛпірлер жатқызылады. 

 
Тұтастай  тӛмен  сулардың  деңгейінен  тӛмен  орналасқан  діңгектер  және  басқа 

элементтер  үшін  ағаштың  ылғалдылық  деңігейі  шектелмеген.  Құрылыс  алаңы 
шарттарында  ағаш  конструкцияларды  жасау  кезінде  салмақ  түсетін  элементтері  үшін 
ылғалдылығы  25  %  дейінгі  ағашты,  ал  үшін  қосалқы  элементтері  үшін  —оның  шіргуе 
қарсы  қорғанысы  бар  болған  жағдайда  ылғалдылығы  40  %  дейінгі  ағашты  қолдануға 
рұқсат етіледі. 

10.1.4 Ағаш кӛпірлерінің болат элементтері үшін 7 және 8 тарауларының талаптарына 

сай келетін тілме, бір қалыпты құйылған, табақ және арматуралық болатты қолдану қажет. 

Шегелерді  МСТ  4028  бойынша,  ал  болат  дюбельдерді  —  [8]  бойынша  қолдану 

қажет.  Негізделген  жағдайларда  бұрандалы  болат  шегелерді  [9]  бойынша  қолдануға 
рұқсат етіледі. 

10.1.5  Конструкция  элементтерін  жапсыру  үшін  қажетті  беріктігі,  суға  тӛзімділігі, 

биологиялық  тӛзімділігі  және  ұзаққа  тӛзуі  бар  желімдерді  қолдану  қажет:  пайдалану 
шарттарына  қарай  ҚНжЕ  II-25  талаптарына  сай  келуі  тиіс  фенолды,  резорцинді  және 
фенолды-резорцинді. 

Ағашты металмен жапсыру үшін эпоксидті желімдерді қолдану қажет. 

 
10.2 Материалдар мен қосылыстардың есептік сипаттамалары 

 
10.2.1  1-ші  сұрыпты  қарағай  ағашының  есептік  қарсыласуы  оның  ылғалдылығына 

байланысты 97 кесте бойынша қабылдау қажет. 

2-ші  сұрыпты  қарағайдың  ағашы  үшін  есептік  қарсыласу  1-ші  сұрып  үшін 

орнатылған кӛрсеткіштен кем болып қабылдануы тиіс: 

- 30 % —талшықтар бойымен созу кезінде; 
- 10 % —барлық басқа керілген күйлерде. 
10.2.2  Жабыстырылатын  тақтайлардың  қалыңдығы  33  мм  және  элементтердің 

биіктігі  50  см  болған  кезде  қарағайдың  желімделген  ағашының  есептік  қарсыласуын       
98-кесте бойынша кем емес болып қабылдау қажет. 

Қалыңдығы 33 мм басқа тақтайларын (қабаттарын) қолдану шарттарында талшықтар 

бойымен  майыстыруға,  қысуға  және  уатуға  есептік  қарсыласуды  жұмыс  шарттарының 
коэффициенттеріне кӛбейту қажет, соңғылар келесілерге тең болады: 

- 1,10 —19 мм кем емес қалыңдығында; 
- 1,05 — дәл сондай, 26 мм; 
- 0,95 — дәл сондай, 43 мм. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

226 

 

97 кесте - 1-ші сҧрыпты қарағай ағашының есептік қарсыласуы 

 

Керілген күй және элементтердің сипаттамалары 

Белгілеуі 

есептік қарсыласуы, 

МПа, ылғалдылығында, % 

25 кем емес 

25 астам 

 Иілу: 
 а)  конус  тәрзіділігі  табиғи  бӛренелерден  жасалған 
элементтердің 
 б) 

бӛренелерден 

жасалған 

элементтердің 

және 

кӛмкерілген бӛренелердің 
 в) тӛсем тақтайларының және т.б. 
2  Талшықтар бойымен созылу 
3 Талшықтар бойымен қысу және майыстыру  
4    Талшықтарды  қиып  бүкіл  бет  бойымен  қысу  және 
майыстыру 

R

db 

 

 

 
 
 

R

dt 

R

ds

, R

dqs 

R

dq

 

 

17,7 

 

15,7 

 

13,7 
11,8 
14,7 
1,77 

 

15,2 

 

13,7 

 

11,8 

9,8 

11,8 
1,47 

  

 

 

 

5  Талшықтарды қиып жерігілкті майыстыру: 
а) тура қосылуларда (майыстыру ауданы 15 см дейінгі 
ұзындығында) 
б) 90

о

 бастап 60

о 

дейінгі майыстыру бұрыштарында 

шайбалардың астында

 

6  талшықтар бойымен ию кезінде уату (ең үлкен) 
7  қосылыстардағы жалғау жерлерінде (алаң бойынша 
орташа) уату, ойымның 10 тереңдіктерінен және брутто 
элементінің екі қалыңдығынан аспайтың ұзындықтың 
шеңберінде ескерілетін: 
а) талшықтар бойымен 
б) талшықтарға кӛлденең 

R

dqp

 

 
 
 
 

R

dab

 

 
 
 

 

R

dam 

R

dsm

 

 

3,1 

 

3,9 

 

2,35 

 
 
 

 

1,57 
0,78 

 

2,5 

 

3,3 

 

2,15 

 
 
 

 

1,47 
0,69 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

227 

97 кесте - 1-ші сҧрыпты қарағай ағашының есептік қарсыласуы 

 

ЕСКЕРТПЕ  1  Ағаштың  талшықтар  бағытына  қарай 



  бұрышымен  иілуге  және  уатуға  есептік 

қарсыласуын келесі формула бойынша анықтау қажет 

,

3

sin

1

–

2

1

1

1





















d

R

d

R

d

R

d

R

 

мұндағы 

R

d

1

  R

d

2

  —сәйкесінше 



  =  0

о

  және       



  =  90

о

  кезіндегі  июге  немесе  уатуға  есептік 

қарсыласу. 
ЕСКЕРТПЕ  2  Талшықтарға  кӛлденең  жергілікті  июге  есептік  қарсыласуы  (осы  кестенің  5 
тармағында  кӛрсетілген  жағдайларынан  басқа  жағдайларда)  элемент  ұзындығының  бӛлігіне 
салмақ  түспейтін  аймақтардың  ию  ауданынан  кем  емес  және  элемент  қалыңдығынан  кем  емес 
ұзындығын келесі формула бойынша анықтау қажет 



















2

,

1

8

1

s

l

dq

R

dqp

R

, 

мұндағы  

l

s

 —ағашты талшықтар бойымен ию алаңының ұзындығы, см. 

ЕСКЕРТПЕ 3 Егер элементтердің есептік қималарында қосылулармен немесе ойып орнатулармен 
әлсізденулер  бар  болса,  онда  сәйкесінше  есептік  қарсыласуды  элементтер  үшін  тең  жұмыс 
шарттарының коэффициенттеріне кӛбейту қажет: 
- 0,80 — созылған; 
- 0,85 — майысатын қырлы бӛренелерден; 
- 0,90 — майысатын бӛренелерден. 

 
 

98 кесте - желімденіп жабыстырылған қарағай ағашының есептік қарсыласуы 

Керілген күй 

Белгілеуі 

Есептік қарсыласуы, 

МПа 

1 Қырлы бӛрененің ию 
2 Талшықтар бойымен созылу  
3 Талшықтар бойымен қысу  
4 Талшықтар бойымен майыстыру  
5  Бүкіл  бетті  талшықтарға  кӛлденең  қысу  және 
майыстыру 
6 Жергілікті талшықтарға кӛлденең майыстыру: 
  а) конструкцияның тіреу жазықтықтарында  
  б) 90

о

 бастап 60

о

дейінгі майыстыру бұрыштарында 

шайбалар астында

 

7 Майыстыру кезінде желімдеу тігістері бойынша 
талшықтар бойымен ең үлкен уату 
8  Желімдеу  тігістері  бойынша  талшықтарға 
кӛлденең уату 

R

db 

R

dt 

R

ds 

R

dqs 

R

dcq

, R

dq 

 

 

R

dq 

R

dqp 

 

R

daf 

 

R

dsf 

17,7 
12,7 
15,7 
14,7 
1,96 

 
 

2,50 
4,31 

 

1,47 

 

0,78 

 
Желімделген элементтердің 50 см астам биіктігінде талшықтар бойымен иілуге және 

қысуға 

есептік 

қарсыласуды 

99-кестеде 

келтірілген 

жұмыс 

шарттарының 

коэффициенттеріне кӛбейту қажет. 
 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

228 

99-кесте - Желімделген элементтердің жҧмыс шарттарының коэффициенттері 

Қиманың биіктігі, 

см 

Жұмыс шарттарының 

коэффициенті 

Қиманың биіктігі, 

см 

Жұмыс 

шарттарының 

коэффициенті 

50 кем емес 

60 
70 

1,00 
0,96 
0,93 

80 

100 

120 және одан да кӛп 

0,90 
0,85 
0,80 

 
10.2.3 Қарағай ағашының талшықтар бойымен уатуға есептік қарсыласуы 

R

daf

  желім 

бұдырлы  қосылыстарында  —  жұлуға  немесе  басып  майыстыруға  жұмыс  істейтін            
(18  сурет)  желімдеп  жапсырылған  болат  арматуралық  ӛзектерде  істіктерді  бітеудің 

l

 

тереңдігіне байланысты 100 кесте бойынша қабылдау қажет. 

3

2

1

4

I

I

I - I

 

1 - түйістірілетін блоктар; 2 - блоктардың түйісуі; 3 - істіктерге арналған тесіктер; 

4 - тесіктерге желімдеп жабыстырылған істіктер. 

18 сурет - Желімді істікті

 

тҥйісу 

100 кесте - Қарағай ағашының талшықтар бойымен уатуға есептік қарсыласуы 

Істікті бітеу тереңдігі 

l

, см 

Уатуға есептік қарсыласуы 

R

daf

 , МПа 

15 
20 
25 
30 
35 
40 
45 
50 
55 

2,94 
2,75 
2,55 
2,45 
2,26 
2,16 
2,01 
1,91 
1,77 

ЕСКЕРТПЕ  1    Істікті 



  бұрышымен  талшықтар  бағытына  қарай  желімдеп  жабыстырған  кезде 

уатуға есептік қарсыласуды келесі формула бойынша анықтау қажет 

.

3

cos

3

,

0

1

3

,

1

,









daf

R

daf

R

 

ЕСКЕРТПЕ  2    Талшықтар  бағытына  қарай  кӛлденең  және  бұрышпен  жұмыс  істейтін  желімді  істікті 
қосылыстарды қолданған жӛн. 
ЕСКЕРТПЕ  3    Желімді  істікті  қосылыстарды  жасауға  сәйкесінше  технологиялық  жабдығы  бар 
зауыттарында ғана рұқсат етіледі. 

 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

229 

10.2.4 97, 98 және 100  кестелерінде келтірілген басқа түрдегі  ағаштар үшін есептік 

қарсыласуды 101 кесте бойынша ӛту коэффициентіне кӛбейту қажет.  

 

101 кесте - 

Есептік қарсыласудың ӛту коэффициенттері 

 

Ағаштың түрі 

Есептік қарсыласудың ӛту коэффициенттері 

талшықтар бойымен 

созылуға, иілуге, 

қысуға және 

майыстыруға 

талшықтарға кӛлденең 

қысуға және 

майыстыруға 

 

уатуға 

Шырша 

Балқарағай 

Майқарағай 

Емен 

Шетен, қызылқайың 

Бук 

1,0 
1,2 
0,8 
1,3 
1,3 
1,1 

1,0 
1,2 
0,8 
2,0 
2,0 
1,6 

1,0 

1,0* 

0,8 
1,3 
1,6 
1,3 

________ 
* Желімделген конструкцияларға— 0,9. 

 
10.2.5 Талшықтар  бойымен  қысу  және  созу  кезіндегі,  сондай-ақ  ию  кезіндегі 

ағаштың барлық түрлерінің серпімділігінің модульдерін қабылдау қажет, МПа: 

- деформацияларды 

анықтау 

барысында 

қалыпты 

ағаш 

үшін: 

тұрақты 

жүктемелерден — 8340, уақытша жүктемелерден — 9810; 

- деформацияларды  анықтау  барысында  желімделген  ағаш  үшін  кез-келген 

жүктемелерден — 9810. 

Талшықтарға  кӛлденең  қысу  кезіндегі  ағаш  серпімділігінің  модульдерін  392  МПа 

тең қылып қабылдау қажет. 

10.2.6  Ағаш  кӛпірлерінің  болат  элементтерінің  есептік  қарсыласуын  және 

серпімділіктерінің модульдерін 7 және 8 тарауларына сәйкес қабылдау қажет. 

10.2.7  Болат  тесіп  ӛтетін  цилиндрлік  нагельдің,  дюбельдің  немесе  шегенің  қарағай 

элементтерінің  қосылыстарындағы  нагельмен  талшықтар  бойымен,  ал  шегемен  және 
дюбельмен  —  кез-келген  бұрышта  берілетін  күштерінің  бағыттарында  есептік  салмақ 
түсетін қабілеттілігі 102 кестеде келтірілген. 

Болат  нагельдің  түрлері  басқа  ағаш  элементтерінің  қосылыстарындағы  есептік 

салмақ  түсетін  қабілеттілігін  101  кесте  бойынша  сәйкесінше  коэффициентке  кӛбейтіп   
102-кесте  бойынша  анықтайды  —  ағашты  нагельді  ұяшықта  майыстыруға  қатысты  және 
осы  коэффициенттің  шаршы  түбіріне  есептеу  барысында  —  нагельдің  иілуіне  қатысты 
есептеу кезінде. Нагельмен ағаш талшықтарына берілетін күшті 



  бұрышымен  бағыттау 

кезінде  оның  есептік  салмақ  түсетін  қабілеттілігін  ҚНжЕ  II-25  ережелері  бойынша

  k



 

коэффициентін ескере отырып, анықтау қажет. 

10.2.8  Желімдеп  жапсырылатын  істіктің  жұлып  алуға  немесе  басып  майыстыруға 

N

dd

,  кН,  созылған  және  қысылған  элементтердің  желім  істікті  қосылыстарында  есептік 

салмақ түсетін қабілеттілігін келесі формула бойынша анықтау қажет 

 

daf

e

e

dd

R

l

d

m

N





,                                                      (261) 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

230 

мұндағы 

m

  —  тесіктердің  диаметрлері  келесілерге  тең  болған  кезде  қабылданатын 

жұмыс шарттарының коэффициенті, см: 

- 2,4 кем емес — 1,00; 
- 2,6 және 2,8 — 0,95; 
- 3 және одан да кӛп — 0,90; 

d

e

 — істік тесігінің диаметрі, м; 

l

е

 —істікті бітеудің ұзындығы, м; 

R

daf

  —  ағаштың желім істікті қосылыстағы уатуға есептік қарсыласуы, МПа, 100 кесте 

бойынша қабылданады. 

 

102 кесте - болат нагельдің, дюбельдің немесе шегенің бір қимаға есептік салмақ 

тҥсетін қабілеттілігі 

Қосылыс 

Керілген күй 

Расчетная несущая способность болат 

нагельдің, дюбельдің немесе шегенің бір 

қимаға, кН 

Симметриялы 

 

Симметриялы 

емес 

 
 
 
 

 
 

Ортаңғы элементтерде майыстыру 
Шеткі элементтерде майыстыру 
Қалыңдықтары бірдей барлық 
элементтерде, сондай-ақ бір 
қималы қосылыстардың 
анағұрлым қалың элементтерінде 
майыстыру 
Анағұрлым жұқа жеткі 
элементтерінде майыстыру 
 

0,441

dt

1

 

0,685

dt

2

 

0,294

dt

1

 

 
 
 
 

0,685

dt

2

 

 
 

102 кесте - болат нагельдің, дюбельдің немесе шегенің бір қимаға есептік салмақ 

тҥсетін қабілеттілігі 

(жалғасы)

 

Қосылыс 

Керілген күй 

Расчетная несущая способность болат 

нагельдің, дюбельдің немесе шегенің бір 

қимаға, кН 

Симметриялы 

және 

симметриялы емес 

Нагельдің иілуі 

1,618

d

2

 + 0,019

t

2

3

, 

бірақ 2,256

d

2

 астам емес

 

Шегенің иілуі (МСТ 4028) 

2,256

d

2

 + 0,010

t

2

3

, 

бірақ 3,628

d

2

 астам емес 

Дюбельдің иілуі [8] 

 

Бұрандалы шегенің иілуі [9] 

3,384

d

2

 + 0,015

t

2

3

, 

бірақ 5,442

d

2

 астам емес 

4,14

d

2

 

102 кестеде қабылданған белгілеулер: 

d

 — нагельдің немесе шегенің диаметрі; 

t

1

  —  ортаңғы  элементтердің,  сондай-ақ  бір  қималы  қосылыстардың  тең  және  одан  да  кӛп  қалың 

элементтердің қалыңдығы; 

t

2 

—шеткі  элементтердің,  сондай-ақ  бір  қималы  қосылыстардың  анағұрлым  жұқа  элементтердің 

қалыңдығы; 

t

3

 —шегені немесе дюбельді бір қималы қосылыстың шеткі элементіне қағудың тереңдігі.  

ЕСКЕРТПЕ 1 Нагельдің қарастырылып отырған тігістегі жұмыс салмақ түсетін қабілеттілігін осы 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

231 

кестенің  формулалары  бойынша  алынған  барлық  мәндердің  ең  кішісіне  тең  қылып  қабылдау 
қажет. 
ЕСКЕРТПЕ 2  Нагельдің 

d

 диаметрін оның иілу бойынша салмақ түсетін қабілеттілігінің ең толық 

қолдану шартын есепке алып, тағайындау қажет. 
ЕСКЕРТПЕ  3    Нагельдік  қосылыстарды  ағаштың уатуына  қатысты  есептеуін  ӛткізбеуге  болады, 
егер нагельдерді орналастыру шарты осы ережелер жиынтығының талаптарына сәйкес орындалса. 
ЕСКЕРТПЕ  4    Бұрандамалардағы  болат  қаптамаларымен  нагельдік  қосылыстарды  бітеу 
цилиндрлік нагельдерде, шегелерде және дюбельдерде қолдануға оларды орналастырудың қажетті 
тығыздығы қамтамасыз етілген жағдайларында рұқсат етіледі. 
ЕСКЕРТПЕ 5  Болат қаптамаларымен қосылыстарындағы дюбельдердің және шегелердің есептік 
салмақ түсетін қабілеттілігін келесі коэффициенттерге кӛбейтіп, анықтау қажет: 
- 1,0 —келтірілген дюбельдер үшін; 
- 0,8 —алдын ала бұрғылап кеңейтілген тесіктерге қағылғандар үшін. 

 
10.2.9 Бойлық  призмалық  буаттардың  (қалыптардың)  есептік  салмақ  түсетін 

қабілеттілігін  майыстыру  және  уату  бойынша  анықтау  қажет,  осыған  қоса  уатуға  есептік 
қарсыласуды 

m

a

 = 0,8 жұмыс шарттарының коэффициентімен қабылдау қажет. 

 
10.3 Ағаш конструкцияларды есептеу 
 
10.3.1 Кҥштер мен моменттерді анықтау 

 
10.3.1.1 Бӛрене кӛпірлерінің арқалықтарын, астыңғы тӛсемнің элементтерін (тақтай, 

жіңішке  бӛрене  және  т.с.с.),  арқалықтарды,  автожол  және  қалалық  кӛпірлерінің  жүру 
бӛліктерінің бойлық және кӛлденең арқалықтарын кесетін деп есептеу қажет. 

Кӛлденең  арқалықтарға  тірелетін  ағаш  плитаны  ені 

b

,  келесіге  тең  болатын  екі 

тіректегі балка ретінде есептеуге рұқсат етіледі: 

а) желімделген ағаш плитасы үшін 

 

b = a +

 2

t

 + 0,25

l

,                                               (262) 

б) шегелік ағаш плитасы үшін: 
шегелер арасындағы қашықтық 25 см кем емес болған кезде 

 

b = a +

 2

t

 + 4



,                                                (263) 

шегелер арасындағы қашықтық 25 см

 

астам болған кезде

 

 

b = a +

 2

t

 + 2



,                                                (264) 

Формулаларында (262) — (264): 

 а

 - дӛңгелекті тақтайға кӛлденең бағытында домалату ӛлшемі; 

 t

 - тӛсемнің қалыңдығы; 

 



 - бір тақтайдың қалыңдығы; 

 l

 - плитаның есептік аралығы. 

Аралыққа түсетін қысымды анықтау кезінде олардың нақты кесілмеуінің шартында 

жүктеменің арқалықтармен серіппелі үлестірілуін ескеру қажет. 

Егер  тӛсемнің  түйістері  (бір  қимада  барлық  түйістердің  30 %  кӛп  емес)  екпінді 

орналасқан  болса,  аралыққа  түсетін  қысымды  анықтау  кезінде  жүктеменің  үлестірілуін 
ескеруге рұқсат етіледі. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

232 

10.3.1.2 Қосалқы  балкалар  бар  болған  жағдайда  арқалықтардағы  күштерді 

азайтылған, бірақ 10 % аспай кемітілген, арқалықта анықтауға рұқсат етіледі 

 

10.3.2  Сығылған  элементтердің  есептік  ҧзындығы  және  элементтердің 

иілгіштігі 

 

10.3.2.1 Бойлық  күштермен  жүктелген  тік  сызықты  элементтерді  тӛзімділігі 

бойынша  есептеу  кезінде  есептік  ұзындығын  ҚНжЕ  II-25  нұсқауларына  сәйкес  ұштарды 
орнықтыру түріне байланысты қабылдау қажет. 

10.3.2.2  Тӛзімділігі  бойынша  есептеу  барысында  арқалық  құрылыстар  мен  тіректер 

элементтерінің есептік ұзындығын келесілерге тең қылып қабылдау қажет: 

а) ферманың қысылған белдіктері үшін: 
- ферманың жазықтығында—тораптар арасындағы қашықтығына; 
- ферманың  жазықтығынан  —кӛлденең  байланыстардың  тораптары  арасындағы 

қашықтығына; 

б) Гау-Журавской фермаларындағы қиғаштап қойылған тірек үшін: 
- ферманың  жазықтығында  —  қиғаштап  қойылған  тіректің  толық  ұзындығының 

жартысына; 

- ферманың жазықтығынан — қиғаштап қойылған тіректің толық ұзындығына; 
в) тұтас  қабырғамен  тақтай  фермалардағы  қысылған  тайқтай  үшін  —  тақтайдың 

алты еселік еніне; 

г) мұнара  тіректерінің  тіреулері  үшін  —  байланыс  тораптары  арасындағы 

қашықтығына; 

д) қосымша кӛлденең байланыстар жоқ болған жағдайда діңгектер үшін: 
-  Діңгек  саптамаларын  (ростверкаларды)  кӛлденең  жазықтығындағы  ығысуларынан 

еңіс  діңгектерді  қағу  арқылы  беріктендіру  кезінде  және  толығыменен  діңгектерді  жерге 
бітеу кезінде — 0,7

l

; 

-  діңгек  саптамаларын  (ростверкаларды)  кӛлденең  жазықтығындағы  ығысуларынан 

беріктендіру  кезінде  және  діңгектерді  толық  емес  (топсалы)  жерге  бітеу  (діңгектер 
бітіктерінің бар болуы) —

 l

; 

-  діңгек  саптамаларын  (ростверкаларды)  кӛлденең  жазықтығындағы  ығысуларынан 

беріктендіру жоқ болған  жағдайда және діңгектерді  жерге толық  бітеуін қамтамасыз ету 
жағдайында — 2

l

, 

мұндағы 

l

  —  оның  жерге  бітелуінің  (немесе  топсасының)  ажырауын  ескере 

отырып, діңгек басынан (ростверканың астыңғы бӛлігі немесе саптама) қимасына дейінгі 
қашықтығына тең қылып қабылданатын діңгектердің теориялық ұзындығы. 

10.3.2.3 Есептік иілгіштікті келесіге тең қылып қабылдау қажет: 
а) тұтас қиманың (жазықтықтардың екеуінде де) элементтері және құрамалы ӛзектер 

үшін 

(тарамдар 

арасындағы 

жалғағыш 

байланыстар 

жазықтығына 

қалыпты 

жазықтықтағы)  —  есептік  ұзындығының  брутто  элементінің  кӛлденең  қимасы 
инерциясының сәйкесінше радиусына қатынасына; 

б) құрамалы  элементтері  үшін  (тарамдар  арасындағы  жалғағыш  байланыстар 

жазықтықтығындағы) — келтірілген иілгіштіктің 



z

: