СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 8

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

105 

7.4.10.2 Нормативтік  жүктемеден  (



bt

  < 

R

bt

  кезінде)  қалыпты  жарықшақтардың 

түзілуінен  қамтамасыз  етілген  учаскелердегі  элементтің  созылған  шетін  қиып  ӛтетін 
кӛлбеу қималар үшін моменттің әсерін есептеуді жүргізбеуге жол беріледі. 

7.4.10.3  Бетонмен  ұстаспайтын  кернелген  кӛлденең  арматура  моментінің  әсерінің 

беріктігі  бойынша  есептеу  барысында  7.4.9.2  бойынша  кӛлденең  күшті  есептеу 
кезіндегідей ескеру керек. 

 
7.4.11 Тҥйісулердің жылжуын есептеу 
 

7.4.11.1 Иілетін  құрамалардағы  желімделген  немесе  бетондалған  (тегіс  немесе 

шығыңқы  жері  бар)  түйісулерді  конструкциялардың  ұзындығы  бойынша  келесі 
формуламен жылжыту беріктігін есептеу керек  

 

0, 45

sh

Q

m N





,                                                             (116) 

мұндағы 

Q

 —  сыртқы жүктемелерден және шекті  күйлердің бірінші тобы бойынша 

сәйкесінше  есептеулермен  сенімділік  коэффициенттермен  алынған  кӛлбеу  арматурадағы 
бастапқы кернеуден түсетін максималды жылжытушы күш; 

0,45 — бетонның бетон бойынша үйкеліс коэффициентінің есептік мәні; 

m

sh

  —  7.4.11.2-тармағы  бойынша  түйісулердің  әр  түрлері  үшін  анықталатын 

жылжыту кезіндегі түйісу жігінің жұмыс шартының коэффициенті; 

N



  —    қалыпты  кернеулердің  сәйкесінше  сығылған  эпюра  бӛлігі  түйісуінің  жұмыс 

қимасының ауданы қабылдайтын күш. 

Бұл  жағдайда  кернелетін  арматурада  туындайтын  күштердің  сенімділік 

коэффициенттері  келесіге  тең  болып  қабылданады  (8-кестеде  және  6.2.2-тармағында 
кӛрсетілгендердің орнына): 

1 0,1

f

  

  — кернелетін байламдар (шыбықтар) саны кезінде 

n

 



 10; 

 

0,1

1

9

f

n

  



 —

n

 > 10 кезінде. 

Түйісудің  жұмыс  қимасына  қабырға  (қыры)  қимасы  және  оның  жоғарғы  және 

тӛменгі плиталарындағы жалғасы кіреді. 

Қабырға  шектерінде  жабық  толтырылған  арналарда  орналасқан  кӛлбеу  байламдармен 

түйісуді қиып ӛткен жағдайда түйісудің жұмыс қимасына  қабырғаға жанасқан вут учаскелері 
және  плитаның  (вуттары  жоқ)  немесе  қабырға  плитадан  жұқа  болса,  қабырғалардың    әрбір 
жағында екі қалыңдығынан аспайтын ұзындықтағы плиталар кіруі мүмкін. 

Желімделген  түйісуді  және  кӛлденең  күшті  қабылдайтын  қатты  элементтерді 

(ойықтар, сыналар және т.б.) жылжытудағы бірлескен жұмысты ескеру барысында қатты 
элементтердің  кӛтергіш  қабілетін  0,7  тең  үйлесу  коэффициентімен  қабылдау  керек.  Бұл 
жағдайда  қатты  элемент  қабылдайтын  күш  түйісуге  әсер  ететін  кӛлденең  күштің  жарты 
шамасынан аспауы тиіс. 

7.4.11.2  (116)  формулада  жұмыс  шартының 

m

sh

  коэффициентін  келесіге  тең  деп 

қабылдау керек: 

- желімі қатайған желімделген тығыз жұқа түйіспе үшін — 1,2; 
- арматураның жерсырықтарынсыз бетондалатын түйісу үшін   — 1,0; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

106 

-  блоктардың  шет  жақтарының  тегіс  бетті  қатпаған  желімі  бар  желімделген  түйісу 

үшін — 0,25; 

- блоктардың шет жақтарының кедір-бұдырлы беті сияқты — 0,45. 
7.4.11.3  Аралық  құрылыстардың  ұзындығы  бойынша  құрамалардың  түйісулерінде 

шекті  күйлердің  бірінші  тобы  бойынша  есептеулерді  орындау  барысында  ескерілген 
есептік тұрақты жүктемелердің созу кернеуіне жол бермеу керек. 

 

7.4.12 Жергілікті сығуды (жапыруды) есептеу  
 

7.4.12.1 Жанама  арматураламай-ақ  элементтерді  жергілікті  сығуды  (жапыруды) 

есептеу барысында келесі шарт қанағаттандырылуы тиіс 

 

,

loc

b loc

loc

N

R

A

 

,                                                           (117) 

мұндағы  

N

 — жергілікті жүктемеден түсетін бойлық сығу күші; 



loc

 —  тең деп қабылдайтын  коэффициент: жапыру ауданындағы жергілікті жүктемені 

біркелкі тарату кезінде — 1,00, біркелкі емес тарату кезінде — 0,75; 

A

loc

 — жапыру ауданы; 

R

b,loc

  —  бетонның  жапырылуға  есептік  кедергісі,  келесі  формулалар  бойынша 

анықталады: 

 

 

                             

,

1

13,5

b loc

loc

bt

R

R





,                                                      (118) 

 

2

3

1







loc

d

loc

A

A

.                                                       (119) 

(118) және (119) формулаларындағы: 

R

bt

 — бетон конструкциялар үшін бетонның созылуға есептік кедергісі; 

А

d

 — 9-суретте берілген схемаларға сәйкес жапыру ауданына қатысты симметриялы 

есептік аудан. 

7.4.12.2 Дәнекерленетін 

кӛлденең  торлар  түрінде  жанама  арматураланған 

элементтердің  жергілікті  сығылуын  (жапырылуын)  есептеу  кезінде  келесі  шарт 
қанағаттандырылуы тиіс 

 

 

,

,

b red

loc

N

R

A



                                                        (120) 

мұндағы 

A

loc

 — жапырылу ауданы; 

R

b,red

  —  бетонның  осьтік  сығылуға  берілген  беріктігі,  келесі  формула  бойынша 

анықталады

 

 

,

,

,

,

b red

b

loc b

s

loc s

R

R

R

 

  

                                       (121) 

 (121) формулада: 

R

b

, 

R

s

 —МПа; 

 

 

 

 

 

3

3

,







loc

d

b

loc

A

A

,                                                    (122)                           



, 



    —  сәйкесінше  жанама  арматуралау  тиімділігінің  коэффициенті  және  7.4.5.4 

((91),  (92)  және  (95)  формулалары)  сәйкес  қиманы  торлармен  немесе  спиральдармен 
арматуралау коэффициенті; 

 

 

 

 

 

ef

loc

s

loc

A

A

5

,

3

5

,

4

,







,                                              (123) 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

107 

A

ef

    —  жанама  арматуралау  торларының  контурының  ішіне  кірген,  олардың  шеткі 

шыбықтарын  санағанда  бетонның  ауданы,  бұл  жағдайда 

A

loс

  <   

A

ef

   



 

А

d 

шарты 

қанағаттандырылуы тиіс; 

А

d

 —жапырылу ауданына қатысты симметриялы 

A

loс

 және 9-суретте кӛрсетілгеннен 

аспай қабылданатын есептік ауданы. 

Қалған белгілерді 7.4.12.1-тармақтың талаптарына сәйкес қабылдау керек. 
Бетон  конструкциясына  шоғырланған  күштерді  жіберу  аймағындағы  (9-сурет)  бетон 

конструкциясы    жергілікті  сығуға  (жапыруға),  сонымен  қатар  7.5.3.7-тармақтағы 
нұсқауларға  сәйкес  жергілікті  созу  кернеулерін  ескерумен  жарықшақтыққа  тӛзімділік 
бойынша есептелуі тиіс. 

b

a

b

A

d

A

loc

b

a

b

b

b

c

c

c

c

c

a

a

d

d

3

b

a

b

A

d

A

loc

A

d

A

loc

b

b

a

A

loc

A

d

A

d

A

loc

b

 

 

9-сурет — A

loс

  жапырылу ауданының орналасуына байланысты есептік 

аудандардың  A

d

  

орналасу схемасы 

 

7.4.13 Тӛзімділікті есептеу 

 
7.4.13.1  Тӛзімділікті  есептеуге  темір  жол  кӛпірлерінің,  метрополитен  жолдарының 

астындағы кӛпірлердің, біріктірілген кӛпірлердің және автожол және қала кӛпірлерінің жүру 
бӛлігінің  плиталарының  элементтері  жатады;    кемінде  1  м  үйінді  қалыңдығы  кезінде    — 
жақтау  беларқалары  және  тік  бұрышты  темірбетон  құбырларын  қосқанда,  олардың 
аражабындары. 

Келесілердің тӛзімділігі есептелмейді : 
- бетон тіректер; 
- барлық түрдегі іргетастар; 
- дӛңгелек құбырлардың тізбектері; 
- тікбұрышты  құбырлар  және  үйінді  қалыңдығы  1  м  және  одан  жоғары  болғандағы 

олардың аражабындары; 

- аралық құрылыстардың арқалық қабырғалары; 
- созылу аймағының бетоны; 
- тек сығылумен жұмыс істейтін арматура; 
-  кернеу  циклінің  асимметрия  коэффициенттері  бетонда  0,6,  арматурада  0,7  асатын 

темірбетон тіректер. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

108 

Егер  темірбетон  тіректердің  және  құбырлардың  аражабындарының  тӛзімділігін 

есептеу кезінде арматурадағы кернеу белгіленген есептік кедергінің 75 % аспайтын болса 
(7.2.8  және  7.3.7-тармақтары  бойынша  жұмыс  шартының  коэффициенттерін  ескеру 
арқылы),  онда  сыртқы  ауаның  минус  40  °С  тӛмен  аса  салқын  бес  күннің  орташа 
температурасы кезінде тӛзімділігі есептелетін 7.3.1-тармағында кӛрсетілген арматураның 
кластары және  болаттың маркалары бойынша қосымша шектеулер орындалмауы мүмкін. 

7.4.13.2 7.5.1.1-тармағы бойынша, бойлық оське дұрыс қималар бойынша 2а немесе 

2б жарықшақтануға тӛзімділік талаптарының дәрежелеріне жататын алдын ала кернелген 
темірбетон конструкциялардың элементтерінің (немесе олардың бӛліктерінің) тӛзімділігін 
есептеуді  тӛменде  берілген  формулалар  бойынша  жүргізу  керек,  оларға  кернеудің 
абсолюттік  мәндерін  қойып  және  жарықшақсыз  элементтердің  қималарын  қабылдау 
керек: 

а) созылу аймағының арматурасын есептеу кезінде: 



p,

max

 = (



p

1

 – 



el,c

) + 



pg

 + 



p



 

 ≤  

m

ap

1

R

p

,                              (124) 



p,

min

 = (



p

1

 – 



el,c

) + 



pg

.                                                 (125) 

б) иілетін,  ортадан  тыс  сығылған  және  ортадан  тыс  созылған  элементтерінің 

сығылған аймағының бетонын есептеу кезінде: 



bc,

max

 = 



bc

1

  + 



bcg

 + 



bc



 

 ≤  

m

b

1

R

b

,                                  (126) 



bc

,min

 = 



bc

1

  + 



bcg

 .

 

                                                   (127) 

(статикалық анықталмаған конструкцияларды есептеу кезінде кернеу белгісі қарама-

қарсы белгіге ӛзгеруі мүмкін). 

(124) — (127) формулаларында: 



p

,max

, 



p

,min

  —  кернелетін  арматурадағы  кернеу  сәйкесінше  максималды  және 

минималды; 



p

1

  —  созылған  аймақтың  кернелген  арматурасындағы  орнатылған  бастапқы 

кернеулер (шығынды есептемегенде); 



el,c

  —  созылған  аймақтың  кернелген  арматурасындағы  бетонды  7.4.13.3  сәйкес 

қатты сығу кернеуін тӛмендету; 



pg

 =

 n

1



btg

 

— арматурадағы тұрақты жүктеме кернеуі;  



p



  = 

n

1



bt



 — арматурадағы уақытша жүктеме кернеуі,  

мұндағы    

n

1

 — 7.3.16-тармағына сәйкес серпімділік модулінің қатынасы; 

m

ap

1

  —  7.3.7-тармағына  сәйкес  кӛп  рет  қайталанатын  жүктеменің  әсерін  ескеретін 

арматура жұмысы шартының коэффициенті; 

R

p

 — 7.3.5-тармағына сәйкес кернелетін арматураның есептік кедергісі; 



bc

,max

, 



bc

,min

 — бетондағы сәйкесінше максималды және минималды сығу кернеуі; 



bc

1

  —  сығылған  аймақ  бетонындағы  орнатылған  бастапқы  кернеулер  (шығынды 

есептемегенде); 



btg

, 



bc



  —  сәйкесінше  созылу  және  сығылу  аймақтарының  тұрақты  жүктемесінен 

түсетін бетондағы кернеу; 



bt



, 



bcg

   

— сәйкесінше созылу және сығылу аймақтарының уақытша жүктемесінен 

түсетін бетондағы кернеу; 

m

b

1

 — 7.2.8 сәйкес кӛп рет қайталанатын жүктеменің әсерін ескеретін бетон жұмысы 

шартының коэффициенті; 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

109 

R

b

 — 7.2.6 сәйкес бетонның сығылуының есептік кедергісі. 

 
ЕСКЕРТПЕ  Тӛзімділігін, сол сияқты жарықшақтану тӛзімділігін есептеу кезінде, тіреуге кернелетін 

арматурадағы  кернеу  формулаларындағы  берілген  қиманы  ескере  отырып  бетондағы  кернеулерді  анықтау 
барысында  бетонды  қатты  сығуда  олардың  тӛмендетпей  қабылдайды  (егер  бетонмен  ұстасатын  барлық 
арматураны есептеу кезінде қиманың берілген сипаттамаларына қосқан жағдайда). 

 

7.4.13.3 Кернелетін  арматурадағы  кернеуді  қатты  сығу  арқылы 



el,c 

бетонды 

тӛмендетуді  ескере  отырып  есептеу  керек,  бетонды  тіреуге  түсетін  барлық  кернелетін 
арматурамен бір уақытта сығу кезінде  оны келесі формула бойынша анықтау керек 

 



el,c

  =  

n

1



bp

 ,                                                         (128) 

Бұрын  созылған  арматурадағы  бастапқы  кернеуді  тӛмендетудің  бірнеше  кезеңдерінде 

бетонға арматураны созу кезінде келесі формула бойынша анықтау керек 

 



el,c

  =  

n

1



b 

m

1

,                                                    (129) 

 (128) және (129) формуаларында: 

n

1

 — 7.3.16 сәйкес серпімділік модульдерінің қатынасы; 



bp

  —  барлық  арматураның  қимасын  сығумен  туындаған  кернелетін  арматураның 

ауырлық ортасы деңгейінде бетондағы бастапқы кернеу; 



b

 — осы жұмыс кезеңіне сәйкес келетін шығынды ескере отырып, бір байламнан 

немесе  шыбықтан  созумен  туындайтын  арматураның  ауырлық  ортасы  деңгейінде 
бетондағы кернеу; 

m

1

  —  кернеудің  жоғалуын  анықтауға  арналған  байламнан  (шыбықтан)  кейін 

созылған ұқсас байламдардың (шыбықтардың) саны. 

7.4.13.4  Кернелмейтін  арматурасы  бар  темірбетон  конструкциялары  элементтерінің 

тӛзімділігін есептеу созылу аймағының бетонының жұмысын есептемей материалдардың 
кедергі  формулалары  бойынша  жүргізіледі.  Бұл  есептеуді  39-кестеде  кӛрсетілген 
формулалар бойынша жүргізуге жол беріледі. 

39-кестедегі  формулалар  27,  33  және  34-кестелерде  берілген 



коэффициенттерді 

есептеу  барысында  оларды  сол  жақтағы 



min

  және 



max

    мәндері  бойынша  анықтау  үшін 

қолданылуы мүмкін. 

1

s

as

s

m R

 

 

формуласы  бойынша  есептеу  барысында  белгілері  ауыспалы  кернеулер 

кезінде  кӛбінесе  сығылған  арматураның  тӛзімділігін  есептеу  туралы  7.4.13.1-тармақтағы 
нұсқауларды ескеру керек. 

Осыған ұқсас түрде орталықтан тыс созылған элементтерді есептеуді орындау керек. 

Орталықтан  созылған  элементтерді  есептеу  барысында  барлық  созылу  күші  арматураға 
беріледі. 

Тӛзімділікті есептеуден басқа қима беріктігі бойынша есептелуі тиіс. 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

110 

39-кесте – Кернелмейтін арматурасы бар темірбетон конструкциялары 

элементтерінің тӛзімділігін есептеу 

Элемент жұмысының сипаттамасы 

Есептеу формулалары 

Негізгі 

жазықтықтардың  біреуінің 

иілуі: 

 

бетон бойынша тексеру 

b

b

red

R

m

x

I

M

1





 

арматура бойынша тексеру 





s

as

u

red

R

m

a

x

h

I

M

n

1











 

Бетондағы осьтік сығу 

b

b

red

R

m

A

N

1



 

Орталықтан тыс сығу: 
бетон бойынша тексеру 
арматура бойынша тексеру 

 

b

b

b

R

m

1





 

1

s

as

s

m R

 

 

 

39-кестедегі формулаларда: 

M, N

 — момент және қалыпты күш; 

I

red 

 

—  7.3.16-тармағына  сәйкес 

n



    барлық  арматура  ауданына  қатынасын  енгізу 

арқылы бетонның созылу  аймағын  есептемей  бейтарап оське қатысты берілген қиманың 
инерция моменті ; 

 х



  —  бетонның  созылу  аймағын  есептемей  серпімді  денені  есептеу  формулалары 

бойынша анықталатын бетонның сығылу аймағының биіктігі; 

 m

b

1

, 

m

as

1

  —  7.2.8  және  7.3.7  сәйкес 

R

b

  бетонның  және 

R

s

  арматураның  есептік 

кедергілеріне  енгізілетін  бетондағы  және  кернелетін  арматурадағы  (дәнекерлеу 
қосылыстарын есептегенде) кернеу циклінің асимметриясын ескеретін коэффициенттер; 

а

u

, 

а



u

  —  сәйкесінше  созылған  және  сығылған  (немесе  аздап  созылған)  сыртқы 

қырларынан бастап арматураның жақын қатарының осіне дейінгі арақашықтық; 

А

red

 — 7.3.16  сәйкес барлық арматураның кӛлденең қима ауданына 

n



 қатынасын енгізу 

арқылы элементтің берілген кӛлденең қимасының ауданы. 

 
7.5 Екінші топтың шекті кҥйлері бойынша есептеу  
 
7.5.1 Жарықшақтануға тӛзімділігін есептеу 
 

7.5.1.1 Кӛпірлер  мен  құбырлардың  темірбетон  конструкциялары  түрлеріне  және 

арналуына,  қолданылатын  арматураға  және  жұмыс  шарттарына  байланысты  40-кестеде 
берілген жарықшақтануға тӛзімділік бойынша талаптардың дәрежелерін қанағаттандыруы 
тиіс.  Жарықшақтануға  тӛзімділік  бетондағы  созылу  және  сығылу  кернеулерінің 
мәндерімен және жарықшақтардың есептік ашылу енімен сипатталады. 

Бетондағы  кернеуді  анықтау,  жарықшақтардың  пайда  болуы  және  олардың  ашылу 

енін  анықтау  бойынша  есептеулер  М  қосымшасына  сәйкес  арматурадағы  бастапқы 
кернеуді шығындауды ескеру арқылы жүргізілуі тиіс. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

111 

Барлық мақсаттағы кӛпірлердің бастапқы кернеуленген құрама конструкцияларында 

сығылатын  түйіспелерде,  сонымен  қатар  темір  жол  кӛпірлерінің  қуыс  аралық 
құрылыстарының элементтерінде созылу кернеуінің туындауына жол берілмейді. 

 

40-кесте - Жарықшақтануға тӛзімділік

 

 бойынша талаптардың дәрежесі 

 

Конструкциялардың түрі және арналуы, 

арматуралау ерекшеліктері 

Жарықшақтануға 

тӛзімділік 

бойынша 

талаптардың 

дәрежесі 

Шекті мәндер 

Бетондағы 

созылу 

кернеулері 

Жарықшақтардың 

есептік ашылу ені 

Δ

cr

 

Уақытша 

жүктеме 

болмаған 

кезде 

минималды 

сығу 

кернеулері 

Барлық түрдегі кернеуленген сым арматурасымен 
арматураланған 

темір 

жол 

кӛпірлерінің 

элементтері  (аралық  құрылыс  арқалықтарының 
қабырғаларынан басқа).  
Диаметрі 3 мм және одан жоғары тӛзімді сыммен, 
диаметрі 9 мм К-7 класты арматура арқандарымен 
кернеуленген,  сонымен  қатар  болат  (спиральды 
және  қосарлы  есілген  және  жабық)  арқандармен 
кернеуленген  автожол  және  қала  кӛпірлерінің 
элементтері  (аралық  құрылыс  арқалықтарының 
қабырғаларынан басқа) 

2а 

0,4

R

bt,ser

 

 

— 

— 

Кернеуленген 

шыбық 

арматурасымен 

арматураланған 

темір 

жол 

кӛпірлерінің 

элементтері  (аралық  құрылыс  арқалықтарының 
қабырғаларынан басқа).  
Диаметрі 4 мм және одан жоғары тӛзімді сыммен, 
диаметрі  12  және  15  мм  К-7  класты  арматура 
арқандарымен  кернеуленген  автожол  және  қала 
кӛпірлерінің 

элементтері 

(аралық 

құрылыс 

арқалықтарының қабырғаларынан басқа). 
Кернеуленген  шыбық  арматурасымен  және 
диаметрі  4 мм және одан жоғары тӛзімді сыммен 
кернеуленген,  сонымен  қатар  К-7  класты 
кернеуленген 

арматура 

арқандарымен 

арматураланған  барлық  мақсаттағы  кӛпірлердің 
қадалары  

2б 

1,4

R

bt,ser

*

 

 

0,015** 

В30 және 

одан тӛмен 

класты 

бетондар 

кезінде 

0,1

R

b

 

кем емес 

және 

1,6 МПа кем 

емес – В35 

және одан 

жоғары 

класты 

бетондар 

кезінде 

Негізгі  кернеулерді  есептеу  кезінде  алдын  ала 
кернеуленген 

аралық 

құрылыстардың 

арқалықтарының қабырғалары (қырлары)  

3а 

41-кесте 

бойынша 

0,015 

— 

Кернеуленген 

шыбық 

арматурасымен 

арматураланған  автожол  және  қала  кӛпірлерінің 
элементтері. 
Кернеуленген 

сым 

арматураның 

орналасу 

аймағындағы  жергілікті  кернеулерге  есептелген 
элементтердің 

учаскелері 

(барлық 

мақсаттағы 

кӛпірлерде)  

3б 

— 

0,020 

— 

 
 
 
 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

112 

40-кесте - Жарықшақтануға тӛзімділік

 

 бойынша талаптардың дәрежесі 

(жалғасы) 

 

Конструкциялардың түрі және арналуы, 

арматуралау ерекшеліктері 

Жарықшақтануға 

тӛзімділік 

бойынша 

талаптардың 

дәрежесі 

Шекті мәндер 

Бетондағы 

созылу 

кернеулері 

Жарықшақтардың 

есептік ашылу ені 

Δ

cr

 

Уақытша 

жүктеме 

болмаған 

кезде 

минималды 

сығу 

кернеулері 

Кернеуленбеген 

арматурасы 

бар 

барлық 

мақсаттағы 

кӛпірлер 

мен 

құбырлардың 

элементтері. 
Элемент  денесінен  тыс  орналасқан  кернеуленген 
арматурасы  бар  барлық  мақсаттағы  кӛпірлердің 
темірбетонды элементтері. 
Кернеуленген  шыбық  арматурасының  орналасу 
аймағындағы  жергілікті  кернеулерге  есептелген 
элементтердің  учаскелері  (арлық  мақсаттағы 
кӛпірлерде)  

3в 

— 

0,030*** 

— 

__________ 
* Аралас араматуралау кезінде 7.5.1.2 нұсқауларға сәйкес бетондағы шекті созылу кернеулерін арттыруға жол беріледі. 
Сымды  кернеуленген  арматурасы  бар  автожол  және  қала  кӛпірлерінің  конструкцияларында  оны  жүру  бӛлігінің 
плитасына  орналастырған  кезде  бетондағы  созылу  кернеулерінің  шекті  мәндері  оны  сығу  бағытында    0,8 

R

bt,ser 

артық 

болмауы тиіс.      
** Мырышпен қапталған сым болған жағдайда 



cr

 = 0,02 см қабылдауға жол беріледі. 

*** Жарықшақтардың ашылу ені келесіден аспауы тиіс, см: 
0,020  —  темір  жол  кӛпірлерінің  аралық  құрылыс  элементтерінде,  автожол  және  қала  кӛпірлеріне  гидрооқшаулағыш 
орнату  кезінде  олардың  жүру  бӛлігінің  жоғарғы  плиталарында,  ауыспалы  су  деңгейі  аймағында  тұрған  барлық 
тіректердің тіреулерінде және қадаларында, сонымен қатар су жіберу құбырларының элементтерінде және бӛліктерінде; 
0,015  —  ауыспалы  су  деңгейінен  жоғары  және  тӛмен  орналасқан  аймақтардағы  темір  жол  кӛпірлерінің  аралық 
тіректерінің элементтерінде; 
0,010  —  автожол  және  қала  кӛпірлерінің  жүру  бӛлігінің  жоғарғы  плиталарының  бойлық  түйісулерінің  жоғарғы 
деңгейінде. 
Кӛпірлер  мен  құбырлар  ауыспалы  қату  және  еріту  аймағындағы  гидростанция  және  су  қоймаларының  бӛгеттеріне 
жақын  орналасқан  кезде  (МСТ  10060.2  бойынша  режимде)  жылына  ауыспалы  қату  кезеңдерінің  санына  байланысты 
жарықшақтардың ашылу ені  келесілерден артық болмауы тиіс, см: 
0,015 —50 кем емес кезеңдер санында; 
0,010 — сол сияқты, 50 және одан артық.  

 
Ұзындығы 

бойынша 

кӛпірлердің 

аралық 

құрылыстарының 

құрама 

конструкцияларындағы нормативтік тұрақты жүктемемен жасалатын әрекет ету кезіндегі 
бетондағы минималды сығу кернеуі жарықшақтануға тӛзімділік бойынша талаптардың 2б 
дәрежесіне сәйкес келуі тиіс. 

Кернеуленбеген  арматурамен  арматураланған  сығылмаған  бетонданған  түйіспелері 

бар  алдын  ала  кернеуленген  қима  арқалықтардан  жасалған  кесілмеген  аралық 
құрылыстарда  нормативтік  жүктеме  астындағы  бетондағы  жарықшақтардың  ені                 
3-талаптың дәрежесіне жауап беруі тиіс. 

7.5.1.2

 

Автожол  және  қала  кӛпірлерінде  аралас  арматуралауды  қолдану  кезінде 

бетондағы  шекті  созу  кернеуін  2

R

bt,ser

  дейін  кӛтеруге  жол  беріледі,  бұл  созу  кернеуі  

1,4

R

bt,ser

 асатын қиманың бӛлігінде туындайтын созу кернеуінің эпюра бӛлігіндегі күш тек 

кернеуленбеген  арматурамен  қабылданады.  Сонымен  қатар,  кӛлденең  жарықшақтардың 
енін есептеу кезінде 7.5.3.4 және 7.5.3.5-нұсқауларын басшылыққа алу керек. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

113 

7.5.1.3

 

Жарықшақтануға 

тӛзімділік 

талаптарының 

2а 

дәрежесі 

бойынша 

жобаланатын  сығылған  конструкция  бетонында  кӛпірдің  монтаждалатын  бӛлігімен  жүгі 
бар    монтаждау  кранының  ӛту  мүмкіндігін  тексеру  барысында  келесіні  қабылдауға  жол 
беріледі: 

- бетондағы қалыпты созылатын кернеудің шекті мәндері  — 1,15

R

bt,ser

; 

- жарықшақтардың ашылуының есептік енінің шекті мәндері — 0,01 см. 
Есептеу  барысында  бір  жыл  ішіндегі  шығындарға  сәйкес  келетін  кернеуленген 

арматурадағы бастапқы кернеулерді тӛмендетуді ескеру керек. 

7.5.1.4

 

Конструкциялардың  тұрақты  және  уақытша  жүктемелерінде  пайдалану 

кезеңінде сығылған бетон аймақтарындағы жарықшақтануға тӛзімділік талаптарының 2а, 
2б және 3б дәрежелері бойынша жобаланатын конструкция элементтерінде басқа жұмыс 
кезеңдерінде 0,8

R

bt,ser 

шамасынан асатын созу кернеуінің туындауына жол бермеу керек. 

 

7.5.2 Жарықшақтардың тҥзілуін есептеу  
 

7.5.2.1

 

Кӛпірлер 

мен 

құбырлардың 

темірбетон 

конструкцияларының 

жарықшақтануға  тӛзімділігі  созу  және  сығу  кернеу,  ал  бетон  конструкцияларда  –  сығу 
кернеу элементтерінде туындайтын шектеулермен қамтамасыз етіледі. 

Кӛрсетілген  кернеулердің  шекті  мәндері  шарттарға  байланысты  қабылданады, 

оларды қамтамасыз ету қажет: 

а)  конструкция  элементтерінде  жарықшақтардың  пайда  болуына  (түзілуіне)  жол 

беруге болмайды; 

б) жарықшақтарды ені бойынша шектеулі ашылуымен олардың пайда болуына жол 

беруге болмайды (мүмкін).  

7.5.2.2  Барлық  конструкцияларда  және  олардың  жұмысының  барлық  кезеңдерінде 

қалыпты сығу кернеулерден бойлық жарықшақтардың түзілуіне жол беруге болмайды.  

Қолданыстағы  нормативтік  жүктемелерден  және  әсерлерден  туындайтын  элемент 

қималарындағы қалыпты 



bx

  созу кернеуі келесілерден аспауы тиіс: 

-  кернелмейтін  арматурасы  бар  бетон  және  темірбетон  конструкцияларындағы  —

7.3.16 және 7.5.1.3-тармақтарын ескере отырып, есептік кедергі 

R

b

,

mc

2

; 

-  алдын  ала  кернелген  конструкциялардың  сығылатын  бетон  аймағында  —

R

b,mc

1

 

(дайындау және монтаждау кезеңінде) және 

R

b,mc

2

  (тұрақты  пайдалану  кезеңінде)  есептік 

кедергілер. 

Алдын ала кернеуленген арқалықтардың қабырға бетонында туындаған негізгі сығу 

кернеулері барлық жағдайларда бетонның 

R

b,mc

2 

есептік кезеңінен аспауы тиіс. 

7.5.2.3  Элементтің  бойлық  осіне  қалыпты  (қалыпты  созу  кернеулерінің  әрекет  ету 

бағытына  перпендикуляр)  жарықшақтардың  түзілуіне  кӛпірмен  монтаждау  кранын 
ӛткізуді  тексеру  жағдайын  қоспағанда,  жарықшақтануға  тӛзімділік  талаптарының  2а 
дәрежесі  бойынша  жобаланатын  кӛпір  конструкцияларында  жол  беруге  болмайды.  Бұл 
жағдайда кездейсоқ кӛлденең жарықшақтардың түзілу ықтималдығы шығарылмайды. 

Осы шарттарды орындау үшін сығылатын бетондағы қалыпты созу кернеулерін  

40-кестеде және 7.5.1.3-тармағында кӛрсетілген мәндерден асыруға болмайды. 

7.5.2.4  Жарықшақтануға  тӛзімділік  талаптарының  2б,  3а,  3б  және  3в  дәрежелері 

бойынша  жобаланатын  конструкцияларда  кӛлденең  жарықшақтардың  түзілуіне  жол 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

114 

беріледі. Бұл жағдайда жарықшақтануға тӛзімділік талаптарының 2б және 3а дәрежелері 
бойынша  жобаланатын  конструкцияларда  кӛлденең  жарықшақтардың  түзілу  мүмкіндігі 
40-кестеде кӛрсетілген  екі кӛрсеткішпен  - шекті рұқсат етілген созу кернеулерімен және 
кӛлденең жарықшақтардың ықтимал ашылуының есептік енімен шектеледі. 

Сонымен  қатар,  жарықшақтануға  тӛзімділік  талаптарының  2б  дәрежесі  бойынша 

жобаланатын  алдын  ала  кернеуленген  конструкцияларда  кӛлденең  жарықшақтарды 
«сығуды»  қамтамасыз  ету  керек:  кӛпірде  уақытша  жүктеме  болмаған  жағдайда 
минималды  сығу  кернеулерінің  шекті  мәндері  40-кестеде  берілген  мәндерден  кем  емес 
қабылданады. 

7.5.2.5

 

Алдын  ала  кернеуленген  арқалықтардың  қабырғаларының  бетонындағы 

негізгі  созу  кернеулері  қиманың  тегіс  қима  ретінде  қарастыру  кезінде  негізгі 



mc

  сығу 

кернеулерінің бетонның сығылуының 

R

b,mc

2

  есептік кедергісіне қатынасын ескеру арқылы 

шектелуі тиіс. 

Кӛрсетілген  шамалардың  қатынасына  байланысты  негізгі  созу  кернеулерінің  шекті 

мәндері 41-кестеде берілген аспай қабылдануы тиіс. 

 

41-кесте – Негізгі созу кернеулерінің шекті мәндері 



mc 

/ 

R

b,mc

2

 

Кӛпірде қабылданатын негізгі созу кернеулерінің max 



mt

, шекті мәндері 

темір жол кӛпірі 

автожол және қала кӛпірлері 



  0,52 

0,68

R

bt,ser

, 1,75 МПа артық емес 

0,85

R

bt,ser

, 2,15 МПа артық емес 



  0,80 

0,42

R

bt,ser

 

0,53

R

bt,ser

 

ЕСКЕРТПЕ  1 



mc

/

R

b,mc

2

      қатынасының  аралық  мәндері  үшін  max 



mt

      шекті  мәндерін  интерполяциялау 

бойынша анықтау керек. 
ЕСКЕРТПЕ  2  Аралық  құрылыстардың  құрама  конструкцияларындағы  желімделген  түйіспелерге  шектес 
жатқан  аймақтардың  бетонындағы  негізгі  созу  кернеулерінің  шекті  мәндерін  10  %  азайту  керек.  
Кӛрсетілген аймақтың ұзындығы түйіспенің әрбір жағындағы түйіспенің биіктігіне тең болып қабылданады. 

 

7.5.2.6  7.5.2.2  және  7.5.2.5  кӛрсетілген  негізгі  сығу  және  негізгі  созу  кернеулерін 

келесі формула бойынша анықтау керек  

 









2

2

4

2

1

2

1

b

by

bx

by

bx

mc

mt



































,                           (130) 

мұндағы  



bx

  —  шығынды  ескергенде  сыртқы  жүктемеден  және  кернеуленген 

арматурадағы күштерден түсетін бойлық ось бойындағы бетондағы қалыпты кернеу; 



by

  —  кернеуленген  қамыттардан  элементтің  бойлық  осіне,  тірек  реакциясынан 

кӛлбеу арматураға және кернеулерге қалыпты бағыттағы бетондағы қалыпты кернеу, бұл 
жағдайда тірек реакциясынан сығу күштерінің таралуын 45° бұрышпен қабылдау керек; 



b

  —  қабырға  (қыры)  бетонындағы  жанасу  кернеуі  келесі  формула  бойынша 

анықталады  

 

6

,

b

q

t

b

b sh

m R

     

,                                           (131) 

 (131) формуласында: 



q

  —  сыртқы  жүктемеден  және  бастапқы  кернеуден  анықталатын  кӛлденең  күштен 

түсетін жанасу кернеулері; 



t

  — сол сияқты айналудан; 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

115 

m

b

6 

— 7.2.9 бойынша бетонды кӛлденеңінен сығу әсерін ескеретін коэффициент; 

R

b,sh

  —  24-кесте  бойынша  қабылданатын  бетонның  иілу  кезіндегі  ұсатылуының 

есептік кедергісі. 

Негізгі  сығу  және  созу  кернеулерін,  сонымен  қатар  жанасу  кернеулерін  тексеруді 

қиманың ауырлық ортасының орналасу аймағында орындау ұсынылады. 

Құрамалардың  қабырғаларын  (қырларын)  (130)  формула  бойынша  негізгі 

кернеулерде  бетон  түйіспелері  бар  арқалықтардың  ұзындығы  бойынша  есептеу  кезінде 
формулаға  кіретін  түйіспенің  кӛлденең  сығылған  бетон  және  блоктары  арасындағы 
байланыс  бойынша  жанасу  кернеулерін  (131)  формулада  берілген  мәндермен  шектеу 
керек, оның оң жақ бӛлігіне 

m

b

6 

коэффициентімен қатар 

m

b

15

 коэффициентін енгізу керек. 

Сығылмаған түйіспелерде 

m

b

6

 коэффициентінің орнына 

m

b

15

 коэффициентін енгізу керек. 

Егер есептеумен блок бетонымен бетонды құйып бекіту байланысуы бойынша жылжыту 
күшін  беру  негізделсе  және  конструктивті  түрде  қамтамасыз  етілсе  және  бетондағы 
ұсатылу  кернеуі  түйісу  бойынша  24-кестемен  0,5

R

b,sh

  аспайтын  болса,  екінші  топтың 

шекті  күйі  бойынша  есептеу  кезінде  бетон  құймасын  құйып  бекітуді  ескеруге  жол 
беріледі. Жабық арналардағы толтырылған ерітіндінің қимасын есептеуде толық ескеруге 
жол беріледі. 

Аралық  ұзындығы  бойынша  ӛзгеретін  биіктік  элементтеріндегі  қалыпты  және 

жанасу кернеулерін анықтауды қиманың ауыспалығын ескере отырып орындау керек. 

 
7.5.3 Жарықшақтардың ашылуын есептеу  
 

7.5.3.1  Бойлық  оське  қалыпты  және  кӛлбеу  жарықшақтардың  ашылу  ені 

a

cr

,  см, 

жарықшақтануға  тӛзімділік  талаптарының  2б,  3а,  3б  және  3в  дәрежелері  бойынша 
жобаланатын темірбетон элементтерінде келесі формула бойынша анықтау керек  

 

cr

cr

E

a











,                                                     (132) 

мұндағы 



 — аса созылған (шекті) шыбықтардағы кернеуленбеген арматураның 



s

 

кернеуі  үшін,  кернеуленген  арматураның  бетонды  сығуды  аяқтағаннан  кейін 



р

 

кернеудің ӛсуі үшін тең созу кернеуі; 

Е

  —  35-кесте  бойынша  қабылданатын  кернеуленбеген 

E

s

  және  кернеуленген 

Е

р

 

арматура үшін серпімділік модулі; 



  —  арматуралау  радиусына  байланысты  анықталатын  (созылу  аймағы  бетонының 

әсерін,  арматураның  деформациясын,  оның  профилі  және  элементтің  жұмыс  шартын 
ескереді) және 7.5.3.5 бойынша қабылданатын жарықшақтардың ашылу коэффициенті; 



сr

  —  жарықшақтардың  ашылуының  есептік  енінің  шекті  мәні,  см,  40-кестеде 

қабылданған. 

7.5.3.2  (132)  формула  бойынша  жарықшақтардың  ашылу  енін  анықтау  барысында 

аралас арматуралау кезінде кернелмейтін арматурадағы 



s 

созу кернеулерін және бетонды 

нӛлге дейін алдын ала сығуды аяқтағаннан кейін кернелетін арматурадағы 



р

 кернеудің 

ӛсуін ескере отырып 



/

Е

 мәні келесі формула бойынша анықталады  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

116 

 

2

1

2

1























p

p

s

s

E

E

E

 ,                                               (133) 

мұндағы 



1

  —  7.5.3.5-тармақ бойынша  қабылданатын кернеуленбеген  арматура үшін 

жарықшақтардың ашылу коэффициент; 



2

 — 7.5.3.5-тармағы бойынша кернеуленген арматура үшін дәл сондай. 

7.5.3.3  Қабырғалардың  (қырлардың)  кӛлденең  және  бойлық  арматурасындағы  созу 

кернеулерін 



s

 келесі формула бойынша анықтауға жол беріледі 

 











bt

s

,                                                       (134) 

мұндағы 



bt

  —  кернеуленген  қамыттары  жоқ,  сол  деңгейдегі  жанасу  кернеуіне 



 

тең  кернеуленбеген  арматурасы  бар  арқалықтардағы  қиманың  ауырлық  ортасы 
деңгейіндегі негізгі созу кернеуіне 



mt

 тең болып қабылданады; 



  —  осы  шыбықтардың  қима  аудандары  проекциясының  кӛлбеу  қимаға  –  кӛлбеу 

қима  бетоны  ауданына  қатынасы  ретінде  анықталатын  кӛлбеу  қиманы  қиып  ӛтетін 
(белдеу вуттары арасында) қабырғаны шыбықтармен арматуралау коэффициенті; 



  —  кӛлбеу  жарықшақтардың  түзілу  аймағындағы  кернеулерді  таратуды  ескеретін 

және келесі формула бойынша анықталатын коэффициент 

 

75

,

0

)

/(

5

,

0

1

1











i

l

,                                        (135) 

мұндағы 

l

i

  — 10-суретке сәйкес белдеу вуттары арасындағы учаскедегі болжамды 

кӛлбеу жарықшақтардың ұзындығы, см (тавр арқалықтарында кӛлбеу қиманың басталуы 
созылған  арматураның  қатарындағы  бейтарап  ось  жағындағы  ең  шеткісінен 
қабылданады); жарықшақтардың кӛлбеулігін 7.4.9.3-тармағы бойынша қабылдау керек. 

1

3

4

5

2

6

l

i

1



i



w



1





w



1



i

 

1 — қалыпты; 2 — қамыт; 3 — кӛлбеу қима; 4 — бойлық арматура; 

5 — байламға қатысты; 6 — вут. 

10-сурет — Қалыпты кӛлденең арматурадағы кӛлбеу қимаға тҥсетін кҥш 

проекциясы 

 
7.5.3.4  Қалыпты  жарықшақтардың  ашылу  енін  анықтау  барысында  алдын  ала 

кернеуленген элементтердің созу аймағында барлық созылған арматураны ескеру керек. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

117 

Алдын  ала  кернеуленген  қадаларда  жарықшақтардың  енін  анықтау  барысында 

созылған аймақтың барлық арматурасын ескеруге жол беріледі. 

Бетондағы  алдын  ала  сығу  кернеуінің  уақытша  жүктемесімен  нӛлге  дейін 

тӛмендеткеннен  кейін  туындайтын  7.5.3.1  сәйкес  кернеуленген  арматурадағы  созу 
кернеуінің 



p 

 ӛсуін келесі формула бойынша анықтауға жол беріледі  

 

p

bt

p











 ,                                                      (136) 

мұндағы 



bt

  —  бетонның  созылған  аймағының  ауырлық  ортасы  деңгейіндегі 

бетондағы созу кернеуі; 



p

  —  кӛлденең  қима  ауданын  есептеуде  ескерілетін  бойлық  созылған  арматураның 

бетонның  барлық  созылған  аумағының  ауданына  қатынасы  ретінде  анықталатын 
арматуралау  коэффициенті  (бетонмен  ұстаспайтын  арматура   



p

    есептеу  барысында 

ескерілмейді). 

Кернеуді  аралас  арматуралау  кезінде  бетондағы 



bt

  созу  кернеулері  1,4

R

bt,ser 

аспайтын  шектерде  бетонның  созылған  аймағының  ауданының  осы  бӛлігінің  ауырлық 
ортасы деңгейінде анықталады. 

Аралас  арматуралау  барысында  кернеуленбеген  арматурадағы  кернеуді  келесі 

формула бойынша анықтауға жол беріледі  

              

 

 

 

s

bts

s









,                                                        (137) 

мұндағы 



bts

  —  бетонның  созылу  аймағының   

A

bts

  ауданы  бӛлігінің  ауырлық 

ортасы деңгейіндегі бетондағы кернеу, бетондағы кернеу 1,4

R

bt,ser 

асатын шектерде; 

                                                                 

bts

s

s

A

A





,                                                      (138) 

7.5.3.5  Жарықшақтардың  ашылу  коэффициенттерін 



  арматуралау 

R

r

  радиусына 

байланысты қабылдау керек,см, тең: 

-  0,35

R

r

  —  тегіс  шыбықты  арматура,  тегіс  сымдардан  жасалған  арматура  шоқтары 

үшін және болат жабық арқандар үшін; 

-  1,5

r

R

  —  мерзімдік  кескіннің  шыбық  арматурасы,  Вр  класты  мерзімдік  кескін 

сымдары, осы сымдардағы шоқтар, К-7 класты арқандар және олардан жасалған шоқтар, 
спираль және қос есілген арқаны бар болат арқандар үшін, сонымен қатар қабырғалардағы 
кез келген арматура үшін. 

7.5.3.6 Қалыпты жарықшақтардың ашылу енін есептеу кезінде арматуралау радиусы 

келесі формула бойынша анықталуы тиіс  

 

nd

A

R

r

r







 ,                                                        (139) 

мұндағы 

A

r

    —  шектелген  қиманың  сыртқы  контурымен  және  әрекеттесу 

радиусымен 

r

 = 6

d 

қабылданатын қалыпты қима үшін әрекеттесу аймағының ауданы; 



  —  42-кестеге  сәйкес  бетоны  бар  арматура  элементтерінің  ұстасу  деңгейін 

ескеретін коэффициент; 

n

 — ұқсас номиналды диаметрі  

d 

бар арматура элементтерінің саны; 

d

 — бір шыбықтың диаметрі (топтардағы шыбықтардың орналасу жағдайын қосқанда). 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

118 

Контур  бойынша  біркелкі  таратылған  арматурасы  бар  тікбұрышты  емес  қималар 

үшін әрекет ету радиусы 

r

 = 3

d

 қабылданады. 

Байламдар  және  арқандар  үшін 

d

  арматура  элементінің  сыртқы  контурына  сәйкес 

келеді, ал  

r

=5

d

. 

 

42-кесте – Арматура элементтерінің бетонмен ҧстасу деңгейін ескеретін 

коэффициенттер 

Конструкцияны арматуралау түрі 

β коэффициенті 

Жеке шыбықтар (тегіс және мерзімдік кескін), мерзімдік кескіннің 
жеке сымдары немесе К-7 класты арматура арқандары 

1,00 

Екі  шыбықтан  тұратын  тік  қатарлар  (саңылаусыз),  қосарланған 
шыбықтардан тұратын топтары (шыбықтардың топтары арасында 
саңылауларымен) 

0,85 

Сол  сияқты  үш  шыбықтан  тұратын  (шыбықтардың  топтары 
арасында саңылауларымен), спираль және қосарлы есілген арқаны 
бар  болат  арқандар,  7  класты  арматура  арқандарынан  жасалған 
байламдар  

0,75 

24 санын қоса алғанда сымдардың саны бар байламдар 

0,65 

24 жоғары сымдары бар байламдар немесе жабық болат арқандар  

0,50 

 
Ӛзара әрекеттесу радиусын

 r

 шеткі, жақын осінен шыбық қатарының бейтарап осіне 

жылжыту  керек.  Егер  шеткі  қатарда  қалған  қатарлардың  әрқайсысындағы  арматура 
ауданына қатысы бойынша шыбықтардың кӛлденең қимасы ауданының жартысынан азы 
орнатылған  болса,  онда 

r 

шыбықтардың  толық  санымен  соңғының  алдындағы  қатардан 

жылжыту  керек;  дӛңгелек  қималарда 

r 

аса  кернеуленген  шыбық  осінен  бейтарап  оське 

қарай,  ал  шыбықтардың  байламы  кезінде    —  аса  кернеуленген  байламның  ішкі  шыбық 
осінен жылжыту керек. 

Ӛзара әрекеттесу аймағы бейтарап осьтен шықпауы керек және оның биіктігі қима 

биіктігінен  аспауы  тиіс,  ал  орталық-созылған  элементтерде  барлық  қима  ауданына  тең 
болып  қабылданады.  Дӛңгелек  қималарда  ӛзара  әрекеттесу  аймағының  ауданын  және 
арматуралау радиусын аса кернеуленген шыбық немесе байлам үшін анықтау керек. 

Кӛлбеу  жарықшақтардың  енін  есептеу  барысында  арматуралау  радиусын  келесі 

формула бойынша анықтау керек  

    

         

1

1

1

1

cos

cos

cos

























d

n

d

n

d

n

A

R

w

w

w

w

i

i

i

i

r

r

,                      (140) 

мұндағы 

A

r

    —  кӛлбеу  қима  үшін  ӛзара  әрекеттесу  аймағының  ауданы,  келесі 

формула бойынша анықталады 

A

r

  = 

l

i

 

b

,                                                      (141) 

l

i

 —7.5.3.3 бойынша кӛлбеу қиманың ұзындығы; 

b

 — қабырғалардың қалыңдығы; 

n

i

, 

n

w

, 

n

1

  —  кӛлбеу  шыбықтардың  (немесе  байламдардың),  қамыттардың 

тармақтарының және кӛлбеу қима шектеріндегі бойлық шыбықтардың саны; 

d

i

, 

d

w

, 

d

l

 — сәйкесінше кӛлбеу шыбықтардың (немесе байламдардың), қамыттардың 

және қабырға шектерінде кӛлбеу қиманы қиып ӛтетін бойлық шыбықтардың диаметрлері; 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

119 



i

, 



w

, 



l

  —  кӛлбеу  шыбықтардың  (немесе  байламдардың),  қамыттардың,  бойлық 

шыбықтардың және 10-суретке сәйкес кӛлбеу қиманың қалыпты арасындағы бұрыштар. 

7.5.3.7 Бастапқы кернеудің шоғырланып түсірілген күштерімен туындаған жергілікті 

кернеулердің  жарықшақтануға  тӛзімділік  элементтері  және  жергілікті  жүктеменің 
қабырғаларының  (арқалықтарының)  иілуін  қосымша  арматураға  бетоннан  берілетін 
қарастырылып  отырған  учаскедегі  жарықшақтардың  түзілу  болжамында  жергілікті 
әсерлерден  түсетін  барлық  созылу  күшін  қабылдайтын  қосымша  арматураны  орнатуды 
қамтамасыз  етеді.  Бұл  жағдайда  жарықшақтардың  есептелген  ені  жарықшақтануға 
тӛзімділік  талаптарының  3б  немесе  3в  дәрежесі  үшін  қалыптасқан  енінен  аспауы  тиіс    
(40-кесте).  Кӛрсетілген  кернеулер  0,4

R

bt,ser

  аспайтын  учаскелер  үшін  арматуралауды 

конструктивті түрде жүзеге асыру рұқсат етіледі. 

Бетонды  жергілікті  сығуда  соңғы  болып  берілетін  анкер  астындағы  күшті  есептеу 

барысында  тең  деп  қабылдау  керек:  бетонға  арматураны  созу  кезінде  —  100  %,  ішкі 
анкері бар байлам тіреуіштеріне созу кезінде — 30 % арматурадағы күш. 

 
7.5.4 Майысуларды және бҧру бҧрыштарын анықтау  
 

7.5.4.1  Майысулар,  бұру  бұрыштары  және  бойлық  жылжыту  элементтердің  1/ρ 

қисық сызығына байланысты құрылыс механикасының формулалары бойынша, сонымен 
қатар  толық  (серпімді  және  серпімді  емес)  деформациялар  үшін  тегіс  қималардың 
гипотезасына сүйене отырып анықталатын қатысты бойлық жылжытулар есептеледі. 

Элементтің  майысу  деформациясы  салдарынан 

f

  майысу  немесе 



  бұру  бұрышын 

келесі формула бойынша анықтау керек 

 

 

   









dx

x

x

M

f

l

1

0

,                                                  (142) 

мұндағы 

 

x

M

  —  майысуды  анықтау  кезінде 

f

  — 

f

  ізделіп  отырған  иілу  бағыты 

бойынша түсірілген бірлік күштен иілу моментінің функциясы, 



 бұру бұрышын анықтау 

кезінде  —  ізделіп  отырған  бұру  бұрышының  бағыты  бойынша  түсірілген  бірлік 
моментінен иілу моментінің функциясы; 

 

x



1

  —  жүктеме  қимасындағы  элементтің  қисық  сызығы,  онымен  майысу  немесе 

бұру  бұрышы  анықталады  (белгі  белгіленген  қимадағы  иілу  моментінің  белгісіне  сәйкес 
қабылданады). 

 (142) формуласында есебін шығару 

 

x

M

 және 

 

x



1

 шамаларын ӛзгерту заңдарымен 

ерекшеленетін барлық учаскелер бойынша (аралық ұзындығы бойынша) жүргізіледі. 

Майысуларды  (бұру  бұрыштарын)  есептеуді  келесі  формуланы  қолдана  отырып, 

сандық тәсілдермен жүргізуге жол беріледі  

 

 

   

1

f

M x

x

x

 







,                                               (143) 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

120 

мұндағы 

 

M x

 және 

 

x



1

 — ұзындығы 



х

 жеке  учаскелердегі момент және қисық 

сызықтың орташа шамалары, мұнда аталған параметрлерді ӛзгертудің бірқалыпты сипаты 
бар. 

7.5.4.2  Жарықшақтануға  тӛзімділік  талаптарының  2а,  2б  және  3б  дәрежелеріне 

қатысты  белдеулердің  алдын  ала  кернеуленген  элементтерінің  қисық  сызығын  келесі 
формула бойынша тегіс қимаға арналғандай анықтауға жол беріледі 

 

 

B

M

B

M

B

M

g

g

p

p











*

*

1

,                                                   (144) 

мұндағы  

M

p

, 

g

M

, 

M



 

  —  тұрақты  және  уақытша  жүктемелермен  кернеуленетін 

арматурадағы  сәйкесінше  жасалатын  күшпен  қарастырылып  отырған  қимадағы 
моменттер; 

*

p

B

,

 

*

g

B

    —  кернеуленетін  арматурадағы  күштерге  сәйкес  ұзақ  әсер  ету  кезіндегі 

және тұрақты жүктемедегі қима қатаңдығы; 

В

 — жүктемелердің қысқа мерзімді әрекет ету кезіндегі тұтас қиманың қатаңдығы. 

Аталған қаттылықтардың мәндерін П қосымшасы бойынша анықтауға жол беріледі. 
 (144) формуланың оң бӛлігін басқа негізделген әдістермен анықтауға жол беріледі. 
Бастапқы  кернеу  моменттерін  конструкция  жұмыстарының  кезеңдеріне  сәйкес 

келетін  арматурадағы  кернеулерге  сүйене  отырып  есептеу  керек:  сығу  кезеңінде  — 
бірінші шығынды шегеру арқылы; кейінгі кезеңдерде, соның ішінде пайдалану кезеңінде, 
сонымен қатар М қосымшасына сәйкес екінші шығынды шегеру арқылы. 

Қалқаны  монтаждау  кезінде  иілу  моменттерінің 

g

M

  мәндерін  монтаждалатын 

блоктарды және басқа мүмкін құрылыс жүктемелерінің салмағын ескере отырып анықтау 
керек. 

*

p

B

 және 

*

g

B

 қаттылықтарды анықтау барысында бастапқы кернеудің күшінің әсері 

және жүктеменің әсер ету ұзақтығы ескеріледі. 

7.5.4.3  Белдіктері  жарықшақтану  тӛзімділігі  бойынша  талаптардың  3в  дәрежесіне 

жататын  кернелмейтін  арматурасы  бар  элементтердің  қисық  сызығын  келесі  формула 
бойынша анықтау керек  

 

B

M

B

M

g

g









*

1

,                                                       (145) 

мұндағы 

*

g

B

—  бетонның  жарықшақтарының  және  жылжығыштығының  түзілуін 

ескере отырып тұрақты жүктеменің әрекеті кезіндегі қиманың қаттылығы; 

B

 — жарықшақтардың түзілуін ескере отырып уақытша жүктеменің қысқа мерзімді 

әрекеті кезінде тегіс қиманың қаттылығы. 

Элементтердің  қисық  сызығын  есептеу  барысында  барлық  тұрақты  жүктеме  осы 

жүктеменің  кӛп  бӛлігінің  қосымшасына  жауап  беретін  бір  мерзімдегі  бетонда  әрекет 
ететіндігін қабылдауға жол беріледі. 

Созылған аймақта (0,015 см асатын) жарықшақтары бар учаскелердегі кернеуленген 

арматуралы  темірбетон  элементтерінің  қисық  сызықтарын  анықтауды  ҚНжЕ  2.03.01 
нұсқаулары бойынша жүргізуге жол беріледі.