СП РК 3.03-117-2013 МЕТРОПОЛИТЕНЫ (ҚР ЕЖ 3.03-117-2013)

қамтамасыз етуге арналған еден бетінен 5 мм шығып тұратын, алынбалы жүздері бар

бұдырлы бетті гранит жолақ төсеу керек.

8.35 Станцияның қызметтік, өндірістік және тұрмыстық жайлары мен дәліздерінде

едендер үйкелуге жоғары деңгейде төзімді және суды аз сіңіретін (мысалы, керамикалық,

құйма және басқа даматериалдар) жанбайтын материалдардан қарастырылуы қажет.

8.36 Поездар қозғалысын басқару және байланыс аппаратурасы бар жайлардағы еден

деңгейін дәліз (өткел) едені деңгейінен 5-10 мм биік етіп қабылдау қажет.

8.37 Барлық өндірістік жайлардағы едендер ол жерде орналастырылған

жабдықтардан түскен күшті есепке ала отырып, түсетін күштерге төтеп беруі тиіс.

8.38 Барлық жайларда (душ пен санузелден басқа) бір типті (ереже бойынша)

минималды ені жарықта 0,8 м және биіктігі жарықта 1,95 м болатын есіктер пайдалану

керек. Өндірістік жайларда есіктердің өлшемдерін оларда орналасатын жабдықтарды

тасымалдау шартына сүйене отырып белгілеу керек. Жайлардың есіктері құлыптармен

жабдықталуы тиіс және 19.2.18 талаптарына сәйкес ашылуы керек.

Жолаушыларды сыртқа шығару жолындағы жайлардың есіктері эвакуациялық ағын

қозғалысына кедергі келтірмеуі тиіс. Қызметтік, өндірістік және тұрмыстық блоктардан

қызметкерлерді сыртқа шығару жолындағы есіктер эвакуациялық ағын қозғалысының

жүрісі бойынша ашылуы тиіс.

Жолаушылар қозғалысы жолдарындағы есіктер бір танапты,екі жаққа ашылатын,

мөлдір, мықты материалдан, биіктігі 2,2 м кем емес және ені 0,8 м кем бомауы тиіс.

Есіктердің төменгі бөлігін ені 0,3 м болатын соққыға қарсы жолақпен қорғау керек.

Мөлдір есіктердің үстіне контрасты маркировка жағылу керек, оның астын еден

деңгейінен 1,5 м деңгейде орналастыру керек. Осындай есіктердің өздігінен жабылуына

арналған қондырғылар есік төсемінің теңселуін тиімді басуы тиіс.

Сыртқа апаратын вестибюльдер есіктерінің оларды ашық ауада бекітуге арналған

құралдары болуы тиіс. Тамбур орналастыру қажет болған жағдайда, есіктер қатарының

арасы 2,5 м кем болмауы тиіс.

8.39 Бекеттер мен оған жақын жерлерді көрсеткіштер мен символдардан, сонымен

бірге ақпараттары ауыспалы таблолардан тұратын жолаушыларды визуалды

ақпараттандыру жүйесімен жабдықтау қажет. Электрондық көрсеткіш тақталарды

басқарудың техникалық құралдары станция және орталықтандыру бекеттір бойынша

кезекшілер жайларында орналастыру керек.

Станцияның жер асты вестибюліне жалғасқан көше астындағы жүргіншілер

өткелдеріндегі кіреберіс баспалдақтарында, төменге түсетін баспалдақтар үстіндегі

павильондарда және жер үсті вестибюльдерде метрополитеннің жанып тұратын белгісін

(«М» әрпін), ал жүргіншілер өткелдеріне қарай төменге түсетін баспалдақтар үстіндегі

порталдарда - станция атауы жазылған мәтін қондыру қажет.

Жарықты сілтемелер мына жерлерде де: жүргіншілер өткелінен

(станция

тұғырнамасынан) жер асты вестибюліне кіреберісте

(шығаберісте), вестибюльде

баспалдақтың, эскалатор алдындағы аймақтардың басында және соңында; станция

тұғырнамасында - орта залда және станциялар арасындағы өткелдерде орналастырылуы керек.

Станцияның тұғырнамалық бөлігінің жол жақ қабырғасында басқа жолдардың

станцияларында орын ауыстыру көрсетілген екі маршруттық жол сызбасын орналастыру

қажет.

Көзбен шолып ақпараттандыру элементтерінің өлшемдері мен пішіндері жазулардың

жолаушыларға көрнек, қонымды және оқылымды болуын қамтамасыз етуі тиіс.

8.40 Көп тереңдікте орналасқан станцияларда, мүмкіндігінше аз тереңдікте

орналасқан станцияларда негізгі шоғырсымдар ағынын төсеуге арналған айналмалы

шоғырсымды туннельдер қарастыру керек. Осы туннельдерді туннель алдындағы

құрылыстар және аралық туннельдермен қосу керек.

8.41 Шоғырсымды және желдеткіш туннельдердің ұңғыларында

3 м аспайтын

ұңғыма биіктігінде орналасқан алаңдары бар металл баспалдақ орналастыру керек.

8.42 Жүргіншілер өткелдерінің құрамында жеке тапсырма бойынша жоспарлауға 6.3,

14 және 19-бөлімдердің талаптарын сақтау шартында сауда аймақтарын, павильондар,

дүңгіршектер және жолаушыларға жолай қызмет көрсететін басқа да ұқсас объектілер

қарастыруға рұқсат етіледі.

8.43 Станцияларда, қайта отырғызу ғимараттарында, жаяу жүргіншілер жолдарында

және баспалдақ үстіндегі павильондарда жарнаманы орналастыруға арналған орын

қарастыру керек, ол

19-бөлімнің талаптарына сәйкес болуы тиіс және ақпараттық

визуалды жүйесінің элементтері мен жолаушылардың бағдарына кедергі жасамауы керек.

8.44

Метрополитен станцияларында шоғырсымдардың негізгі легін орнатуға

арналған шоғырсымдық айналма туннельдер қарастыру қажет. Бұл туннельдерді бекет

жанындағы құрылымдармен және аралық туннельдермен байланыстыру керек.

8.45 Шоғырсымдық айналма туннельдердің станция жанындағы құрылымдармен

және аралық туннельдермен байланысқан жерлерінде өртке қарсы қоршаулары мен 19-

бөлімге сәйкес өртке тұрақтылық шегі бар есіктері болуы керек. Шоғырсымдық айналма

туннельдерде қоршаумен бөлінген секция ұзындығы 150 м кем емес қабылданатындай

өртке қарсы қоршаулар орнату керек.

9 АРАЛЫҚ ЖӘНЕ ЖАЛҒАУШЫ ТУННЕЛЬДЕР, ТУННЕЛЬ

АЛДЫНДАҒЫ ҚҰРЫЛЫСТАР

9.1 Аралық және жалғаушы туннельдердің МЕМСТ 23961 талаптарына сәйкес

келетін пойыздардың өтуін, сондай-ақ онда жол қондырғыларын, қызметтік көпіршелерді,

жабдықтар, шамдалдар, шоғырсымды коммуникациялар және тағы басқа имараттармен

құрылыстарды орналастыруды қамтамасыз ететін ішкі өлшемдері болуы керек.

9.2 Туннельдерді орналасу тереңдігіне, инженерлік-геологиялық жағдайларына,

қабылданған өңдеу конструкцияларының түріне және құрылыс әдістеріне байланысты бір

жолды немесе екі жолды, айналмалы, таға пішінді немесе тікбұрышты кескінде қабылдау

мүмкін.

9.3 Тікбұрышты кескінді бір жолды немесе екі жолды туннельдерді ашық жұмыс әдісі

кезінде қолдануға, бір жолды айналмалы кескінді туннельдерді жабық жұмыс әдісі кезінде

қолдану ұсынылады. Мықты топырақтарда таға пішінді туннельдерді қолдану мүмкін.

Екі жолды туннельдердің жолдар арасында бөліп тұратын оқшаулары болуы тиіс.

9.4 Станция тұғырнамасынан және қызметтік көпіршелерден төмен түсетін

баспалдақтардың алдында аралық туннельдерге өтетін жерлерде, желдеткіш және жалғаулық

шынжырлар, туннель алдындағы құрылыстарға кіреберісте, сондай-ақ қызмет көрсету

қызметкерлерінің маршрут қозғалысы түйіскен рельспен қиылысатын болған жағдайларда, ол

арқылы 19.2.21 сәйкес арнайы жабдықталған өткелдер орналастыру керек.

9.5 Қатып қалу тереңдігінен жоғары орналасқан туннельдер жабуларын орналастыру

кезінде қысқы мерзімде ол үшін ылғалдану мен механикалық факторлардан қорғайтын

жылуды оқшаулауды қарастыру керек. Портал алдындағы учаскелерде, бұл жерлерде

жылдың ең салқын айларында ішкі ауа температурасы 0 °С-н төмен болады, жылуды

оқшаулауды қарастырмауға рұқсат етілген. Оқшаулау материалын және оның

қалыңдығын есеп бойынша қабылдау керек. Жер бетіне шығатын туннель порталдарын

14.1.11 сәйкес ауа немесе ауа-жылыту перделерімен жабдықтау керек.

9.6 Туннель алдындағы құрылыстар қаптамаларының және тюбингілік шойын

қаптамалы туннельдердің түйіндесу торабын ереже бойынша қалындығы 10 мм кем

келмейтін металл гидрооқшаулықты қолданумен қарастыру қажет.

9.7 Туннель алдындағы құрылыс есіктерінің,оларды жабатын және бекітуші

қондырғылардың конструкциясы оларға ұзақ айнымалы желдердің күштері әсер еткенде

орнықты болуы тиіс; бұл есіктердің жабылатын жерлерінде тығыздауышы болуы тиіс.

Есіктердің мүмкіндігінше жайдың ішіне қарай ашылуын қарастыру қажет.

9.8 Туннельдерде сигналды белгілер орналастырылуы тиіс.

9.9 Жолдың жер үсті учаскелерінде жарықтандыруды және биіктігі 2,5 м кем емес

тұтас қоршау қарастыру керек.

9.10 Қалалық инфрақұрылым объектілерінің және оған жанасқан метрополитен

құрыслыстарының қоршау конструкцияларын бір уақытта, ішкі конструкциялар мен

инженерлік жабдықтарды - оларды пайдалануға беру уақытының бекітілген мерзіміне

сәйкес жоспарлау және тұрғызу ұсынылады.

10 МЕТРОПОЛИТЕННІҢ МҮГЕДЕКТЕР МЕН ХАЛЫҚТЫҢ ІС-ӘРЕКЕТІ

ШЕКТЕУЛІ ТОБЫ ҮШІН ҚОЛЖЕТІМДІГІ

10.1 Жалпы ережелер

10.1.1 Метрополитен объектілерін жаңадан жоспарлау және қайта салу кезінде

мүгедектер мен халықтың іс-әрекеті шектеулі тобының (ХІШТ) басқа азаматтары үшін

ҚР ҚН 3.06-01 және ҚР ЕЖ 3.06.02 талаптарына сәйкес жолаушылар аймағында кедергісіз

қозғалып тұруына техникалық жағдайлар қарастырылуы тиіс.

10.1.2 Ақпараттық қамтамасыз ету құралдары жүйесі барлық пайдалану уақытында

ХІШТ үшін қолжетімді барлық қозғалыс жолдарын қамтамасыз етуі тиіс. Жолаушыларды

визуалды ақпараттандыру жүйесінде көрсеткіштер мен символдар, сонымен бірге

ақпараты ауысып тұратын электронды таблолар қарастыру керек.

10.1.3 Станцияларда мүгедектерді жоғарыдан жолаушылар тұғырнамасына жеткізу

үшін техникалық қондырғылар

(аз тереңдіктегі станцияларда лифттер, өздігінен

қозғалатын тұғырнамалар, пандустар және т.б.) қарастыру керек.

10.2 Кіреберіс пен қозғалыс жолдары

10.2.1 Әр станцияда немесе жолаушыларға арналған метрополитеннің басқа да

объектісінде ХІШТ үшін ыңғайланған, жер бетінен және ХІШТ-на қолжетімді осы

станциямен немесе басқа да жолаушылар объектісімен жалғасқан әр жер асты немесе жер

үстіндегі өткелдерден аз дегенде бір кіреберіс болуы тиіс.

10.2.2 Мүгедектер жүрісі жолында мүгедектер арбасының кедергісіз өтуімен

жүруін,шарбақтарды, арнайы турникеттерді, қажетті ендіктегі өздігінен ашылатын есіктер

қарастыру қажет.

10.2.3 Метрополитен объектісімен жанасатын учаскедегі жүргіншілер жолдарын

жүріп өтуде ескерту қызметін атқаратын тактильді құралдарды қауіпті учаске, қозғалыс

бағытының өзгеруі, кіріс және т.с.с басталғанға дейін

0,8 м кем емес аралықта

орналастыру керек. Тактильді құралдарды қолдану, мақсаты, орналастыру орны

ҚР ҚН 3.06-01 және ҚР ЕЖ 3.06-101 талаптарына сәйкес болуы тиіс.

10.2.4 Мүгедектер орындығы-арбасы жүруі мүмкін қозғалыс жолының бойлық

ылдиы ереже бойынша 5% аспауы тиіс. Ерекше жағдайларда бойлық ылдиды 10 м

ұзындықта 8% дейін үлкейтуге рұқсат етіледі. Қозғалыс жолының көлденең ылдиын 1-2%

шамаларында қабылдау керек.

10.2.5 Метрополитеннің кіреберісіндегі және шыға берісіндегі турникеттердің әр

қатарында орындық-арбалардың өтуіне мүмкіндік беретін кемінде бір кеңейтілген өткел

қарастырылуы керек.

10.2.6 Мөлдір есіктер мен қоршауларды соққыға төзімді материалдан жасау керек.

Есіктердің мөлдір қабатында ашық контрасты сары түсті биіктігі 0,1 м және ені 0,2 м кем

келмейтін немесе диаметрі 0,15 м болатын тіктөртбұрыш түріндегі маркировка қарастыру

керек, ол жүргіншілер өткелі қабатынан 1,2 м төмен келмейтін және 1,5 м биіктіктен

аспайтын деңгейде орналасады.

10.2.7 Есіктер мен қабырғалардағы ашық тесіктердің ені 0,9 м кем болмауы тиіс.

Есік тесіктерінің ереже бойынша табалдырығы және еден биіктігінің ауытқуы болмауы

тиіс. Табалдырықтар орналастыру қажет болған жағдайда олардың биіктігі немесе

ауытқуы 0,025 м аспауы тиіс.

10.2.8 «Өзінен» ашу кезінде есік алдында орындық-арбаларлардың маневр жасауы

үшін кеңістіктің тереңдігі 1,2 м кем болмауы, ал «өзіне» ашу кезінде -1,5 м кем болмауы

керек, ені 1,5 м кем болмауы керек.

10.2.9

0,6 м қашықтықтағы есік тесіктерінің және баспалдақтар мен пандустарға кіре

беріс алдындағы, сондай-ақ коммуникациялық жолдар айналымының алдыңғы қозғалыс

жолындағы еден учаскелерінің беті ескертпелі кедір-бұдырлы және/немесе контрасты ашық

болуы тиіс. Еден қабатының тактильді беті оларды тез айырып тануды, сондай-ақ жинауды

(тазалауды) қамтамасыз етуі тиіс. Олар өз бетінше қозғалмауы, аяқпен немесе оңалту

құралдарына ілінбеуі және қайырылмауы тиіс. Тактильді құралдарды қолдану, мақсаты,

орналасу орны ҚР ҚН 3.06-01 және ҚР ЕЖ 3.06-101 талаптарына сәйкес болуы тиіс.

10.3 Баспалдақтар мен пандустар

10.3.1 Метрополитеннің жер асты өткелдерін ереже бойынша мүгедектер мен басқа

ХІШТ арналған пандустармен және көтеру қондырғыларымен жабдықтау керек. Бір олды

пандустың ені 1,3 м кем болмайтындай, екі жолды пандустың - 1,8 м кем болмайтындай

болуы тиіс. Ерекше жағдайларда болттық пандус қарастыруға рұқсат етіледі.

10.3.2 Пандусты беті бұдырлы текстурадан жасаған жөн. Пандустың екі жағынан

тұтқалар мен қоршаулар қарастыру керек. Пандус тұтқаларын ереже бойынша 0,7 және

0,9 м биіктікте, қабырғадан 40 мм қашықта, дөңгелек немесе тіктөртбұрышты бедерлі,

қолмен ұстауға ыңғайлы етіп орналастыру керек.

10.3.3 Мүгедектердің және басқа да ХІШТ-ң жүру жолдарындағы баспалдақтар екі

жағынан да тұтқалармен жабдықталуы тиіс. Пандус тұтқаларын ереже бойынша 0,7 және

0,9 м биіктікте, қабырғадан 40 мм қашықта, дөңгелек нем есе тіктөртбұрышты бедерлі,

қолмен ұстауға ыңғайлы етіп орналастыру керек.

Тұтқалар баспалдақтың немесе пандустың барлық бойында үздіксіз болуы тиіс.

Тұтқалардың ұштары жарақат алуды бодырмайтын, дөңгеленген және жұмсақ болуы тиіс.

Пандустар мен баспалдақтардың тұтқалары ҚР ҚН 3.06-01 және ҚР ЕЖ 3.06-101

бойынша стационарлы тірек құрылғыларына техникалық талаптарға сәйкес келуі тиіс.

10.3.4 Баспалдақтар пандустармен ғана емес басқа да көтеру құралдарымен

(мүгедектерге арналған көтерілетін тұғырнамалармен, лифттермен және т.с.с) қайталана алады.

10.3.5 Мүгедектердің және басқа да ХІШТ-ң жүру жолдарындағы баспалдақтарының

сатылары тегіс, шығыңқысыз, сырғанамайтын бұдырлы текстуралы болуы тиіс. Түсу және

көтерілу кезіндегі баспалдақтың бірінші сатыларының шетін, оның ішінде баспалдақ

маршындағы алаңдар арасындағы шеткі сатыларды ашық контрасты сары түсті бояумен

бөлу қажет.

10.4 Лифттер мен көтергіштер

10.4.1 Станция тұғырнамасындағы лифтті техникалық мүмкіндігі болған жағдайда

мүгедектерге неғұрлым ыңғайлы тікелей жер бетінен қарастыру керек. Лифтке кіре

берісте павильон орналастыру керек немесе оны басқа ғимаратта және құрылыста

қондыру керек.

Жер бетінен тұғырнамаға лифтті қарастыру мүмкіндігі болмаған жағдайда аз

тереңдікте орналасқан станция тұғырнамасына апаратын лифтті вестибюльдегі касса залы

деңгейінен, ал литфі бар вестибюльге жақын баспалдақтарда жүргіншілер өткелдерінің әр

жағынан қарастыру керек, мүгедектеге арналған көтеру тұғырнамаларын немесе

баспалдақ қасында лифт қарастыру керек.

10.4.2 Көп тереңдікте орналасқан станцияларда техникалық мүмкіндік болған

жағдайда лифтті жер бетінен тұғырнама деңгейінде немесе аралық деңгейде орналасқан

дәлізде және мүгедектерге арналған дәлізден тұғырнамаға апаратын көтерілетін

тұғырнама қарастыру қажет.

10.4.3 Лифттер мен мүгедектерге арналған көтерілетін пандустарды таңдауды және

қондыруды ҚР ҚН 3.06-01 және ҚР ЕЖ 3.06-101 талаптарына сәйкес қарастыру керек.

10.4.4 Осы бөлімнің мүгедектердің және халықтың жүру қабілеті төмен басқа

топтарының қолжетімділігін қамтамасыз ету бойынша техникалық талаптарында

қарастырылмаған барлық қалған жағдайларда қоданыстағы заңнаманы және нормативтік

құжаттарда басшылыққа алу керек.

10.5 Сыртқа шығару жолдары

10.5.1 Ғимарат пен құрылыстың жобалық шешімдері әртүрлі санаттағы

мүгедектердің жүру қабілетін, ғимараттағы немесе құрылыстағы олардың саны мен

орналасу орындарын

(жұмыстар, қызмет көрсету, демалу) есепке ала отырып,

ҚР ҚНжЕ 2.02-05 ҚР ЕЖ 3.02-136 19.2 тарауының талаптарына сәйкес ХІШТ қауіпсіздігін

қамтамасыз етуі тиіс .

10.5.2 ХІШТ үшін қолданылатын пайдалану жолдары телімдерінің ені

(жарық

кезіндегі) кемі м түрінде қабылданады:

- үй-жайдан шығатын есіктердің, олардағы адамдар саны

15 кісіден аспайтын

есеппен 0,9;

-қалған жағдайлардағы ойықтар мен есіктер; үй-жай ішіндегі өтетін жолдар 1,2;

-көшіру үшін пайдаланылатын дәліздер, пандустар 1,8.

10.5.3 Эвакуациялық жолдардың конструкциясы К0 (өртқауіпсіз) классты болуы

керек, олардың өртке тұрақтылығы мен жасалу материалдары және еден жабындысының

бөлшектері ҚР ҚНжЕ 2.02-05 талаптарына сәйкес болуы тиіс.

11 ҚҰРЫЛЫС КОНСТРУКЦИЯЛАРЫ

11.1 Жалпы нұсқаулар

11.1.1 Жер асты құрылыстарының конструкциясын көлемді жоспарлау шешімдерге,

орналасу тереңдігіне, инженерлік-геологиялық және зілзалалық шаттарға, климаттық

жағдайларды есепке ала отырып, конструкцияға қоршаған ортаға тигізетін агрессивті

әсеріне, сондай-ақ жұмыс өндірісі әдісіне сүйене отырып жоспарлануы керек.

11.1.2 Зілзалалық аудандарда метрополитен жоспарлау кезінде ҚР ҚНжЕ 2.03-30,

ҚНжЕ II-7 және ҚР ЕЖ 2.03-107 айтылған зілзалалық беріктігін қамтамасыз ететін жалпы

принциптерге сәйкес келетін зілзалаға қарсы іс-шаралар қарастырылуы керек.

11.1.3 Жер асты құрылысының қоршау және ішкі күш түсетін конструкциялары,

сондай-ақ құрылыстың сәулеттік өңдеу материалдары төзімділік және ұзақ мерзімділік,

өрт қауіпсіздігі, зілзалалық және қоршаған ортаның өзге де әсерлеріне бекемділік

талаптарына жауап беруі тиіс.

Қолданылатын құрылыс материалдар мен конструкциялар, сондай-ақ жұмыс

өндірісінің әдісі жер асты құрылысының берілген өңдеу мерзімін қамтамасыз етуі тиіс.

Қаптау түрін, қолданылатын тауда қазба жүргізгіш жабдығын есепке ала отырып,

олардың түрлі нұсқаларын салыстыру негізінде қабылдау керек. Бұл ретте қаптаулардың

айналадағы топырақпен бірге жасалатынын есепке алу керек және ғимараттарға,

коммуникация мен қала инфрақұрылымының басқа да құрылыстарына және

қондырғыларына метрополитен құрылысының теріс әсерін болдырмайтын шараларды

қарастыру керек.

11.1.4 Бетонды және темірбетонды салмақ түсетін конструкцияларды қолдануға

рұқсат етілген салмағы ауыр бетондардан құрастыру қажет. Тиісті негіздемесі алынған

жағдайда тығыздығы 1600 кг/м³ кем емес табиғи және жасанды борпақ толтырғыштарын

қолдануға рұқсат етіледі.

11.1.5 Температурасы жиі ауысатын кеңістіктердегі қаптама бетонының және ішкі

конструкциялардың аяздарға төзімділігінің жобалық маркасын қолданыстағы нормативтік

құжаттардың талаптарына сәйкес қабылдау керек.

Температуралары жиі ауыспайтын аймақта бетонның аяздарға төзімділігі бойынша

жобалау маркасы F100 төмен болмауы тиіс.

11.1.6 Шойын тюбингтермен қаптауды жабық әдіспен көтерілетін құрылыстарды

жоспарлау кезінде ереже бойынша келесі жағдайларда қарастыру керек:

- тасты емес суланған жерлерде (қатты берік сазды жерден басқа), сондай-ақ сазы аз

жерлерде;

- туннельде құбылмалы температура болған кезде суланған жерлерде.

Шойын тюбингтермен қаптауды қарастыруға сондай-ақ:

- құрылысқа гидростатикалық қысымы 100 кПа және жоғары болған кезде тасты

және қатты берік сазды суланған жерлерде;

- басқа қаптауды қолдану оның зақымдануына қауіп төндіретін, сондай-ақ

метрополитен туннелін қаптауының су өтпеушілігінің тұрақтылығын жоғалтуға немесе

бұзылуына әкелуі мүмкін кезде, құрылыстарға және жер асты коммуникацияларына

тікелей жақында жерде;

- суланған жерлердегі станциялар мен станция алдындағы құрылыстарға;

- тесік ұзындығы бойынша және оның әр жағынан 2 метрден болатын темір бетон

жинағымен қапталған туннельдің тесік учаскелерін салу кезінде;

- науадан төмен немесе күмбезден жоғары, жарылудан немесе қаптауға су асты

суларының келуінен және конструкцияға гидростатикалық қысым жасаудан қорғайтын су

ұстағыш жерлердің қорғаныш қабатының қалындығы бойынша жеткілікті құрылыс

конструкциясы болмаған кезде;

- туннель учаскелерін басу әдісімен салу кезінде рұқсат етіледі.

11.1.7 Станцияның және басқа да жер асты құрылыстарының ішкі көтергіш

конструкцияларын, әдетте, жинақталған темірбетонды элементтерден немесе біртұтас

темірбетоннан жасау керек.

11.1.8 Болат конструкцияларды жабық әдіспен көтерілген төмендегі құрылыс

элементтерінде қолдануға рұқсат етіледі:

- бағаналар, белағаштар, керу бөлшектері, кергіштер және оларды жалғау

элементтері;

- конструкцияның гидрооқшаулауға неғұрлым жауапты тораптары;

- әр түрлі диаметрлі туннельдер қаптамаларының жинағын ұштастыру;

- қиын инженерлік-геологиялық жағдайларда қайта салынып жатқан құрылыстардың

жеке элементтері.

Қорғалмаған болат күш түсетін конструкцияларды пайдалану кезінде олардың отқа

қарсы беріктік шегін көтеру керек.

11.1.9 Жабық әдіспен салынған туннельдердің жинақталған және біртұтас

қаптауларын олардың топырақпен бірге жасалатынын ескере отырып жоспарлау керек.

Жинақталған қаптауларды қолдану кезінде қаптау артындағы бос жерлерді толтыруды

немесе құрастырылатын қаптау элементерін топыраққа күшпен қысуды қарастыру қажет.

Станциялық және басқа да тассыз жерлердегі жақын орналасқан туннельдердің,

сондай-ақ жайылып жатқан су тартқыш құмды жерлерден (жер суларының деңгейі

қаптаулардан төмен кезде)немесе аз сазды жерлерден

1 м кем емесқашықтықта

орналасқан жалғыз туннельдердің жинақталған темір бетон қаптаулардың радиалды

байланысқан жерлерде созылған байланыстары болуы тиіс.

11.1.10 Метрополитеннің, жер асты құрылыстары, оларға жоғарыдан, топырақтан

және басқа да жерасты суларды келтірмеу

үшін, қаптауды, су өткізбейтін

материалдардан жасау және сыртқы немесе ішкі гидрооқшаулау қондырғыларын

қолдану, қаптаудың сырт жағына арнайы ерітінділерді сықау және жинақталған қаптау

элементтері арасындағы байланысқан жерлерді, бүлінген тігістерді, сондай-ақ ерітіндіні

сықауға арналған тесіктерді және болтпен байланысқан жерлердегі тесіктерді жабу,

жолдарымен және басқа сулардан қорғанатын шаралармен қорғанылуы тиіс.

Жұмыс өндірісінің жабық әдісі учаскесінде қаптау мен жер арасындағы

саңылауларды бірінші, бақылаулық жолмен ерітіндімен толтыруы тиіс, ал қажетті

жағдайларда - тығыз сықау жасау керек.

11.1.11 Жабық немесе ашық әдіспен салынған жер асты құрылыстарының темір

бетон немесе бетон конструкцияларын жоғарғы жабу үстінен құю қалыңдығы1 м көп

болғанда ҚР ҚНжЕ 5.03-34, ҚНжЕ 2.03.01 тарауының талаптарына сәйкес, [1] ал құю

қалындығы 1 м және одан төмен болғанда - ҚР ЕЖ 3.03-12 және ҚР ЕЖ 3.03-112

тарауының талаптарына сәйкес жоспарлану ұсынылады.

Шойын тюбингтер мен болат конструкцияларды ҚР ҚНжЕ 5.04-23 бөліміндегі

талаптармен сәйкестікте жобалау қажет.

Аталған конструкцияларды жоспарлау кезінде сонымен қатар осы тарау талаптарын

есепке алу керек.

11.1.12 Көпірлердің күрделі типін қарастыру керек және ҚР ҚН

3.03-12,

ҚР ЕЖ 3.03-112 талаптарына сәйкес жоспарлау керек.

Құрылыс конструкцияларын және ғимараттар мен басқа жер үсті құрылыстардың негізін

ғимараттар мен құрылыстарды, сондай-ақ олардың негізін қолданыстағы нормативтік құжаттар

талаптарына сәйкес жоспарлау керек..

11.1.13 Бетон және темір бетон қаптауларды ауыр бетондардан жоспарлау керек.

Кеуекті жасанды және табиғи толтырғышпен жасалған бетондарды техникалық -

экономикалық негіздемесі болғанда тапсырыс берушімен келісеотырып және тығыздығы

1600 кг/м^3-төмен емес жағдайда қолдануға рұқсат етіледі.

Бетонның класы мен маркасын қысымға, аязға беріктігі және су өткізбеуі бойынша

конструкция түріне, олардың мақсатына, климаттық жағдайларына, конструкцияны салу

және пайдалану жағдайларына байланысты олардың үнемділігін, беріктігін және ұзақ

мерзімдігін ескере отырып белгілеу керек.

11.1.14 Жер асты конструкциялары бетонының қысымға беріктігі бойынша класын

5-кестеде көрсетілгендерден төмен қабылдамау керек.

5-кесте - Жер асты конструкциялары бетонының қысымға беріктігі

бойынша кластары

Бетонының

қысымға

Конструкция түрі

беріктігі

бойынша класы

Жоғары дәлдік темір бетон қаптау блоктары (тұтас немесе

қабырғалы)

В40

жұмыстың жабық әдісіне арналған су өткізбейтін бетоннан жасалған,

алдын ала қысылған темір бетон конструкциялары

Жұмыстың жабық әдісіне арналған қарапайым темір бетон қаптау

В30

блоктары

«қабырғалар жерде» салмақ түсетін конструкциялар мен ішкі

конструкцияларға, жұмыстың ашық әдісіне арналған темір бетон

В25

қаптау элементтері

Темірбетон және біртұтас бетон салмақ түсетін қаптаулар, бетон

біртұтас престелген қаптаулар

В20

Ішкі біртұтас темір бетон конструкциялар, «қабырғалар жерде»

шұңқырларды бекіту үшін

Жолдың жоғарғы құрылысының жол бетон қабаты, гидрооқшаулау

В15

үшін бетонды дайындау, бетонды негіздер

Жолдың қатты негізі

В15

Еден астындағы бетонды негіз, су ағызатын және шоғырсымдық

арықтарға арналған бетон, негізгі конструкцияларды коррозиядан

В7,5

қорғайтын бетон

11.1.15 Барлық контуры бойынша гидрооқшаулауы бар туннель

қаптаулары

конструкцияларына арналған бетонның МЕМСТ 12730.5 бойынша анықталатын W6 төмен

емес су өткізбеуі бойынша жобалық маркасы болуы тиіс.

Гидрооқшауы жоқ суланған жерлерде салынатын конструкциялар үшін бетонның су

өткізбеулігі бойынша маркасын құрылыс ауданындағы гидрогеологиялық жағдайларға

байланысты жобамен, бірақ W8 төмен емес бекіту керек.

11.1.16 Қаптау бетонының аязға беріктігі бойынша жобалық маркасын олардың

жұмысына және климаттық жағдайына байланысты, бірақ 6-кестеде көрсетілгендерден

белгіленуі төмен болмауы керек.

6-кесте - Қаптау бетонының аязға беріктігі бойынша жобалық маркалары

Бетонының аязға

Конструкция жұмыстарының жағдайлары

беріктігі бойынша

жобалық маркалары

Суды сіңірген жағдайында кезекпен қатыру және еріту

F200

Ауа-ылғалды жағдайында кезекпен қатыру және еріту

F150

Туннельде құбылмалы температура болмаған кезде

F100

11.1.17 Зілзалалық аудандарда салынатын метрополитен құрылыстарында салмақ

түсетін конструкцияларда арматуралаусыз бетон қолдануға рұқсат етілмейді.

11.1.18 Кез келген ортада салынатын туннель қаптауларында жұмыс арматурасына

арналған бетонның сыртқы қорғау қалындығы қолданыстағы норма талаптарына сәйкес

болуы, бірақ 20 мм-дн кем болмауы тиіс.

11.1.19 Әлсіз топырақ негізінде туннельдерді қаптауды ( шаң және майда құмдар,

жұмсақсазды топырақ және т.с.с.),егер конструкцияның төмендеуін болдырмайтын

арнайы жұмыстарды жүргізу талап етілмесе, қалыңдығы 30 см орналастырушы темір

бетон тақтаны алдын ала қондырып қарастыру керек.

Зілзалалық аудандарда орындалатын қаптаудың әлсіз (оның ішінде шөгу қасиеті бар

және сиреуге ыңғайлы) топырақ негіздері ауыстырылуы немесе тиісті түрде бекітілуі тиіс.

11.1.20 Станциялардың негізгі конструкцияларында және туннельдердің

қаптамасында деформациялық тігістерді қарастыру керек.

Туннель жанындағы құрылымдардың туннельдерге жалғасқан жерлерінде, қаптамаға

түсетін жүктеменің күрт өзгеретін, конструкция типінің немесе топырақ түрінің өзгеретін

жерлерінде қосымша деформациялық тігістерді қарастыру қажет.

Деформациялық тігістер арасындағы қашықтық 60 м аспайтындай болуы тиіс.

Біртұтас бетоннан жасалған аралық туннельдердің қаптауларындағы деформациялық

тігістер арасындағы қашықтық 30 м, біртұтас темір бетоннан - 40 м, монолиттендірілген

түйісулері бар құрама элементтерден - 60 м аспауы тиіс.

11.1.21 Зілзалалық аудандарда салынатын жер асты конструкцияларда туннель бойы

бойынша қаптаудың бойлық деформациясының орнын басуға арналаған зілзалаға қарсы

тігістерді қарастыру керек.

11.1.22 Антисейсмикалық

жанасуларды

мүмкіндігінше

деформациялық

жанасулармен үйлестіру қажет.

11.1.23 Деформациялық антисейсмикалық түйісулердің арасындағы қашықтықты

және олардың енін есеппен анықтау керек.

11.1.24 Антисейсмикалық деформациялық түйісудің конструкциясықаптау

элементтерінің бір біріне қатты күштер әсерінсіз деформация кезінде аралас қаптау

учаскелерінің екі жақты бойлай жылжуына жол беруі тиіс. Қажет болған жағдайда

туннель қаптауларын гидрооқшаулау немесе кептіру бойынша іс-шаралар қарастыру

керек.

11.1.25 Пайдалану шарттары бойынша зілзалалық әсерлер кезінде қиылысатын

туннелдьердің екі жақты жылжуына жол берілмеген жағдайларда зілзалаға қарсы

конструкциялардың мүшеленген жерлерінен бастап антисейсмикалық деформациялық

түйісулерін бөлшектеу орындарынан алып, оларды бөлшектеуді өте қатты орындау керек.

11.1.26 Станцияларда деформациялық және зілзалаға қарсы тігістер бар жерлерде

архитектуралық өңдеу элементтері тігіс жазықтары бойынша кесілуі тиіс.

11.1.27 Жер асты құрылыстарының жабулары үстіндегі топырақты қатып қалу

тереңдігінен төмен төсеу кезінде жылуоқшаулау материалын ылғалданудан және

механикалық зақымдардан сақтай отырып, құрылыстың жылуоқшаулауын қарастыру

керек.

Жылдың ең салқын айларында ішкі ауа температурасы

°С төмен болатын

туннельдің портал алды учаскелері үшін жылуоқшаулауды қарастырмауға болады.

11.1.28 Аралық туннель қаптауларының ішкі бетін ашық тон суға төзімді

құрамдармен қаптау керек.

11.1.29 Желдеткіш оқпандардағы, желдеткіш туннельдердегі және туннельдің

желдеткіш жабдығы бар жайлардағы еденді тегістеуші тұтастырғы, бетон немесе темір

бетон тақтайшалар орнатылатын біртұтас бетоннан қарастыру керек.

11.2 Гидрооқшаулық және тоттанудан қорғау

11.2.1 Гидрооқшаулық орнату қажеттігі және әртүрлі қаптамалар үшін олардың

түрлері құрылыстың инженерлік-геологиялық жағдайларымен, гидростатикалық қысым

көлемімен, сыртқы ортаның агрессивті әсерінің бар болуымен, қаптау түрімен,

қабылданған құрылыс жұмыстарын жүргізу технологиясы кезінде бетонның су

өтпеушілігін қамтамасыз ету мүмкіндіктерімен, басқа да өндірістік жағдайлармен

белгіленеді.

11.2.2 Жер асты құрылыстардың құрылыс конструкцияларын сырты ортаның

агрессивті әсерлерінен қорғауды құрылыстың инженерлік-технологиялық жағдайларына,

гидрооқшау түріне, конструкция элементтерінің қалыңдығын, сондай-ақ климаттық және

пайдалану жағдайларын есепке ала отырып, қолданылатын материалдардың тығыздығы

мен тотығуға қарсы төзімділігіне байланысты ҚР ЕЖ 2.01-101 тарауының талаптарына

сәйкес қарастыру керек.

11.2.3 Ашық әдіспен салынған жер асты құрылыстарының қаптаулары үшін сыртқы

гидрооқшауды ВҚН 104 сәйкес қарастыру керек. Сыртқы гидрооқшау барлық контур

бойынша тұтас болуы тиіс.

Жинақталған қаптау элементтерінің үстіне алдын ала қойылған гидрооқшауды

қолдану кезінде жеке элементтердің гидрооқшауын қосудың және оның зақымданудан

қорғаудың сенімді тәсілдерін қарастыру керек.

11.2.4 Сыртқы және ішкі желімденетін және балқытылатын гидрооқшаулауды

7 Кестеде, сондай-ақ МЕМСТ 30547-де келтірілген гидрооқшаулау қабатының тұтастығы

мен суөткізбеушілік талаптарын қанағаттандыратын көп қатпарлы орама биологиялық

төзімді битум-полимерлік немесе полимерлік материалдардан

(жоғары және төмен

қысымды поливинилхлорид, полиэтилен негізіндегі) қарастыру керек.

Сыртқы және ішкі желімденетін және балқытылатын гидрооқшаулау механикалық

зақымдардан қорғалуы тиіс. Деформациялық жапсарлар орналасқан жерде желімделетін

гидрооқшаулаудың ажырауын болдырмау үшін, суланған топырақта қаптаманың су

өткізбеушілігіне қосымша кепілдік ретінде өтемдеуіштерді

- гидробуаттарды немесе

басқа да гидрооқшаулайтын құрылғалырды қарастыру ұсынылады.

7-кесте - Гидрооқшау қабатқа арналған жабық болу және су өткізбеу талаптары

Материалдарға арналған көрсеткіштер

Көрсеткіш атауы

битум-полимер

полимер

(полимер негізді)

(негізсіз)

Шартты төзімділік, МПа, кем емес

нормаланбайды

10,0

Созылу кезіндегі ажырау күші, Н, кем емес

600

нормаланбайды

24 сағат бойы суды сіңіру, % массасы, аспайды

1,0

Гидростатикалық

қысым кезіндегі

су

0,2

0,3

өткізбеушілік, МПа, кем емес

Сынғыштық температурасы, °С, жоғары емес

-25

-50

Дөңгеленген радиусты діңгектегі иілгіштігі

-15

-40

(10,0±0,2) мм, температурада, °С, жоғары емес

2 сағат бойы жылу ұстау, °С, төмен емес

Ажырау кезіндегі қатысты ұзарту,%, кем емес

200

Бетонға адгезия, МПа, кем емес

0,5

—

Химиялық тұрақтығы

(шартты төзімділігінің

және қатысты ұзарудың немесе тұздардың,

қышқылдардың,

сілтілердің,

бензиннің,

минералды майлардың және т.б. әсерінен

ажырау күшінің төмендеуі.), %, жоғары емес

Ескертпе

- Химиялық төзімділік көрсеткіші агрессивті орта әсерінен зақымданған туннель

конструкцияларының гидрооқшауы үшін берілді.

11.2.5 Науа бөлігінде гидрооқшауды қалыңдығы

12 см кем емесцемент-құм

ерітіндісімен тұтастырылған бетон дайындық үстіне қою керек.

11.2.6 Гидрооқшау қалқандау әдісімен салынған туннельдердің жинақталған темір

бетон және болат қаптауларда аралық туннельдердің және туннель алдындағы

құрылыстардың жинақталған темір бетон және болат қаптаулары элементтерінің

арсындағы байланысқан жерлердегі болт тесіктерінің

(болат қаптауда), берік

нығыздаушылар орналастыру немесе бедер салу жолымен болған тесіктердің

жабылуынқамтамасыз етуі тиіс.

11.2.7 Станцияның, біріктірілген күштерді төмендету және төмендеткіш қосалқы

станциялардың, эскалаторлық туннельдердің, сондай-ақ желдеткіш оқпандар мен аралық

туннельдердің болат қаптаулар элементтерінің арысындағы байланысқан жерлердегі

құбылмалы температура немесе бір жыл ішінде мүмкін болатын қаптаулар бетінің ішкі

температурасының

°С дейін және одан жоғары ең жоғарғы температура

жағдайларында тесіктерді қорғасын сымдарды қағумен немесе қорғасын жіппен жабу

керек, одан кейін тесіктердің қалған бөліктерін алюминді ерігіш негізінде бос емес

құрамдармен толтыру керек.

11.2.8. Гидрооқшаулаусыз құрама темірбетон қаптаманың элементтері арасындағы

жапсарларды зілзалалық аудандарда құрылыс жүргізу кезінде жоғары деформациялық

қасиеттері бар құрамдармен нығыздау керек.

11.2.9 Жермен байланысатын болат конструкциялардың сыртқы беттерін тоттанудан

қорғау үшін жер жағынан қалындығы 50 мм кем емес бетон қабатымен немесе цемент-құм

ерітіндісімен жабу керек. Егер бетон мен ерітіндінің қорғау қабаты конструкцияны

тоттанудан қорғай алмаса оны тоттануға қарсы құрамдармен немесе басқа да тиімді

қорғау материалдарымен қаптау керек.

Станциялар мен станция алдындағы құрылыстардың бетонмен қапталмаған, ал

агрессивті ауа әсерінде, сондай-ақ аралық туннельдерініңшойын тюбингтері мен болат

конструкцияларының ішкі бетін қиын жанатын тоттануға қарсы құрамдармен қаптау

керек.

11.2.10 Топырақ суы құрылысқа ақпайтын жағдайлардан басқа, жабық тәсілде

салынатын станциялар мен эскалаторлық туннельдер, сондай-ақ су кіруіне рұқсат

етілмейтін бекеттер мен жабдығы бар камералар субұратын зонттарға ие болуы тиіс.

11.2.11 Гидрооқшаудың қорғау жабынынкелесі мақсатта қарастыру керек:

- құрылыстың науа бөлігінде цемент-құм ерітіндісінен немесе қалындығы 5 см кем

емес ұсақ түйіршекті бетоннан;

- топырақты 0,6 м жоғары қалындық жабуларда цемент-құм ерітіндісінен немесе

қалындығы 5 см кем емес ұсақ түйіршекті бетоннан, 100 мм ×100 мм торлары бар

диаметрі 5 мм кем емес өзекшелерден жасалған тормен арматуралау керек;

- топырақты 0,6 м жоғары қалындық жабуларда 100 мм ×100 мм торлары бар

диаметрі 5 мм кем емес өзекшелерден жасалған екі тормен арматураланған В25 класынан

қалындығы 10 см кем емес ұсақ түйіршекті бетоннан;

Құрылыстың қабырғасындағы гидрооқшауларды арматураланған бетон тақталармен

(бетон класы В15), торға бетон шашумен, полимерлі мембраналармен немесе басқа да

тиімді және тұрақты материалдармен қорғау керек.

11.2.12 Суланған жерлерде салмақ салатын конструкциялар ретінде қолданылатын

«қабырғалар жерде» гидрооқшаулауды қалыңдығы 10 мм кем емес металл табалармен

жүзеге асыруға рұқсат етіледі.

11.2.13 Қажет болған жағдайда қаптаудың ішкі жағындағы гидрооқшауды күтілетін

гидростатикалық қысымға есептелген темір бетон «көйлекпен» қорғау керек. Бұл ретте

ішкі темір бетон конструкциясының гидрооқшаулауға тығыз жабысуын қамтамасыз ету

керек.

11.2.14 НАТМ технологиясы бойынша туннельдерді жабық әдіспен салу кезінде

тұтас гидрооқшаулауды туннельдің уақытша сыртқы бетон шашылған және темір бетон

салмақ түсетін конструкциясы арасында орналастыру керек.

11.2.15

Шоғырсым кронштейдерінің, құбырлардың, жерге тұйықтау

магистралдарының және т.с.с. темір бетон қаптауларға бекітілуіне арналған металл

бөлшектер арматурамен байланыспау керек.

11.2.16 Темірбетон және болат конструкциялар жылжымалы тоқтан болатын

тоттанудан қорғалуы тиіс.

12 КҮШТЕР МЕН ӘСЕРЛЕР

12.1 Метрополитен құрылысының есептеулерін мүмкін қолайсыз күштердің

тіркесуін және жалпы алғанда құрылыс немесе пайдалану кезінде бір уақытта әрекет етуі

мүмкін жеке элементтер мен құрылысқа тигізетін әсерлерін есепке ала отырып, ақырғы

жағдайлар бойынша жасау керек.

12.2 Метрополитеннің жер асты құрылысына күштер мен әсерлердің әсер ету

ұзақтығы бойынша тұрақты және уақытша (ұзақ, қысқа және ерекше) деп бөлу керек.

12.1 Тұрақты күштер мен әсерлер

12.1.1 Метрополитеннің жер асты құрылыстарына әсер ететін тұрақты күштерге:

үйілген топырақтың тік және көлденең қысымы, тау қысымы, гидростатикалық қысым,

ғимарат пен басқа да жер асты құрылыстарының салмағы, конструкцияның өз салмағы,

конструкцияның алдын алудағы қысымның әсері, қаптаулардың сығылуынан қорғайтын

күштер және қалқан көтергіштер жатады.

12.1.2 Жұмыс өндірісінің ашық әдісі кезінде үйілген топырақ салмағынан болатын,

жұмыс өндірісінің жабық әдісі кезіндегі топырақ қысымынан болатын немесе бүкіл

құрылыс бойы немесе құрылыстың немесе қазбаның барлық биіктігі шегінде әсер ететін

басқа да тұрақты күштерден болатынтік және көлденең күштерді туннель қаптауларын

есептеу кезінде тегіс таратылған ретінде қабылдауға рұқсат етіледі.

12.1.3 Ашық әдіспен салынған объектілер үшін үйілген топырақ салмағынан

болатын нормативтіктік күш көлемін осы объект астында салыну қарастырылған жер асты

ғимараттары мен құрылыстардың салмағын есепке ала отырып, құрылыс үстіндегі оның

барлық қалындығының қысымына сәйкес немесе топырақ құламасының призмасы

шегінде қабылдау керек.

12.1.4 Жабық әдіспен салынған туннельдердің қаптауларына әсер ететін нормативтік

тіктік және көлденең күштерді топырақта өзін өзі көтеретін жинақтардың пайда болу

мүмкіндігін есепке ала отырып, инженерлікологиялық ізденіс нәтижелері бойынша

анықтау керек (1-сурет).



45°-

1-сурет - Құлама жинағының биіктігін есептеуге арналған сызба

12.1.5 Қаптауларға тау қысымынан түсетін күштердің мәндерін және оларға сәйкес

тұрақтылық

коэффициенттерін

инженерлік-геологиялық

ізденістер

және

тәжирибеліізденіс

нәтижелері,

сондай-ақ құрылыс тәжірибесі мен ұқсас

инженерлікологиялық жағдайларда өлшеулер жолымен алынған күштер туралы жиналған

тәжірибелі мәліметтер негізінде анықтау керек.

12.1.6 Суланбаған жерлер үшін жинақталған жағдайларда қаптаудың жоғарғы

нүктесі үстіндегі құлама жинағының биіктігін h₁(1-сурет):

(3)

1 

формуласы бойынша анықтау керек.

Бұл жердегі L-құлама жинағының барлық биіктігі, ол

Lb

2htg



45⁰



/2,

(4)

формуласымен анықталады.

f - геологиялық ізденістер -һ негізінде қабылданған тұрақтылық коэффициенті және

осы коэффициентті 8-кесте бойынша қабылдауға рұқсат етіледі;

b - барлық қазба көлемі, м.

h - қазба биіктігі, м

45 м тереңдікте сазды жерлерде салынатын туннельдерге арналған қаптаулардың

жоғарғы нүктесінің үстіндегі құлама жинағының биіктігін h₁К=Н/45 коэффициентімен

қабылдау керек, бұл жердегі Н-жер бетінен туннель қаптауының түбіне дейінгі туннельдің

орналасу тереңдігі, м.

Сазды жерлерде туннельдерді салу кезінде, олардың төзімдігілі жер астынан келетін

жер асты суларының әсерінен азаяды, құлама жинағының биіктігін h₁30 30% шамасында

көбейту керек.

Ескертпе - Үштік станциялар үшін барлық қазба көлеміне b станциялық қазбалардың сомалық ені

қабылданады.

8-кесте - Топырақ төзімділігінің коэффициенті

Қазба қималар мен жабындыларындағы топырақ түрі

Коэффициент f

Қатты литифтелінген саздар (қатпарлы, агриль тектес, мергель

1,0

және т.б.)

Жоғары тасты көмірлі немесе протеройзойлы түрлерінің қайта

0,9

тығыздалған саздың қатты консистенциясы

Құмайт топырақты-құмды толтырғышы бар,ірі майдаланған

0,8

топырақ, саз бен балшықтың қатты консистенциясы

Болмашы тығыз құмдар немесе құмайт топырақты-балшық

0,7

топырақ

Саз бен балшықтың жартылай қатты консистенциясы

0,6

12.1.7 Жартас топырақтары үшін жинақталған жағдайларда қаптаудың жоғарғы

нүктесі үстіндегі құлама жинағының биіктігін h₁:

тік және көлденең қысым көрсететін жартас топырақтары үшін:

L/ 0,2R

;

(5)

тек қана тік қысым көрсететін жартас топырақтары үшін:

b/ 0,2R

,

(6)

формулалары бойынша анықтайды.

Бұл жердегі R-«түйіршікте» қысымында топырақ төзімділігінің шегі (үлгіде), МПа;

«түйіршікте» қысымында топырақ төзімділігінің шегіне және жарықтардың



бостығына және жарықтардың қалындығына (олардың неғұрлым көп тараған жүйесіндегі

жарықтар арсындағы орта қашықтыққа) байланысты

9-кесте бойынша анықталатын

кеуектілік деңгейі бойынша көлемсанатына сүйене отырып,

10-кесте бойынша

қабылданатын көлемнің кеуектілігін есепке алушы коэффициент және жарықтардың

қосымша сипаттамалары ҚН 484 бойынша алынды.

Жартас топырағының көлденең қысымның бар болуын ұқсас құрылыстардағы

тәжірибе бойынша белгілейді. Ұқсастары болмаған жағдайда қаптау есептеулерін екі

нұсқада: көлденең қысым болғанда және болмағанда орындау керек.

12.1.8

12.1.7 тармағындағы формула бойынша алынған жартас топырағының

жинақталған құламаларының биіктігін келесі факторларды есепке алатын

коэффициенттерді көбейту арқылы түзетуге болады:

- жарықтар борпылдақ немесе қазбалы саз тектес материалдармен толтырылған

жағдайларда қазбаға судың келуі - 1,2;

- туннельдің 45° кем емес белдеу бұрышынының астында барынша көп тараған

жарықтардың орналасуы - 1,1;

- бұрғылау-жару жұмыстарын қолданбай қазбаларды ұңғылау - 0,8.

9-кесте - Жартас топырақ көлемінің жарылу коэффициенті

Жарылу деңгейі

«түйіршікте» қысымында топырақ төзімділігінің шегіндегі

бойынша жартасты

 коэффициенті, МПа

топырақ көлемінің

160

санаты

I -жарылмаған

1,7

1,4

1,2

1,1

1,0

II -аз жарылған

1,4

1,2

1,0

0,9

0,8

III -орташа жарылған

1,2

0,9

0,7

0,6

0,5

IV- қатты жарылған

0,9

0,7

0,5

0,4

0,3

V -қатты

0,7

0,4

0,3

0,2

0,1

үгілген(бөлшектелетін

жартас)

10-кесте - Сызаттылық дәрежесі бойынша топырақ санаттары

Сызаттылықтың қалыңдығы бойынша топырақ санаттары, м

Сызатты бостық, %

Өте сирек ( 1,0 аса)

сирек

қалың

өте қалың

(1,0-0,3)

(0,3-0,1)

(0,1 кем)

Шағын - 0,3-кем

III

Орташа - 0,3-1,0

III

Үлкен - 1,0-3,0

III

Өте үлкен - 3,0 аса

Ескертпелер:

1 Сызатты бостықты анықтаған кезде, борпылдақ және саз тәрізді материалдармен бекітілген сызаттар

ескерілмейді.

2 Көлемдердің блоктарға айқын бөлінген және сызаттылық дәрежесі бойынша үлкен және өте үлкен

болған жағдайларында, оны сызат қалыңдығына қарамай V санатқа жатқызамыз.

3 Жартасты топырақтардың қарқынды қатпарлану нәтижесінде, олардың

тұтастығының толық

бұзылуы күтілетін жағдайда, оны V санатқа жатқызамыз.

4 Беткейлік сырғу болған жағдайда, топырақты кеуектілік санаты бойынша бір сатыға көтеру қажет.

5 Ішінара қатты (кристалл) материалмен бекітілген сызаттарда, сызаттылық дәрежесі бойынша топырақ

санатын бір сатыға төмендету, ал толық бекітілген жағдайда, I санатқа жатқызу керек.

12.1.9 Біртекті топырақтарда жабық тәсілде салынатын, сыртқы диаметрі 5,5 метрлік

құрама қаптамадан тұратын дара туннельдер үшін тау қысымының тік жүктемесі мен

жүктеме бойынша қауіпсіздік коэффициенттерін 11 және 12-кестелер бойынша, сондай-ақ

12.1.10 және

12.1.11 тармақшаларға сәйкес, ал көлденең жүктемелерді

12.1.12.

тармақшаларына сәйкес қабылдау керек.

Басқа өлшемдегі, бірақ 9,5 м аспайтын дара туннельдердің қаптамаларына берілетін

тау қысымының нормативтік тік жүктемелерін 11 және 12-кестелерде келтірілген деректер

бойынша, жүктеме мәндерін туннель қаптамалары диаметрлерінің арақатынасына

мөлшерлес өзгерте отырып қабылдау керек.

11-кесте - Тау қысымынан туннель қаптамаларына түсетін нормативтік

тік жүктемелердің мәні

Сыртқы диаметрі

Топырақ сипаттамалары

Жүктеме

Жасанды қуыс төбелері

5,5м-лік туннель

бойынша

мен қимасындағы

қаптамаларына тау

Тығыз

Ішкі

Басым

қауіпсіздік

жартастық емес топырақ

қысымынан түсетін

дық,

үйкеліс

тіркеме,

коэффициент

түрлері

нормативтік тік

т/м³

бұрышы

Мпа

жүктеме, кН/м²

Сазды топырақ

Жоғары таскөмірлік

мергельдік саздар

130

1,5

2,15

25°

0,20

Протерозойлік жоғары

таскөмірлік саздар

160

1,5

2,15

23°

0,15

Төмен кембрилік саздар

180

1,5

2,10

21°

0,10

Палеогендік саздар

180

1,5

1,95

19°

0,15

Бұзылған құрылымды

палеогендік саздар

240

1,5

1,90

15°

0,07

Орналастырылған

кембрилік саздар

260

1,5

2,00

18°

0,06

Юралық саздар

260

1,5

1,75

18°

0,06

Апшерон саздақтары

230

1,5

2,05

20°

0,08

(неоген)

Шағыл тас пен ірі құм

қосылған құмдақ-саздақ

топырақтан

200

1,4

1,90

22°

0,02

14% дейін қиыршық тас,

жұмыр тас, қойтастың

қоспасы бар мореналық

құмдақ

180

1,4

2,20

28°

0,03

Үлкен кесекті топырақ

30% дейін құмдақ-құм

толтырғышы бар қосйтас,

жұмыртас қатпарлары

170

1,4

2,20

40°

0,01

Құмдар

Тығыз аз ылғалды

құмдар

150

1,3

1,75

32°

0,01

Ескертпелер:

1 Туннельдер жерасты суларының

жасанды қуысқа құйылатын

сазды топыраққа орналасқанда, тау

қысымының нормативтік тік жүктемесі мәнін 30 % дейін арттыру керек.

2 Кестеде келтірілген сипаттамалардан ерекшеленетін топырақтағы туннель учаскелері үшін, нормативтік

жүктеме мен жүктеме бойынша қауіпсіздік коэффициенттерінің мәні өткізілген инженерлік ізденіс

нәтижелері негізінде нақтылау керек.

12.1.10 Егер туннель үстіндегі біртекті топырақтың қалыңдығы туннель

қаптамасының сыртқы диаметрінен кем болса, ал жоғарыда едәуір әлсіз топырақ

орныққан болса, тау қысымының нормативтік тік жүктемесінің мәнін келесі формуламен

анықтау қажет.



q







(7)

мұнда ^qн-

11 немесе12-кесте бойынша қабылданатын едәуір әлсіз топыраққа

арналған нормативтік тік жүктеме;кН/м²;

- туннель қаптамасының күмбезінен топырақ туннелін әлсіздеу топырақпен

қоршайтын сымға (байланысқа) дейінгі ара қашықтық, м;

q₀

11 немесе

12-кесте бойынша қабылданатын туннельдің үстінде орныққан

топыраққа арналған нормативтік тік жүктеме, кН/м²;

d - қаптаманың сыртқы диаметрі, м.

12-кесте - Жүктеме бойынша қауіпсіздік коэффициенттерінің мәні

Сыртқы диаметрі 5,5 м-лік

Қима және жасанды қуыс төбелерінің

Жүктеме

туннельдер қаптамасына тау

айырмашылықтарына байланысты

бойынша

қысымынан түсетін

жартастытопырақтардың түрлері,

қауіпсіздік

нормативтік тік жүктеме,

олардың жағдайы

коэффицинті

кН/м²

Орташа беріктілік (жоғары ылғалдылық

жағдайындағы бір өстік сығылудың

уақытша кедергісі 25-40 МПа):

Төмен кеуектілік

30-40

1,7

Жоғары кеуектілік

60-70

1,6

Сыртқы диаметрі 5,5 м-лік

Қима және жасанды қуыс төбелерінің

Жүктеме

туннельдер қаптамасына тау

айырмашылықтарына байланысты

бойынша

қысымынан түсетін

жартастытопырақтардың түрлері,

қауіпсіздік

нормативтік тік жүктеме,

олардың жағдайы

коэффицинті

кН/м²

Орташа және төмен беріктілік (жоғары

ылғалдылық жағдайындағы бір өстік

сығылудың уақытша кедергісі

8-25

МПа):

Әлсіз сызатты

40-90

1,7

Күшті сызатты

70-120

1,6

Жартылай жартастық, қатты желденген,

ұсақталған немесе жұсақталған

140-200

1,5

Ескертпе

1 Бір өстік сығылудың уақытша кедергісіне, желденудің деңгейіне және суда жұмсару коэффициентіне

байланысты ерекшеленетін жартастық топырақтардың түрлерін ҚР ҚН 5.01-02, ҚР ЕЖ 5.01-102

талаптарына байланысты анықтау қажет.

2 Жартастық топырақтардың сызаттық дәрежелерін 10-кестеге сәйкес анықтау қажет.

12.1.11 11 немесе 12 кестеден және де 12.1.10 тармағынан анықталған нормативтік

тік жүктеменің мәні туннель үстіндегі топырақтың салмақ жүктемесінің мәнінен асқан

жағдайда, соңғысын нормативтік жүктеме ретінде алу керек.

12.1.12 Тау қысымынан р^н 12.1.9 және

12.1.10 тармақтарында көрсетілгендей

талаптарға сай құрылатын туннель қаптамаларына түсетін нормативтік көлденең

жүктеменің мәнін келесі формуламен анықтау қажет.









450



,

(8)









мұндағы q^н - 12.1.9 және 12.1.10 тармақшаларында көрсетілген талаптарға сай

анықталатын тау қысымының нормативтік тік жүктемесі, кН/м²;

φ^н - топырақ зерттеулерінен алынатын топырақтың нормативтік үйкеліс бұрышы

туннельдік қаптамалар қималары шеңберінде

Туннель қималарының шеңберінде қазба төбесімен салыстырғанда әлсіздеу

топырақтар болған жағдайда q^н және φ^нмәндерін әлсіздеу топырақтарға байланысты

қолдану қажет.

Біртұтас нығыздалған бетонды қаптамаға түсетін нормативтік көлденең жүктеменің

мәнін құмды топырақ үшін - 0,7 және саз үшін - 0,8 тең деп; ал жартастық топырақтар

(тасты жер, тасты топырақ) үшін арнайы зерттеулер нәтижелері негізінде қабылданады.

12.1.13 Инженерлік-геологиялық үрдістер кезінде топырақтық көлемдерде қолайсыз

жағдайдың

(жыныстардың қазбаларға шығуы, шөгу, топырақтардың сырғымалығы,

тектоникалық күштің байқалуы) пайда болу қаупі туындаса немесе жұмыс кезінде

қолданылған арнайы әдістердің нәтижесі ретінде топырақтың қасиеттерінің және күйінің

ауқымды түрде өзгеруі күтілетін жағдайда, жерасты құрылысын жобалағанда, қаптамаға

түсетін жүктемелер көлемін арнайы зерттеулер негізінде анықтау қажет.

12.1.14 Тау қысымынан тасты емес топырақтарда жабық әдіспен құрастырылатын

станциялардың қаптамаларына түсетін нормативтік тік жүктемені станция үстіндегі

топырақтың қалыңдығына тең етіп алу қажет.

Станцияның үстінде тасты немесе тасты емес топырақтардың қалың қабаты, қатты

саз немесе олардың қатпарлары болған жағдайда, тік жүктемені топырақтың жеңілдеті

мүмкіндігін ескере отырып, сәйкес шарттарда жасалған тәжірибелік зерттеулердің

нәтижесіне сүйеніп анықтау қажет.

Егер аталмыш тәжірибелік зерттеулер жасалмаған болса, тау қысымының

нормативтік тік жүктемесінің шамасын және тасты және тасты емес топырақтар үшін

шамадан тыс артқан жүктеме коэффициентін ҚР ҚНжЕ 3.03-07 бөлімінің талаптарына

сәйкес анықтау қажет.

Тау қысымынан станциялардың қаптамаларына түсетін нормативтік тік

жүктемелердің шамасы ағымдағы тараудың

12.1.12 тармағының талаптарына сай

анықталады.

12.1.15 Тау қысымынан қатарлас, жақын орналасқан туннельдерге түсетін

жүктеменің шамасын әр қазбаның өлшеміне, олардың арасындағы кентірекке,

топырақтардың физика-механикалық қасиеттері мен жұмыс әдістеріне байланысты

былайша анықтау керек:

- Әр қазбада дербес қысым пайда болған жағдайда - әр қазба үшін жеке;

- басқа жағдайларда қазба бойлары барлық қазба бойларының шамасы мен

кентіректердің еніне тең болған жағдайда.

12.1.16 Айыру туннельдері мен станциялары үшін ашық әдіспен құрылатын

топырақтың нормативтік қысымын келесідей анықтау қажет, кН/м²:

- тік -

құрылыстың төбесінен жер бетінің деңгейіне дейін санағанда, ағымдағы

және перспективалық жоспарланған белгілерді ескере отырып, құрылыстопырағының

қалыңдығына тең;

- көлденең -p^нкелесі формула бойынша





^н 



gH

450



,

(9)









мұндағы

- жоғары орналасқан топырақтың қалың қабатының биіктігі

қарастырылып отырған қиманың топырақ қабатының тығыздығына теңестірілген, м;

 - зертханалық зерттеулермен анықталатын топырақтың тығыздығы, т/м³;

g - ауырлық күші әсерінен еркін құлаудың үдетілуі, 9,81 м/с²-қа тең.

Ескертпе - Формулада топырақтың көлбеу қысымын анықтайтын физикалық өлшемдер Халықаралық

СИ жүйесіне cәйкес берілген.

Ғимараттың немесе басқа да жер үсті құрылыстарының топырақтың қирау призмасы шегінде

орналасқан жағдайында, қаптамаға түсетін көлденең жүктеменің ғимараттар мен құрылыстардың

массасының есебінен артатынын ескеру қажет.

12.1.17 Қаптамаларды жобалаған кезде гидростатикалық қысымның шамасын

құрылыс үрдісі уақытында судың ең төменгі деңгейін ескере отырып анықтау қажет, ал

құрылыс аяқталғаннан кейін судың ең жоғарғы деңгейі ескерілуі тиіс.

12.1.18 Тау қысымының нормативтік жүктемесінің шамасы немесе суға молынан

қаныққан топырақтарда орналасқан, құрамында еркін

(жерасты) суы бар жасанды

топырақтың қысымы судың қысымына және топырақтың тұрақты күйіндегі қысымына

теңестіріледі.

12.1.19 Әлсіз сазды топырақтарда, суға молынан қаныққан құмды жерлерде, сұйық

күйінде қолданысқа берілетін топырақтарда құрастырылатын дөңгелек кескінді қаптамаға

түсетін нормативтік тік жүктеменің шамасы топырақтың жоғарыда орналасқан қалың

қабатының салмағына теңестіріледі, ал нормативтік көлденең жүктеме нормативтік тік

жүктеменің 0,75%-ына теңестіріледі.

12.1.20 Туннельдік құрылыстардың үстінде орналасқан ғимараттар массасының

жүктемесін бір қабатқа кем дегенде 12 кН/м² күш деп қабылдау қажет.

12.1.21 Құрылыстың өз салмағы есебнен түсетін нормативтік тік жүктеме

құрылыстың жобалық өлшемдеріне және материалдарының салыстырмалы салмағына

байланысты анықтау қажет.

12.1.22 Жүктеме бойынша қаптама құрылысы есептерінде кеуектің пайда болу

сенімділік коэффициенті 13 Кесте бойынша анықталады.

Құрылыстың беріктілік және тұрақтылық есептерінде тұрақты жүктеме үшін

сенімділік коэффициенті 1 теңестірілуі қажет.

Туннельдер астындағы судың көтерілмеуі үшін жасалатын қаптама есептерінде

беріктілік коэффициенті 1,2 аз болмауы керек.

13-кесте - Жүктеме бойынша қауіпсіздік коэффициенттерінің мәні

Жүктеме бойынша

Жүктемелер

беріктілік коэффициенті

Тау қысымының тік жүктемесі:

12.1.9 тармағында көрсетілген шарттар үшін

11-12 Кестелерге сәйкес

барлық жоғары орналасқан топырақтар қалың қабатының

1,1 (0,9),

салмағының жүктемесі

Жұмыс жүргізудің ашық әдісіндегітопырақ қысымының тік

жүктемесі

1,2 (0,9)

Жұмыс жүргізудің ашық әдісіндегі тау қысымы немесе

топырақ қысымының көлденең жүктемесі

1,2 (0,7)

Гидростатикалық қысым

1,1 (0,9)

Құрылыстың өзіндік салмағы:

құрама темірбетонды

1,1 (0,9)

біртұтас бетон және темірбетонды

1,2 (0,8)

металл

1,05

оқшаулаушы, түзулендіруші, өңдеу қабаттары

1,3

Қаптамалар өлшемдерінің алдын-ала қысқартылуынан

сақтайтын және қалқанды көтергіш механизмінің

қысымының күші

1,3

Ескертпелер:

1 Жақшада көрсетілген жүктеме бойынша сенімділік коэффициентінің мәнін жүктеменің азаюы

конструкция жұмысының жағдайын нашарлататын жағдайда қолдану қажет.

2 Есептік көлденең қысымның мәнін анықтағанда, көлденең және тік қысымдардың сәйкес сенімділік

коэффициенттерін ескеру қажет.

12.2 Уақытша жүктемелер мен әсерлер

12.2.1 Жерүсті көліктерінен қаптамаларға түсетін нормативтік уақытша тік және

көлденең жүктемелер бойынша сенімділік коэффициентін және динамикалық

коэффициенттерін ҚР ҚН 3.03.32, ҚР ЕЖ 3.03-112 тарауларына байланысты анықтау

керек.

12.2.2 Жолаушылары бар жылжымалы құрамнан жолдың рельсіне түсетін уақытша

нормативтік тік жүктеме 2-Суретте келтірілген сызба бойынша әр өс үшін 150 кН-ке тең

деп қабылдау қажет (өлшемдер метрмен көрсетілген).

Бос вагондардан жол рельсіне түсетін жүктемені әр өске 75 кН-ке тең деп алу қажет.

Жылжымалы құрамнан түсетін жүктеменің сенімділік коэффициентін 1.3-ке тең деп

қабылдау керек. Жылжымалы құрамның жүктемесінің динамикалық коэффициентін

ҚР ЕЖ 3.03-112-ке сәйкес қабылдау қажет.

12.2.3 Ортадан серпетін күш пен жылжымалы құрамның соққыларынан түсетін

нормативтік көлденең жүктеменің, және де тежеу мен тарту күшінен түсетін жүктеменің

сенімділік коэффициенттері мен динамикалық коэффициенттерін ҚР ЕЖ 3.03-112-ке

сәйкес қабылдау қажет

19,2

2,25

2,1

10,5

2,1

10,5

2,1

10,5

2,1

2,25

2-сурет - Метрополитеннің жылжымалы құрамынан түсетін уақытша

нормативтік тік жүктемесі

12.2.4 Жолаушылардың қозғалысы орын алатын станцияның тұғырнамаларына,

баспалдақтарға, эскалатордың машиналық жайларының қалқандарына, кассалық залдары

мен басқа да қалқандарға түсетін сенімділік коэффициенті 1,4 нормативтік тең бөлінген

жүктемелерді 4 кН/м²-қа (400 кгс/м²) теңестіру қажет.

Тасымалданатын бөлшектердің салмағын ескере отырып, эскалатор бөлшектері

тасымалданады деп болжанған станция тұғырнамалары мен қалқандарын беріктікке

тексеру қажет.

12.2.5 Құрылыс үрдісінде пайда болатын қаптамаларға түсетін уақытша

жүктемелерді жұмыс жүргізудегі қабылданған технологияға, қаптамаға әсер ететін

жүргінші, көтергіш-көліктік, құрастыру немесе басқа да жабдықтардың салмағы мен

сипатына байланысты анықтау керек.

Қалқанды көтергіш механизмінен қаптамаға түсетін жүктемеге қосылатын шамадан

тыс өсу коэффициентін 1,3-ке тең етіп алу қажет.

Туннельдік қаптамадан

( айдау аппаратындағы манометр бойынша) тыс айдау

кезінде пайда болатын еріткіштің қысымынан түсетін уақытша жүктеменің сенімділік

коэффициентін еріткіштің қасиеттеріне, қаптамадан тыс орналасқан топырақтың және

қаптаманың түрлеріне байланысты анықтау керек, бірақ 1.3 кем болмауы тиіс.

Құрылыс кезінде пайда болатын басқа жүктемелер үшін жүктемелердің шамадан тыс

асу коэффициентін ҚНжЕ 2.01.07 тарауына байланысты анықтау қажет.

12.2.6 Температурасы құбылмалы аумақтарда топырақтардың аяз әсерінен

жыныстардың қазбаға шығуының қаптамаға әсер ететін күштерді жүктеме ретінде

туннельдердің ылғалды, ұсақ, шаңды құмдарда, сазды немесе үлкен қалдықты,

құрамындағы аяздық жыныстардың қазба бетіне шығуына байланысты, жыл мезгілінің аяз

уақыты кезінде топырақ қабатының қаптамадан тыс жерде 0,5 м тереңдікте қатқан

жағдайында саз үлесі ҚР ҚН

5.01-02, ҚР ЕЖ

5.01-102 бойынша J>0 болатын

топырақтарда соғылған жағдайда қарастыру қажет.

Туннельдің қолданыстағы уақыты кезінде сазды топырақтардың консистенциясын

олардың өзгеру мүмкіндігін ескере отырып анықтау қажет.

12.2.7 Жүктеме бойынша сенімділік коэффициентін аяз әсерінен жыныстардың

қазбаға шығуынан түсетін жүктеменің мәнін тау қысымынан түсетін жүктемеге тең етіп

13 кесте бойынша алу қажет.

12.3 Зілзалалық жүктемелер

12.3.1 Метрополитеннің жерасты және жерүсті құрылыстарына әсер ететін

зілзалалық жағдайларды құрылыстар зілзалалығы 7 балл немесе одан жоғары аумақтарда

қарастыру қажет.

12.3.2 Метрополитеннің жерасты және жерүсті құрылыстарына әсер ететін есептік

зілзалалық жүктемелерді олардың ұйымның келісіліп жасалған жауапкершілікті ескере

отырып қабылдау қажет.

12.3.3 Метрополитеннің жерүсті құрылыстарына түсетін зілзалалық жүктемелері

ҚР ҚНжЕ 2.03-30 тарауына байланысты анықтау қажет.

12.3.4 Терең төсемді туннельдердің қаптамалары

(күмбез жолының қалануы

қазбаның үш ең жоғарғы көлденең көлемінен кем болмауы керек) көлемде таралатын

бойлық және көлденең зілзалалық толқындарға төтеп беруге дайын. Бойлық (сығылу-

жайылу) және көлденең (шөгу) зілзалалық толқындардың шамасы статикалық есептердің

көмегімен анықтайды.

Туннельдің осі бойымен бағытталған зілзалалық толқын антизілзалалық жым

есебінен ешқандай қауіп тудырмайды.

Жеңіл төсемді немесе ашық әдіспен құрылатын қаптамалар топырақтың массасы

және құрылымның өзіндік масса есебінен инерциялық күшке тік және көлденең

бағыттарды зілзалалық әсер етеді есебі

12.3.5 Зілзалалық толқындар өлшемдерін алдын-ала өлшеу үшін ҚР ЕЖ 2.03-107

(2,3) сәйкес анықталуы мүмкін. Есептерде қолданылатын зілзалалық толқындардың

өлшемдері инженерлікологиялық және зілзалалық зерттеулер жинағының нәтижелеріне

сәйкес анықталуы қажет.

12.3.6Топырақ салмағы мен құрылымның салмағынан түсетін зілзалалық жүктемені

зілзалалық әсерлердің тік және көлденең болған жағдайларында ҚР ЕЖ 3.3-27 [2,3] сәйкес

анықтау керек.

12.4 Негізгі есептік қалыптасқан жағдайлар

12.4.1 Жерасты құрылымдардың сызбалық есептері құрылыстың жұмыс

жағдайларына сай болуы тиіс, сонымен қатар құрылыс элементтерінің өзара және

қоршаған топырақпен байланысының ерекшеліктерін ескеруі қажет.

12.4.2 Конструкцияларды жекелеген элементтер немесе тұтас имарат бойынша

болуы ықтимал, құрылыс кезінде немесе имаратты пайдалану кезінде бір мезгілде әрекет

ете алатын жүктемелер мен әсер етулердің қолайсыз ұштасуларын ескере отырып есептеу

керек.

Бұл орайда мыналарды қарастыру қажет:

- тұрақты түсетін жүктемелер мен әсерлер етулерден құралатын негізгі ұштасулар

(топыраққа тік және көлбеу түсетін қысым, гидростатикалық қысым, конструкцияның өз

салмағы, туннель астында орналасқан ғимараттар мен имараттардың салмағы,

шегендеменің қысуынан және қалқанды домкраттардың қысымынан болатын күш

түсулерді сақтайтын конструкциялардың алдын ала кернеуінің әсері), ұзақ мерзімдік

жүктемелер мен әсерлерден ( негіздің әркелкі деформацияларының әсері, стационарлық

құрылғының салмағы және т.б.) және құрылыс жұмыстары кезінде туындайтын қысқа

мерзімдік жүктемелерден тұратын (ерітіндінің қаптаманың сыртына тығып жіберуден

болған қысым, сығылған ауамен ұңғу кезіндегі артық қысым, құрылғының,

материалдардың, көліктің салмағы) немесе имаратты пайдаланылу кезінде туындайтын

қысқа мерзімдік жүктемелерден

(жер үсті көлігінен, метрополитен пойыздарының

жүктемелері);

- Тұрақты, ұзақ, неғұрлым ықтимал қысқа мерзімдік және ерекше жүктемелердің

немесе әсер етулердің біреуінен тұратын айрықша ұштасулар.

Қатар түсетін уақытша жүктемелерді ҚНжЕ 2.01.07 тарауына сәйкес ескеру қажет.

12.4.3 Метрополитеннің

жерасты

құрылымдарының

құрылыстарын

ҚР ҚНжЕ 5.03-34, ҚР ҚНжЕ 2.03.01, [1], ҚР ҚНжЕ 5.04-23, ҚНжЕ 2.01.07 тарауларын

ескере отырып, бірінші және екінші топтардың шекті жағдайларымен есептеу ұсынылады.

12.4.4 Бірінші топтың шекті жағдайларының есептері барлық құрылымдары үшін

міндетті, және ол есептеулерді жүктеме бойынша сенімділік пен динамикалық

коэффициенттерін, жүктемелердің ұқсастық коэффициенттерін, құрылымның жұмыс

жағдайлары коэффициенттерін, материалдардың беріктілік сипаттамаларының есептеулік

мәндерін қолдана отырып негізгі және ерекше ұқсастықтар үшін жасау қажет.

Есебі төсемелі сызбамен жүргізілетін, қаптауларында минималды құю жұмыстары

жүргізілген үлкен бойлықты қаптамаларды есептемегенде, туннельдік қаптамалар

төзімділікке тексерілмейді.

12.4.5 Бірінші топтың шекті жағдайлары бойынша жабық әдіспен құрылатын

құрылымдардың есебі осы жұмыстардың ерекшеліктерін ескере отырып жасалынады:

- сусыз топырақтарда біртұтас, бетонды және темірбетонды қаптамалар үшін немесе

гидролизация болған жағдайда, жоғары кернеулікті қималарда пластикалық топсалардың

пайда болу мүмкіндігі ;

- созылмалы байланысы бар шойынды және құрама темірбетонды қаптамалар үшін -

түйіспелердегі бастапқы саңылаулардың орналасуы мен шамалары, түйіспелердің

иілгіштігі және пластикалық тоспалардың пайда болу мүмкіндігі.

Бетонды және темірбетонды қаптамалардың есептеу жұмыстарын жүргізгенде, 0,9

құрылымының жұмыс жағдайларының қосымша коэффициентін ескеру қажет. Аталмыш

коэффициент біртұтас қаптамалар үшін есептік сызбаны белгілегенде дәлсіздікті көрсетсе,

құрама қаптамалар үшін түйіспелердің өзгерістерін көрсетеді.

12.4.6 Екінші топтың шектік күйлері бойынша қаптаманы есептеуді, жүктемелер

бойынша

және конструкциялардың жұмыс шарттары бойынша сенімділік

коэффиценттерін 1 тең деп қабылдай отырып,жүктемелер мен материалдардың беріктік

сипаттамасының нормативтік мәндерінің үйлесімдері негізінде жүргізу керек.

Ашық әдісті қаптамалар есебінде келесідей талаптарды ескеру қажет:

- жабынның темірбетонды элементтері үшін тұрақты және уақытша тік жүктеменің

әсерінен болатын майысуының өлшемі саңылаулар шеңберінде (1/200)L шамасынан,

консоль шеңберінде (1/250)L_к шамасынан (мұндағы L - есептік саңылау, L_к - консольдің

есептік ұзындығы), аспауы тиіс, өзге кеуектердің ұзақ пайда болуының шекті өлшемінде

0,2 мм дейін;

- жер астындағы құрылыс қабырғаларының темірбетонды элементтері үшін тұрақты

және уақытша жүктемелердің әсерінен көлденең иілуі

1/300Н аспауы керек, рамп

қыбырғалары үшін - 1/200Н (бұл жердегі Н - қабырғаның есептелген биіктігі), бөлек

сызаттардың ұзақ ашылуының шекті көлемі - 0,3 мм дейін болған жағдайда.

Жабық әдіспен салынатын шеңбер сызықты конструкциялар деформациялылыққа

тексерілмейді.

Сулы топырақтарда жабық әдіспен құрылатын гидрооқшаулығы жоқ туннельдердің

құрама қаптамаларындағы темірбетонды элементтері, олардың жұмысының барлық

кезеңінде жарықтардың пайда болуына жол бермеу шартымен 13 Кестедегі жүктеме

бойынша сенімділік коэффициентін ескере отырып жүктемеге сай келуі қажет ( дайындау,

тасу, қаттау, құрастыру және пайдалану). Сусыз топырақтарда құрылатын туннельдердің

қаптамаларында, сонымен қатар гидрооқшаулығы бар қаптамаларда жарықтардың ұзақ

ашық қалуының мәні 0,2 мм аспауы керек.

Ескертпе - Егер қатаңдық жеткілікті болса және оның құрылыстың әдеттегідей қолданылуына

мүмкіндік берген жағдайында, екінші топтың шекті жағдайлары бойынша құрылымның есептерін

жасамауға болады.

12.4.7 Зілзалалық әсерлерге туннельдік қаптамалардың есебі шекті жағдайдың

бірінші тобы арқылы ғана жасалады.

12.4.8 Туннельдік қаптамалардың статикалық есептерін құрылыс материалының

желілік жұмысы мен топырақты ескере отырып, құрылыс механикасының математикалық

аппаратын және механика теориясын пайдалана отырып шығару керек.

Құрылыс материалының желілік емес жұмысын және туннельді қоршаған

топырақты ескере отырып, шекті жағдайға дейін кезекті жүктеу әдісін қолдана отырып

есепті шығаруға болады.

Жабық әдіспен құрылатын туннельдік қаптамалардың статикалық есептерін, әлсіз,

тұрақсыз топырақтарда ( жылжитын, ағымды және иілімді балшықты топырақтарда)

құрылатын туннель қаптамаларын қоспағанда, айнала қоршаған топырақ көлемінің

тойтарысын ескере отырып жүргізу керек.

12.4.9 Бөлектенген станциялық туннельдердің кезекті түрде соғылу әдісі арқылы

жабық әдіспен құрылатын бағаналық станциялардың құрылымдарын кернеулік-өзгерістік

жағдайдың түрлі санаттарын және құрылыс үрдісінде оның бөліктерін қарастыратын

есептік сызбалар бойынша тексеру қажет.

Болат бағананы жұмыстың жағдайларының коэффициентін 0,8 және станцияның

көлденең және бойлық бағыттардағы эксцентриситеттерін ескере отырып жобалау қажет,

тірек түйіндерінің құрылымына байланысты қабылданатын эксцентриситеттер:

- топсалы тіреу үшін - 3 см;

- тегіс тіреу үшін - 10 см;

- орталықтандырушы төсеу арқылы тіреу үшін - 5-9 см (төсеулердің өлшемдеріне

байланысты).

Бағаналардың жылжуын және құрылыс барысында бағаналар арасындағы

түйіспелердің және тюбингтердің, артын тегіс тірегенде, ашық қалуын болдырмайтын

шараларды сақтаған жағдайда, көлденен бағыттағы эксцентриситетті 5 см дейн азайтуға

рұқсат етіледі.

12.4.10 Топыраққа қысылған құрама қаптаманың есебі, құрастыру және пайдалану

барысында пайда болатын жүктемелер негізінде әзірлеу керек:

- Құрастыру кезеңі үшін толық қысуға жұмсалған күш пен осы кезеңде әрекет ететін

уақытша жүктемелердің

- Пайдалану кезеңі үшін қысуға жұмсалған күш пен басқа жүктемелердің бірлескен

әрекеттердің

12.4.11 Бетон, темірбетон блоктарының және шойын тюбингтер түйіспелеріне

барынша қолайсыз жағдайда келтірілген байланыстырушы күштердің бөлінуі бойынша

беріктігі мен кеуектікке төзімділігін есептеу қажет



2e



0,75

R bh1

,

(10)





- Бетонның өстік қысылуға есептелген қарсылық күші, МПа;

b - блоктыңнемесе тюбингтің ені, м;

h - элементтің көлденен қимасының биіктігі, м;

- түйіспеде болуы мүмкін эксцентриситет (деректердің жоқ болған жағдайда

h/30тең деп алынады) м.

12.4.12 Құрама қаптаманың қысылып болттармен жиналған элемент

қабырғаларыңың беріктігі мен кеуектікке төзімділігін есептеу қажет. Оларды болттарға

шектен тыс күш келтірілген кезде, болт болатының нормативтік қарсылығын

1,25

коэффициентіне көбейтілген негізінде есептеледі

12.4.13 Ашық әдіспен құрастырылған туннельді құрылымдардың, тірек тақтасының

бойлығы 6 м ден көп болған жағдайда, статикалық есепті, топырақтың бүйір қысымын

қоса, серпімді негізде жатқан құрылымдар жасағандай сияқты есептеу қажет.

Құрылымның тірек тақта бойлығы 6 м дейінгі жағдайда, реактивті жүктеменің

біркелкі таралуы тұралы болжам негізінде есептеу жүргізуге рұқсат етіледі.

12.4.14 Қаптамаға сырттан берілетін серпінді қарсылықты ескере отырып, қаптамаға

берілетін икемдіі гидрооқшаулауды қысатын ішкі темірбетон конструкцияларды толық

гидростатикалық қысымға сынау қажет,

12.4.15 Топырақтың физикалық-механикалық сипаттамасы, деформацияның модулі,

көлденең деформация коэффиценті, реологиялық параметрлері мен соққы коэффицентін

инженерлік-геологиялық ізденістер мен зерттеулер негізінде қабылдау керек. Тәжірибелік

деректер болмаған жағдайда, қарсылық коэффицентін 14 Кесте бойынша қабылдауға

рұқсат етіледі.

14-кесте -Топырақтың қарсылық коэффициентінің мәні

Қарсылық коэффициенті, Н/см³,

Жасанды қуыс қимасындағы

топыраққа түсетін салыстырмалы қысым, МПа

топырақтар

0,4 дейін қосымша

0,4 жоғары

санағанда

Орташа беріктікке ие жартасты

топырақ (суға қаныққан күйінде

бірөстік қысуға уақытша

қарсылығы 25-40 МПа):

әлсіз сызатты

1000-1500

күшті сызатты

400-600

Орташа және аз беріктікке ие

жартасты топырақ (суға қаныққан

күйінде бірөстік қысуға уақытша

қарсылығы 8-25 МПа):

әлсіз сызатты

700-1000

күшті сызатты

200-400

Бұзылмаған қатты саздар

150-250

80-150

Жартылай қатты және қатты

бұзылған саз

100-200

50-100

Ірі сынықтар, тығыз құмдар

70-100

50-70

13 ЖОЛ ЖӘНЕ БАЙЛАНЫС РЕЛЬСІ

13.1 Жол

13.1.1 Жоспар мен бойлық жол профилінің параметрлері 7 тарау талаптарына сәйкес

келуі тиіс.

13.1.2Метрополитенде жолдың астыңғы құрылысы ретінде мыналарды қарастыруы

қажет:

- жер асты және жердегі жабық учаскелерді - 5 Кесте бойынша бетон немесе

темірбетоннан дайындалған жазық негіз;

- көпірлер мен эстакадаларда- ҚР ҚН 3.03-12 және ҚР ЕЖ 3.03-112 бойынша;

жердегі ашық учаскелерде-І санатты темір жолдарға арналған

ҚР ҚНжЕ3.03-01 тарауының ережелеріне сәйкес келетін темірбетон немесе жер төсемінен

дайындалған жазық негіз.

Жолдың үстіңгі құрылысы ретінде рельсті, рельстік бекітпелерді, жол айырғышты,

айқасталған съездерді, рельстің түбін, шпалдарды, жолдың бетонды немесе балласт

қабатын қарастыру керек.

Астыңғы және үстіңгі жол құрылысының жақындау габариттері, жерасты және

жабық жердегі учаскелер үшін МЕМСТ 23961 бойынша қабылдау қажет.

13.1.3Метрополитеннің негізгі және станциялық жол желілерінде жалғағыш

тармақтарды, электродеподағы тармақтарды тиісті техникалық негіздеме бойынша Р50

және Р65 типті рельстерді төсеу керек.

Парк пен депо жолдарында тиісті техникалық негіздеме болған жағдайда, бұрынғы

жылдардағы Р50 және Р65 типті рельстерді төсеуге рұқсат етіледі.

13.1.4 Жолдың тік учаскелерінде рельс бүркеншіктерінің ішкі қырларының

арасындағы табан ені 1520 мм болуы тиіс. Қисық жол учаскелеріндегі табан енін келесі

түрді мм-мен алу керек:

- қисықтар радиусында 1200 м және одан көп

1520;

- сондай,600 1199 дейін

1524;

сондай, 400 599 дейін

«1530;

- сондай, 125399 дейін

«1535;

- сондай, 100124-ке дейін

«1540;

- сондай, 99 және одан кем

««««...««««.1544.

Жолдың қисық аймақтарындағы темір жолдың енін төмендегідей қабылдау керек:

а) жол арасын 6,5 м кем енді басты жолдардың екі жолдық аймақтарында - жол

арасының бөліну осьі бойынша қисық радиусынан екі жолға да бірдей;

б) басты жолдардың басқа да аймақтарында, сонымен қатар станциялық және

біріктіруші жолдарда - ауыспалы қисық болған жағдайда жолдың бөліну осьі бойынша

қисық радиусына байланысты әр жол бойынша бөлек және ауыспалы қисық болмаған

жағдайда жол осі бойынша радиусқа байланысты.

Түзу және қисық аймақтардағы темір жол енінің нормадан ауытқуы жолдың

жоғарғы құрылымының түріне және оны орнатудың технологиясына байланысты болады,

ол 2мм аспауы тиіс.

13.1.5 Рельс астындағы негіз ретінде туннельдер мен электрдепо ғимараттарында -

ағаш шпалдар немесе темірбетон тіректер; жердегі учаскелер мен электрдепо жолдарының

желпуіштерінде - темірбетон немесе ағаш шпалдар; көпірлерде, эстакадаларда жәнежол

өткелінде, сондай-ақ оларға іргелес орналасқан ұзындығы

200 м-лік учаскелерде

ағашшпалдар. Рельс астындағы негіздердің басқа конструкцияларын бегіленген тәртіпте

бекітілген техникалық құжаттамаға сәйкес қабылдау қажет.

Рельс жолдарын төсеуді жер асты станцияларының шегінде - ұзындығы 0,9 метрлік

қысқа ағаш шпалдарда немесе темірбетон тіректерде;тұйықтардың қадағалау орларында -

- ұзындығы 0,75 метрлік қысқа ағаш шпалдарда қарастыру керек.

Ағаш шпалдар мен қысқа ағаш шпалдарды МЕМСТ 22830 бойынша қабылдау

керек. Ағаш шпалдар мен қысқа ағаш шпалдар электр тогын өткізбейтін

антисептиктермен сіңдірілуі тиіс. Жолға төсеу кезінде араланатын және шұрып

саңылаулары бұрғыланған бөренелерге антисептикатер үш қабат етіп жағылуы тиіс.

13.1.6

1 км жолдағы шпалдар, қысқа шпалдармен темірбетон рельс астындағы

тіректер санын 15 кестеде келтірілген деректерге сәйкес қабылдау керек.

Бекітпені орналастыру эпюрасы 15 кестеге сәйкес немесе жобаны әзірлеу кезінде

анықталған есепке сәйкес орындалуы тиіс.

13.1.7 Тік жол учаскелеріндегірельстер орналасқан жерлердешпалдар астындағы

және рельс астындағы тіректердің жол бетон қабатының қалыңдығы 0,16 м кем болмауы,

ал қисық учаскелерде ішкі рельс астында 0,10 м кем болмауы тиіс.

Жол бетон қабатының көлденең профилі рельстерден және аралық рельс

бекітпелерінен су бұрылуын қамтамасыз етуі тиіс.

15-кесте - Жолдың 1 км-індегі шпалдардың, қысқы шпалдардың және темірбетон

шпалдардың саны

Саны, дана 1 км жолға

Тік және қисық учаскелерде

Қисық учаскелерде 1200 м

1200м және одан жоғары

кем радиуста

Жолдары

радиуста

Темірбетон

Темірбе-

қысқа

Шпал

рельс

шпал

тон рельс

шпалдар

тіректері

Туннель жолдары

1680

—

2×1600

1840

—

2×1680

Жер учаскелеріндегі

1840

—

2000

—

бас жолдар

Жерасты станциялары

—

2×1680

—

2×1840

—

шегіндегі жолдар

Байқау арналары бар

—

2×1600

туннельдегі жолдар

—

Электрдепоның парк

жолдары және жер

учаскесіндегі

жалғағыш тармақ

1600

—

1760

—

жолдары

13.1.8 Рельс астындағы негізді орнатуда жолдық бетон қатпарда серпінді төсемі бар

аралық рельстік бекітпелерді қарастыру керек. Рельстік бекітпелердің конструкциясы

пайдалануда төзімді болуы керек және жолдың тұрақтылығын, рельстерді жылдам

ауыстыру мүмкіндігін және олардың биіктігі бойынша реттелуін қамтамасыз етуі тиіс.

Жол бетонды қатпар мен туннельдік қаптамадан сенімді электрооқшауланған болуы

керек.

13.1.9 Жолдың тік учаскелеріндегі ағаш шпалдар астындағыбалластты қабаттың

(нығыздалған күйде) қалыңдығы қос рельс орналасқан жерлерде, ал қисық учаскелерде -

ішкі рельстің астында:

- 0,30 м кем болмауы - туннельдерде, тік учаскелерде;

- 0,24 м кем болмауы - туннельдерде, қисық учаскелерде, жол айырғыштарда және

айқасталған съездерде;

- 0,30 м - жер жамылғысындағы жер үсті учаскелерінің бас жолдарында;

0,24 м кем болмауы

- жердегі учаскелердің бас жолдарында, көпірлерде,

эстакадалар мен жол өткелдерінде;

- 0,25 м кем болмауы-электрдепоның парк жолдарында.

Темірбетон шпалдардың астындағы балластты қабаттың қалыңдығын ағаш

шпалдардарға қарағанда 5 см артық қабылдау қажет.

Жердегі бір жолды тік учаскелердегі балластты призманың енін: бас жолдарда 3,6 м,

станциялық және байланыстыру жолдарында 3,4 м; екі жолды тік учаскелердің бас

жолдарында 7,6 м тең деп қабылдау қажет.

Радиусы 600 м кем қисық жол учаскелерінде балластты призманы сырт жағынан 0,1

м кеңейту қажет.

Балластты призманың беткейі ағаш шпалдардың үстіңгі төсемінен 0,03 м төмен

болуы және темірбетон шпалдардың үстіңгі орташа деңгейінен бір деңгейде болуы тиіс.

Балластты призманың қиябеттерінің құлдилығы 1:1,5; құмды жастық үшін - 1:2

болуы тиіс.

Балласт астына төселетін құм жастық қабатының қалыңдығы жер жамылғысы

топырақтарының барлық түрлерінде (ісінетін түрінен басқа) 0,2 м, ісінетін топырақбас

жолдарда-1,1 мжәне парк жолдарында 0,8 м болуы тиіс.

13.1.10 Электрдепо жолдарынан басқа,егерайдаудан қорғану рельс бекітпелерінің

конструкциясында қарастырылмаған болса, желілердегі жолдарды айдаудан бекіту керек.

13.1.11 Жолдың үстіңгі құрылысын есептегенде, мыналарды қабылдау қажет:

- максималды жылдамдықта айналымға болжанған желілердегі жылжымалы

құрамның аса ауыр типінің өсіне арналған жүктемелердің есептік сызбалары;

- туннельдер мен жабық жердегі учаскелерде температураның ауытқуының есептік

аралалығы 30°С, ал ашық жердегі учаскелерде-түйіспейтін жолдарды орнату, төсеу мен

күтім жасау бойынша техникалық нұсқауларға сәйкес қабылдау қажет.

13.1.12 Радиусы 300 м және одан жоғарытік және қисық жол учаскелеріндегі бас

жолдардың рельстерін блок-учаскенің ұзындығына тең ұзындықта өрім етіп дәнекрелеу

керек. Рельстерді жлектрлік жанасу, алюминотермиттік немесе белгіленген тәртіпте

бекітлген басқа да тәсілде дәнекерлеу керек.

13.1.13 Бас жолдарда рельс тізбектерінің электрден оқшаулануы үшін, қажетті

техникалық талаптарға сәйкес желім-болттық түйісулер немесе оқшаулайтын түйісулерді

қарастыру керек.

13.1.14 Болттық рельстік түйісулердің электр өткізгіштігін қамтамасыз ету үшін:

- жер асты және жабық жердегі (жер үстіндегі) учаскелерде, мұнда тиімті тарту тогы қос

рельсте де 1500 А аспайды, - графиттік майлау немесе табақтық серіппелер, мұнда 1500 А

асады - графиттік майлауды электр қосқыштармен немесе табақтақ серіппелермен бірге;

- ашық жердегі

(жер үстіндегі) учаскелерде

- табақты серіппелер, жекелеген

жағдайларда электр қосқыштармен бірге;

- жол айырғыштар мен айқасталған съездерде - электр қосқыштар.

Электр өткізетін болттық рельстік түйісудің электрлік қарсылығы ұзындығы 1 м-лік

тұтас рельс учаскесінің қарсылығынан аспауы тиіс.

Электр өткізетін болттық рельстік түйісулердегі саңылаулар көлемі

16 кестеге

сәйкес болуы тиіс.

13.1.15 Жол бұру құрылғылары және жолдардың айқаспалы ылдиларысалынатын

рельстердің түріне сай болуы тиіс және тиісінше 1:9 және 2:9 маркалы крестовиналары

болуы тиіс. Жол айырғыштар мен айқасталған съездер төселген жерге жақын

туннельдерде жол айырғыштар мен съездердің элементтерін сақтауға арналған рельс

бастары деңгейінде алаңдар орналастыру керек.

16-кесте - Электрөткізгіш болтты рельс тораптарындағы саңылаулардың көлемі

Торапты

Тораптардағы саңылаулар, мм

құрастырған кездегі

туннель порталынан 200 м артық

рельстердің*

қашықтықта орналасқан жерасты

температурасы, ⁰С:

учаскелері

учаскелері, жердегі және жер үсті

учаскелері

⁰С

⁰С -ге

ұзындығы 25 м

ұзындығы 300 м

ұзындығы

12,5

ұзындығы 25 м

дейін

және одан кем

м рельстер

рельстер

рельстік желі

-60

-50

-40

16,5

-40

-25

15,0

-25

-20

13,5

19,5

-20

-15

13,5

18,0

-15

-10

16,5

-10

-5

9,0

10,5

15,0

-5

9,0

10,5

13,5

7,0

9,0

12,0

7,0

9,0

10,5

4,5

6,0

7,5

9,0

4,5

6,0

7,5

2,0

3,0

6,0

2,0

3,0

6,0

4,5

3,0

4,5

1,5

3,0

________________________

^*Рельстердің теріс температуралары «-» белгісімен көрсетілген.

13.1.16 Жер асты станцияларында, сондай-ақ ұзындығы 1,5 км асатын станция өстері

арасындағы өткелдер ортасында ауыр жол аспаптары мен материлдарды сақтау үшін

ауданы 15 18 м²-қа дейінгі қоймалар орналастыру қажет. Қоймада жарықтандыру, жол

аспабын қосуға арналған электр қорегі және жанар-жағар май материалдарын (ЖЖМ)

сақтауға арналған металл жәшік болуын қарастыру керек. Қойманың еденін реьс бастары

деңгейінде орнату қажет.

13.1.17 Жол құрылысының жобалық құжаттамасы олардың элементтері туралы

келесі мәліметтерден құралуы тиіс:

- пикеттер мен жол реперлерінің биіктік белгілері;

- жоспар элементтері мен бойлық жол сұлбалары, рельс тармақтары мен рельс

түйісулерінің пикеттері мен гоеметриялық параметрлері.

Жолдың жаңа конструкцияларына арналған құжаттама құрамына жжол жұмыстары

өндірісінің жобасы мен оларды пайдалану жөніндегі нұсқаулықтар кіруі тиіс. Жол өндірісі

және басқа да қосымша жұмыстардың жобасын да салынып жатқан учаскелердің

метрополитеннің қолданыстығы желілеріне жуысуын орындау кезінде әзірлеу керек.

13.1.18 Жолдың ұзына бойына жол белгілері қойылуын қарастыру керек. Жол

айырғыштар мен айқасқан съездерде шектік төрткілдештердің

(шектік бағандардың)

орнатылуын қарастыру керек.

13.1.19 Температуралық бойлары

100 м асатын металл көпірлерде рельстердің

бойлай орын ауыстыруын теңгеру үшін төселетін рельстердің типіне сәйкес келетін,

айналмалы электр қосқыштары бар теңгеруші құрылғыларды қолданған жөн.

13.2 Байланыстырушы рельс

13.2.1 Байланыстырушы

рельс

бекіткішін

жобалауда

вагондар

тоққабылдағыштарының төменгі тоқ алуын ескеру керек.

13.2.2 Байланыстырушырельсті, әдетте, поездар қозғалысының сол жағынан

орналастырған жөн. Туннельдерде радиусы жоспарлы

200 м кем қисық сызықтар

учаскелеріндегі байланыстыратын рельсті қисық сызықтың сыртқы жағынан, ал жерасты

тұғырнамаларының аралдық тұғырнамалары мен қызметтік тұғырнамалар шегінде,

олардытұғырнаманың астына немесе жолдық қабырға жағынан орнатқан дұрыс.

Бүкіл ұзындығы бойына байланыс рельсі электрден оқшаулайтын қорғағыш

қораппен жабылуы тиіс.

13.2.3 Болаттан жасалғанрельстерді бекітуге арналған тіреуіштердің арақашықтығы

4,5-5,4 м көлемінде болуы тиіс. Ұзына бойы көлбеуі

40% асатын, басты жолдар

учаскелерінде және жоспардағы радиусы

400 м және одан да кем қисық

сызықтарда,тіреуіштердің арасындағы қашықтықты 2,5 м дейін азайту қажет.

13.2.4 Байланыстырушы рельстердің бекіткіш құрылғылары:

- байланыстырушы рельс жолдың жоғарғы жақ құрылысы мен туннельдік

қаптауынан электр оқшаулауды;

- байланыстырушы рельстің қалпын реттеу мүмкіндігін;

- байланыстырушы рельске электрмен қамыздандыру құрылғыларын қосу

мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

13.2.5 Байланыстырушы рельсті қаптаманың көмегімен немесе ұзындығы 100 м

дейінгі желіде электрмен түйістіру тәсілі арқылы туннель порталынан

200 м астам

қашықтықта орналасқан, тартым тогы 3000 А болатын, 75 м дейін - тартым тогы 3000 А

асатын жер асты учаскелерінде, ал туннель порталынан 200 м қашықтықта орналасқан

жер асты учаскелерінде, сондай-ақ жердегі және жер үсті учаскелерінде 37,5 м жалғау

керек.

13.2.6 Дәнекерленген рельстік желілердің қосылатын жерінде температуралық

торапты ескеру қажет. Температуралық тораптардағы саңылаулар

17 кесте бойынша

қабылданады.

Температуралық тораптың электр кедергісі ұзындығы 1,25 м-лік тұтас байланыс

рельсінің кедергісінен аспауы тиіс. Температуралық тораппен шектес тіреуіштердің

арасын 2,5 м астам етіп қабылдамаған жөн.

17 -кесте - Температуралық тораптардағы саңылаулар

Торапты құрастыру

Тораптардағы саңылаулар

кезіндегі

туннель порталынан 200 м

туннель порталынан

200 м кем

рельстердің*

астам қашықтықтағы жерқашықтықтағы жер асты учаскелері,

температурасы С⁰

асты учаскелері

жердегі және жер үсті учаскелері

дейін

-30-КЕМ

-29

-26

-25

-21

-20

-16

-15

-11

-10

-6

-5

-1

40 және одан жоғары

*Рельстердің теріс температуралары «-» таңбасымен көрсетілген.

13.2.7 Шеткі бұрғышы бар байланыс рельстернің ұзындығы 18,7 м кем болмауы

керек. Қысылтаяң жағдайда, жабдықтарды байланыс рельсті салу аймағында орналастыру

қажет болса, шеткі бұрғышы бар байланыс рельстің ұзындығын 12,5 м кем етпей, оны

әрбір тіреуіште айдап кетуге қарсы құрылғылармен бекітуге болады.

13.2.8 Басты жолдардың байланыстырушы рельстеріндегі ауа аралықтары бар

жерлерде байланыс рельсінің қабылдаушы және беруші шеттерінде 1/30 еңісі бар шеткі

бұрғыштары,

ал

тұйық

және

электрдепо

жиынтық

жолдарының

байланыстырушырельстерінде екі шетінде де 1/25 еңісі бар шеткі бұрғыштарды ескерген

дұрыс.

13.2.9 Байланыстырушы рельстердің ауа аралығы шеңберінде орнатылатын металл

құрылыстары мен жабдықтауды бұрғыштың металл ұшынан кем дегенде

0,8 м

қашықтықта орналастырған жөн.

Байланыс рельстерін есептеген кезде, осы тараудың

13.1.11т. келтірілген ауа

температурасының ауытқу аралығын қабылдау қажет.

14 ЖЕЛДЕТУ, ЖЫЛУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ, ЖЫЛЫТУ, СУМЕН

ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ, СУ БҰРҒЫШ, КӘРІЗ ЖӘНЕ ҚҰБЫР ЖЕЛІСІ

14.1 Желдету

14.1.1 Метрополитен желілерінің құрылыстары үшін туннельдік желдетудің

құйылмалы-соратын жүйесі мен жергілікті желдетудің құйылу және сору жүйелері

ескерілуі тиісті. Ауаны жасанды түрде қозғайтын желдету жүйелерін қолданған дұрыс.

Туннельдік желдету жүйесін жер асты станцияларі, эскалаторлық туннельдер,

баспалдақтан түсу, кассалық залдар, станциялар арасындағы дәліздер, пойыз жүретін

туннель, желілер арасындағы қызметтік тармақ туннельдері, электрдепо және тұйық

жолдар үшін, сондай-ақ, жердегі жабық учаскелер үшін ескерген жөн.

Жергілікті желдету жүйелерін қосалқы және өндірістік үй-жайлар үшін қарастырған

жөн.

Туннельдік желдету жүйесін тартылыс үстіндегі ауа ағынының

15-20 пайызға

артуын есепке ала отырып, келесі сызбалар бойынша жобалаған жөн: сыртқы ауа поезд

жүретін туннельдерге беріліп, станциялар арқылы атмосфераға шығуы керек, не болмаса

станцияларға беріліп, атмосфераға поезд жүретін туннельдер арқылы шығарылуы керек.

Пайдаланылып жүрген барлық режимдерінде, желдетудің қалыпты талаптарын іске

асыра алатын басқа сызбаларды қолдануға болады.

Айналма тұйық жолдар мен соңғы станциялардан кейін құрылған жылжымалы

құрам тұрағы туннельдерінен шыққан ауаны тура атмосфераға жіберу керек.

Метеорологиялық параметрлер мен ауадағы зиянды заттардың концентрациясы

МЕМСТ 12.1.005 талаптары мен осы нормаларға сай келген жағдайда, станциялар мен

пойыз жүретін туннельдердің ауасын біріктіруші тармақтар, тұйық жолдар, бекет

маңындағы және туннель маңындағы жер асты жайлардың желдетілуі үшін пайдалануға

болады.

Туннельдік желдету жүйесінің өрт және апат кезінде ауа ағымдарының бағытын

өзгерту үшін реверсиялау мүмкіндігі болуы керек.

14.1.2 Туннельдік желдету қондырғыларымен ауаны беру және шығаруды:

- станцияларда

- туннельдік желдетудің көлденең арналары

(желдетулік-

шоғырсымдық арналары) арқылы тұғырнаманың астынан немесе оның үстінен және одан

әрі бекет тұғырнамасының екі бүйіржақтарында орналасатын тіке арналар бойынша және

тұғырнама үстіндегі не астындағы саңылаулар арқылы, ал пилон типті станцияларда,

сонымен қатар, - тұғырнама және ортаңғы зал жағынан әр пилонда орналасатын, тіке

арналар бойынша;

- пойыз жүретін туннельдерде, желілер арасындағы біріктіруші тармақтар

туннельдерінде, электрдепо және тұйық жолдардағы тармақ туннельдерінде, баспалдақ

алаңында және вестибюльдердің кассалық залдарында - аталған ғимараттардың қимасы

бойынша;

- терең орналасқан станциялардың эскалаторлық туннельдерінде

- туннель

қимасының екі бөлігі бойынша бөлек: жоғарғы - жолаушыларға арналған және төменгі -

жайма (арнадағы) бойынша;

- таяз орналасқан станциялардың эскалаторлық жайларында - ғимараттың жоғарғы

жақ (жолаушыларға арналған) қимасы бойынша;

- станциялар арасындағы ұзындығы 50 м кем дәліздерде - дәліздің қимасы бойынша,

ұзындығы 50 м және одан артық - ауаны ауа тартқыш арқылы дәліз бойымен біркелкі

жіберуді, ал ғимараттың қимасы бойынша шығаруды қарастырған жөн.

Туннельдік желдету көлденең арналарының биіктігін

1,8 м кем

(арналардың

арасындағы ең шығыңқы жерлерін) қабылдамаған дұрыс; ұзындығы 15 м аспайтын жеке

бөліктерде тек желдетуға ғана арналған арналардың биіктігін 1,1 м дейін сәл азайтуға

болады.

14.1.3 Жер асты желілердің туннельдік желдетуін есептеген кезде сыртқы ауаның

параметрлерін:

- жылдың жылы мерзімінде - ҚР ЕЖ 4.02-101 тарауының талаптарына сәйкес А

есептік параметрлері;

- жылдың салқын мерзімінде - туннельдерді қоршаған топырақтың температурасы,

табиғи орташа температурасынан төмен болғанда, орташа температуралар ҚР ҚН 2.04-21,

бойынша қабылдануы керек.

Ескертпе - Метрополитеннің жер асты ғимараттары үшін жылдың жылы мерзімі деп, сыртқы ауаның

орташа айлық температуралары топырақтың табиғи температурасынан жоғары немесе оған тең болған

уақытты, ал салқын мерзімі деп топырақтың табиғи температурасынан төмен болған уақытты алған дұрыс.

14.1.4 Желінің жабық учаскелерінің туннельдік желдету жүйелері үшін, сондай-ақ,

ағындық ауа жер бетінен берілуі тиісті, жердегі және жер асты құрылыстарының

жергілікті желдету жүйелері үшін, жылдың жылы несеме салқын мерзімін анықтайтын

сыртқы ауа температурасының есебі мен жылу сақтау параметрлерін ҚР ҚН 4.02-01 және

ҚР ЕЖ 4.02-101 тарауында көрсетілген талаптарға сәйкес А есептік параметрлері

бойынша қабылдау қажет.

14.1.5 Туннельдік желдету жүйесі ауаның келесідей өлшемдерін қамтамасыз етуі

керек:

- жылдың жылы мезгілінде: станция платформаларында, кассалық залдарда және

бекеттер арасындағы дәліздерде сыртқы ауаның есептік температурасы А +24 °С өлшемі

бойынша есептелетін қалалар үшін ауаның температурасының сыртқы ауаның есептік

температурасынан 4

°С артық емес асуын, бірақ +28

°С аспайтын, ауаның есептік

температурасы А +24

°С асатынөлшемі бойынша есептелетін қалалар үшін ауаның

температурасын сыртқы ауаның есептік температурасынан + 30 °С төмен, одан аспайтын,

ал ауаның салыстырмалы ылғалдылығы сәйкесінше 75 және 65 %;

- өткізу туннельдерінде және тұйық туннельдердегі есептік аймақтың соңғы

жағындағы шығарылатын ауаның температурасы мен салыстырмалы ылғалдылығы

сыртқы ауаның температурасы А +24 °С және одан төменөлшемі бойынша есептелетін

қалалар үшін және бағыттың сағатына 40 жұптан аспайтын поезд өткізуге қабілеттілігі

жағдайында

- сәйкесінше + 33 °С және 60%, ал сағатына 40 жұптан аса пойыз өткізу

қабілеттілігі жағдайында сонымен қатар сыртқы ауаның температурасы А +24 °С және

одан жоғарыөлшемі бойынша есептелетін қалалар үшін, бағыттың өткізу қабілетінен

тәуелсіз - +35 °С және 55 % аспауы тиіс;

- жылдың суық мезгілінде: станция платформаларында және бекеттер арасындағы

дәліздерде сыртқы ауаның есептік температурасы А +24 °С және одан төменөлшемі

бойынша есептелетін қалалар үшін - топырақтың табиғи температурасынан 2 °С жоғары

емес, ал жылдың жылы мезгіліндегі сыртқы ауаның есептік температурасы А +24 °С және

одан жоғарыөлшемі бойынша есептелетін қалалар үшін

- топырақтың табиғи

температурасынан аспайтын, бірақ - +10 °С төмен емес;

- кассалық залдардағы ауаның температурасы -+5 °С төмен емес;

- бекет платформаларындағы және бекеттер арасындағы дәліздердегі ауаның

температурасы ҚР ЕЖ 4.02-101 бөлімінде бекітілген сыртқы ауаның Б өлшемі бойынша,

жылдың суық мезгілі үшін -+5 °С төмен емесжәнесалыстырмалы ылғалдылығы 75 %

апайтын;

- жылдың кез-келген мерзімінде - туннельдер мен бекеттердің ауасындағы зиянды

заттардың (газдардың) концентрациясы ауақоршауы жанындағы дүңгіршектегі сыртқы

ауадағыдан аспайтын, сыртқы ауа қоршауы орындарындағы зиянды заттардың

концентрациясын бұл заттардың фондық концентрациясын есепке ала отырып, бірақ

МЕМСТ 12.1.005 сәйкес рұқсат етілген шектен аспайтындай қабылдау керек.

Ескертпе - Жылдың жылы мерзімінде бекет тұғырнамаларындағы кассалық залдарда және станциялар

арасындағы дәліздерде ауаның есепті температуралары, осы тармақта көрсетілген ауаның +28°С және +30°С

шекті температураларынан асатын және қарбалас сәтте желідегі пойыз жұптарының пойыздағы вагондар

санына көбейтіндісі 120 асатын болса, ағындық ауаны салқындатуды қолдану керек.

14.1.6 Жылдың жылы және салқын мерзімдері үшін ауа алмасуды, осы тараудың

14.1.5 т. берілген талаптарға сәйкес анықтау қажет, және:

- жылдың жылы мерзімінде туннельдердегі бөлінетін жылу мен топыраққа баратын

жылудың айырмасын құрайтын артық жылу;

- жылдың салқын мерзімінде туннельдерде бөлінетін жылу мен топырақтан бөлінген

жылу;

- топырақтан бөлінетін газдың;

- пойыздар қозғалысының қарбалас сәтінде, кем дегенде 50 м³/сағ. жылдамдықпен

бір жолаушыға сырттан берілетін ауа ағымының ең жоғары мәнін алу керек.

Туннельдік желдету жүйесі туннельдер мен станциялардың ішкі көлемі бойынша

1 сағат ішінде кем дегенде ауаның үш рет алмасуын қамтамасыз етуі керек.

Ескертпелер;

1 Жылдың жылы мерзіміне арналған ауа алмасуды аралықтағы шахтадан станцияның ортасына

дейінгі қашықтықты есепке алу керек, ал егер топырақтың табиғи температурасы туннельдегі ауаның

есептік температурасынан жоғары болса, онда туннельде мен топырақтан бөлінетін жылудың сомасын

анықтау керек.

2 Желдету туннельдеріндегі және туннельдік желдету шахталарының ұңғымасындағы ауа

қозғалысының жылдамдығын, әдеттегідей,

8 м/с асырмай қабылдаған жөн.Эскалаторлардың көлбеу

туннельдеріндегі желдету арналары үшін 15 м/с дейінгі жылдамдықты қабылдауға болады.

3 Есептік бөлік деп, екі көршілес станциялардың арасындағы немесе бекет ортасы мен тұйық жолдың

аяғында орналасқан желдету шахтасы арасындағы қашықтықты алу керек.

14.1.7 Вентиляциялық қондырғыны және туннельдік вентиляция шахтасын өткізу

орнында оның ортасына, мүмкіндігінше - өткізу туннельдерінің арасына орнату керек.

Бекет платформасының соңынан бастап өту орнындағы орнатылған туннельдік

вентиляцияға дейін өту орнының

1/3 ұзындығына тең, бірақ

400 м кем емес ара

қашықтықты қабылдауға болады.

Өту орнының ұзындығы 2000 м асқанда және ауа айналымы 450000 м³/с асқан кезде

вентиляциялық шахталардың саны есептеліп анықталады. (Өту орнында шахталы үш

вентиляциялық құрылғы орнатуға болады. Дегенмен орташа вентиляциялық құрылғының

жұмыс тәртібі бекеттегі вентиляциялық құрылғы жұмысының тәртібіне сәйкес болуы

керек).

Метрополитеннің екі бағытындағы туннельдің вентиляция жүйесінде бір

вентиляциялық құрылғыны пайдалануға болады; ондағы ауа легін әр бағытқа тұтас

қоршаумен бөлген жағдайды және арақашықтығы 25 м кем емес жеке вентиляциялық

киосктар орнатқан шартта.

14.1.8 Станциялардың, өту туннельдерінің және тұйықтардың туннельдік

вентиляцияларын орнатуда қарастырылған вентиляторлар екіден кем болмауы керек,

байланыстырушы туннельдер мен біржолдық тұйықтарда - бір вентилятор.

Вентиляторлар ғимараттардағы пайдалану режимімен берілген микроклиматтың

есептелген өлшемдерін, оның ішінде түтінді шығаруды ұстап тұруды қамтамасыз етуі

керек.

Әрбір вентилятордың өндірістік мүмкіндігі қолданыстағы вентиляция схемасына

байланысты туннельдік вентиляция құрылғыларының талап етілетін өндірістік

мүмкіндігінің 50 ℅ немесе 100 % құрауы тиіс.

Желдеткіштердің өндірістік мүмкіндігі мен күшін келесілерді ескере отырып

анықтау керек:

- желдеткіштердің параллелді жұмысын;

- пойыздардың қозғалысы кезінде туындайтын поршендық ықпалдың әсері;

- 19- бөлімге сәйкес өрт болған жағдайда немесе түтін шыққанда түтінді шығарып

тастауды қамтамасыз ету.

Электрқұрылғыларын туннельдік желдету құрылғысының вентиляциялық

камерасына жалғасатын бөлек орында орналастыру керек

(қалқандық). Қалқандықта

желдету жүйесі қарастырылған болуы керек және электрқұрылғысының қалыпты жұмыс

істеуі үшін қажетті температуралық режим қамтамасыз етілуі қажет.

14.1.9 Әртүрлі режимде жұмыс жасау кезінде берілетін немесе шығарылатын ауа

көлемін туннель вентиляциясының құралдарымен реттеуді жұмыс жасап тұрған

вентиляторлардың санын, вентилятор дөңгелектерінің жұмыс жасау айналымдарының

санын өзгерту арқылы жасау керек.

14.1.10 Туннельдік желдету қондырғыларындағы желдеткіш арналарының жалғасы

әр туннель үшін тәуелсіз болуы қажет. Туннельдер арасына аралық төсем салынған

жағдайда, желдету қондырғыларын бір туннельге жалғастыруға болады. Ондағы

саңылаулар енін есептеулер арқылы анықтаған жөн.

Пойыз жүретін туннельдерге жалғасуды - қырынан, туннельдер арасындағы аралық

төсемге үстінен немесе

(ерекше жағдайларда) рельс бастарының деңгейінен төмен

орналасқан желдеткіш арналардан су бұрғыштарды қамтамасыз ете отырып, астынан

жасаған жөн.

Арналарды поезд жүретін туннельдерге тура үстінен немесе астынан жалғауға

болмайды. Желдеткіш арналарды пойыз жүретін туннельдерге сутөкпе қондырғыларынан

кем дегенде 100 м қашықтықта жалғау керек. Бұл талапты сақтау мүмкін болмаған

жағдайда, сутөкпе қондырғыларының теріс температуралардың ықпал етуі кезінде

жұмысқа қабілеттілігін қамтамасыз ететін техникалық шешімді қарастырған дұрыс.

14.1.11 Метрополитен туннельдерін сыртқы ауаның төмен температуралары

әсерінен қорғау үшін, олардың жер бетіне шығып тұратын бөліктерінде төмендегілерді

қолдану қажет:

- шибер типті ауа шымылдықтарын немесе араластырғыш типті ауа-жылыту

шымылдықтары;

- портал маңындағы туннельаралық төсемдер (олардың қима ауданы есептеулер

арқылы анықталады) және бір туннельдердің нақты қимасының ауданын ұйғарымды

шекке дейін шектейтін және әрбір жолдық туннельде аралық төсемдердің артында (пойыз

қозғалысы бойынша) орналасатын диафрагмалар;

- желінің іргелес бөлігіндегі ауаны тірегіш.

14.1.12

«Үрлеу» әсерін төмендету үшін майда салынған бекеттерде бекетке

жалғасқан өткізу туннельдері арасында бекеттік кешеннің басында және аяғында екі

циркулятивтік түйіспеден қарастыру ұсынылады. Циркуляциялық түйіспелердің көлденең

кесу алаңы есеппен анықталады.

Екінші түйіспені құрудың мүмкін еместігі негізді түсіндірілгенде бекет

вестибюльдерінде қосымша бір қатар кіру есіктерін қарастырады.

Жолдық дамуы бар бекеттерде циркуляциялық түйіспелер жолдық дамуға қарама -

қарсы беттен ғана қарастыру қажет.

Жолаушылық орындардағы ауаның қалыпты жылдамдығы артқан кезде

(ауа

қозғалысының орташа жылдамдығы

0,5-тен

2,00 м/с дейін) ауа жылдамдығының

төмендеуін қамтамасыз ететін бекеттің көлемдік-жоспарлаушылық шешімін қабылдау

керек. Бекет платформаларындағы пойыздардың келген және кеткен кезіндегі ауаның

орташа жылдамдығының артуы 2 еседен артыққа жол берілмейді.

14.1.13 Желдету камералары, арналар, тау қазбалары (айналмалы тау қазбаларынан

басқа) ойықтарының пойыз жүретін немесе тұйық жолды туннельдерге жалғасқан жерлері

есіктері бар тормен жабылуы керек.

14.1.14 Сору мен айдау аймақтарын бөлетін туннельдік желдету қондырғыларының

желдеткіш камераларындағы шымылдықтарда істеп тұрған желдеткіштердің жанынан

қауіпсіз өтуді қамтамасыз ететін, есіктердің қалпын қашықтықтан бақылау

құрылғыларымен жабдықталған тығыздатылған есіктерді немесе есіктері бар

тамбурларды қолданған жөн.

14.1.15 Туннельдік желдету жүйелері

19-бөлімнің талаптарына сәйкес, түтінді

жоюды және адамдарды эвакуациялау жолдарын түтіннен тиімді қорғауды қамтамасыз

етулері тиісті.

Туннельдік желдетудің жұмысы кезінде эскалаторлық туннель және

(немесе)

вестибюльдің кассалық залына түтін өтіп кетуінің алдын алу мүмкін болмаса, станция

вестибюлінде апатты тіреуіш-желдеткішті орнату қажет немесе ауа жылдамдығын күрт

өсірудің басқа әдістерін қолдану қажет.

14.1.16 Туннельдік вентиляция құрылғыларының жерүсті ауақоршаулық

(ауашығарушы) киосктарын ауадағы зиянды заттар мен шаңның ең аз концентрациялы

орындарында орналастыру қажет, мүмкіндігінше - көгалдандырылған жерлерде (ағаштар

мен бұталар).

Жерүсті ауа қоршауы киосктары - туннельдік вентиляция құрылғыларынан бастап

жалпы қалалық мәндегі магистральдық көшелерге, көпшілік автотұрақтарға және ғимарат

терезелеріне дейінгі арақашықтықты 25 м кем еместе қарастыру керек, автожанармай құю

бекеттерінен, мұнай және мұнай өнімдерінің, жанғыш газдардың, орман

материалдарының қоймаларынан, газ және мұнай құбырларынан, мұнай өңдеу және

химиялық өндіріс орындарынан - кем дегенде 100 м қашықтықта орналасуы керек.

Тығыз орналасқан қалалық ғимараттар шартында тұрақты пайдалану режимінде

шығаруға жұмыс істейтін вентиляциялық дүңгіршектерді жолдың көлік жүретін бөлігінен

25 м аз қашықтықта орнатуға болады.

Ауа қоршауы (ауа шығарушы) киосктардың - туннельдік вентиляция құрылғылары

торларының астынан бастап жердің үстіне дейінгі ара қашықтықты 2 м кем еместей етіп

қабылдау керек; торларды ішкі жағынан металлды майда тормен тарту керек. Ауаның

майда тор арқылы өту жылдамдығы 5 м/с кем қабылданбайды.

Дүңгіршекдің конструкциясы рұқсатсыз адамдардың, жануарлардың және бөтен

заттардың, сонымен қатар, атмосфералық жауын-шашынның енуін болдырмайтындай

болуы керек. Дүңгіршектердің күзеттік дабылы болуы тиіс. Дүңгіршектерде жүк

көтергіштік қабілеті 1 т кем емес балкаларды қарастыру керек. Киоскқа кіретін жерлерде

жер деңгейінен 0,2 м биіктікте орналасқан табалдырықтар болуы керек.

14.1.17 Туннельдік желдету қондырғылары үшін осьтік реверсивті желдеткіштерді

қарастырған жөн. Туннельдік желдетуді орнату камерасында: жүк көтергіш

құрылғыларын және желдету жабдықтарының бөліктерін туннельге дейін тасымалдау

үшін басқа да механизм құралдары;желдету камерасы мен шахта оқпанын жууға арналған

су құбыры; сутөкпе жүйесі болуы керек.

Құрылғылардың жүк көтергіштігі мен өлшемдерін жабдықтау элементінің салмағы

мен көлемі бойынша ең үлкенін тасымалдау шарттарына байланысты қабылдау қажет.

Желдеткіштердің қызмет көрсету аймақтары, ойыс өлшемдері мен жүк көтергіш

құрылғылардың орналасуын, жабдықтарды өндіруші-кәсіпорынның нұсқауларын есепке

ала отырып жүзеге асырған жөн. Электр қозғалтқыштары мен желдеткіш бөлшектерін

жеткізу құралдарына дейін тасымалдау үшін қол арбалардың, қолмен басқарылатын жүк

көтергіштері бар бөренелердің, ілмекті болттардың немесе басқа аспаптардың болуы

қажет.

14.1.18 Туннельдік желдету қондырғыларында желдеткіштен шығаратын шуды

азайту үшін келесідей құрылғылар болғаны дұрыс:

- жер бетінде тұрғын және қоғамдық ғимараттарды қоршайтын құрылыстардан 2 м,

сондай-ақ, өндірістік ғимараттардан ҚР ҚН 2.04-02 белгіленген деңгейлерге дейін;

- станциялар мен поезд жүретін туннельдерде, оларға желдеткіш камералар

жалғасатын жерде - 18 Кестеде келтірілген дыбыстық қысым деңгейлеріне дейін.

Шуды өшіруге арналған материалдар ретінде метрополитен ғимараттарында

пайдалану шарттарына сәйкес келетін борпақ бетонды блоктарды, синтетикалық және

өзге де материалдары бар құрылыстарды пайдаланған жөн.

18-кесте - Дыбыстық қысымның ең соңғы деңгейлері

Октавалық жолдың орташа

геометриялық жиіліктері, Гц

125

250

500

1000

2000

4000

8000

Дыбыстық қысым деңгейлері, дБ

14.1.19 Ағындық ауаны жер бетінен беру қажет болатын жердегі және жер асты

құрылыстарын жергілікті желдету жүйелері үшін, сыртқы ауаның есептік

температуралары мен ҚР ЕЖ 4.02-101 жылу сақтау ежелеріне сәйкес жылдың жылы

мерзімі үшін

- А есептік параметрлері бойынша, салқын мерзім үшін Б есептік

параметрлері бойынша қабылдау керек.

14.1.20 Жергілікті желдету құрылғылармен станцияның жерасты қызметтік,

өндірістік және тұрмыстық орындарына берілетін ауа, әдетте станциядан немесе

туннельден алынады және шаңға қарсы фильтрлерде тазартылады.

Өздігінен тазартылатын сүзгілерді қолданған жағдайда желдеткіштер мен

сүзгілердің арасындағы электр жетегінің блок болуын алдын -ала қарастырған дұрыс.

Аккумуляторлық, медициналық пунктер, дәретханалар, кәріздік сорғыш қондырғылар мен

жағармай материалдарының қоймасындағы ауадан басқа жайлардан кетірілетін ауаны

туннельге, оны алған жерге пойыз қозғалысының бағыты бойынша қайтару керек.

Станциялардың жердегі вестибюльдеріндегі қызметтік, өндірістік және тұрмыстық

жайларына арналған ағындық ауа, әдетте, жер бетінен алынып, алдын-ала тозаңға қарсы

сүзгілерде тазартылады. Жер асты вестибюльдерін желдету үшін бекттерде туннельдік

желдету қондырғылары беретін ауаны қолданған жөн.

14.1.21 Жер асты станцияларында үнемі адамдар болатын қызметтік, өндірістік және

тұрмыстық жайлардың желдету қондырғыларында ағындық желдеткіштердің резервтік

электр қозғалтқыштарын, негізгі желдеткіш өшіп қалған жағдайда сақтық іс-шараларды

қамтамасыз ету үшін қажет.

Ескертпе

- Метрополитен станцияларындағы үнемі адамдар болатын жайлар: станциялар мен

орталықтандыру постарындағы кезекші жайлары, кассалық блоктар мен машинистердің желілік пункт

жайлары, операторлық және метрополитен қызметкерлері, кем дегенде үздіксіз

2 сағат бойы немесе

тәулік ішінде жалпы 6 сағат болатын, осыған ұқсас басқа да жайлар.

14.1.22 Біріктірілген күшейткіш-реттеуші және кернеуді реттеуші

(төмендетуші)

кіші станция құрылыстарының желдету қондырғыларын кемінде екі ағындық және екі

сорғы желдеткіштерін орнату керек; олардың әрбіреуінің өнімділігі қондырғы есептік

өнімділігінің 50 % кем болмауы тиіс.

14.1.23 Аккумуляторлық желдету жабдықтарынан басқа, жергілікті желдету

қондырғыларын мүмкіндігінше жалпы желдету жайларында, кіші механизацияның

инвентарлық жүк көтергіш құралдарын бекітуге арналған қоятын элементтерді,

жабдықтар мен едендерді жууға арналған су құбырын, сондай-ақ, сутөкпе жүйесін

қарастырып алған жөн.

14.1.24 Станцияның жерасты орындары үшін ауаның есептік температурасы мен ауа

алмасу еселігін 19-кесте бойынша қабылдау керек.

14.1.25 Жылдың жылы мезгілдерінде үй-жайлардың ауа температурасы 19-кестеге

сәйкес станциядағы есептік ауа температурасынан төмен болуы тиіс, ауаны

салқындататын жергілікті жүйелермен немесе дербес желдеткіштермен жабдықтау керек.

Станциялар мен орталықтандыру орындарындарындағы кезекшілердің, кассирлер

мен медициналық бөлімшелерде жылдың салқын мерзімінде ауаның жылытылуын және

жылдың жылы мерзімі кезінде ауаның салқындатылуын алдын-ала қарастырған жөн.

19-кесте - Ауаның есептік температуралары мен ауа алмасудың дүркінділігі

Ауа алмасудың

Ауаның есептік температурасы, °С

дүркінділігі

Жайлар

1 сағатта

Жылдың сал-

Жылдың жылы

Ағыны

Тартуы

қын мерзімі

мерзімі

1 Кассалық залдар

5 кем емес

Станцияларға

арналғандай

2 Аға кассиршы, ақша санау,

билеттік кассалар жайлары

3 Станция бастықтарының

кабинеттері, күзет орны, өртке

қарсы қызмет бөлімі, механиктер

қызметі,ЖПҚ, желілік

қызметкерлер, машинистер

желілік орындарының жайлары

4 Медициналық орындар*

22-24

5 Ас қабылдауға және демалысқа

арналған бөлмелер*

6 Қызметшілер демалатын бөлме

22-24

7. Қоймалар, жергiлiктi желдету

қондырғылардың машиналық үй-

Станцияларға

жайлары

арналғандай

8 Арнайы киім-кешекті кептіруге

Станцияларға

бір шкафқа

арналған орындар

арналғандай

25 м³/сағ

9 Жинастыру материалдары мен

Станцияларға

заттарын сақтауға арналған бөлме

арналғандай

10 Шеберханалар, гардероб

Станцияларға

бөлмелері

арналғандай

Станцияларға

11 Душ бөлмесі

арналғандай

12 Душ бөлмелері жанындағы

Станцияларға

гардероб бөлмелері

арналғандай

19-кесте - Ауаның есептік температуралары мен ауа алмасудың дүркінділігі

(жалғасы)

13 Әжетханалар

бір

Станцияларға

унитазға

арналғандай

100 м³

/сағ

14 ҚТҚ қоймасы

15 Аралықтағы қойма, керіп

тартылған камера

16 Су қайнататын бөлме

17 Сыпырушылар бөлмесі

Станцияларға

арналғандай

18 Жуынатын бөлме

Станцияларға

арналғандай

19 Станциялардағы,

аралықтарда- ғы сорғылар,

Станцияларға

артезиан ұңғымасы және

арналғандай

сантехникалық ұңғыма

камералары

20 Жылу пунктері мен су

станцияларға

өлшейтін тораптар

арналған сияқты

21 Аппараттық, телебақылау

бөлмесі, кростық, реле

радиотораптар **

22 Түзеткіш, аралық

станциялардағы құрғақ

трансформатор жайлары***

23 Аккумулятор қоятын орын

24 Түзеткіш, кіші станциялардағы

құрғақ трансформатор

жайлары***

25 Шоғырсымдық

коллекторлар***

26 Эскалаторлардың машиналық

Сыртқы есептік

жайлары

ауадан 5⁰

жоғары, бірақ

28⁰ аспайды

27 Жағармай материалдарының

Станцияларға

қоймалары***

арналғандай

28 Кезекші бақылаушылардың

Станцияларға

кабиналары**

арналғандай

19-кесте - Ауаның есептік температуралары мен ауа алмасудың дүркінділігі

(жалғасы)

29 Эскалатор операторларының

Станцияларға

кабиналары**

арналғандай

_______________

* Ауаны жабық электр жылытқыш элементтерімен жылытуға (желдетумен біріктірілген) ғана рұқсат

етіледі.

** Тек температурасы 95°С аспайтындай және ажыратқышсыз, қорғау аппараттары арқылы, кернеуі 220 В

электр желісіне қосылатын жабық электр жылытқыштарды пайдалануға болады.

*** Жылытудың қажеті жоқ.

Ескертпелер:

1 «Жылдың жылы мезгілі» бағанасында тартылатын ауа температурасы көрсетілген.

2 Жер асты желілерінің кассалық залдарындағы ауа алмасуы туннельдік желдету жасайтын тіреуіш

есебінен, ал жердегі желілердің кассалық залдарында - табиғи қозғалыс есебінен көзделеді.

3 20-28 позицияларындағы жайлар үшін ауа дүркінділігі есептеу нәижесінде анықталады.

4 Қызмет көрсетуші қызметкерлер үнемі болып тұратын, қабырға, төбе мен едендерінің

40% астамы

тікелей топырақпен жанасатын жайларда жылыту үшін ауаның есептік температурасы Кестеде көрсетілген

температурадан 2°С жоғары етіп қабылдануы тиіс

Желдеткіштердің сыртқы блоктарын ағынды-тартпалы желдеткіш жүйесімен

жабдықталған жеке ғимаратта, немесе желдеткіш дүңгіршектерінің жоғары жағында

орналастыру қажет. Желдеткіштердің сыртқы блоктарын туннельдік желдеткіш жүйесімен

желдетілетін жаяу жүргінші өтпелдері ойығымен қосылған жайларда; құрылғының

қызмет етуі үшін мүмкіндікті қамтамасыз ету шартымен вестибюльдің шатырында,

фасадта орналастыруға рұқсат етіледі. Желдеткіштің сыртқы блогындағы жайларды

желдету үшін ағынды ауаның шығынын құрылғы жұмысы кезінде бөлінген артық

жылуды үндестіру арқылы анықтау керек.

Адам көп болмайтын өндірістік және тұрмыстық ғимараттарға ауа беруді

станциядан немесе туннельден қарастыру қажет. Мұндай ғимараттарға сыртқы ауаны

беруді ғимаратты нормаланған ауа параметрлерімен қамтамасыз ету мүмкін болмаған

жағдайда, туннельден немесе станциядан алынатын ағынды ауамен толтыруды қарастыру

қажет.

14.1.26 Эскалаторлардың машина бөлмесіне жергілікті желдетудің ағындық-

сорғылық жүйесінің көмегімен, қажет болған жағдайда ауаны жылытуды, салқындатуды

немесе жылуды қайтару ірекеттері орындалатындай етіп қарастырып салынуы тиіс.

Жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін желдету жүйесі есептік ауа алмасуды қамтамасыз

етуі керек.

Сыртқы ауа вестибюль эскалаторларының машина жайларына жер бетінен немесе

жер асты жүргінші өткелдерінен, ал ауысып отыратын ғимараттардағы эскалаторлардың

және эскалаторлар арасындағы зал жайларына туннельдерден ағуын қарастырған дұрыс.

Желдету жүйесінің жұмысы құрылыстарға арнап белгіленген ауа температурасына

қол жеткізу үшін автоматтандырылуы тиіс.

Ауа алмасуды топыраққа кететін жылуды есептемегенде, жабдықтар мен жарық

бөлетін жылудың ауамен қосылып араласуын есепке алған дұрыс.

14.1.27 Жағармай материалдарының қоймалары үшін ауаны дербес ауа өткізгіш

арқылы жер бетіне шығаратын жеке жергілікті тартпа желдеткішті орнатуды қарастырған

жөн.

Ауа өткізгішінің сорғыш бөлігінде қоймада өрт шыққан жағдайда автоматты түрде

жабылатын, от ұстаушы клапан болғаны жөн. Желдеткішті бөлек жайда орналастырған

дұрыс.

Қойма ғимаратына ауа дәліздің тамбурлары бойымен артық қысым клапандары

арқылы өтуін қарастырған жөн.

14.1.28 Станциялардағы пойыздардың қозғалысы үшін автоматика мен телемеханика

құрылғыларын қуаттауға арналған аккумуляторлық батареялардың орындары

әрқайсысының өндірістік мүмкіндігі құрылғының есептік өндіргіштігінің 50% кем емес

екі кіру және екі шығу вентиляторларымен, вентиляцияның жергілікті кіру-шығу

жүйесімен жабдықталуы тиіс.

Кіретін ауаның шығыны аккумуляторлық батареяның типіне байланысты есеппен

анықталады.

Аккумуляторлық герметизацияланған қызмет етпейтін аккумуляторларды

пайдаланған кезде, ауаны алу пойыздың станцияға келетін өту туннелінен

қарастырылады, шығару пойыздың станциядан кететін өту туннеліне жасалады.

Ашық типтегі аккумуляторлық батареяларды пайдаланғанда ғимараттан ауаны

жердің үстіне шығарған жөн.

Вентиляторларды бөлек орынға орналастырған дұрыс. Ауаның аккумуляторлық

батарея бөлмесіне келуін аккумулятор бөлмесінің жоғарғы аймағынан, ауаны шығаруды

2/3 көлемде жоғарғы және 1/3 төменгі аймағынан қарастыру керек. Қажет болған

жағдайда ауаны қайта церкуляциялауды, сонымен қатар жылытуды немесе салқындатуды

қарастырады.

Вентилятор өшкен кезде аккумуляторлардың қуаттаушы құрылғылары автоматы

түрде өшуі тиіс.

14.1.29 Жерасты станцияларында орналасқан құрғақ трансформаторлар мен

өзгерткіш агрегаттарға арналған орындарда бөлек кіру-шығу вентиляциялық

құрылғылары қарастырылған, олар ауаны жердің үстінен немесе пойыздың станцияға

келетін өту туннелінен алады және ауаны жердің үстіне немесе өту туннеліне шығарады.

Подстанциялардың ТҚ (таратушы құрылғылары) орындары үшін - ауаны өту туннелінен

алатын келу-шығу құрылғылары атқарады.

Вентиляцияның ауаны салқындататын рециркулятивті жүйесін пайдалануға болады.

14.1.30 Станциялардағы медициналық пункттердің, әжетханалардың, кәріздік

құрылғылардың, ЖММ қоймаларының бөлмелерін жергілікті вентиляцияның бөлек

тартушы құрылғыларымен жабдықтау керек.

Әжетханалардың, кәріздік құрылғылардың, ЖММ қоймаларының, медпункттердің

бөлмелерінен шыққан ауаны жердің бетіне шығарып жіберу керек. Негіздеме болған

жағдайда терең және таяз салынған станциялар үшін ауаны туннельге шығаруға болады.

Бірақ вентиляциялық құрылғыларда вентжүйенің толық өндірістік мүмкіндігі бар

фильтрлар қарастырылады.

Әжетханалардан және кәріздік құрылғылардан ауаны жердің бетіне шығарғанда

терең салынған станцияларда құрылғының екпіндік құбырлары мен оның ұңғымасының

құбыры арасындағы шеңбер кеңістікті пайдаланған дұрыс, таяз салынған станциялардағы

әжетханалардан шыққан ауаны - өзбетінше ауа өткізгіш бойынша шығарады.

Басқа бөлмелерден шығарылған ауаны ол алынған орынға станциядан кетіп бара

СП РК 3.03-117-2013 МЕТРОПОЛИТЕНЫ (ҚР ЕЖ 3.03-117-2013) - часть 2