СП РК 1.03-103-2013 ГЕОДЕЗИЧЕСКИЕ РАБОТЫ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ (ҚР ЕЖ 1.03-103-2013)

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

Қабырға панельдері маяктар бойынша тҥзетілген ерітінді қабатына орнатылады. Маяк

қалыңдығы қабырға панелі астындағы тіреу бетінің белгілері мен монтаждық
деңгейжиектің айырмашылығы ретінде анықталады.Орнатылатын панельдің шеттерімен
іргетастың тіреу бетін нивелирлеумен монтаждық деңгейжиек анықталады. Ол ерітінділік
тігіс қалыңдығын кӛбейтілген іргетастың ең жоғарғы нҥктесінің белгісіне тең.

Қабырғалық пенельдерді тік қалыпқа орнату тӛрткілдеш-тіктеуіш бойынша

орындалады.

Жертӛле қабатының жабу бетінің монтажынан кейін оның жоспарлық-биіктіктік

тҥсірілімі жҥргізіледі.

5.7.3 Ғимараттың жертӛле қабатының колонналарын монтаждау кезінде іргетастың

әр  стақанына,  тӛрт  жағынан,  бӛлуші  осьтер  шығарылуы  және  бояумен  бекітілуі  керек.
Колоннаның  жоғарғы  бӛлігінде  әр  қырдың  ортасын  рискамен  белгілейді.  Колоннаның
тӛменгі  бӛлігі  тӛрт  жағынан  дәл  осындай  рискалармен  белгіленеді,  рискаларды  колонна
тҥбінен  іргетас  стақанының  тереңдігіне  тең  биіктікке  тҥсіреді.  Колоннаны  іргетас
стақанына  орнатқан  кезде  колоннадағы  рискалар  іргетас  стақанындағы  рискалармен
қиыстырылуы тиіс. Рискалардың қиыстырылуын бақылауды тік бҧрышты ҥлгімен жҥргізу
қажет.  Колонна  тік  қалыпқа  бӛлуші  ӛстер  арқылы  ӛтетін  ӛзара  перпендикулярлы  ӛстерде
орналастырылатын  бір  немесе  екі  теодолиттің  кӛмегімен  орнатылады.  Колоннаны  тік
қалыпқа  орнатқан  кезде  колоннаның  жоғарғы  және  тӛменгі  белгілеуші  рискалар
теодолитпен жасалатын бір тік жазықтықта болуы тиіс.

5.7.4 Монолитті орындауда ғимараттың астыңғы бӛлігін кӛтеру кезінде іргетастық

тақтада (монолитті ҧтшықтамада) шегендеуді орнататын орындардың бояумен белгіленуі
орындалу керек. Белгілеуді жобалық қашықтықтарды қалдыру арқылы, іргетаста
бекітілген ӛстерден орындайды.

Сырғымалы шегендеуді қолданған кезде шегендеу қораптарының геометриялық

параметрлері, шегендеу щиттерінің конустілігі, сондай-ақ шегендеудің жҧмыс еденінің
горизонтальдылығы тексеріледі.

Шегендеу қораптарының геометриялық параметрлерін (тік бҧрыштылығын,

ӛлшемдерін) теодолитпен және ӛлшеуішпен, конустілікті – тіктеуіштің кӛмегімен, ал
жҧмыс еденінің горизонтальдылығын – нивелирлеумен тексереді.

Шегендеуді орнатқаннан кейін оның жоспарлық-биіктіктік тҥсірілімін орындайды

және орындау сҧлбасын рәсімдейді.

Ойықтардың, технологиялық тесіктердің қҧрылуын, тӛсеуші бӛлшектердің

орнатылуын биіктіктік бақылау ҥшін сырғымалы шегендеу щиттерінің арасына тік тҥрде
арматураға бекітілетін ҥштен кем емес ағаш тӛрткілдештер орнатылады. Тӛрткілдештерді
қимасы 30



30 мм және ҧзындығы 3 м брустардан жасайды.Тӛрткілдештерге нивелирмен

жобалық  белгілердің  жазулары  бар  дециметрлік  және  метрлік  интервалдардағы
сантиметрлік  бӛліктердің  шәкілдерін  тӛрткілдештерде  белгіленетін  немесе  бекітілетін
белгіні  шығарады. Ондағы  тӛрткілдештер  мен  шәкілдер  шегендеудің  қозғалуын  қарай
жҥйелі  тҥрде  ҧзартылады,  нәтижесінде  әрқашан  монтаждық  деңгейжиекте  жобалық
шамалардағы кӛтерілу биіктігін анықтауға болады.

Ойықтардың, технологиялық тесіктердің, тӛсеуші бӛлшектердің орналасуын егендеу

қораптары щиттерінің қырларынан анықтайды және ашық бояумен шегендеудің жҧмыс
еденіне бекітеді.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

Астыңғы бӛліктегі шегендеу қозғалысының тіктігін бақылауды теодолитпен кӛлбеу

ҥлкейтіп кӛрсету әдісімен жҥзеге асырады.

5.7.5 Ғимараттың астыңғы (жертӛле) бӛлігі жабуларының қҧрама тақталарының

биіктіктік тҥсірілімін әр тақтаның тӛрт бҧрышы бойынша, монолитті жабу кезінде –
жабылатын бӛлменің ортасында және бҧрыштары бойынша орындайды.

6 ҒИМАРАТТАРДЫҢ ЖЕР ҤСТІ БӚЛІГІН КӚТЕРУ КЕЗІНДЕ ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ

ЖҦМЫСТАРДЫ ЖҤРГІЗУ

6.1 Бастапқы деңгейжиекте ішкі бӛлуші торапты қҧру

6.1.1 Ғимараттың ішкі бӛлшектік торабы ондағы біліктік және биіктік белгілердің

негізінде қҧрылады әрі монтаждық кӛкжиектегі нақты бӛлу жҧмыстарының ӛндірісінде,
сондай-ақ, тҥсірілімді орындау ҥшін қолданылады.

Ғимараттың ішкі бӛлшектік торап белгілерінің бекітілу әдісі, тҥрі және сызбасы

ГЖӚЖ (геодезиялық жҧмыстардың ӛндірістік жобасында) немесе ЖӚЖ (жҧмыстардың
ӛндірістік жобасының) геодезиялық бӛлімінде кӛрсетіледі.

6.1.2 Геометриялық формасы бойынша қарапайым болып келетін ғимараттардың

қҧрылысында мҧндай тораптарды тік тӛртбҧрыш, ромбтар қатары және орталық жҥйе
тҥрінде салады. Олардың ӛлшемі трилатерацияда немесе сызықты-бҧрыштық тораптарда
жасалады.

6.1.3 Ғимараттың жоспарлы ішкі тіректік бӛлшекті торабының қҧрылысы бӛлшектік

біліктердің  бастапқы  кӛкжиекке  ауыстырылуынан  басталады.  Бастапқы  кӛкжиек  болып
ғимараттың  жерасты  бӛлігінің  тіректік  аумақтары  арқылы  ӛтетін  жазықтық,  жертӛленің
қоршауы,  бетондық  дайындама  немесе  іргетастық  блоктар  саналады.  Ғимараттың
бӛлшектік  торабының  тірек  нҥктелерін  бекіту  орыны  тік  ҥлкейту  әдісінде  монтаждық
кӛкжиекке қҧрылғының мҥмкіндігіне байланысты анықталады.

Тік ҥлкейтіп кӛрсету әдісі бойынша біліктерді ауыстыруда тіректік белгілерді

ғимарат корпусынан тысқары бекітуге және оларды тігінен тіреуішке бекіген экрандарда
ҥлкейтіп кӛрсетуге болады.

Монтаждық кӛкжиекте біліктерді қиғаш кӛрсетуде бӛлшектік торап бастапқы

кӛкжиекте тік және кӛлденең біліктердің қиылысу нҥктесі ғимараттың сыртқы тҧрқына
жақынырақ орналасатындай етіп қҧрылады.

6.1.4 Базистік бӛлшектік тораптар бастапқы кӛкжиекте ғимарат білігіне параллель

орналасқан  геометриялық  фигуралар  негізінде  салынады,  онда  біліктердің  бӛлінуі
базистік фигураның сырт жағынан сызықтық тҥрде немесе екі жақты ашылатын есіктердің
салыну  әдісімен  орындалады.  Тікбҧрышты  іргетастарда  бӛлшектік  жоспарлы  тораптың
биік  нҥктесі  біліктердің  қиылысқан  жерінде  тҧратын  тік  тӛртбҧрыш  тҥрінде  салу
қарастырылған.  Базистік  фигура  ҧзындығы  50 м  аспайды.  Монтаждық  кӛкжиекке
берілетін  тірек  нҥктелерінің  саны  ҥштен  кем  болмауға  тиіс  және  олар  бір-бірінен
мҥмкіндігінше алыс орналасады.

6.1.5 Жоспарлы бӛлшектік тораптың қҧрылысы бастапқы кӛкжиекте электронды

тахеометр, теодолит немесе ҧзындық ӛлшеуіштің кӛмегімен келесі ретте орындалады:

— жоспарлы тораптың негізгі (бҧрыштық) орындарын алдын ала салу;

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

— бастапқы және анықталған орындар бойынша негізгі жҧмыс барысының

жалғасуы (қҧрылыстың трилатерациялық әдісінде екі жақты және диагоналдарды ӛлшеу);

— орынның ортасын жобалық негізге келтіру;
— бақылаулық ӛлшем;
— тораптың аралық орындарының қҧрылысы.
6.1.6 Базистік фигура нҥктелерін жобалық негізге келтіру ҥшін полигонометриялық

ӛлшем  алынады  немесе  нҥктелердің  координаттары  микротрилатерация  әдісімен
анықталады.  Есептерді  жеңілдету  ҥшін  координаттардың  шартты  жҥйесін  қолданады,
онда  торап  нҥктелері  координаттарының  бірін  бастапқы  етіп,  ал  координат  осьтерінің
бағытын тік және кӛлденең ӛстерге параллель етіп алады.

6.1.7 Полигонометриялық ӛлшемде бҧрыштар мен ҧзындықтардың нақтылығы

базистік тораптың дәлдік қатарымен анықталады. Кему теңгерімдерін алу ҥшін торап
нҥктелерінің теориялық және фактілік координаттары есептеледі.

6.1.8 Кему әдісін енгізу ҥшін миллиметрлік қағазда кему парақшалары қҧрылады. Ол

парақшада нҥктенің номері, оның фактілік орналасуы, тораптың екіден кем емес орнына
бағытталуы, кемудің сызықтық және бҧрыштық мәні кӛрсетіледі.

6.1.9 Кему әдісін парақшада нҥктенің нақты орнының бейнесін оның шынайы орны-

мен біріктіре отырып орындайды. Одан кейін кему парақшасын бағыттардың бірі бойынш
а бағдарлап, бағдарды басқа бағыттар бойынша бақылайды. Кему парақшасындағы нҥкте-
нің теориялық орнын белгінің тіліміне ауыстырады. Кемудің сызықтық және бҧрыштық
белгілері бойынша бастапқы кӛкжиектегі нҥктенің орнын бақылап, оны нақты бекітеді.

6.1.10 Сызықтық (желілік) ӛлшемдерді қажетті дәлдіктерге жауап беретін компари
ровты рулеткалармен немесе электрондық қашықтық ӛлшегіштермен жҥргізу керек

(Б қосымшасы).

Бҧрыштық ӛлшемдерді қателіктері 5”-тан 10”-қа дейінгі теодолиттер арқылы

орындайды.  Жоғары  дәлдікті  электрондық  тахеометр  арқылы  бҧрыштық  және  желілік
(сызықтық)  ӛлшемдердің  дәлдігі, ізделетін  нҥктелер  алдын  ала  немесе  соңғы
координаттарды  анықтаумен  нәтижелерді  жедел  (стансасына)  сандық  сараптауды
қамтамасыз етеді.

6.2 Монтаждық деңгейжиекке жоспарлық және биіктіктік тораптарын жіберу

6.2.1 Бастапқы кӛкжиектен монтаждық кӛкжиекке жоспарлы торап орталықтарының

берілуі теодолит немесе электронды тахеометрдің кӛмегімен кӛлденең кескіндеу әдісі
арқылы биіктігі 50 м дейінгі нысандарды тҧрғызу кезінде, сонымен қатар,

— биіктік деп

алсақ, оптикалық кӛрерлігі ғимараттан 1,5

тен тӛмен болмаған жағдайда жҥзеге

асырылады.

6.2.2 Бастапқы кӛкжиектен монтаждық кӛкжиекке жоспарлы торап орталықтарының

берілуін тығыз орналасқан қҧрылыс алаңында, сонымен қатар, биік ғимараттар мен
кӛпқабатты ҥйлерді тҧрғызуда қоршаудағы саңылаулар арасынан тікелей кескіндеу әдісі
арқылы жҥргізеді (В Қосымшасы).

Орталықтардың берілуі тік ҥлкейтудің ZNL, ОЦП, PZL-100 және басқа да оптикалық

қҧрылғыларымен және LV1, ЛЗЦ лазерлік аспаптарымен орындалады (В Қосымшасы).

Ғимарат ішіне тік кескіндеу қҧралдарын орнату барысында оларға кез келген заттың

қҧлап кету қаупінің алдын алу ҥшін олардың алғашқы саңылауына «тор» қҧрып қояды.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

Зенитті қҧралды бастапқы орынның ҥстінен 1 мм аспайтын нақтылықпен орталыққа
дәлдеу қажет.

Палетка (мӛлдір қағаз) тӛменге бағытталған сызықты органикалық әйнекке

жапсырылған  жартылай  мӛлдір  пластиктің  немесе  кальканың  жазық  бетіне  орнатылған
координаталық  тор  болып  табылады.  Оптикалық  қҧралдармен  кескіндегенде  палеткаға
жарық тҥседі.

Монтаждық саңылаудың ҥстінен палетканы ондағы тордың сызықтары ғимараттың

бӛлшектік ӛсіне параллель болатындай етіп бекітеді.

6.2.3 Оптикалық зенитті аспаптың кӛмегімен нҥктенің кескінделуін 0



, 90



, 180° және

270



тӛрт кӛру тҥтігінде орындайды. Тӛртеуінің орта есебі палеткада белгіленіп, қоршауға

бекітіледі. Тіректік сызықтың кескіні саңылаудан тысқары шығарылады.

6.2.4 Ӛстерді монтаждық кӛкжиекке ауыстыруда лазерлік зенитті аспаптың

кӛмегімен жартылай мӛлдір палеткадағы лазерлік белгіні 6.2.3 бӛлімде кӛрсетілгендей етіп
бақылайды, бірақ тӛрт әдісте де аспапты 90



арқылы орындайды. Монтаждық кӛкжиектегі

кескіннің орташа орнын анықтайды. Кескіннің нҥктелерін белгілейді.

6.2.5 Нҥктелер берілуінің нақтылығын монтаждық кӛкжиекте алынған нҥктелердің

ӛлшем аралығын бастапқы кӛкжиектегі сәйкес орталықтардың ара қашықтығымен
салыстыру арқылы бақылайды. Бақылау ара қашықтығы бастапқы кӛкжиектегі жоспарлы
негіздің бӛлінуіне сай нақтылықпен ӛлшенуі тиіс.

Сәйкес келмейтін арақашықтық айырмашылығында нҥктелердің кескінделуін қайта

жҥргізеді.

Кескіндеудің орташа шаршылық дәлсіздігі 50 м биіктікте ПИЛ-1 лазерлік

қҧралымен 4 мм, 100 м биіктікте LV1 лазерлік қҧралымен — 2,4 мм, PZL-
100 оптикалық қҧралымен — 1 мм қҧрайды.

6.2.6 Кескіндеудің дәлсіздігі базистік фигура орнының ауысуына алып келеді,

сондықтан, монтаждық кӛкжиекте кескіндеу элементтерінің бақылау ӛлшемдерін
орындайды. Ҥш жағдай орын алуы мҥмкін:

- бастапқы кӛкжиектегі бастапқы фигураларға сай барлық ӛлшенген элементтердің

ауытқушылығы ӛлшем дәлсіздігінің шегінен шықпайды;

- кескіннің

ӛлшенген элементтеріндегі ауытқушылық бақылау ӛлшемдері

дәлсіздігінің шегінен шығады, бірақ мҧндай ӛлшемдердің дәлсіздігі мен кескіндеу
дәлсіздігінің біріккен әрекетінің аумағында қалып қояды.

- кескіндеудің аз дегенде бір элементі оның бастапқы кӛкжиектегі жағдайынан

ерекшеленеді.

Бірінші жағдайда монтаждық кӛкжиектегі базистік фигураның нҥктесін ӛзгеріссіз

қалдыру  ҧсынылады;  екінші  жағдайда  монтаждық  кӛкжиектегі  ӛлшемдерді  теңестіріп,
фигураны  жобалық  деңгейге  дейін  кеміту  қажет;  ал  ҥшінші  жағдайда  бастапқы
кӛкжиектен кескіндеуді қайталаған дҧрыс.

6.2.7 Монтажды кӛкжиектегі ғимараттың ішкі бӛлшектік торабын теңестірген кезде

торапта бастапқы орындар, беттер мен бағыттары болмаған жағдайда еркін геодезиялық
тораптарды теңестіру алгоритмін қолдану ҧсынылады. Мҧнда ӛзгермеген элемент ретінде
фигураның ауырлық салмағы координаттары мен оның орташа дирекциондық бҧрышы

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

қолданылады. Шешім (аталмыш жағдайда базистік фигура нҥктелерінің координаттарына
енгізілген ӛзгертулер) статикалық оптималды болып табылады.

Қарапайым теңестіруді де ҧсынуға болады, онда торапты бастапқы орын мен

бағытқа теңестіріп, оның айналымы мен параллельді қозғалысын жҥзеге асырады.

6.2.8 Монтажды кӛкжиекке таңбаларды тек бастапқы кӛкжиекке салынған биіктік

негіздің ҥлгісі мен белгілерінен беруге болады.

6.2.9 Монтажды кӛкжиекте екіден кем емес жарамды қада белгі болып табылады.

Қада белгі ретінде қҧрастырылған қҧрылма, дюбелдер, темір арқаудағы сырланған
кӛлденең рисктер қолданылады.

6.2.10 Бастапқы кӛкжиектен белгілерді монтажды кӛкжиекке беру кезінде бастапқы

кӛкжиектің белгілері негіздің жойылуына қарамастан, еш ӛзгеріссіз қабылданады.

Монтаждық кӛкжиектің әрбір қада белгісіне таңбалар бастапқы кӛкжиекке тәуелсіз,

жекелей беріледі. Оның нақтылығы алынған белгілердің әрқилылығын олардың
арасындағы ӛлшенген нивелирмен салыстыру арқылы тексеріледі. Айырмашылық ГЖӚЖ
кӛрсетілген ӛлшемнен 2 ден 3 мм аспауы керек.

6.2.11 Белгілердің берілуі ӛлшеуіш қҧралдың кӛмегімен бастапқы кӛкжиектегі қада

белгіден  монтажды  кӛкжиектегі  белгіге  дейін  тік  орнатылған  қҧрылмаларды  жағалай
ӛлшеу  немесе  екі  нивелирдің  және  аспа  ӛлшеуіштің,  не  жарықпен  қашықтық  ӛлшейтін
қҧрал  арқылы  (лазерлік  ӛлшеуіш)  геометриялық  нивелирлеу  әдісімен  жҥзеге  асырылуы
мҥмкін.

Жҥгі бар аспа ӛлшеуішті және екі нивелирді қолданған жағдайда ӛлшеуіштің

ҧзындығына салыстырмалық



, созылғыштық



және температуралық



ӛзгерістерін

енгізеді.

Ӛлшеуіштің оған ілінген жҥктен созылуын



келесі формуламен анықтайды:



Ql/EF

; (1)

Тепературалық ӛзгеріс



келесі формуламен анықталады:





(

–

)·

, (2)

Мҧнда

— жҥктің салмағы, кг;

— екі нивелир кӛкжиегінің арасындағы ӛлшеуіш ҧзындығы, м;

— беріктік модулі, кг/см

(болат ҥшін

= 2 · 10

);

— ӛлшеуіштің кӛлденең қиылысының аумағы, см

;



— 1



С ҥшін ӛлшеуіштің температуралық деформациясының коэффициенті (болат

ҥшін



=0,0000125; тот баспайтын болат ҥшін



=0,0000205);

және

— ӛлшеу немесе салыстыру ҥрдісіндегі сәйкес температура.

6.2.12 Лазерлік ӛлшеуіштің тік сәулесі бойынша ӛлшемнен асып кетуді анықтау

ГЖӚЖ  қарастырылған  геодезиялық  саңылаулар  арасында  жҥргізіледі.  Ӛлшемдердің
сызбасы  геометриялық  тҧрғыдан  кҥрделі  болмауы  қажет.  Мысалы,  бастапқы  кӛкжиекте
биіктік белгісіне тілім тҥріндегі екі кӛтергіш бҧрандасы бар тіреуіш Ав сҥйенеді. Тіреуіш
деңгей бойынша орналастырылады, оған лазерлік сәулені ӛткізу ҥшін сәйкес арматурамен
жабдықталған  лазерлік  ӛлшеуіш  орнатылады.  Монтажды  кӛкжиектің  биіктік  белгісіне
осыған  ҧқсас  шағылыстырғыш  беті  бар  В  тіреуіші  қойылады.  Лазерлі  ӛлшеуішпен  2  мм

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

шамасында дәлсіздігі бар тік арақашықтық

ӛлшенеді, ал аталмыш артықшылық

, мм,

келесі формуламен есептелінеді:



, (3)

мҧнда



— тілімнің қалыңдығына енгізілген ӛзгеріс;



— ҧзындық ӛлшеуіштегі нольдің орына қойылатын ӛзгеріс;



— шағылыстырушы марканың қалыңдығына ӛзгеріс.

Артықшылықты

ӛлшеу ҥшін бейімделген қайта белгілеумен 2 не одан да кӛп рет

анықтау қажет.

Монтажды кӛкжиектегі қада белгі мен ӛлшенген нивелир арасындағы белгілердің

айырмашылығы 3 тен 4 мм дейін болу қажет.

6.3 Толық бӛлу жҧмыстары

6.3.1 Бастапқы және монтажды кӛкжиектегі детальды бӛлшектік жҧмыстар

қҧрылманың  монтажы  ҥшін  ӛстерді  белгілеу  мен  шығарудан  тҧрады.  Монтаждық
рисктерді  қҧрастырылған  тіректік  қҧрылманың  бетіне  салады.  Тіректік  беттердің
белгілерін анықтайды.

Әр қабырғалық панель ҥшін екіден кем емес монтажды рисктер шығарылады.

Монтажды рисктерге параллель 100 мм қашықтықта бақылау рисктерін орнатады, олар
панельдерді қҧрауды бақылау ҥшін және оларды жоспарлы жинауды жеңілдету ҥшін аса
қажет.

Кӛпқабатты тіректің әр бағанына тӛрт жағынан оське бекітілетін бҧрын

қҧрастырылған  баған  рисктерін  шығарады,  сонымен  қатар,  тҥйіннің белгісін  анықтайды.
Бағандарды  монтаждау  ҥшін  топтық  кондукторды  қолдануда  қабаттардың  ортаңғы  тік
және бір кӛлденең ӛсін бӛліп, баған тҥйіндеріне бекіту қажет.

Бір қабатты ӛнеркәсіптік ғимараттардың бағаналарын монтаждауда ғимараттың

биіктігі бойынша іргетас негізіне барлық тӛрт жағынан бӛлшектік ӛстерді шығарады.

Ғимараттың кірпішті жерҥсті бӛлігін тҧрғызуда қоршау плиталарына осьтердің

қиылысқан жерінде рисктермен қабырғалардың ішкі жиектерін бекітіп шығарады.

Сырғымалы қалыпты қолдану арқылы тҧтас ғимараттарды тҧрғызу ҥшін детальды

бӛлуді тек іргетастағы жобалық бетке қалыпты орнатар алдында орындайды.

Ал тҧтас ғимараттарды жылжымалы қалыпты қолдану арқылы салған кезде

детальды бӛлуді әрбір монтаждық кӛкжиекте жҥргізеді.

6.3.2 Монтаждық кӛкжиекте детальды бӛлу жҧмыстарын теодолит, ӛлшеуіш

(лазерлік ӛлшеуіш) немесе электронды тахеометрдің кӛмегімен жоспарлы тораптың
кескінделген орнынан бастап орындайды.

Тірек жазықтықтарының белгілерін анықтау, сонымен қатар монтаждық кӛкжиектегі

қҧрамалардың жобалық белгілерін шығаруды геометриялық нивелирлер арқылы жҥзеге
асырады.

6.3.3 Лазерлі сәулемен берілетін тірек жолақтарына қатысты монтаждық кӛкжиектегі

детальды бӛлу жҧмыстарын орындау ҥшін консольды таған, бағдарлы және бӛлу маркасы

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

бар лазерлік қҧралдар (лазерлік ӛлшеуіш, ПЛ-1 лазерлік тіреуіш және тағы басқалары)
қолданылады.

6.3.4 ПЛ-1 лазерлік қҧралы консольды тағанға орнатылып, бӛліну осінің бір

нҥктесіне дәлденеді. Бағдарлы марка бӛліну ӛсінің басқа нҥктесіне дәлденеді. Қҧралдың
лазерлік сәулесін бағдарлап, бағдарлы марканың орталығына бағыттайды.

ПЛ-1 қҧралының лазерлік сәулесіне қатысты бӛлшектік жҧмыстар қҧрылысқа бӛліну

маркасының  кӛмегімен  осьті  рисктерді  шығарумен  сипатталады.  Лазер  сәулесімен
белгіленген  жарма  жанына  бӛліну  осінің  бастапқы  нҥктесінен  ӛлшеуішпен  жобалық
арақашықтықты  белгілеп,  осы  жерде  бӛліну  маркасын  лазер  сәулесі  оның  экранының
ортасына тҥсетіндей етіп орналастырады.

Бҧрыш жиектерінің біреуі марка экранының ортасы арқылы оның бетіне

перпендикуляр  ӛтетін  тік  жазықтықта,  ал  екіншісі  қатаң  тҥрде  біріншісіне  перпендикуляр
орналасуы  қажет.  Бӛліну  маркасының  мҧндай  қҧрылысы  перпендикуляр  орналасқан
осьтерді  белгілеуге  мҥмкіндік  береді.  Монтажды  кӛкжиекте  осьтерді  белгілеу  тіреуіш
жиегінде  лазер  сәулесінің  ортасы  оның  экранының  ортасымен  біріккен  соң  ғана
жҥргізіледі.

6.3.5



бақылаулы ӛлшемдердің орташа квадраттық қателігі

∆x

бақыланатын

геометриялық параметрінің мҥмкіндік ауытқуына байланысты қабылданады.

Шкаланың ең кіші бӛлінудің немесе механикалық ӛлшеу қҧралдардың санаулық

қҧрылғының бағасы бақыланатын параметрдің мҥмкіндік рҧқсатынан 0,1 –ден артық
болмауы тиіс.

Қҧрылыстық конструкциялардың геометриялық дәлдіктің бақылауы теодолиттер,

болат рулеткілер, нивелирлеу арқылы жҥргізіледі.

Бҧрыштық қателігі





, сызықтық қателігі



3мм



100 м қашықтықтағы

электрондық тахеометрлер арқылы бақылау жҥргізгенде



ӛлшемдердің сомалық орташа

квадраттық қателігі

∆x/

3 шамасынан артық болмауы керек.

6.4 Ғимараттың жер ҥсті бӛлігін кӛтеру кезіндегі геодезиялық жҧмыстар

6.4.1 Монтаждалған қҧрылыстық қҧрамаларды тӛменгі қимада тірек бетіне шығарылған

сәйкес  рисктер  бойынша  орнатады.  Қҧраманың  тік  нҧсқасын  тіктеуіш  тақтайшаның
(қабырғалық  панельдер)  немесе  теодолит  (бағандар)  кӛмегімен  бекітеді.  Бағандарды  топтық
кондуктордың  кӛмегімен  монтаждауда  алдын  ала  оның  геометриялық  сипаттарын  тексереді,
сонымен қатар, бӛліну ӛстері бойынша контукторды теодолитпен орнатуды жҥргізеді.

6.4.2 Қҧралдың тҥрін және бақылау әдісін тік бағанды орнатуда оның биіктігіне

байланысты анықтайды. 3 м дейінгі биіктіктегі бағандарға тіктеуіш, 3 м жоғары болса —
теодолит, электронды тахеометр немесе лазерлік қҧрал қолданылады.

6.4.3 Бағандарды дәлдеуде олардың тӛменгі және жоғарғы қимадағы орны, бӛліну

осьтеріне байланысты, бағандардың биіктік жағдайы анықталады. Кӛлденең дәлдеуде тік
кескіндеу және теодолит кӛмегімен жанынан нивелирлеу әдісі, сонымен қатар,
электронды тахеометрмен ҥйлестіру әдістері қолданылады.

6.4.4 Қатардағы жеке (шеткі) бағана кӛлденең ауытқушылықтарға екі тік жазықтықта

екі теодолиттің кӛмегімен кӛлденең сәулемен кескіндеу әдісі бойынша тексеріледі (А
Қосымшасы). Электронды тахеометрдің кӛмегімен бағанды дәлдеу бір бекеттен жҥргізіледі.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

6.4.5 Әрбір бағанның жоғары және тӛменгі жағының кӛлденең ауытқушылықтары

жанынан нивелирлеу әдісінде қосыша бӛліну ӛсіне орнатылған теодолиттің кӛмегімен
анықталады. Оны қатардың бӛліну осіне параллель, теодолиттегі кӛру тҥтігінің визирлік осі
баған жиегінен 0,1 ден 1,0 м дейінгі арақашықтықта болатындай етіпбекітеді.

Ӛлшеу барысында теодолиттің визирлік ӛсі тек қосымша бӛліну осінің тік бетінде

айналып тҧруы керек.

Аталмыш ӛске кӛлденең және перпендикуляр орналасқан нивелирлік тақтайшаның

тақасын  әр  бағанның  жиегіне  тӛменгі  жағынан  қысады.  Кӛру  тҥтігін  межелікке  кіргізіп,
оның  есебін  алып  отырады.  Бҧл  ӛлшемдердің  нәтижесінде  қатардағы  бӛліну  ӛсінен
бағанның тӛменгі жағына жылжу ӛлшемдерін алады.

Бағанның жоғарғы жағына кӛлденең жылжуын ӛлшеу ҥшін баған тҥйінінен

тӛменірек, ҧзындық ӛсіне тақтайша қояды. Жоғары және тӛмен жылжудың айырмасын
оның абсолютті еңістігі сипаттайды.

Егер тақтайшаны бағанның жоғарғы жағына жеткізу қиын болса, оның кӛлбеу тҧсын

тӛменгі нақтылықпен теодолит сәулесінің тік кескіндеу әдісімен анықтауға болады. Баған
қабырғасының жоғарғы және тӛменгі нҥктелерін кескіндеу бағанға кӛлденең орналасқан
тақтайшасында жҥзеге асырылады.

6.4.6 Металл бағандардың тегістелуін жеңілдету ҥшін іргетастың анкерлік

бҧрандаларына тірек плитасынан жоғары анық белгімен риск салады. Рисктен тірек
плиталарының биіктігіне дейін жобалық қашықтықты алып, биіктік тегістеу жҥргізілетін
рисктермен белгілейді.

6.4.7 Темір бетонды бағандардың тҥйінін немесе консольдердің жағдайын биіктік

бойынша  бірден  бағанды  орнатып  болған  соң  тексереді.  Ол  ҥшін  бағандарды  орнатар
алдында  биіктік  таңбаларымен  белгілеп  алған  жӛн.  Бағанды  орнатып  болған  соң,
нивелирдің кӛмегімен белгілер анықталады.

6.4.8 Бағандағы биіктік белгілерінің орналасуын ӛлшеуіштің кӛмегімен анықтайды.

Метрдің толық санын биіктік белгісі 1,5 ден 2,0 м дейінгі арақашықтықта болатындай етіп
алады. Белгіні берік бояумен таңбалайды.

Егер бағандардың жобалық биіктігі әртҥрлі болса, оларды орнатылғаннан кейін

барлық таңбаланған белгілерін нивелирлеуге мҥмкіндік болатындай есеппен қабылдайды.

6 м дейінгі биіктіктегі бағандарды нивелирлеу ҥшін жоғары жағынан нивелир

тақтайшасын Г-бейнелік тірек бекітілген ҧзартқыш тақтайшаға жалғайды.

6.4.9 Монтаждық кӛкжиек, қоршау панельдері, ішкі және сыртқы панельдердің

жоғарғы бҥйірін, баспалдақ аумағын, және лифтілік шахтаны геометриялық нивелирлеу
әдісімен анықтайды.

6.4.10 Монтаждық кӛкжиекте барлық тіректік аумақтарды келесі элементтерді

орнату ҥшін нивелирлейді. Тақтайшаның тҥйінін қоршау панелінің тӛрт бҧрышынан
орнатады.

6.4.11 Монтаждық кӛкжиекте нивелирлеудің бастапқы нҥктесі ретінде жарамды қада

белгілер табылады. Жарамды қада белгі ретінде қоршау плиталарының детальдарына
жапсырылған бҧрыштар, арматуралық ӛзектер табылады. Оларды нивелирлік жолдар мен
монтаждың барлық аумағына байланыс қамтамасыз етілетіндей орналастыру қажет.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

6.4.12 Тақтайша, оның орналасуы бойынша есеп нивелирлеудің басы мен соңында,

оның қара және қызыл жақтарында жҥргізіледі. Тақтайша бойынша есептің айырмасы
нивелирлеудің басы мен оның соңында 5 мм ден артық болмауы керек.

6.4.13 Монтаждық кӛкжиекте нҥктелердің белгіленуін анықтау жарамды қада

белгілерден 2 мм аспайтын орташа шаршылық дәлсіздікпен жҥргізіледі. Екі біріккен
шырақтың биіктік қҧрылғысының орташа шаршылық дәлсіздігі 2 мм аспайды, ал бір
секция аумағында ол 3 мм.

6.4.14 Лифтілік шахталардың орнын монтажды риск пен бӛліну осьтерін есептей

отырып  анықтайды.  Лифтілік  шахта  қҧрылысының  ҥрдісінде  оның  ішкі  ӛлшемдері  мен
діңгегінің  тҥзу  болуын  қадағалайды.  Диагональдардың  ӛлшемін  болат  ӛлшеуішпен,  ал
тҥзулікті тік кескіндеуге арналған оптикалық немесе лазерлік қҧралдармен тексереді.

6.4.15 Шатыр тіреуіштік болат фермалардың белдеуінің тҥзу және жазықтығының

тегіс болуы ҥшін тірек тіктеуіші мен тҥйіндері арасында тартылған сымдар тексеріледі.

6.4.16 Аспа тӛбелердің орнын бақылау ҥшін сол тӛбеден белгілі бір деңгейде

орнатылған  лазерлік  қҧралдар  қолданылады.  Лазердің  сәулесі  арнайы  оптикалық-
механикалық  қҧралдың  кӛмегімен  айналып  тҧрады  және  ҥнемі  анық  белгі  қалдырып
отырады.

6.4.17 Екі қабаттың аумағында қабырғалардың тік қалануын тіктеуішпен тексеру

ҧсынылады,  ал  олардан  биік  қабырғалар  ҥшін  блоктағы  тіктеуіш  қҧрал  пайдаланылады.
Тіктеуіштің  жібінен  сызғыш  кӛмегімен  қабырғаға  дейінгі  аралықты  бірдей  аралықтар
арқылы  ӛлшейді.  Аралықтардың  тең  болуы  қабырға  бетінің  тҥзулігін  кӛрсетеді.  Беттің
және қҧрылыс бҧрыштарының тҥзу болуы, олардың қатарының кӛлденең орналасуы 1 м
биіктіктегі қҧрылысқа 2 реттен кем емес жиілікпен тексеріліп отырады.

Әр қабаттың қҧрылысы аяқталған соң 5–6 м кейін геометриялық нивелирлеу

әдісімен тексеру қажет.

6.4.18 Кірпіштен ғимарат тҧрғызған кезде қабырғалардың қалыңдығы тексеріледі

(қабырға қалыңдығына арналған ойығы бар тіктеуіш ҥлгімен).

Қҧрылыс қатарының кӛлденеңділігін кірпіш қалыңдығы және қаламаның жіктерінде

белгіленген ретпен тексереді. Әр қатардың арасына қҧрылыстың жолағын кӛрсететін жіп
байлайды. Қабырға қҧрылысының элементтерін бақылауды ғимараттың тік және кӛлденең
бӛліну ӛстерінен сызықтық ӛлшеу арқылы жҥзеге асыру қажет.

6.5 Жабдықтарды монтаждау кезіндегі геодезиялық жҧмыстар

6.5.1 Қҧрал-жабдықтар қҧрастыруды геодезиялық бақылау ҥшін келесі қҧжаттама

қажет:

ғимарат ӛстерінің, іргетастарының, жабдықтардың орналастырылуының,

қҧрылмалардың жоспары;

- іргетастар мен жабдықтардың сипатты бӛліктерінің қиығы;
- қҧрал жабдық және ӛзге тірек беті астына іргетастардың орындаушылық

тҥсірілімдердің сызбалары;

- тірек беттеріндегі бӛліктік жҥйелердің сызбасы.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

6.5.2 Жабдықты қҧрастырудың алдында оның жақтарына, жазықтықтарына және

сфералық беттеріне георметриялық ӛстерді, симметрияның орталықтары мен биіктігін
бекітетін нҧсқаушы тәуекелдерді тҥсіреді.

6.5.3 Жабдықтардың қҧрастырылатын элементтерінің жоспарлық орнын бақылауды

жазықтықтардан және қҧрастырылатын элементтердің осьтерінен бастап іргетасқа
белгіленген ӛстерге дейін сызықтық ӛлшеу арқылы іске асырылады.

6.5.4 Жоспарда қҧрастырылатын элементтердің ӛзара орналасуын бақылауды

қҧрастырудың талап етілетін бірдейлігіне сай бҥйірлі нивелирлеу әдісімен ҥлгілермен,
ақырғы ӛлшемдермен, металлдармен немесе лазерлі ӛлшеуіштермен жҥзеге асырады.

6.5.5 Жазықтықтардың кӛлденеңділігін арнайы бақылау деңгейлеріне әлде сәйкес

дәлдікті қҧралдарды пайдаланумен геометриялық немесе гидростатикалық нивелирлеу
әдісімен тексереді.

6.5.6 Ӛндірістік ӛнеркәсіптердің (прокат станы, домендік пештер және т.б.) ҥлкен

кӛлемді кҥрделі жабдықтарды қҧрастыруда ЖӚЖ-де қҧрастыруды қадағалауды
сипаттайтын бӛлімдер болуы тиіс.

6.5.7 Кран астындағы арқалықтарды қҧрастыруды бӛліктік ӛстер мен консольдердің

белгілерінің ауытқуына қатысты бағаналардың жоғарғы бӛлігінің орындаушылық
тҥсірілімдерінің мәліметтері бойынша дайындайды.

Консольдерде арқалық астындағы тӛсемінің (металды пластиналар) қалыңдығын

консольдің ең жоғарғы белгісі мен берілген консоль белгісінің айырмасы ретінде анықтай-
ды.

Егер орындаушылық тҥсірілімдердің мәліметтері бойынша бағандардың жоғарғы

жағының кӛлденең ауытқуы бойлық ӛсіне қатысты жіберілетін ӛлшемдерден аспаса, онда
бӛренелік бағаналардың консольдерінде бағананың нақты ауытқуына тҥзеуді есептеумен
жобалы арақашықтықта бағана жағынан кран асты арқалықтардың осьтерінің тәуекелдер-
ді тҥсіреді.

Бӛренелік консольдердегі тәуекелдерге қатысты кран астындағы арқалықтардың осін

теодолит немесе лазерлі қҧрал, ішектің кӛмегімен шығаруға болады.

6.5.8 Кран астындағы арқалықтардың ӛстері мен рельстер ӛстерін ішекке қатысты

бӛлуде оны ғимараттың қарама-қарсы қабырғаларында бекітілген қапсырмаларғаасып
қояды.

Қапсырмаларда кертіктермен бӛліктік ӛстерді бекітеді. Консольдерге тіктеуіштің

кӛмегімен ішектерден ӛсті аударады.

6.5.9 Қҧрастырушы деңгейжиекте орналасқан теодолит немесе лазерлі

қҧрал

кӛмегімен  кран  астындағы  арқалық  ӛстерін  әлде  рельс  ӛстерін  бӛлу  ҥшін  геодезистің
қауіпсіз еңбегі ҥшін қоршалған және қҧралмен жҧмысы ҥшін алаң дайындау керек. Қҧрал
астындағы  консоль  мен  штатив  алаңның  арнаулы  орнықты  конструкциясына  сҥйенуі
қажет.  Қҧрал  бӛліктік  ӛс  ҥстінде  ортаға  дәл  келтіріледі.  Визирка  және  лазерлі  сәулені
ғимараттың қарама-қарсы бӛренесіндегі ӛс бекіту белгісіне бағыттайды. Бағана консолін-
де ӛсті теодолит вертикалді дӛңгелегінің екі жағдайында кӛлбеу сәулемен проекциялайды.

6.5.10 Теодолит цех еденінде орналасқан жағдайда кран астындағы арқалықтар

осьтерінің жарма нҥктесін еденде бӛліктік ӛстің бойлық белгілері мен тәуекелдерден
ӛлшеулермен белгіленеді. Нҥкте ҥстінен қҧралды дәл ортаға қояды, жарма бойынша

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

дҥрбіні бағыттайды және вертикалды дӛңгелектің екі жағдайындағы нҥктелерді
консольдің шетіне вертикальді ҥлкейтіп кӛрсетеді.

6.5.11Теодолиттің қолдану еденнен проецирлеудің жіберілмейтін қателіктермен

немесе оптикалық кӛрерлік шарттарымен шектелген болған жағдайда арқалықтарды ҥлкен
биіктікте қҧрастыруда ӛстік нҥктелерді қҧрастырушы деңгейжиекке оптикалық немесе
лазерлі қҧралдардың кӛмегімен проецирлейді.

6.5.12 Кран астындағы арқалықтардың жоспарлы жағдайын дәлелдеу олардың

қҧрастырылуы мен уақытша бекітілуінен кейін жҥргізіледі. Геометриялы ең қарапайым
әдістер қолданылады: маркамен жинақта ішекке қатысты немесе теодолит әлде лазерлі
визирка кӛмегімен.

Лазерлі рулетка немесе компарирленген рулетка арқылы параллельді рельстердің

ӛстік тәуекелдер арасындағы арақашықтықты ҧшуда ӛлшейді.

Арқалықтардың биіктік жағдайы геометриялық нивелирлеумен анықтайды.
Жіберілмейтін ауытқуларда арқалықтарды жоспарда биіктік бойынша тҥзейді және

консольдарда біржолата бекітеді.

6.5.13 Жоспарда кранастындағы арқалықтардың орындаушылық тҥсірілімі қайта

шығарылған бойлық ӛске қатысты, ал биіктік бойынша – консольдерде сҥйену
орындарында арқалық беттерін нивелирлеумен жасалады.

6.5.14 Рельстік жҧмысты қҧрастыру кезінде геодезиялық дәлелдеуді орындауда

рельс ӛсін рельс негізінің енінің жартысына жылжытумен арқалықтың сҥйену бетіне
шығарады. Рельстер жылжытылған ӛстік тәуекелдер арқылы және уақытша бекітіледі.

Рельстің тура сызықтылығын рельс жібінің бастапқы нҥктесіндегі оның ӛсі бойынша

рельс басының ҥстінен центрленген теодолит кӛмегімен тексереді. Рельстің арғы соңына
нӛлдік  тіреуіш  арқылы  рельс  басының  ортасы  ҥстінен  орнатылған  шәкілі  бар  тҧрақты
марка  орнатады.  Теодолиттің  визркалы  сәулесін  марканың  нӛлдік  бӛліктері  бойынша
бағыттайды. Содан кейін қозғалмалы марканы әрбір бағанға қарама-қарсы орнатады және
теодолиттің  кӛлбеу  сәулесімен  рельстердің  жармадан  горизонтальды  ауытқуларының
шамасын оның шәкілі арқылы анықтайды.

Нивелир мен лазерлі шоғырдың горизонтальды сәулесіне қатысты горизонтальды

рельсті тексереді.

Қажет жағдайда рельсті жіпті тҥзейді.
Рельстің екінші жібінің жоспарлы орны мен екі рельс арасындағы арақашықтық

сақталу бірінші жіптен ӛлшеулермен тексеріледі. Ӛлшеулердің нәтижелері бойынша
жоспарда екінші жіп тҥзетіледі. Нивелирдің горизонтальды сәулесіне қатысты рельстерді
биіктік бойынша тҥзейді.

6.5.15 Кран астындағы жолдардың орындаушылық тҥсірілімдердің кӛпірлік кранның

сынамалық айдаудан кейін рельс бастары бойынша жҥргізеді.

6.5.16 Кран астындағы конструкциялардың қҧрастырылуы ҥшін дәл теодолиттер,

нивелирлер, электронды тахеометрлер, лазерлі қҧралдар, арнайы визиркалы маркалар
және ӛзге бейімдемелер қолданылады.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

7 ИНЖЕНЕРЛІК ТОРАПТАР МЕН ЖЕР АСТЫ ИНЖЕНЕРЛІК

КОММУНИКАЦИЯЛАР ТРАССАЛАРЫН ТӚСЕУ КЕЗІНДЕГІ ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ

ЖҦМЫСТАР

7.1 Инженерлік тораптар мен жер асты коммуникациялар трассаларын ӛз

затына шығаруға дайындық

*7.1.1 Инженерлік желілер мен жер асты инженерлік коммуникацияларын (бҧдан әрі

- инженерлік желілер) тӛсеудің геометриялық дәлдігіне қойылатын талаптар ҚР ҚН 5.01-
02 және ҚР ЕЖ 5.01-102 нормативтерімен анықталған.

(Өзгерт.ред. – ҚТҮКШІК 06.11.2019 ж. №178-НҚ бұйрық)

7.1.2 Инженерлі жҥйелердің тӛсеудің бірдейлігін қамтамасыз ету ҥшін олардың

трассаларының бойында бӛліктік негіздеменің жоспарлық және биіктік пункттері
бекітіледі және қажетті дәлдікпен олардың координаталары анықталады.

7.1.3 Тірексіз қҧбырлардың бойында 0,5 км жиі емес сайын тҧрақты қабырғалы

немесе топырақты реперлер және трасса бҧрылу бҧрышының жанында орнату керек.
Олардың белгілері анықтайды:

а) қҧбырдың еңісі



0,005 жағдайда III класс нивелирлеумен;

б)



0,005 еңістерде IV класс нивелирлеумен, сонымен қатар нивелирлеудің

әлдеқайда жоғары класстарының реперлеріне байланыстырумен 1 км артық емес
ҧзындықта техникалық нивелирлеудің қадамдарымен.

7.1.4 Ӛз затына шығаруға жатады: инженерлі жҥйелер трассаларының бҧрылу

бҧрыштары, инженерлі жҥйелердің қосылу және байланысу орындары, қҧдықтар,
камералар, арматуралар, ал қосарланған тӛсенімдер ҥшін



қосымша негізгі инженерлі

жҥйенің ӛсі. Міндетті белгілеуге инженерлі жҥйелердің басқа сызықтық қҧрылыстармен
қиылысу орындары жатады.

7.1.5 Инженерлі жҥйе трассаларын табиғатқа шығару ҥшін келесі мәліметтер қажет:
- жобалы ӛспен инженерлі жҥйе және қҧрылыстың геодезиялық негізінің жоспарлық
пен биіктік пункттері, трассалық жағдайлар тҥсірілген инженерлі-топографиялық
жоспар;
- трасса немесе жоспарлы−биіктік жҥйе трассасының ауданында мемлекеттік немесе
қалалық геодезиялық жҥйенің реперлері мен пункт белгілері, координаталары;
- трассаның басы мен аяғының, оның бҧрылу бҧрыштарының шыңының жоспарлы
және биіктік координаталар нҥктелері;
- трассаның тҥзу аумағының ҧзындығы;
- трассаның қисықсызықты аумақтарының элементтері.
7.1.6 Инженерлі жҥйелерді ӛз затына шығару әдісі олардың элементтерінің жоспары

және биіктік орнының бірдейлігінің техникалық  талаптарымен, жобалы еңісті сақтаумен
анықталады.  Шығаруды  сәйкес  класстың  геодезиялық  негіздің  жоспарлы  және  биіктік
пункттеріне  қатысты  жҥргізу  керек.  Салынған  территорияда  жоспарда  инженерлі
жҥйелерді  шығару  инженерлік-топографиялық  жоспарда  кӛрсетілгені  бар  ғимараттарға
қатысты орындалады.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

7.1.7 Инженерлі жҥйелердің жоспарда ӛз затына шығарылуының графикалық

дайындығы  инженерлі  жҥйе  ӛсінің  жобалы  жағдайы  тҥсірілген  1:500  немесе  1:1000
масштабта  салынған  территория  инженерлі-топографиялы  жоспардың  негізінде
орындалуы  керек.  Ӛстің  жоспарлы  орны  нақты  анықталатын  жағдай  контурының  дейін
ҥш-тӛрт  арақашықтықпен  анықталады.  Бӛліктік  арақашықтықтардың  қателіктері  1:500
масштаб  жоспарында  0,25  м  дейін  жіберіледі  және  1:1000  масштабты  жоспарда  0,5  км
дейін.  Егер  графикалық  әдістің  дәлдігі  жерасты  тӛсемдері  бар  кӛшелер  мен  жолдарда
инженерлі  жҥйелерді  шығару  жеткіліксіз  болса,  онда  жобалы  және  қолданылудағы
инженерлі  жҥйелер  арасындағы  минималді  арақашықтық  ҥшін  шектердің  ҧстанылуын
тексеру керек.

7.1.8 Шығаруды графикалық дайындауда нақты тіреуіш контурлар мен нҥктелер

ретінде орны ғимарат бҧрыштарының немесе басқа нақты контурларының ӛлшеулерімен
анықталатын капиталды ғимараттардың бҧрыштары мен дӛңестері, ғимарат алдының
бойындағы нҥктелер қолданылады.

Трасса бойында нақты контурлардың жоғында теодолитті кіре беріс салынады.
7.1.9 Жоспарда инженерлі жҥйелердің табиғатқа шығарылуының аналитикалық

дайындығын  тҧрақты  геодезиялық  тірек  (полигонометриялық  пен  теодолиттік  кіре
берістер)  пункттеріне  қатысты  жҥргізу  керек.  Инженерлік-топографиялық  жоспарда
инженерлік жҥйелердің геодезиялық пунктері мен жобалы орны кӛрсетілуі тиіс. Трассалар
осьтер нҥктелерінің жоспарлы координаталары аналитикалы есептелуі немесе графикалық
тҥрде анықталуы мҥмкін.

7.1.10 Аналитикалық дайындықта трассалар нҥктелерінің табиғатқа кӛшірілуі

есептеледі  және  әдістермен  жҥзеге  асырылады: полярлы,  сызықты  немесе  жармалы
кертілген  таңба  мен  перпендикуляр.  Трассаны  табиғатқа  ауыстыру  ҥшін  мәліметтер
геодезиялық  жҥйенің  ең  жақын  пункттерінен  оның  бҧрылу  бҧрыштарының
координаталары  бойынша  есептелінеді.  Трассаның  аралық  нҥктелері  жарма  ретінде
шығарылады. Шығару ӛз затына ең жақын шығарылған нҥктеден ӛлшеумен қадағаланады.

7.1.11 Полярлы әдіс электронды тахеометр немесе металды ӛлшеуіш әлде лазерлі

рулеткамен жабдықта теодолит кӛмегімен ашық жерде бӛлуде пайдалынылады.

7.1.12 Геодезиялық немесе бӛліктік жҥйе пункттеріне, капиталды салымдарға

орналасқан трасса нҥктелерін шығаруда сызықтық кертілген таңба әдісімен қолдануға
болады. Кертілген таңба жағының ҧзындығы 50 м дейін рҧқсат етіледі, жақтар саны ҥштен
кем болмауы керек, кертілген таңба шыңында бҧрыштар 30



дан 120



аралығында болуы

қажет. Координаталары белгілі нҥктелер саны жеткілікті жағдайда жармалы кертілген
таңба әдісі қолданылады.

7.1.13 Перпендикулярлар әдісін инженерлі жҥйелер осін оған жақын орналасқан

геодезиялық жҥйе пункттерден, трассалық теодолитті жолдар немесе ғимараттар арасында
жармалы сызықтардан шығару мақсатында пайдаланады. Перпендиулярлар ҧзындығы 4 м
артық болғанда, нҥктелерді ӛз затына шығару жарма сызығымен қадағалануы керек.

7.1.14 Координталар бойынша есептелінген немесе жоспарда алынған берілген

ҧзындықтың сызықтар кесінділер ӛлшеуішінің кӛмегімен аймақты қҧруда , егер олардың
шамасы кесінді ҧзындығынан 1:10 000 жетсе, оларға кӛлбеуге (кӛлбеу бҧрышы 1,5



артық), температураға және компарирлеуге тҥзетулер енгізеді.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

Сызық кесінділерін табиғатқа шығару 1:2000 артық емес салыстырмалы қателікпен

жҥзеге асырылады.

Жерасты жҥйелері мен ғимараттар бар трассалар осьтері, бҧрылыс бҧрыштары мен

қиылысу орындары табиғатта қадалық істікпен, дуалдармен және т.б. бекітілуі тиіс, ал
олардың орны параллельді ескертулермен немесе жармалы белгілермен қосымша
бекітіледі және жергілікті заттарға байланыстыру сызбасымен безендіріледі.

7.1.15 Жерасты тӛсемнің осін ор қоршауларының тақтасына бекіткен жӛн.

Қоршауларды трассалардың тура сызықты аумақтарында, бҧрылу орындарында,
қҧдықтар, камералар қҧрылыстарында бір-бірінен 40-50 м арақашықтықта орналастырады.

7.1.16 Жоспарда трасса бӛлуді орындаудың дҧрыстығы нақты контурлық

нҥктелерден,  трассалық  теодолитті  жҥріс  пункттерінен,  мемлекеттік  және  қалалық
геодезиялық  жҥйелердің  жақын  пункттерінен  қызыл  сызықтар  нҥктелеріне,  жолдар
ӛстеріне қатысты орындаушылық тҥсірілімдердің мәліметтерімен анықталады.

7.2 Инженерлік тораптар трассаларын тӛсеу кезіндегі геодезиялық бӛлу

жҧмыстары

7.2.1 Тірексіз қҧбырларды қҧрастыру алдында қосымша реперлерді биіктікті

бӛліктерде  нивелирден  екі  жақын  реперлердің  әрбіреуіне  дейінгі  қашықтықты  100  м
аспайтындай  етіп  орнату  керек.  Олардың  белгілері  жақын  реперлерден  техникалық
нивелирлеумен анықталады.

7.2.2 Ор ҥстінен кӛлденең трасса бойымен П-тәрізді ағаш конструкциялар тҥрінде

қҧрылыс қоршауларын орнатады: ордың қарама-қарсы жақтарында қазылып кӛмілген,
кесілген тақтай екі бағанда горизонтальды бекітіледі. Қоршаулар жобалы қҧдықтардың
орталықтарының ҥстінде және қосымша 20-100 м сайын орналастырылады.

7.2.3 Ор табанын бӛлу жобалы еңіске сәйкес тҧрақты мен жҥрістік визирлердің,

оптикалық нивелирлердің немесе лазерлі еңіс-фиксаторлардың кӛмегімен іске асырылады.
Қоршауға шегемен жапсырылған тҧрақты визирлердің белгілерін ор табанының жобалы
еңісін есепке алу арқылы нивелирмен табады. Тҧрақты визирлер белгілерінің айырмасы h,
формула бойынша анықталады:

h = id,

(4)

мҧнда

— ордың жобалы еңісі;

— визиркалар арасындағы арақашықтық, м.

Жҥрістік визирканың биіктігі (ҧзындығы) тҧрақты визирка жоғарғы мен ор

табанының белгілерінің айрмашылығы тҥрінде анықталады.

Ӛздігінен ағатын қҧбырларды қалау астына еңісі 0,001 тең немесе кем негіз биіктігі

бойынша бӛлулер 5 мм аспайтын қателіктермен орындалуы қажет, негіздің ақырғы
дайындығын нивелирдің кӛмегімен жасау керек.

7.2.4 Шҧңқырды қҧдыққа бӛлуге қҧдықты бекіту, ор жиегінен 0,6-дан 0,7 м дейінгі

арақашықтықта бағаналармен бекітілген қоршау орнату, және қоршауға белгілер мен
ӛстерді жеткізу.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

7.2.5 Дайындалған негізде қысымды қҧбырды қалау кезінде биіктік пен еңіс

бойынша қҧбырларды қалауды болашақ қҧдықтар мен бҧралмалы нҥктелер орындарында
орнатылған жҥрістік немесе тҧрақты визиркалардың кӛмегімен және нивелир мен
тӛрткілдеш кӛмегімен деңгей бойынша бақылаумен жҥргізіледі.

7.2.6 Деңгей бойынша қалау әрбір қҧбырды жеке орнату арқылы жҥзеге асады.

Деңгей  бойынша  қалауда  геодезиялық  қызметтің  міндеттеріне  ор  табанына  уақытша
реперлерді  бекіту  және  шығару,  ҥстелме  немесе  шлангті  деңгейлерді  дҧрыстау  мен
қондырғы  дәлдігін  дҧрыстау  тәсілдері  туралы  бригадирлер  және  топтық  нҧсқамалық
жатады.

7.2.7 Визиркалардың кӛмегімен қҧбырларды қалауда тҧрақты визиркалар болашақ

қҧдықтардың  орындары,  бҧрылу  нҥктелер  қоршауларында  орнатылады.  Ӛсі  бойынша
сыбайлас  қоршаулар  арасында  ор  табанына  ӛсті  тіктеуішпен  ҥлкейтіп  кӛрсететін  сым
тартылады.  Қҧбырларды  қалау  ҥшін  белгілер  қоршауларда  бекітілетін  ӛрешелерден
алынады.  Ӛрешені  қҧбыр  жоғарғы  жобалы  белгісінен  1 меселі  биіктікте  қоршауға
бекітеді.

7.2.8 Маяктар бойынша қҧбырлард қалауда трасса жоғарғы бӛлігін шығару мен

жобалы белгілерге маяктардың тӛбесін орнату геодезиялық жҧмыстар болып табылады.
Маяктарды орнатуда оларды сақтау бойынша шараларды қолдану керек.

7.2.9 Негіздің нақты белгілерінің жобалы қҧжаттамаға сәйкестігін тексергеннен

кейін қҧбырларды қалауға рҧқсат беріледі: ор табаны – арнасыз қалаудағы; арна табаны –
каналды қалаудағы; сҥйену конструкциясының белгілері – жерҥсті қалаудағы.

7.2.10 Горизонтальды жазықтықта қҧбырлар ӛстерінің тҥзусызықтылығы бау,

теодолит, лазерлі немесе жарық сәулесі бойынша тексеріледі; еңістердің дҧрыстығы



визиркалар, нивелирлер немесе лазерлі еңіс фиксаторлар бойынша.

7.2.11 Қҧбырларды тік немесе кӛлбеу жазықтықтағы тҥзу сызықтың бойынан

ауытқып тӛсеуге болмайды. Қҧбырлардың жоспардағы жобалық жағдайынан және биіктік
бойынша ауытқуы қолданыстағы ТНҚА айтылмыш шектен артпауы тиіс.

7.2.12 Магистралды қҧбырлардың ӛзара қиылысуында жарықтағы олардың

арасындағы арақашықтық 350 мм кем емес болып қабылдануы керек.

7.2.13 Диаметрі 1000 мм және одан артық қҧбырлар ҥшін аймақтың рельефіне

тәуелді қҧрылыс белдеуінің алдын ала жоспарламасы қарастырылуы қажет.

7.2.14

Қысымсыз қҧбырлар мен коллекторларды пайдалануға қабылдау

горизонтальды  және  тік  жазықтықтарда  жобалы  жағдайды  сақтаумен  олардың
тҥзусызықтылығын  тексерумен  және  қҧдықтарда  науалардың  белгілерін  тексерумен
сҥйемелденуі керек. Науалар белгілерінің жобалықтан ауытқуы 5 мм аспауы тиіс.

Газқҧбырларының

жҥйесін

қалауда

қҧбырлар

қаламасының

дҧрыстығы

газқҧбырының жерасты салымдарымен қиылысуының барлық тҥйінді нҥктелері мен
орындарын нивелирлеумен тексеріледі.

7.2.15 Ӛтуге болмайтын каналдар мен қҧбырлардың жылу изоляциясының бетінің

қҧрылыс конструкциялары арасында, туннельдер немесе коллекторлар мен қҧбырлардың
қҧрылыс конструкциялары арасында, сонымен қатар сыбалас қҧбырларды туннелдерде,
коллекторларда және жерҥсті қалаудажылуизоляциясының бетінің арасында МҚН4.02-02-
2004 талаптарына сай жарықтағы минималды арақашықтық қабылданылады.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

7.2.16 Жылу жҥйелерінің қҧбырларын қалаудың дҧрыстығын бақылау жоспарда

қҧбырлар орналасуының инструментальды тексерілімімен жҥзеге асады, ал биіктік
бойынша – қаланған қҧбырлардың барлық тораптық нҥктелері мен олардың жерасты
салымдармен қиылысу орындарын нивелирлеумен.

7.2.17 Кабельді каналдардың салымдарын салу ҥрдісінде сынақ қондырғыларын

горизонталды және вертикалды орнату, қҧбырлардың тҥзусызықтылығын, қҧбырлар
тҥйіскен жерлерінің сапасы мен тӛсеу тереңдігін тексеруге негізделген қҧбырларды
қалауды және сынақ қондырғыларын орнатуды қоперациялар бойынша қадағалау арқылы
іске асырылады.

7.2.18 Қала шегінінің сыртында жерасты кабельді желілерінің трассалары сақтау-

ескерту жазулары бар айыратын белгілерімен белгіленеді.

8 ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ОРЫНДАУШЫЛЫҚ ТҤСІРІЛІМДЕР

8.1 Ғимараттарды салу кезіндегі орындаушылық тҥсірілімдерді рәсімдеу

8.1.1 Орындаушылық геодезиялық тҥсірілімдер қҧрылыс-қҧрастыру жҧмыстарын

жҥзеге асыратын ҧйымдармен орындалынады. Кҥрделі объектілерді салу кезінде
тҥсірілімдер мамандырылған ҧйымдардың тартылуымен орындалуы мҥмкін.

8.1.2 Орындаушылық тҥсірілімдердің жерлері, параметрлері, кӛлемі мен жҥргізу

тәртібін жобалы қҧжаттамаға сәйкес ЖӚЖ (ГЖӚЖ) орнатады.

8.1.3 Орындаушылық тҥсірілім ҥшін бастапқы геодезиялық негіз ретінде қҧрылыс

ҥшін геодезиялық бӛліктік негіздің белгілері, конструкциялардағы қҧрастыру
тәуекелдерінің, ӛстер бекіту белгілері қабылданады. Тҥсірілімге дейін бастапқы негіз
белгілерінің орнының ӛзгермейтіндігін тексереді.

8.1.4 Орындаушылық тҥсірілімдерді жасау ҥшін қосымша орындаушылық

тҥсірілімдер тҥсірілетін жобалы қҧжаттама (қабаттар, коммуникациялар, пішіндер және
т.б. жоспарлары) сызбалары қолданылады.

8.1.5 Орындаушылық тҥсірілімдердің нәтижелері бойынша қажет жағдайда МЕМСТ

26433.2-94 сәйкес бірдейлік бағасы орындалуы мҥмкін. Бірдейлік сипаттамалары ретінде
орта арифметикалық σ және кіші немесе біріктірілген іріктеумен орта квадраттық ауытқу

пайдаланылады,ал ӛлшенген ауытқулардың шектелген санында



олардың қарқыны

яғни максималды және минималды ӛлшенген ауытқулар арасындағы айырым.

8.1.6 Жерлік салымдарды орындаушылық тҥсірілім кезінде жоспарда тҥсіруге

жатады: шҧңқыр, ор жиегі, рәсімдеуші жоспарлы жазықтықтардың шекаралары. Жоғарғы
және  тӛменгі  жиектердің  тҥсірілімі  ойықтың  тереңдігінде  немесе  ҥйіндінің  3 м  артық
биіктігінде  орындалады.  Қалған  жағдайларда  тӛменгі  жиектің  тҥсірілімін  жасауға  рҧқсат
етіледі.

Биіктік бойынша тҥсіруге шҧңқырлардың жоғарғы және тӛменгі контурлары, іргетас,

қҧбыр және т.с. астындағы негіздердің белгілерінің айырмасы (ӛзгерісі) жатады.

Іргетастар негіздерін орындаушылық тҥсіруде:

СП РК 1.03-103-2013 ГЕОДЕЗИЧЕСКИЕ РАБОТЫ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ (ҚР ЕЖ 1.03-103-2013) - 2