СП РК 5.01-103-2013 СВАЙНЫЕ ФУНДАМЕНТЫ (ҚР ЕЖ 5.01-103-2013) - 4

 

45 

4.6.8  Жеке  қаданың  шӛгуін  қада  топтары  мен  алаңдарын  жобалау  үшін  қолданған 

кезде қадалар тобының қадалы іргетаспен ӛзара әсерлескен кезде қадалар тобының шӛгуі 
кӛбейетінің ескеру қажет, ол 

R

s

Қадалардың  жалпы  санын 

n

  екі  шарттың  орындалуын  ескеру  арқылы  анықтайды: 

қадалар тобының шӛгуі 

s

G

 рауалы шекте болуы керек, ал жеке қадаға түсетін жүктеме 

P

1

 

шӛгу  кезінде 

I

G

s

S

S

R



болу керек. 

R

s 

мәндері топырақта орналасқан ростверктің жұмысы 

бойынша, қадалар ара қашықтығының оның диаметр қатынасына байланысты азайтылуы 
мүмкін: 

a d

кезінде= 3 - 10 % ға; 

a d

кезінде = 5 - 10 - 15 % ға. 

Қадалы  ростверк  табанының  топырақ  негізінің  есептік  кедергісін  тексеру 

нормативтік құжаттар талаптарына сәйкес жүргізіледі. 
 

19-кесте  - 

R

s 

коэффициентінің мәні 

 

Қадалар 

саны

 n

 

R

s 

коэффициентінің мәні 

l

/

d

 = 10; λ = 100 

l

/

d

 = 25; λ = 1000 

l

/

d

 = 50; λ = 10000 

a

/

d

 

a

/

d

 

a

/

d

 

3 

5 

7 

10 

3 

5 

7 

10 

3 

5 

7 

10 

4 

1,40 

1,30 

1,20 

1,10 

2,45 

2,00 

1,80 

1,70 

2,75 

2,25 

2,00 

1,80 

9 

2,25 

2,00 

1,90 

1,80 

3,90 

3,25 

2,90 

2,65 

4,35 

3,55 

3,15 

2,85 

16 

2,85 

2,50 

2,35 

2,25 

4,90 

4,10 

3,65 

3,30 

5,50 

4,50 

4,00 

3,60 

25 

3,30 

3,00 

2,75 

2,60 

5,60 

4,75 

4,25 

3,90 

6,50 

5,25 

4,70 

4,25 

36 

3,70 

3,30 

3,10 

2,90 

6,40 

5,35 

4,80 

4,30 

7,20 

5,85 

5,25 

4,70 

49 

4,00 

3,55 

3,30 

3,15 

6,90 

5,75 

5,10 

4,70 

7,75 

6,35 

5,60 

5,10 

100 

4,70 

4,20 

4,00 

3,70 

8,20 

6,80 

6,10 

5,50 

9,20 

7,50 

6,70 

6,00 

196 

5,40 

4,80 

4,50 

4,25 

9,35 

7,75 

7,00 

6,35 

10,50 

8,60 

7,65 

6,90 

400 

6,15 

5,50 

5,10 

4,85 

10,60 

8,85 

7,90 

7,20 

12,00 

9,80 

8,70 

7,80 

1000 

7,05 

6,30 

6,00 

5,55 

12,30  10,00 

9,15 

8,25 

13,80  11,25  10,05 

9,00 

 

Ескертпелер 
1 Бір бағанада 

n

 басқа мәнндері үшін 

R

s

 мәнің мына формула бойынша анықтайды 

R

s

(

n

) = 0,5

R

s

(100)lg 

n

. 

2 Кесте квадрат пішінді қадалар тобы үшін құрастырылған. 

 

4.6.10  Іргетасқа  үлкен  салмақ  түсіретін  ғимараттардың  жалпы  және  әркелкі  шӛгуін 

азайту  үшін  жобалау  кезінде  құрамдастырылған  қадалы-тақталық  (ҚҚТ)  іргетасты 
орналастыру  нұсқасын  қарастыру  керек.  Тәжірибеде  диаметрі  0,8  -  1,2  м  бұрғыланып 
батырылатын  қадалар  кӛп  қолданыс  тапқан,  сонымен  қатар,  қимасы  шаршы  қағылмалы 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

46 

қадалар  қолданылуда.  Қаданың  ұзындығын  0,5

B

  ден 

B

  дейін  (

B

  –  іргетастың  ені), 

қадалардың арасындағы қашықтықты 

a

 = (5 - 7)

d

 және одан жоғары етіп қабылдаған жӛн. 

Осындай іргетастардың шӛгуін есептеу әдісі қада мен тақтаның қатқылдығын бірге 

қарастыруға негізделген. Осы есептеуде жұмысқа тақта қосылған кезде іргетасқа түсетін 
жалпы салмақтың 85 % қадаға түседі, ал - 15 % тақтаға түседі. 

4.6.11  ҚҚТ  іргетасының  шӛгуін  есептеу,  барлық  қадалар  мен  ростверктің  қатқыл 

жеке  мәндерін,  олардың  ӛзара  әсері  коэффициентін  және  барлық  іргетастың  қатқылдық 
коэффициентін анықтау негізінде жүргізіледі: 
 

а) барлық қадалардың қатқылдығы 

p

K

 келесі формуламен анықталады  

 

 

s

n

p

R

K

K

/

1



, 

(38) 

 
мұнда 

1

K

-  жеке  қаданың  қатқылдығы,  ол  қадаға  түсетін  жүктемемен  оның  шӛгуінің 

қатынасы ретінде анықталынады: 

1

1

1

K

P S



n 

- іргетастағы қадалардың жалпы саны; 

R

s

 

 

б) тақта қатқылдығы 

c

K

келесі формуламен анықталады 

 





0

2

1

m

v

A

E

K

s

c





 

(39) 

 
мұнда 

s

E

- 

B

,  м  (

B

  –  тақта  ені)  дейінгі  тереңдіктегі  топырақтың  орташа  деформация 

модулі, кПа; 

A 

- тақта ауданы (

A

 = 

BL

, мұндағы 

L

 – тақта ұзындығы, м), м

2

; 

v 

- Пуассон коэффициенті; 

m

0

 - 

L

/

B 

қатынасына тәуелді ауданның коэффициенті: 

 

L

/

B

 

1 

2 

3 

5 

10 

m

0

 

0,88 

0,86 

0,83 

0,77 

0,67 

 

 

в) ҚҚТ іргетастарының жалпы қатқылдығын 

f

K

 келесі формула бойынша табады 

 

 

c

p

f

K

K

K





 

(40) 

 

4.6.12 ҚҚТ іргетастарының шӛгуін келесі формула бойынша анықтайды 
 

 





f

K

P

sf

/

 

(41) 

 
Бұл жағдайда жүктемелердің бір бӛлігі қадаға түсіп, құрайды 

 

47 

 

 









P

K

K

P

f

p

p

/

, 

  

(42) 

 
ал қалған бӛлігі тақтаға түсіп, құрайды 

 





P

K

K

P

f

c

c

/

,  

(43) 

 

4.6.13 ҚҚТ  іргетастарының  есептік  кӛрсеткіштерін  жақындату  әдісі  арқылы 

анықтайды: 

а) ғимарат  ростверкінің  ауданың  біле  тұра 

A

  және  қадалардың  арақашықтығын 

белгілеп 

a

 (5 - 7)

d

, іргетастағы қадалардың саның табамыз: 

 

 

 

2

/

a

A

n



; 

  

(44) 

 
б)  қадалы  іргетастың  максималды  шӛгуі  кезінде  жеке  қаданың  есептік  шӛгуі  тең 

болады 

 

 

1

/

s

S

s

R







, 

  

(45) 

 

мұнда бірінші жақындатуда 

R'

s

 мәнің 

l

/

d

 = 25 және λ = 1000 кезінде 

n

 және 

a

 мәндеріне ие 

бола 19-кесте бойынша қабылдаймыз; 

в) қадаға түсетін есептік жүктемені 

P

1

 келесі формула арқылы анықтаймыз: 

 

 

s

SL

I

ds

E

P





/

1

1

, 

  

(46) 

 

мұнда 

I'

s

 мәнің 18-кесте бойынша қабылдаймыз, ол бірінші жағындатуда қабылданған 

R'

s

 

мәніне сәйкес 

I'

s

 = 0,10 тең болады; 

г) іргетасқа (Σ

P

) сыртқы есептік жүктемеден түсетін қадалы іргетастың жеке қадаға 

деген есептік жүктемесі 

P

1

сал 

анықталынады. Бұл жағдайда қада Σ

P

 85 % қабылдайды деп 

алынады: 

 

 

1

0,85

/

сал

s

P

P nR







 

 

(47) 

 
Қабылданған 

P

1

  және 

P

1

сал 

мәндерінің  арасындағы  айырмашылық 

l

/

d

  және  λ  нақты 

мәндерін қосумен және 

n

 мәнінің ӛзгеруі есебінен есептеудің нақты бағытын кӛрсетеді. 

ҚҚТ  іргетастар  шӛгуіне  орындалған  есептеулерді  қосымша  шӛгуге  шартты  іргетас 

сияқты тексеру ұсынылады. 

4.6.14 ҚҚТ  іргетасының  ростверк  тақтасын  құрылымды  есептеу  кезінде  барлық 

қадалардың  бірдей  шӛгуін  қамтамасыз  ететін  қатқыл  ростверкте  қадаға  түсетін 
жүктеменің  қайта  таралуы  жүреді,  бұл  жағдайда  шеткерірек  орналасқан  қадаларға 
жүктеме, ортада орналасқан қадаларға қарағанда, кӛптеу түседі, нәтижесінде, ростверктің 
бұрыштарында және шеттерінде аударушы күштер пайда болады. 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

48 

Жауапкершілігі ІІ және ІІІ деңгейдегі ғимараттар мен үймереттер үшін ростверктегі 

қадаға  түсетін  жүктеме  іргетастағы  қадаға  түсетін  орташа  жүктемеге 

P

орт 

тәуелді  етіп 

қабылдану керек: шеткі қатарларда – 

P

ш

 = 2

P

орт

 және шетте орналасқан қадаларда  – 

P

т

 = 

3

P

орт

. 

 

4.7 Қадалы іргетастың жантаюын есептеу 

 

4.7.1 Тік  бұрышты  қадалы  іргетастың  жантаюы 

i

  келесі  формула  бойынша 

анықталады: 

а) тік бұрышты іргетас үшін  





b

EL

M

i

f

v

i

2

2

0

1

8







 

(48) 

 

мұнда 

i

0

 - 2

h

/

L

 (

h

 – қаданың батырылу тереңдігі, м) және 

L

/

b

 қатынасына тәуелді 20-кесте 

бойынша қабылданатын ӛлшемсіз коэффициент; 

v

 - Пуассон коэффициенті;  

M 

- іргетасқа әсер ететін аударушы күш, кН



м; 

f



 - жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті; 

E 

- қада негізіндегі топырақтың деформация модулі, кПа; 

L

 және 

b

- іргетастың ұзындығы мен ені, м. 

 

20-кесте   - 

i

0

 мәні егер 

L

/

b

, тең болса 

 

2

h

/

L 

мәні 

i

0

 мәні егер 

L

/

b

, тең болса 

 

0,5 

2,4 

5 

0,5 

0,37 

0,36 

0,28 

1 

0,32 

0,30 

0,25 

3 

0,30 

0,22 

0,18 

 
 

б) дӛңгелек іргетас үшін  

 

 

 





3

2

0

1

Er

M

f

v

i

i







 

 

 (49) 

 
мұнда 

0

i

 - (

r

 

21-кесте   - 

i

0

 мәні егер 

h

/

r

, тең болса 

 

h

/

r

 

0,5 

1,0 

2,0 

5,0 

i

0 

0,36 

0,26 

0,23 

0,23 

 

 

49 

 

4.8 Қадалардың кӛлденең ауытқуларын есептеу 

 

4.8.1 Қаданы  тік  және  кӛлденең  және  аударушы  күштердің  бірлескен  әсеріне 

деформациялар  бойынша  есептеуді,  ұсынылған  қосымшаның  нұсқаулары  сай  орындау 
керек. 

Есептеулерді  иленгіш  және  сусымалы  топырақтар  үшін  кӛтеру  қабілеті  және 

деформациялар бойынша жүргізеді. 

керек:  

 

k

h

H

F



 

(50) 

пр

r

S





 

 

(51) 

мұнда 

h

F

 - қадалар тобына түсетін кӛлденең есептік жүктеме, кН; 

k

H

r



 - ростверк табаны деңгейіндегі қаданың есептік кӛлденең ауытқуы, м; 

пр

S

 - техникалық тапсырмада бекітілген қаданың кӛлденең ауытқуының шекті мәні, м. 

4.8.3 Иленгіш топырақтағы қаданы есептеу кезінде: 

 

1)  кӛлденең  жүктемеге  қаданың  кӛтеру  қабілеті 

H

,  кН,  қада  діңінің  беріктігі  мен 

майысуға байланысты келесі формуламен анықталады: 
 

 

c

u

d

c

H



2



 

 

 

(52) 

мұнда 

u

c

- топырақтың су сығыла алмайтын жағдайдағы есептік кедергісінің орташа мәні, 

топырақтың бетінен 10

d

 тереңдікке дейін, кПа; 

d

- қада діңінің диаметрі немесе ені, м; 

c



m

c

  ӛлшемсіз 

кӛрсеткіші мен қада басының бекітілу түріне байланысты анықталады:  
 

 

3

/

d

c

M

m

u

p

c



 

 

(53) 

 

мұнда 

p

M

 - қада діңінің есептік бүгу күші, кН



м, қада ӛлшемі мен арматураға байланысты 

анықталынады;  стандартты  темірбетонды  қағылмалы  қадалар  үшін  қадаға  түсетін  тік 
жүктемені ескеру арқылы анықталады. 
 

22-кесте -

c



 

коэффициентінің мәндері 

 

Қада  

c



 коэффициенті егер 

c

m

, тең болса 

 

2 

4 

10 

20 

40 

100 

200 

Бекітілген басымен 

5,1 

7,9 

12,7 

20,7 

32,4 

51,3 

77,1 

Бекітілмеген басымен 

4,1 

5,9 

8,9 

13,9 

21,2 

34,7 

55,6 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

50 

 
 

2) Қада басының ауытқуы 

uk

, м, - келесі формула бойынша анықталынады: 

 

 

H

d

E

I

uk

s

uf



 

 

(54) 

 

мұнда 

H

 

- (52) формуладағы мән сияқты; 

uf

I

 

–  қада  басының  ауытқу  коэффициенті,  ол 

s

p

E

E

/

қатынасына  байланысты  23-Кестесі 

арқылы анықталынады. 
 

23-кесте  – Қада басының ауытқулары коэффициентінің мәндері 

 

s

p

E

E

/

 

100 

1000 

10000 

I

uf

 

0,35 

0,23 

0,14 

I

up

 

0,50 

0,35 

0,24 

 

мұнда 

s

p

E

E

/

- қаданың серпімді және топырақтың деформация модулі, кПа;  

E

s 

мәнің 10

d

 тереңдікке дейінгі орташа мәніне тең етіп алады.  

 

3) Қаданың ростверкке қатқыл түйісуі кезіндегі қадалар тобының есептік кедергісі - 

келесі формуламен анықталады: 
 

 

BB

n

k

K

H

H



 

 

(55) 

 

мұнда 

H

n

- қадалар саны; 

BB

K

 

24-кесте  - 

BB

K

 

коэффициентінің мәндері 

 

Қадалар саны 

n

 

BB

K

коэффициентінің мәні, егер қадалар арасындағы арақашықтық 

d

, тең болса 

3

d

 

4

d

 

5

d

 

6

d

 

4 

0,68 

0,71 

0,80 

0,86 

9 

0,59 

0,62 

0,71 

0,78 

16 

0,47 

0,57 

0,65 

0,74 

20 

0,45 

0,55 

0,64 

0,73 

 

4.8.4 Сусымалы топырақтағы қаданы есептеу кезінде: 

 

1)  кӛлденең  жүктемеге  қаданың  кӛтеру  қабілеті 

H

,  кН,  қада  діңінің  беріктігі  мен 

майысуға байланысты келесі формуламен анықталады 

 

51 

 

 

n

I

p

d

k

H





3

2



 

 

(56) 

мұнда 

p

k

-  топырақтың  кері  іргелік  қысымының  коэффициенті, 

k

  =  (1  +  sin  φ)/(1  -  sin  φ) 

тең; 

I



  -  топырақтың меншікті  салмағының есептік мәні  (суға қаныққан топырақтарда судың 

қалқыту әсерін ескеру керек), кН/м

3

; 

n



m

n

  байланысты 

анықталынады 
 

4

2

d

k

M

m

I

p

p

n





. 

(57) 

 

M

p

 

25-кесте   - 

n



 

коэффициентінің мәндері 

 

Қада  

n



 коэффициенті, егер 

m

n

, тең болса 

 

2 

4 

10 

20 

40 

100 

200 

400 

Бекітілген басымен 

3,3 

4,2 

6,5 

9,1 

13,5 

23,6 

36,5 

56,9 

Бос басымен 

1,6 

2,5 

4,8 

7,4 

11,8 

21,9 

34,8 

55,2 

 
 

 

3)  Қадалар  тобының  есептік  кедергісі 

H

т

формула бойынша табылады. 

4.8.5 Иленгіш  және  сусымалы  топырақтардағы  ростверктің  табаны  деңгейінде 

орнатылған қадалар тобының кӛлденең ауытқуы Δ

г

, м келесі формуламен анықталады: 

 

1

h

av

F

г

H

R











, 

(58) 

 

мұнда 

F

R

коэффициенті; 

av

H

 

- топтағы қадаға берілетін орташа жүктеме, кН; 

1

h



H

  =  1),  бастары  бос  жеке 

қадалардың кӛлденең ауытқуы, м/кН 
 

ВВ

F

K

R

1



, 

(59) 

 

мұнда 

K

BB

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

52 

 

d

E

I

s

up

h



1



, 

(60) 

 

мұнда 

I

up

  - 

s

p

E

E

/

ауытқу коэффициенті. 

орындалуы,  сонымен  қатар,  қаданың  кӛтеру  қабілеті  бойынша  қажетті  қор  қамтамасыз 
етілетін жағдайда 

av

H

H



H

av

 

анықталынады.  

4.8.6 Сазбалшықты  топырақтың  су  сығыла  алмайтын  ығысу  кедергісін 

u

c

,  кПа, 

зертханалық  сынақтаулармен  [7]  немесе  су  сығыла  алатын  ығысуды 

I



  және 

I

c

 

сипаттамаларының есептік мәніне байланысты келесі формуламен анықтау керек: 

1

I

I

I

,

2

u

c

c ctg

c

k

ctg





 



 

 

(61) 

мұнда 

c

k

I

c

 

байланысты анықталатын түзету коэффициенті. 

 

Кесте  26 - 

c

k

- тҥзету коэффициентінің мәәндері 

I

c

, кПа 

20 

25 

30 

35 

40 

c

k

 

1,2 

1,4 

1,9 

2,2 

2,5 

 

Статикалық  зондтау  мәліметтері  бар  болса,  конус  кедергісіне 

q

c

  байланысты  су 

сығыла алмайтын ығысу кедергісін 

c

u 

келесі формула бойынша анықтауға болады: 

 

20

c

u

q

c



. 

(62) 

 

Бұл  жағдайда 

q

c

,  кПа  мәнін  қарастырылатын  қадалардың  есептік  ұзындығы  үшін 

орташа етіп қабылдайды: кӛлденең жүктемеге есептегенде – беттен тереңдікке дейін 10

d

, 

қаданың тӛменгі бӛлігіндегі кедергіні анықтау кезінде  – қада табанынан 1

d

  жоғары және 

4

d

 тӛмен қабылданады. 

c

u

  мәнінің  аз 

мәнін қабылдау ұсынылады. 

 

5 ҚАДАЛЫ ІРГЕТАСТАРДЫ ҚҦРАСТЫРУ 

 

5.1

 

Қадаларды, олардың құрылымдық конструкциясының қирауына тексеру керек.  

 

53 

5.2 Қадалар  құрылымын,  барлық  мүмкін  деген  пайдалану  жағдайларын  ескеріп 

жобалаған жӛн, атап айтқанда: 

- болуы мүмкін жегілік; 
- инженерлік-геологиялық 

жағдайлардың 

күрделілігі: 

қойтастар, 

жерасты 

сілемдердің тік еңісті беттері және т.с.с. 

- қадалардың қағылуына, жіктер сапасын қосқандағы, әсер ететін басқа себептер; 
-  құрама  қадалар  үшін-орнату  орнына  дейін  тасымалдау  жағдайлары  және  оларды 

орнату. 

5.3 Құрылымдар  жобалағанда  қабылданған  қада  түрлеріне  қойылатын  рауалар, 

әсерлер және іргетас жағдайы ескерілгені жӛн. 

5.4 Су  немесе  ӛте  осал  топырақтардың  қалың  қабаттары  арқылы  ӛтетін  иілгіш 

қадалар майысуға тексерілуге тиісті. 

5.5 Егер  қадалар,  нығайтылмай  ығыстыру  беріктік  шегі 

c

u

  10кПа  асатын 

топырақтарда орналасатын болса, онда әдетте, майысуға деген тексеріс қажет болмайды. 

5.6 Әсер  ететін  жүктемелерге  байланысты  қадалы  іргетастар  келесі  түрлерде 

жобаланады: 

а) жеке қадалар-жеке тұратын тіректер астына орнатылады; 
б) қадалар  таспалары  -  үймереттер  мен  ғимараттар  қабырғалары  іргетастарына 

жүктеме  ұзынынан  таралған  жағдайда,  қадалар  бір,  екі  және  одан  да  кӛп  қатармен 
орналастырылады. 

в) қадалар  шоғыры  -  қадалар  текшелі,  тікбұрышты,трапециялық  және  басқа  түрлі 

жоспармен бағандар астына орнатылады. 

г) қадалардың  тұтас  алаңы  -  табаны  топыраққа  тірелген  тұтас  ростверкпен 

біріктірілетін, ауыр ғимараттар астына орнатылатын қадалар. 

5.7 Үймерет  конструкцияларына  байланысты  таспалы,  тосбаған  тәріздес  және 

тақталы ростверктер қолданылынады. 

5.8 Таспалы 

ростверктер,  әдетінше,  қабырғалары  кӛтергіш  үймереттерде 

қолданылады.  Ростверк  ені  кӛлденең  қимадағы  қадалар  саны  мен  кӛтергіш  қабырғалар 
еніне байланысты қабылданады. 

5.9  Қадалар  шетінен  шығатын  ростверк  жетесі  шеткі  қадалар  ортасынан  ӛлшенген 

қада  диаметріне  (ені)  тең  етіп  қабылданылады.  Ростверк  биіктігі  есептеу  арқылы 
анықталады.  Ол  темірбетонды  кӛпаралық  арқалық  түрінде  есептелінеді.  Ростверк 
арматуралануы,  әдетінше  А-III  класындағы  арматурадан  тұратын  кеңістік  арматуралық 
қаңқалардан  құрастырылады.  Ростверк  үшін,  әдетте  беріктігі  бойынша  В15,  В20 
класындағы  бетон  қолданылады.  Ростверк,  бетондық  класы  В  7.5  тӛсемге 
орналастырылады. 

5.10 Тақталы  бӛлігі  мен  тосбағаннан  тұратын  жеке  түрлі  ростверк  қаңқасы  құрама 

темірбетоннан тұратын үймереттерде қолданылады.  

Ростверктің  жоспарлық  ӛлшемдері  30  см  есе  етіп  қабылданады,  ал  биіктігі  -15см. 

Ростверктің құрылымдық биіктігі тосбаған тереңдігінен 40 см үлкен етіп тағайындалады. 
Ростверк майысуға (тақталы бӛлігі, тосбағандық бӛлігі) және басылып сынуға (баған мен 
шеткі қаданың басып сындыруы) есептелінеді. Ростверк жазық торлармен (тақталы бӛлігі) 
және  кӛлемді  қаңқалармен  (тосбаған  қабырғалары),  әдетінше  А-III  (А400)  класындағы 
арматурамен арматураланады. 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

54 

5.11 Қаңқасы  құймалы  темірбетон  немесе  металл  үймереттер  үшін  тақталы 

ростверктар қолданылады. Бұл жағдайда ростверк биіктігі арматураның немесе қарнақтық 
болттардың қажетті бекіту тереңдігі ескеріліп анықталады.  

Ауыр  қаңқалы  үймереттер  мен  ғимараттарда  әдетінше  үлкен  ӛлшемді  (жоспарлық 

ӛлшемдері  10х10м  және  де  одан  да  кӛп)  тақталы  ростверктер  қолданылады.  Және  де 
тақталы ростверктің биіктігі кӛлденең (тік) арматура қоймай кӛлденең күштерді қабылдай 
алу есептелуі бойынша анықталады.  

Тақталы ростверктер ЭЕМ бағдарламаларының пайдалануымен жобаланады.  
Тақталы ростверктер А-III (А400) класындағы арматурадан жасалған, ұстап тұратын 

қаңқаларға  орнатылатын  жоғарғы  және  тӛменгі  торлармен  арматураланады.  Үлкен 
ӛлшемді  тақталы  ростверктер  беріктік  класы  В25  бетоннан  дайындалып,  класы  В7,5 
бетондық тӛсемге орнатылады. 

5.12 Қадалы  іргетастардың  жобасы  жасалғанда  келесі  мәліметтер:  жобаланатын 

үймереттер  немесе  ғимараттар  құрылымдық  сұлбасы;  кӛтеруші  құрылымдардың 
ӛлшемдері  және  олардың  жобаланатын  материалы;  тереңдетілген  бӛлмелер  болған 
жағдайда,  олардың  үймереттердің  немесе  ғимараттардың  құрылыстық  осьтеріне  және 
олардың  іргетастарына  жақындау  шамалары;  іргетасқа  құрылыстық  құрылымдардан 
түсетін  жүктемелер;  технологиялық  жабдықтардың  орналасуы  мен  олардан  құрылыстық 
құрылымдар мен едендерге берілетін жүктемелер, сондай-ақ құрылыс құрылымдары мен 
жабдықтар  астындағы  іргетастардың  шекті  шӛгулері  мен  жантаюларына  қойылатын 
талаптар ескерілуге тиісті. 

5.13 Іргетастағы  қадалар  саны  мен  олардың  ӛлшемдері  қадаларға  рауалы  есептік 

жүктеме  түскендегі  қадалар  материалы  мен  негіз  топырақтарының  беріктігін  толық 
пайдалану  жағдайын,  сондай-ақ  7.1.12  талаптарына  сай  іргетастағы  шеткі  қадалар 
жүктемелері мәндерінің рауалы түрде асуы ескеріле тағайындалуға тиісті.  

Қадалардың  құрылымы  мен  ӛлшемдері,  іргетастарға  түсетін  жүктемелердің  (соның 

ішінде технологиялық жүктемелер) мәндері мен әсер ету бағыты, сондай-ақ үймерет және 
ғимарат құрылысының технологиясы ескеріліп таңдалуға тиісті.  

Қадаларды  жоспарлап  орналастырғанда,  қадалардың  жобада  қабылданған  кӛтеру 

қабілетін  толық  пайдалану  үшін,  олардың  шоғырларындағы  (топтарындағы)  ең  тӛмен 
санын  немесе  таспалардағы  қадалардың  ең  жоғарғы  адымын  қабылдауға  тырысу  керек. 
Қадалар  кӛтеру  қабілетінің  15%  астамының  пайдаланбауы,  тұрақты  және  ұзақ  мерзімді 
жүктемелердің қадаларды 5% астам, ал қысқа мерзімді жүктемелердің 20% асыра жүктеуі 
жіберілмеуге тиісті. 

5.14 Қадалық  ростверктің  қадалармен  тоғыстырылуын  бос  немесе  қатқыл  түрінде 

қарастыруға болады. 

Ростверктің қадаларға бос орнатылуы шартты түрдегі топсалы тоғыстырылу ретінде 

ескеріліп,  тұтас  құймалы  ростверктерде  қадалардың  бастары  ростверктерін  ішіне  5-10см 
бекіту арқылы орындалуға тиісті.  

Ростверктің  қадалармен  қатқыл  тоғыстырылуын  келесі  жағдайларда  қарастырған 

жӛн: 

а) қаданың  дің  бӛлігі  осал  топырақтарда  (борпылдақ  құмдарда,  аққыш  күйдегі 

балшықты топырақтарда, тұнба саздарда, шымтезектерде) орналасса. 

 

55 

б) тоғыстырылған жерде қадаға берілетін басатын жүктеме оның қима ӛзегінен тыс 

түсетін болса; 

в)  жобаланатын  үймереттің  немесе  ғимараттың,  қадалар  бос  орнатылғанда,  оларға 

әсер ететін кӛлденең жүктеме, шекті мәнінен асатын ауытқулар тудырса; 

г) іргетаста кӛлбеу немесе құрамалы тік қадалар болса. 
д) қадалар жұлатын жүктемелерге жұмыс істесе. 
5.15 Темірбетон  қадалардың  тұтас  құймалы  темірбетон  ростверкпен  қатқыл 

тоғыстырылуын  қада  басының  ростверкке  арматураның  қарнақтану  ұзындығына  сай 
келетін  тереңдікке  немесе  нормативтік  құжаттар  талаптарына  талаптарына  сай 
ростверктің  ішіне  қаданың  басында  шығып  тұрған  арматураларды  олардың  қарнақтану 
ұзындығына  тең  қылып  бекіту  арқылы  қарастырған  жӛн.  Соңғы  жағдайда  алдын  ала 
кернелген  қадалардың  басында,  кейінірек  қарнақты  арматура  ретінде  пайдаланылатын, 
кернелмеген арматуралық қаңқа қарастырылуға тиісті.  

Талап  етілетін  беріктік  қамтамасыз  етілетін  болса,  онда  қатқыл  тоғыстырылуды 

болаттан жасалған салмалы элементтерді дәнекерлеу арқылы да жүзеге асыруға болады. 

 
Ескертпелер 
1 Ростверк пен жұлатын жүктемелерге жұмыс істейтін  қадалардың қарнақтануы, қаданы ростверкте 

жұлыну есептелуімен анықталатын тереңдікке бекіту арқылы қарастырылуға тиісті. 

2  Орнатылған  іргетастар  негіздерін  бұрғы  инъекциялық  қадалармен  нығайту  кезіндегі  қадалардың 

іргетасқа  бекітілу  ұзындығы  есептеу  арқылы  немесе  есептеусіз,  қаданың  бес  диаметріне  тең  етіп 
қабылдануға  тиісті,  бұл  шарттардың  орындалуы  мүмкін  болмаса,  онда  қаданың  ростверкпен  жанасқан 
жерінде қада діңін кеңейту қарастырған жӛн. 

 

5.16 Қадалардың құрамына ростверкпен қатқыл біріктірілуі  қоңырау  тәрізді  баулық 

арқылы  қамтамасыз  етілуге  тиісті.  Құрама  ростверкте  қаданы,  ростверкте  арнайы 
қарастырылған тесікке тұтастыра бекітуге де болады. 

 

Ескертпе  -  Шамалы  (400кН  дейін)  батыратын  жүктемелер  жағдайында  ростверкті,  қадалар 

бастарының цемент ертіндісімен тегістелген беттеріне бос қоюға рұқсат етіледі. 

 

5.17 Шоғырдағы, орталықтан тыс жүктелген іргетас қадаларын, іргетасқа әсер ететін 

тұрақты  жүктемелердің  тең  әсерлі  күші,  қадалар  жоспарындағы  ауырлық  орталығына 
неғұрлым жақын ӛтетіндей қылып орналастыру керек. 

5.18 Тік жүктемелер мен бұраушы күштерді, сонымен қатар кӛлденең жүктемелерді 

(олардың  мәндері  мен  бағыттарына  байланысты)  қабылдату  үшін  тік,  кӛлбеу  және  тӛрт 
тағанды қадалар қарастыруға болады. 

Қадалардың кӛлбеулілігі 27-кестеде келтірілген мәндерден аспауға тиісті. 
5.19 Қағылатын  және  басылып  батырылатын  қапсырылған  қадалар  орталарынан 

ӛлшенген ӛзара қашықтық 3

d

 (мұндағы

d

 - қада дінінің кӛлденең қимасы, дӛңгелек болса, 

диаметрі, шаршы болса, ені, тӛртбұрыштысының үлкен жағы), ал тірелген қадаларда 1,5

d

кем болмауға тиісті. 

Бұрғылы, толтырылатын және бұрғылап бұралатын қадалар және қабыршақ-қадалар 

діңдері,  сондай-ақ  қада  бағандар  араларындағы  таза  қашықтық  1,0  м-ден,  ал  бұрғылы 
инъекциялық  қадалардың  орталарынан  ӛлшенген  қашықтық,  олардың  кӛлденең 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

56 

қимасының  үш  диаметрінан  кем  болмауға  тиісті;  қатты  және  жартылай  қатты 
балшықтарда  орнатылған  кеңейтулер  араларындағы  таза  қашықтық  -0,5  м,  басқа 
сусымалылығы бар топырақтарда-1,0 м.  

Ростверк  табанының  деңгейіндегі,  кӛлбеулі  және  тік  орнатылған  қадалардың 

араларындағы  қашықтықтың,  іргетастардың  құрылымдық  ерекшеліктері  және  олардың 
сенімді  түрде  топыраққа  батырылуының  қамтамасыз  етілуі,  ростверктің  арматуралануы 
мен бетондалуы ескеріліп, қабылданғаны жӛн.  

 

27-кесте  – Қадалардың кӛлбеуліктерінің мәндері 

 

Қадалар 

диаметрі, м 

кӛлбеулілігі 

Қағылатын 

< 1,0 

1:1 

Бұрғылы және қабыршақ-қадалар  
 

1,0 - 1,2 

4:1 

1,6 

5:1 

2,0 

6:1 

3,0 

7:1 

 
5.20 Бұрғыланып бұралатын қадаларды қолдану кезінде қада осі мен ғимараттар мен 

үймереттерге  жақын  орналасқан  құрылыс  құрылымдарының  сыртқы  шеттеріне  дейінге 
арақашықтық 0,5

d

 + 20 см кем болмауы керек (мұнда 

d

 – қада диаметрі). 

5.21 Қаданың  ұзыңдығы  құрылыс  алаңының  топырақ  жағдайына,  қадалы 

іргетастарды орнатуға  арналған жабдықтардың бар болуын ескеріп, ростверк табанының 
орналасу  деңгейіне  байланысты  тандалуы  тиіс.  Қаданың  тӛменгі  жағын,  ережеге  сәйкес, 
топырақтардың әлсіз қабатын кесіп ӛтіп берік топыраққа дейін жеткізу керек, осыған орай 
қағылмалы қадалар негіз ретінде қабылданған қиыршық тасты, ірі құмды және аққыштық 
шегі 

I

L

 

≤

  0,1  болатын  сазбалшықты  топырақтарға  кемі  0,5  м,  ал  басқа  күйдегі 

топырақтарға кемі 1,0 м ену керек.  

5.22 Қадалы  ростверк  табанының  салу  тереңдігін  ғимараттың  немесе  үймереттің 

жерасты  бӛліктерінің  құрылымдық  шешіміне  (жертӛленің,  техникалық  бӛлменің  болуы) 
және алаңның жоспарлық жобасына (қиылған немесе себілген), сонымен қатар есептеулер 
арқылы анықталынатын ростверктің биіктігіне сәйкес қабылдау қажет. 

Жергілікті  жердің  ауа  райының  жағдайына  және  іргетастар  құрылымдарының 

ерекшеліктеріне,  ӛзендермен  ағаш  ағызудың  және  кеме  жүруінің  талаптарының 
орындалуына,  қадаларды  су  түбіндегі  кӛшпелі  шӛгінділердің  ұнтақтаушы  әсерінен, 
ортаның  белгісі  ауыспалы  температурасы  және  басқа  да  қолайсыз  әсерлерден  тиімді 
қорғаудың  жүзеге  асырылатын  шараларының  сенімділігіне  байланысты  іргетастардың 
есептік  кӛтеру  қабілеті  және  ұзақ  уақыттық  беріктігі  қамтамасыз  етілген  жағдайда, 
кӛпірлердің  іргетастары  үшін  ростверктің  табанын  акватория  бетінен,  оның  түбінен 
немесе топырақтың бетінен жоғары немесе тӛмен орналастыру керек.  

Iсінетін  топырақтарда  құрылыс  жұмыстарын  жүргізу  кезінде,  топырақтың  аяздан 

ісінуі қада ростверкіне әсерін тигізбейтін шараларын қарастыру керек.  

 

57 

5.23  Неғұрлым  суық  бескүндіктегі  ауаның  орташа  температурасы  -40



С-тан  тӛмен 

аудандардағы  кӛпірлердің  іргетастары  үшін,  таңбасы  ауыспалы  температуралар  әсер 
ететін  аймақта,  қалыңдығы  5  см-ден  кем  емес  (жұмыс  арматурасының  бетіне  дейін) 
қорғаушы  бетон  қабаты  бар  тұтас  қималы  қадаларды  және  діңгек  қадаларды  қолдану 
керек. Қалыңдығы 3 см-ден кем емес қорғаушы бетон қабаты бар қуысты және қабыршақ 
қадаларда

 

сызаттардың  пайда  болуын  болдырмаудың  шаралары  жүзеге  асырылған 

жағдайда,  оларды  ауаның  температурасы  -40



С-тан  жоғары  аудандардағы  акваториядан 

сырт жақта қолдануға рұқсат етіледі. Тұрақты ағын судың тұрақсыз деңгейінің аймағында 
бұрғылы  толтырылмалы  қадаларды  және  бетонмен  толтырылған  қабыршақ  қадаларды 
қолдануға болмайды.  

Кӛпірлердің іргетастарындағы бұрғылы толтырылмалы қадалардың қорғаушы бетон 

қабатының қалыңдығы 10 см-ден кем болмауы тиіс.  

Оң  таңбалы  температура  әсер  ететін  аймақта  (топырақтың  науқандық  қату 

деңгейінен немесе мұз қабатының табанынан 0,5 м-ге тӛмен), бетонның аязға тӛзімділігіне 
шек қойылмайтын қадалардың кез-келген түрін қолдануға болады.  

5.24 Қадалы  іргетастардың  жобасын  құру  барысында,  қадаларды  қағу  кезінде 

тӛмендегі жағдайларда кездесетін топырақ бетінің кӛтерілу мүмкіндігін есепке алу керек, 
егер:  

а)  құрылыс  алаңы  жұмсақ  иленгіш  және  аққыш  шаңды-балшықты  топырақтардан 

немесе суға қаныққан шаңды және ұсақ құмдардан құралса;  

б) қада батыруды қазаншұңқырдың түбінен бастап жүргізгенде;  
в)  қадалы  іргетастардың  құрылымы,  шеткі  қадалардың  ара  қашықтығы  9  м-ден  аз, 

қада алаңы немесе қада шоғыры түрінде қабылданса.  

Топырақ бетінің кӛтерілуінің орташа мәнін 

h,

 м, келесі формула бойынша анықтаған 

жӛн:  

 

p

e

kV

h

A



, 

(63) 

 

мұнда 

k

-  топырақтың  ылғалдылық  дәрежесі  0,9  кӛп  болған  жағдайда,  0,6  тең  етіп 

алынатын еселік; 

p

V

- топыраққа батырылған барлық қадалардың кӛлемі, м

3

; 

e

A

- қадалардың қағылған ауданы немесе қазаншұңқырдың түбінің ауданы, м

2

.  

5.25 Бұрғылы  толтырылған,  бұрғылы  қиылысатын  және  бұрғылы  инъекциялық 

қадалардың  арматуралануын(салымдануын)  кӛлемді  қаңқалармен  орындау  қажет,  ал 
олардың  қатқылдығын  жоғарылату  мақсатында  кӛлденең  салымдарын  тек  хомуттармен 
ғана  бекітпей,  сонымен  қатар  арақашықтығы  әрбір  бес  диаметр  сайын  қаңқаның 
ұзындығы  бойынша  құбырлы  сақиналармен  дәнекерлеу  керек.  Топырақ  пен  қаңқаның 
салым  сабақтары  арасындағы  бетонның  қорғаныш  қабатын  қамтамасыз  ету  мақсатында, 
қаңқаның салым сабақтарын  фиксаторлармен және ұңғыма қабырғаларын  ұстап тұратын 
құбырларды  алу  кезінде,  оның  кӛтерілу  мүмкіндігін  болдырмау  үшін  қаңқаның  астыңғы 
бӛлігін крест тәріздес қарнақтармен жабдықтау керек. 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

58 

5.26  Бұрғылы  қиылысатын  қадалардың  салымын,  салымы  жоқ,  бетоннан  жасалған, 

қиылысулар ӛтетін бір қаданы қалдыру арқылы орындау ұсынылады. 

Бұрғылы  қиылысатын  қадаларды  қазаңшұнқырдың  қоршауы  ретінде  қолданғанда, 

қоршау  құрылымдары,  қаданың  диаметріне  сәйкес  қалыңдығы  300  мм,  биіктігі  500  ден 
750 мм дейін алынып, жоғары бағытталған қабырғалармен берік топыраққа бекітілуі тиіс. 

5.27 200  кН  дейін  жүктемелер  кӛтеретін  ғимараттардың  негізін  қатайту  үшін 

қолданылатын  150  -  160  мм  диаметрлі  бұрғылы  инъекциялық  қадаларды,  қадаға  әсер 
ететін  жүктерден  пайда  болатын  барлық  кӛлденең  жүктемелердің  әсері  жеке  сабақтарға 
берілетіндей  етіп,  салымдау  керек.  Мұндай  жағдайда,  тек  болат  салым  сабақтарын 
тоттанудан  қорғау  және  кӛлденең  иілуге  қада  кедергісін  жоғарылату  мақсатында 
қолданылатын, бетонның кедергісі ескерілмейді.  

5.28 Қада,  кесіп  ӛтетін  топырақтың  деформация  модулі  5  МПа  аз  болса,  сонымен 

бірге қада діңінде бұраушы кұш әсер ететін болса, бұрғылы инъекциялық қадаларды жеке 
сабақтармен салымдауға болмайды.  

5.29 Қада-тіректерінің барлық түрлері, тек қағылмалы, батырылмалы және бұрғылы 

қадалардан  басқа,  тасты(осал  қабатшаларсыз)  топыраққа  кемі  0,5  м  және  болат 
салымының 30 диаметрінен кем емес тереңдікке бекітілуі тиіс. 

5.30  ҚҚТ  іргетастарын  жобалау  кезінде  қаданың  қажетті  кӛтеру  қабілетін  қаданың 

кӛлденең  қимасы  арқылы  емес,  қаданың  ұзыңдығын  ұзарту  арқылы  қамтамассыз  ету 
ұсынылады.  

5.31 ҚҚТ  іргетасының  ростверк  тақтасын  құрылымды  есептеу  кезінде  барлық 

қадалардың  бірдей  шӛгуін  қамтамасыз  ететін  қатқыл  ростверкте  қадаға  түсетін 
жүктеменің  қайта  таралуы  жүреді,  бұл  жағдайда  шеткерірек  орналасқан  қадаларға  жүк, 
ортада  орналасқан  қадаларға  қарағанда,  кӛптеу  түседі,  нәтижесінде,  ростверктің 
бұрыштарында және шеттерінде бұраушы күштер пайда болады.  

5.32 ҚҚТ  іргетасы  ростверкінің  табанының  салу  тереңдігі  ғимараттар  немесе 

үймереттер  жерасты  бӛлігінің  (жертӛленің,  техникалық  бӛлменің  немесе  жерасты 
қабаттарының бар болуы) құрылымдық шешімдеріне, алаңның топырақтық жағдайы мен 
жоспарлық  жобасына,  сонымен  қатар  есептеулер  арқылы  анықталынатын  ростверктің 
биіктігіне сәйкес қабылдануы керек. 

5.33

 

Тік қадалардан құрастырылған ҚҚТ іргетастарының шӛгуі, жобада құрылымды 

түрде қабылданатын, қада мен ростверктің байланыс жүйесіне  – қатқыл немесе топсалы, 
қатысты  емес  екенін  ескеру  қажет.  Қадалар  мен  ростверк  тақтасы  қиыстана  тоғысуы 
мүмкін: орталық бӛлігінде –салымды шығармай, периметрі бойынша - шығарып.

  

 

6 ШӚККІШ ТОПЫРАҚТАРДАҒЫ ҚАДАЛЫ ІРГЕТАСТАРДЫ ЖОБАЛАУ 

ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ 

 

6.1 Шӛккіш  топырақтардан  құралған  құрылыс  алаңдарындағы  инженерлік-

геологиялық  іздестірулер  барысында,  шӛккіштіқ  бойынша  топырақтық  жағдайлардың 
түрі,  топырақтардың  ӛз  салмағынын(үйінділер  кезінде-үйінділер  салмағы  ескеріліп) 
лықсып  шӛгулерінің  жеке  және  ең  жоғары  мүмкін  деген  мәндері  кӛрсетіле,  анықталуға 
тиісті.  

 

59 

Ұңғымалар  бұрғылаумен  қатар,  топырақ  сынамалары  алынатын,  шурфтар  қазылуы 

қарастырылу  керек.  Қазбалар  араларындағы  қашықтық  50  м  аспауға,  ал  жеке  ұймерет 
немесе ғимарат үшін казба саны тӛрттен кем болмауға тиісті. 

Құрылыс  салынатын  жерлердегі  жерасты  суларының  жағдайы  зерттелгенде  және 

оның  ұймереттер  мен  ғимараттарды  салу  және  пайдалану  кездерінде  ӛзгеруінің 
болжамымен  бірге,  әртүрлі  себептер  әсерінің  нәтижесінде  топырақтардың  сулану 
мүмкіндігіне де болжам жасалуға тиісті. 

Шӛккіш  топырақтардың  физикалық-механикалық,  оның  ішінде,  беріктік  және 

деформациялық  сипаттамалары,  табиғи  ылғалдылықтағы  және  суға  толық  қаныққан 
күйлерде анықталуга тиіс. 

6.2 Топырақтардың  ӛз  салмағынан  30  см  аса  лықсып  шӛгуі  мүмкін,  шӛккіштік 

бойынша  ІІ  типті  топырақтық  жағдайлардағы  қадалы  іргетастарды  жобалағанда,  әдетте, 
топырақты  сылып  алу  немесе  алдын  ала  суландыру,  суландырып  жару,  топырақтық 
қадалар  және  басқа  әдістерді  колдана  нығыздап,  ІІ  типтегі  топырақтық  жағдайларды  І 
типке  ауыстыру  шараларын  қарастыру  керек.  Ұсынылатын  әдістер,  ұймерет  немесе 
ғимарат  алып  тұрған  аудан  бойынша  және  де  одан,  айналасындағы  шӛккіш  қабаттың 
жартысына  тең  қашықтықтағы  топырақ  қабатының  ӛз  саламағынан  лықсып  шӛгуден 
арылуын қамтамасыз етуге тиісті. 

6.3 Шӛккіш  топырақты  жерлерде  қадалы  іргетастарды,  топырақтардың  сулануы 

мүмкін,  сулану  кезінде  беріктік  және  деформациялық  сипаттамалары  тӛмендейтін, 
шӛккіш  топырақтардың  барлық  қабаттарын  қадалармен  тіліп  ӛту  мүмкін  болған 
жағдайларда қолданған жӛн. 

Қадалар әдетте, тасты топырақтарға, тығыз және тығыздығы орташа құмдарға, суға 

қаныққандағы  келесі  аққыштық  кӛрсеткіштерімен  сипатталатын  күйдегі  сазбалшықты 
топырақтарға қадалуға тиісті: 

 - I

L

 

<

 0,6 I типтегі топырақтық жағдайлардағы қадалардың барлық түрлері үшін; 

- I

L

 < 0,4 қағылатын қадалар үшін және 

I

L

 

<

 0,2, 

s

sl

,

g

 ≤ 

s

u

 болған жағдайда, II типтегі 

бұрғылы толтырылатын қадалар үшін; 

-  I

L

 

<

  0,2  қағылатын  қадалар  үшін  және 

I

L

  ≤  0, 

s

sl

,

g

  ≤ 

s

u

  болған  жағдайда,  II  типтегі 

бұрғылы  толтырылатын  қадалар  үшін  (мұндағы 

s

sl

,

g

  –  бетіндегі  үйінді  немесе  басқа 

қатарлас жүк ескерілгендегі топырақтың ӛз салмағынан лықсып шӛгуі). 

Қадалардың,  аталған  топырақтарға  батырылуы,  қада  шӛгуін  шекті  шӛгуден 

s

u

 

асырмау  және  қаданың  қажетті  кӛтеру  қабілетін  қамтамасыз  ету  шарттарын  тексеруге 
жургізілетін есептеулер арқылы анықталуға тиісті. Және де табылған када тереңдетілуінің 
ең жагары мәнін қабылдаған жӛн. 

 

Ескертпелер 
1   Егер  шӛккіш  топырақтарды  белгілі  бір  жағдайларда  кесіп  ӛту  тиімсіз  болса,  онда  шӛккіштігі 

бойынша I типтегі топырақтық жағдайларда III жауапкершілік деңгейіндегі ұймереттер мен ғимараттар үшін 
ұшы салыстырмалы шӛккіштігі ε

sl

 

<

 0,02 (300кПа кем емес қысымда және топырақтың ӛз салмағынан және 

оның бетіндегі жүктемеден туатын қысымдарға сай келетін қысымнан кем емес) топырақ қабаттарына 1 м 
кем емес тереңдікке батырылған қадаларды орнатуға болады (қабыршақ қадалардан басқа), тек қадалардың 
кӛтеру  қабілеті  қамтамасыз  етілуге,  ал  негіздің  мүмкін  деген  лықсып  шӛгулері  мен  баяу  шӛгулерінің 
нәтижелік  мәндері,  топырақтардың  әркелкі  сулану  кезінде  ұймереттер  мен  ғимараттар  үшін  шекті 
мәндерінен аспауға тиісті.  

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

60 

2   Егер  қадалардың  кӛтеру  қабілеті  сынақтаулармен  дәлелденсе,  III  жауапкершілік  деңгейіндегі  бір 

қабатты  ұймереттің  қада-бағандарын  I  типтегі  топырақтық  жағдайларда,  ε

sl

  ≥  0,02  топырақтарға  қадауға 

болады. 

 

6.4 Егер инженерлік іздестірулер нәтижелері бойынша қағылатын қадаларды батыру 

қиынға соғатыны анықталса, онда жобада, I типтегі топырақтық жағдайларда қада қимасы 
диаметрінен  (50  мм  дейін)  кішірек,  ал  II  типтегі  топырақтық  жағдайларда-тең  немесе 
кішірек (50 мм дейін) диаметрлармен бағыттаушы ұңғымалар бұрғылануы қарастырылуға 
тиісті. 

6.5  I  типтегі  топырақтық  жағдайларда  қолданылатын  қадалардың  кӛтеру  қабілетін, 

қаданың түгел ұзындығы бойынша топырақты жеке суландыру кезінде [2] сай жургізілген 
статикалық сынақтаулар нәтижелері бойынша анықтаған жӛн. 

I  типтегі  топырақтық  жағдайларда  салынатын  жердегі  құрылыс  тәжірибесі  және 

ертерек,  ұқсас  жағдайларда  жасалған,  қадалардың  сынақталу  нәтижелері  болса,  онда 
қадалардың жаңа сынақтауларын жүргізбеуге болады.  

Шӛккіш  топырақтарда  орнатылатын  қадалар  мен  қабыршақ  қадалардың  кӛтеру 

қабілетін,  олардың  динамикалық  сынақтаулар  нәтижелері,  сондай-ақ  қадалардың 
астындағы 

R

  және  бүйірлі  бетіндегі

  f

i

  шӛккіш  топырақтардың  есептік  кедергісін,  бұл 

топырақтарды  динамикалық  зондтау  далалық  сынақтары  нәтижелерінің  мәліметтері 
бойынша анықтауға болмайды.  

6.6  I  типтегі  топырақтық  жағдайларда  қағылатын  қадалардан  басқа,  бұрғыланған 

ұңғымаларға,  түбіне  3

d

  кем  емес  (мұндағы 

d

  –  ұңғыма  диаметрі)  тереңдікке  шақпақтас 

тапталған, толтырылатын бетонды және темірбетонды қадалар орнатқан жӛн. 

IІ типтегі топырақтық жағдайларда лықсып шӛгетін қабатта орналасқан қада діңінің 

бӛлігінде қажалуды жоятын қабыршақтары бар қадаларды қолдану ұсынылады.

 

 

6.7 Суға қаныққан және табиғи ылғалдағы топырақтардың қада бүйірінде әсер ететін 

кері үйкелісін,

 

жұлатын жүктемемен [3] бойынша суға қаныққан және табиғи ылғалдағы 

топырақтарда  жургізілген  сынақтармен  анықталған,  ұзындығы

  h

sl 

қаданың  шекті 

кедергілерінің ең жоғары мәніне теңейді. 

Кері  үйкеліс  мәнін,  жұлу  сынақтары  әлі  жүргізілмеген  жағдайда  да  анықтауға 

болады: 

а) формула бойынша 

,

0





sl

h

i

i

n

h

u

P



 

(64) 

 

мұнда 

u 

-ұзындығы 

sl

h

, қада периметрі, м, 

sl

h

-  топырақтың  ӛз  салмағынан  лықсып  шӛгуі  0,05м  тең  тереңдікке  дейін,  топырақтың 

лықсып шӛгетін қабаттарындағы бұйірлі үйкелістер жинақталатын, есептік тереңдік, м; 

i



- 

h

 = 6 м тереңдікке дейін, мына формула бойынша анықталатын, есептік кедергі, кПа 

 

I

I

zg

i

c

tg

















, 

(65)