СП РК 5.01-105-2013 ФУНДАМЕНТЫ В ВЫТРАМБОВЫВАННЫХ КОТЛОВАНАХ (ҚР ЕЖ 5.01-105-2013)

Сәулет, қала қҧрылысы және қҧрылыс

саласындағы мемлекеттік нормативтер

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ

ЕРЕЖЕЛЕР ЖИНАҒЫ

Государственные нормативы в области

архитектуры, градостроительства и строительства

СВОД ПРАВИЛ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

ТЫҒЫЗДАЛҒАН ҚАЗАНДЫҚТАРДАҒЫ ІРГЕТАСТАР

ФУНДАМЕНТЫ В ВЫТРАМБОВЫВАННЫХ

КОТЛОВАНАХ

Ресми басылым

Издание официальное

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің

Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері және жер

ресурстарын басқару комитеті

Комитет по делам строительства, жилищно-коммунального

хозяйства и управления земельными ресурсами Министерства

национальной экономики Республики Казахстан

Астана 2015

СП РК 5.01-105-2013

АЛҒЫ СӚЗ

1. ӘЗІРЛЕГЕН:

«ҚазҚСҒЗИ» АҚ, ОҚММ

2. ҦСЫНҒАН:

Қазақстан

Республикасы

Ҧлттық

экономика

министрлігінің Қҧрылыс, тҧрғын ҥй-коммуналдық

шаруашылық істері және жер ресурстарын басқару

комитетінің Техникалық реттеу және нормалау

басқармасы

3. БЕКІТІЛІП,

Қазақстан

Республикасы

Ҧлттық

экономика

ҚОЛДАНЫСҚА

министрлігінің Қҧрылыс, тҧрғын ҥй-коммуналдық

шаруашылық істері және жер ресурстарын басқару

ЕНГIЗІЛДІ:

комитетінің 2014 жылғы 29-желтоқсандағы № 156-НҚ

бҧйрығымен 2015 жылғы 1-шілдеден бастап

ПРЕДИСЛОВИЕ

1. РАЗРАБОТАН:

АО «КазНИИСА», ЮкДГП

2. ПРЕДСТАВЛЕН:

Управлением технического регулирования и нормирования

Комитета

по делам

строительства,

жилищно-

коммунального хозяйства и управления земельными

ресурсами Министерства национальной экономики

Республики Казахстан

3. УТВЕРЖДЕН

Приказом Комитета по делам строительства, жилищно-

И ВВЕДЕН В

коммунального хозяйства и управления земельными

ДЕЙСТВИЕ

ресурсами Министерства Национальной экономики

Республики Казахстан от

29.12.2014

№ 156-НҚ с 1 июля

2015 года

Осы мемлекеттік нормативті Қазақстан Республикасының сәулет, қала қҧрылысы

және қҧрылыс істері жӛніндегі уәкілетті мемлекеттік органының рҧқсатысыз ресми

басылым ретінде толық немесе ішінара қайта басуға, кӛбейтуге және таратуға болмайды

Настоящий государственный норматив не может быть полностью или частично

воспроизведен, тиражирован и распространен в качестве официального издания без

разрешения yполномоченного государственного органа по делам архитектуры,

градостроительства и строительства РК

СП РК 5.01-105-2013

Мазмҧны

КІРІСПЕ«««««««««««««««««««««««««««««.««IV

ҚОЛДАНУ САЛАСЫ««««««««««««

«««««««««.««1

НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР««««««««««

««««««««««..2

ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР««««««««

««««««.««.3

ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР««««««««««««««««

«««««.«««...3

ДАЙЫНДЫҚ ЖҦМЫСТАРЫН АТҚАРУ ЕРЕЖЕЛЕРІ ««

«««««

5.1

Жер жҧмыстары««««««««««««««««««««..«««««««

5.2

Топырақтарды ылғалдық деңгейіне жеткізу«««...«««««««..««..«««.7

5.3

Тәжірибе жҧмыстары««««««««««««««««..««««.«««..«..13

ҚАЗАНШҦҢҚЫРЛАРДЫ ДАЙЫНДАУ БОЙЫНША ҚҦРЫЛҒЫЛАРДЫҢ

ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІН БЕЛГІЛЕУ ЕРЕЖЕЛЕРІ

««««.«..16

ІРГЕТАСТАРДЫ ОРНАЛАСТЫРУ ЕРЕЖЕЛЕРІ

«««««««..««

«...20

7.1

Жҧмыстарды ҧйымдастыру және орындаудың жалпы ережелері««««.«

«20

7.2

Қазаншҧңқырларды дайындау««««««««««.«««««««.««

«.21

7.3

Іргетастарды орналасатыру«««««««««««.««««««««««..«.29

ЖҦМЫСТАРДЫ ҚАБЫЛДАП АЛУДЫ ЖӘНЕ ЖҦМЫСТАР САПАСЫН

БАҚЫЛАУ БОЙЫНША ІС-ШАРАЛАР«

ҚАУІПСІЗ ЖҦМЫС АТҚАРУДЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ БОЙЫНША ІС-

ШАРАЛАР««««««««««««««««««««««««««««.«.32

А Қосымшасы (міндетті) Қазаншҧңқырларды тығыздау бойынша жҧмыс атқару

журналы««««««««««««««.««««««««««««««««...35

Б Қосымшасы (міндетті) Қазаншҧңқырларды тығыздау және тҥбіне қатты

материалдарды таптау бойынша жҧмыс атқару журналы«««««««««..«36

В Қосымшасы (міндетті) Тҧтасқҧймалы НҚІ орналастыру бойынша жҧмыс атқару

журналы««««

««

«37

Г Қосымшасы (міндетті) Қҧрама НҚІ орналастыру бойынша жҧмыс атқару

журналы«««

««38

Библиография««««««««««««««««««««.«««««««

III

Кіріспе

Осы ережелер жинағы әр тҥрлі мақсаттағы ғимараттар мен имараттардың негіздері

мен іргетастарын орналастыру бойынша қолданыстағы қҧрылыстық ережелер кешенін

дамытуға және толықтыру мақсатымен әзірленді.

Ережелер нығыздалған қазаншҧңқырлардағы іргетастарды есептеу және жобалау

бойынша қҧрылыстық нормалардың міндетті талаптарын орындауды қамтамасыз етуге

бағытталған.

Бҧл ережелер жаңа ғимараттар мен имараттар қҧрылысында және

қолданыстағыларды қайта қҧралымдауда нығыздалған қазаншҧңқырларда іргетастарды

орналастыру бойынша ӛндіріс ҥдерістерінің және жҧмыстарды қабылдап алудың қолайлы

шешімдері мен техникалық параметрлерін белгілейді.

СП РК 5.01-105-2013

ҚАЗАКСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЕРЕЖЕЛЕР ЖИНАҒЫ

СВОД ПРАВИЛ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

ТЫҒЫЗДАЛҒАН ҚАЗАНДЫҚТАРДАҒЫ ІРГЕТАСТАР

ФУНДАМЕНТЫ В ВЫТРАМБОВАННЫХ КОТЛОВАНАХ

Енгізілген кҥні - 2015-07-01

1 ҚОЛДАНУ САЛАСЫ

1.1 Осы ережелер жинағы Қазақстан Республикасы техникалық регламенттерінің

талаптарына сәйкес сәулет, қала қҧрылысы және қҧрылыс саласындағы мемлекеттік

нормативтерді дамыту және нақтылау аясында әзірленді.

Осы ережелер жаңадан салынатын және қолданыстағы ғимараттар мен имараттарды

қайта қҧралымдау кезінде нығыздалған қазаншҧңқырлардағы іргетастарды ( ары қарай -

НҚІ) орналастыру бойынша ӛндіріс пен қабылдап алу ҥдерістерінің техникалық

параметрлерін және қолайлы шешімдерін белгілейді.

1.2 Бҧл ережелер мыналарға таралмайды:

- қазаншҧңқырларды нығыздау және соңынан ішіне топырақтарды немесе қатты

материалдарды нығыздап енгізу арқылы пайда болатын топырақ алқаптарына;

- ірі кесекті, ылғалды, шайылмалы, ісінген, тҧзды, кӛбіктенген, қатып қалған және

биогенді топырақтардан және лайлардан қҧралған ӛңделген аймақтар мен алаңқайларда

орналастырылатын НҚІ-на;

- топырақтарды соққылап ығыстыру арқылы орналастырылатын іргетастарға,

нақтырақ айтқанда, шпалды іргетастарға, қалпына келтірілген қазаншҧңқырларда,

орларда және ложаларда, дайын ҧңғымалардағы қадалар, қағылатын блоктар және т.б.

[3-7].

2 НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР

2.1 Бҧл ережені қолдану ҥшін келесі сілтемелі нормативтік қҧжаттар қажет:

«Ӛрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламенті. Қазақстан

Республикасы Ҥкіметінің 2009 жылдың 16 қаңтарындағы №14 қаулысы.

«Ғимараттар мен қҧрылыстардың, қҧрылыстық материалдар мен бҧйымдардың

қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламенті. Қазақстан Республикасы

Ҥкіметінің 2010 жылдың 17 қарашасындағы №1202 қаулысы.

ҚР ҚН ЕN 1997-2:2007/2011. Еврокод

7. Геотехникалық жобалау.

2 бӛлімі.

Топырақты зерттеу және сынау.

ҚР ҚБҚ 5.01-01-2013 Олардың қазандықтарын тығыздаудың нәтижелері бойынша

іргетастардың кҥш тҥсетін қабілеттілігін (ҚТІ) бақылау»

ҚР ҚБҚ

5.01-02-2013 Оларды нығыздау кезіндегі қҧрылыс алаңшасының

Ресми басылым

жағдайларындағы топырақтың нығыздығына оперативтік бақылау жҥргізу

ҚР ҚН 2.04-02-2011 Шудан қорғау.

ҚР ҚН 5.01-01-2013 Жер имараттары, іргелер мен іргетастар.

МемСТ 10180. Бетондар. Бақылау ҥлгілері бойынша беріктікті анықтау әдістері.

МемСТ 10181. Бетон қоспалар. Сынау әдістері.

МемСТ 12248. Топырақтар. Физикалық сипаттамаларды зертханалық анықтау

әдістері.

МемСТ 12730.5. Бетондар. Су сіңірмеушілікті анықтау әдістері.

МемСТ 18105. Бетондар. Беріктікті бақылау ережелері.

МемСТ 22733. Топырақтар. Максимальды тығыздықты зертханалық анықтау әдісі.

2.2 Осы қҧжатта сілтемесі келтірілген қолданыстағы нормативтік-техникалық

ережелерді белгіленген шеңберде қолдануға қажетті ережелердің бӛлігі есебінде

қарастыру қажет. сілтемелі нормативтік-техникалық қҧжаттар ережелері мен осы қҧжат

ережелері арасында айырмашылық пайда болған кезде, осы қҧжат ережелері басым

кҥшке ие болады.

Ескертпе - Осы басшылық қҧжатты пайдалану кезінде сілтемелі нормативтік қҧжаттардың және

сыныптауыштардың жыл сайын жарық кӛретін «Стандарттау бойынша нормативтік қҧжаттар» атты

ақпараттық анықтамалық бойынша ағымдағы жылғы жағдайға байланысты және ай сайын басылып

шығатын, осы жылғы тиісті ақпараттық анықтамалық бойынша тексерген абзал. Егер сілтемелі қҧжат

алмастырылса (ӛзгертілсе), онда осы нормаларды пайдаланған кезде алмастырылған (ӛзгертілген) қҧжатты

басшылыққа алған жӛн. Егер сілтемелі нормативтік-техникалық қҧжат алмастырусыз тізімнен алып

тасталынса, онда сілтеме жасалған ереже осы сілтемеге қатысы жоқ бӛлігінде қолданылады.

3 ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР

3.1 Берілген ережелер жинағында тиісті анықтамасы бар терминдер қолданылады:

3.1.1 Кепілі кӛтерілу: Қазаншҧңқырды нығыздау және тҥбіне қатты материалды

нығыздап енгізу кезіндегі айналасындағы топырақ бетінің кӛтерілуі;

3.1.2 Ҥйінді: Арнайы бӛлінген алаңдарда орналастырылған бос жыныстар ҥйіндісі,

сапасыз кен қазба қоры немесе қалдықтар;

3.1.3 Нҥктелі суландыру кӛзі: Жоспардағы ӛлшемдер арақатынасының

1,0 тең

немесе жуық топырақты суландыру кӛзі;

3.1.4 Сызықтық суландыру кӛзі: Ҧзындығы енінен анағҧрлым артық топырақты

суландыру кӛзі;

3.1.5 Ҥлкен кӛлемді суландыру кӛзі: Топырақ қалыңдығының ылғалданған

аумағының биіктігінен ені асатын топырақты суландыру кӛзі;

3.1.6 Таптағыштың жабысуы: Соққыдан кейінгі таптағыштың жабысу кҥштері

арқылы суға қаныққан топыраққа жабысу қҧбылысы;

3.1.7 Таптағыштың қысылуы: Таптағышты қазаншҧңқырдан суырып алу арқылы

жҥзеге асырылатын, соққыдан кейінгі таптағыштың қҧрғақ немесе аз ылғалды топырақта

қысылу кҥші арқылы жабысуы;

3.1.8 Қысылған жағдай: НҚІ орналастыру бойынша жҧмыстар жақын орналасқан

ғимараттарға, имараттарға және инженерлік коммуникацияларға кері әсерін тигізетін

жағдайлар, бҧл ӛз кезегінде жҧмысты қиындатады да белгіленген шектеулерді сақтап

жҧмыс орындауға талап етеді;

3.1.9 Цементтік сҥт: Механикалық тығыздау ҥдерісі біткен соң бетон қоспасының

бетінде пайда болатын сулы-цементті пленка.

3.2

3.1т.

терминдерінен бӛлек, осы ережелер жинағында Қазақстан

Республикасының нормативтік қҧжаттарында қабылданған қҧрылыстық терминология

қолданылады [1,2].

4 ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

4.1 НҚІ орналастыру кезінде ҚР ҚН 5.01-01, осы ережелер жинағының, сонымен

бірге тиісті жҧмыстарды атқару ережелерін белгілейтін басқа нормативтік қҧжаттардың

ережелерін басшылыққа алу қажет.

4.2. Ғимараттар мен имараттарға арнап НҚІ орналастыру кезінде ӛрт қауіпсіздігін

қамтамасыз ететін іс-шаралар

«Ӛрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар»

техникалық регламентіне сәйкес, ал нысандардың және оларды тҧрғызуға, қайта

қҧралымдауға және кеңейтуге қолданылатын материалдар мен бҧйымдардың қауіпсіздігін

қамтамасыз ету іс-шаралары «Ғимараттар мен қҧрылыстардың, қҧрылыстық материалдар

мен бҧйымдардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламентінің

талаптарына сәйкес атқарылу керек.

5 ДАЙЫНДЫҚ ЖҦМЫСТАРЫН АТҚАРУ ЕРЕЖЕЛЕРІ

5.1 Жер жҧмыстары

5.1.1 НҚІ орналастыру кезіндегі жер жҧмыстары ҚР ҚН 5.01-01 ережелріне сәйкес

ҧйымдастырылып орындалады.

5.1.2 Алаң бетінен шӛгінді топырақтардың, жҧмсақ илемді, қатты илемді, аққыш

илемді саздақтар мен сазбалшықтар, сонымен қатар суға қаныққан шаң және майда

қҧмдар орналасқан кезде, жер жҧмыстарына дайындалған қазаншҧңқырлар

айналасындағы кӛтерілу аймағында топырақтарды кесіп алу жҧмыстары қосылады.

5.1.3 Алаңдағы жер жҧмыстары барлық процестердің кешенді механизациялау

арқылы және ӛндірудің оңтайлы тәсілдерін қолдану арқылы орындалады. Жер

жҧмыстарына машиналар мен механизмдерді таңдау жер бедерін, алаң топырақтарын,

жҧмыс ауқымы мен жағдайларын, кӛлік қҧралдарының болуын, олардың типін және

топырақтарды тасымалдау қашықтығын ескере отырып жҥзеге асырылады.

5.1.4 Алаң бетінен топырақтың қҧнарлы қабатын кесу тік жоспарлауына дейін алдын

ала жинақтап, ӛнімі аз алқаптардың қҧнарлығын жақсарту ҥшін және рекультивацияға

келешекте қолдану ҥшін алаң аймағынан сыртқа тасымалдау арқылы жҥзеге асырылады.

5.1.5 Ойпаңды ҥлескілердегі алаңды тік жоспарлау іргетастар орналастырылғанша

орындалады, ал ҥйіндісі бар ҥлескілерде іргетастарды орналастырған соң орындалады.

5.1.6 Ғимаратқа

(имаратқа) арналған қазаншҧңқырдың дайындығы жер қазу

машиналарымен топырақты қазып ҥю немесе кӛліктерге тиеу арқылы жҥзеге асырылады .

сонымен бірге топырақты жобалық белгіге жеткізбей қазудың рҧқсат етілген кӛлемі ҚР

ҚН 5.01-01 талаптарына сәйкес қабылданады.

5.1.7 Ғимаратқа (имаратқа) арнап қазаншҧңқыр тҥбін жоспарлап жайғастыру ҥшін

тӛсем қабаттарына алаңның басқа ҥлескілерінен кесіліп алынатын топырақ қолданылады,

ал ол жеткіліксіз болғанда немесе мҥлдем болмағанда, карьерден әкелінетін топырақ

қолданылады. Сонымен бірге тӛсем қабатына қолданылатын топырақтардың тҥрлері

бӛлек болмау қажет. Тӛсем топырағының ылғалдығы, оның дайындығы және тығыздалуы

5.1.8-5.1.14 т.т. келтірілген ережелеріне сәйкес жҥзеге асырылады.

5.1.8 Ғимаратқа

(имаратқа) арналған қазаншҧңқырдың тӛсеміне қабылданған

сазбалшықты топырақтың ылғалдығы оның тиімді ылғалдығынан айырмашылығы ± 10%

аспау керек, ал қҧмды топырақтың ылғалдығы ± 20% аспау керек.

5.1.9 Тӛсемнің әр қабатының топырағы тығыздау алдында, қажеттілікке қарай,

оңтайлы ылғалдыққа дейін тӛмендегі формула арқылы анықталатын судың есептік

кӛлемімен

ылғалдандырылады

k

(w  w

)

(1)

wс

w о

мҧнда

- топырақты қажетті ылғалдығына жеткізуге жҧмсалған судың шығынын

ескеретін еселеуіш, ол 1,1 тең;

- топырақтың оңтайлы ылғалдығы;

- МемСТ 12248 талаптарына сәйкес анықталатын тӛсем топырағының ылғалдығы;



- тӛсемнің қҧрғақ топырағының тығыздығы, т/м³;

dс

- тӛсем қабатының қалыңдығы, м;

- тӛсем қабатының ауданы, м².

Тӛсем топырағының ылғалдығын DIN 18121-1 [11]. талаптарына сәйкес пеште

кептіру әдісімен анықтауға рҧқсат етіледі.

5.1.10

(1) формуладағы тӛсем топырағының тиімді ылғалдығы МемСТ

22733

талаптарына сәйкес және ҚР ҚН EN 1997- 2:2007/2011 ( 5-тарау, 5.10 т.) талаптарын

ескере отырып белгіленеді. Зертханалық сынақтар арқылы қҧмды топырақтардың тиімді

ылғалдығын анықтау мҥмкіндігі болмаған жағдайда, аталған параметрдің мәндерін келесі

формула арқылы белгілеуге болады

 (0,8

1

,0)S

(2)

мҧнда

- топырақтың ылғалдық дәрежесі.

5.1.11 Тӛсемді орналастыру ҥшін тасымалданып әкелінетін топырақты қолданған

кезде, оның ылғалдығын тиімді ылғалдыққа дейін жеткізуді карьерде атқарып, алаңға

топырақты дайын кҥйінде әкелуге жол беріледі. Сонымен бірге карьерде топырақты

ылғалдық деңгейіне дейін жеткізуге қажетті судың мӛлшері мына формула арқылы

анықталады

k

w

)

(3)

мҧнда

- тиеу, тасымалдау және тӛсеу кезіндегі топырақтағы судың жоғалуын

ескеретін, тәжірибелік жҧмыстар нәтижелері бойынша анықталатын еселеуіш;

(2) формуладағыдай;

- МемСТ 12248 талаптарына сәйкес карьердегі топырақтың ылғалдығы;



- карьердегі қҧрғақ топырақтың тығыздығы, т/м³;

- карьерде ылғалдық деңгейіне дейін жеткізілетін топырақ қалыңдығы, м;

- карьерде ылғалдық деңгейіне дейін жеткізілетін топырақ ауданы, м².

Карьердегі топырақтың ылғалдығын DIN 18121-1 [11] талаптарына сәйкес пеште

кептіру әдісімен анықтауға рҧқсат етіледі.

5.1.12 Тӛсемнің тығыздалатын қабаттарының қалыңдығы жҧмыс орындау

жағдайларын,топырақ тҥрін, тығыздау әдісін, тығыздау машиналарының типін және

технологиялық параметрлерін ескере отырып, тәжірибелік жҧмыстар нәтижелерінің

негізінде белгіленеді.

5.1.13

5.1.8 шартына сәйкес ылғалдығы кезіндегі тӛсем топырағын тығыздау ҥшін

негізінен катоктармен тығыздау тәсілі немесе нығыздау тәсілі қолданылады.

Топырақты катоктармен тығыздау тәсілі жҧмыс ауқымы ҥлкен болғанда және

қысылмаған жағдайда. Ӛзге жағдайларда, және қолданыстағы ғимараттар мен

имараттарды қайта қҧралымдау кезінде тӛсем топырағын нығыздау машиналарымен

тығыздайды.

Катоктармен тығыздау кезінде тӛсемнің кҧм қабатының қалыңдығы

0,7 м

аспайтындай қабылданады, ал сазбалшықты қабаттың қалыңдығы -0,6 м аспау керек.

Нығыздау машиналарымен тығыздау кезінде тӛсемнің қҧм қабатының қалыңдығы 1,2 м

аспайтындай қабылданады, тӛсемнің сазбалшықты топырағының қалыңдығы 1,0 м аспау

керек.

5.1.14 Ғимаратқа (имаратқа) арналған қазаншҧңқыр кӛлемі қабылданады:

- іргетас маңындағы қҧрылғылардың кӛлемдерін;

- материалдарды жинауға және жҧмыс орындау ыңғайлылығына қажетті іргетастар

жақтаулары мен қазаншҧңқыр қабырғалары арасындағы қуыстарды;

- қазаншҧңқырға тҥсіп-шығу жолының кӛлемін, ӛтпе ені мен машиналар мен

механизмдердің орналасуын.

5.1.15 Тҧрғын ҥйлер астына орналастырылатын тереңдігі

1,0 м дейінгі

қазаншҧңқырларда машиналар мен механизмдерді жайғастыру ҥшін тӛменгі жағын бір

жағынан ені 5м-ге дейін кеңейтуге болады. Тҧрғын, ӛнеркәсіп және ауылшаруашылық

ғимараттарының астына орналастырылатын тереңдігі

1,0 м-ден

2,0 м-ге дейінгі

қазаншҧңқырларда ені машиналар мен механизмдер ӛту ҥшін жеткілікті болатындай,

тӛменгі екі қарама-қарсы жағын кеңейтуге болады.

5.1.16

Ғимаратқа

(имаратқа) арналған қазаншҧңқыр беткейлерінің тіктігі

ҚР ҚНжЕ

1.03-05 талаптарын ескеріп қабылданады. Маңында іргетастардың

қазаншҧңқырлары болмаған және жер жҧмыстарын орындау мерзімдері қысқа болған

жағдайда, аз ылғалды топырақтарда бекіткіштері жоқ тік қабырғалы қазаншҧңқырларды

орналастыруға болады. Бекіткіші жоқ тік қабырғалы қазаншҧңқырдың тереңдігі:

- 1 м аспау керек - қҧмдарла және илемді қҧмдақтарда;

1,25 м аспау керек

- қатты қҧмдақтарда, жҧмсақ илемді саздақтарда және

сазбалшықтарда;

- 1,5 м аспау керек - қатты илемді саздақтарда және қатты илемді сазбалшықтарда;

- 2,0 м аспау керек - жартылай қатты саздақтарда және сазбалшықтарда;

- 2,5 м аспау керек - қатты саздақтарда және сазбалшықтарда.

5.1.17 Алаңда

5.1.2 т. кӛрсетілген топырақтар болған жағдайда нығыздалған

қазаншҧңқыр айналасынан кесілетін топырақ кӛлемін анықтау ҥшін топырақ выпорының

максимальды биіктігін

және кӛтерілу кӛлемін

мына формулалар арқылы

в,max

анықтауға болады



ⁿ ,

(5)

в,max

(V



(6)

мҧнда

,n -

0,1838 м ^-3 және 0,5177 тең еселеуіштер;

 - 1- кесте бойынша қабылданатын топырақ кӛтерілуінің еселеуіші;

V -

нығыздалған қазаншҧңқырдың кӛлемі, м³;

- қазаншҧңқыр тҥбіне нығыздалып енгізілген қатты материалдың

(немесе

топырақтың) кӛлемі, м³.

5.2 Топырақтарды қажетті ылғалдығына жеткізу

5.2.1 НҚІ қазаншҧңқырларды дайындау кезінде алаң топырақтарының оңтайлы

ылғалдығы МемСТ 22733 талаптарына сәйкес және ҚР ҚН EN 1997-2:2007/2011 ( 5-тарау,

5.10т.). талаптары ескеріле отырып анықталады. Қҧмды топырақтар ҥшін оңтайлы

ылғалдығын зертханалқ сынақтардың нәтижелері арқылы анықтау мҥмкіндігі болмаған

жағдайда, аталған параметрдің мәндерін

(2) формула

5.1.9 т. бойынша белгілеуге

болады.

5.2.2 Алаң топырағын қажетті ылғалдығына жеткізу қҧрылыс алаңының маңында

орналасқан ӛзендерден, тоғандардан, каналдар мен басқа кӛздерден жҥзеге асырылады.

Суды беру уақытша суқҧбыры жҥйесі арқылы немесе сорғы қондырғылары арқылы

жҥзеге асырылады. Қажетті жағдайда алаңға суды кӛлік қҧралдары арқылы жеткізуге жол

беріледі.

5.2.3 НҚІ тҥріне және жоспардағы кӛлеміне байланысты алаң топырақтарын қажетті

ылғалдығына дейін жеткізу ҥшін, нҥктелі және сызықтық кӛздер, сонымен бірге ҥлкен

кӛлемді кӛздер қолданылады. Нҥктелі кӛз жеке-дара тҧрған НҚІ қажетті ылғалдығына

жеткізу ҥшін қолданылады, сызықтық кӛз

- таспалы НҚІ орналастырғанда, ал ҥлкен

кӛлемді кӛзді- НҚІ тобына немесе бҥкіл ғимаратқа (имарат) арналған топырақты қажетті

ылғалдыққа жеткізу қажеттілігі кезінде.

1 - кесте Топырақты кӛтерілу еселеуіші 

Топырақ

Қазаншҧңқыр

Қатты материал

Еселеуіш мәні 

тереңдігі

, м

кӛлеміV

, м³

Қатты илемді және жҧмсақ

0,5

0,3

илемді саздақ

1,0

0,8

0,3

1,0

0,7

1,1

Шӛгетін қҧмдақ

0,05

5.2.4

5.2.3 т кӛрсетілген кӛздерден топырақты жеткілікті ылғалдандыруға қажетті

судың кӛлемі мына формуламен анықталады

V k















(7)

w d

мҧнда

- топырақты сулау барысында жҧмсалған судың шығынын ескеретін

еселеуіш, ол суландыру кӛзін ағаш шаблонмен қоршаған жағдайда 1,1 тең; суландыру

кӛзін ҥйінді топырақпен айналдыра ҥю жағдайында 1,2 тең;



- суландырғанға дейін ылғалданған аумақ шеңберіндегі қҧрғақ кҥйіндегі топырақ

ылғалдығының орташа мәні, т/м³;

- суландырғаннан кейін ылғалданған аумақ шеңберіндегі топырақ ылғалдығының

орташа мәні;

W - суландырғанға дейін ылғалданған аумақ шеңберіндегі топырақ ылғалдығының

орташа мәні;



- судың тығыздығы, 1 т/м³ тең;

5.2.5-5.2.7 т.т. ережелеріне сәйкес анықталатын ылғалданған топырақ аумағының

кӛлемі, м³;

(7) формуладағы суландырғаннан кейін ылғалданған аумақ шеңберіндегі топырақ

ылғалдығының орташа мәніW

мына формула бойынша анықталады

1/43W W,

(8)

sat

мҧнда

- топырақтың толық ылғал сыйымдылығы;

sat

W - (7) формуладағыдай.

5.2.5 (7) формуладағы нҥктелі суландыру кӛзі жағдайында топырақтың ылғалданған

аумағының кӛлемі мына формула арқылы анықталады





h

)

h

(

/4)



/6,

(9)

w c

мҧнда

, H

- ылғалданған аумақтың диаметрі мен биіктігі, м;

0,1

тең биіктік, м;

b -

суландыру кӛзінің ені, м.

(9) формуладағы ылғалданған аумақтың диаметрі

және биіктігі

келесі

шарттардың негізінде белгіленеді



(10)



H











(11)



H





(12)



H











(13)

мҧнда

d -

тығыздалған аумақтың диаметрі, м;

- қазаншҧңқыр астындағы тығыздалған топырақ аумағының қалыңдығы, м;

- қазаншҧңқыр тҥбінен ( істігінен) тығыздалған аумақтың горизонтальды осіне

дейінгі қашықтық, м;

- тығыздалған аумаққа қарағанда, ылғалданған аумақ кӛлемдерінің артықшылық

еселеуіші, 1,1-1,2 тең қабылданады.

(11)-(13) формулалар кеңейтілген табансыз НҚІ таралады. (11) формула жалпақ

табанды НҚІ және тӛменгі жағындағы сҥйір бҧрышы 120^о НҚІ қолайлы,

(12) формула -

тӛменгі жағындағы сҥйір бҧрышы 90^о НҚІ қолайлы, ал (13) формула - тӛменгі жағындағы

сҥйір бҧрышы 60^о және 45^о НҚІ қолайлы.

(10)-(13) формулалар бойынша есептерді орындау кезінде

d ,h

және

параметрлерін тәжірибелік жҧмыстар нәтижелері негізінде белгілеу қажет, ал олар

болмаған жағдайда - 2-кесте бойынша.

Кеңейтілген табансыз НҚІ ҥшін (10)-(13) шарттар негізінде белгіленген ылғалданған

аумақтың биіктігі

келесі шарттарға жауап беру керек







,

(14)







,

(15)

мҧнда

- қазаншҧңқырды нығыздау тереңдігі (сҥйірленген жерге дейін) , м;

- қазаншҧңқырдың сҥйір бӛлігінің биіктігі, м;

- (11) формуладағыдай.

(14) формула жалпақ табанды НҚІ қолайлы,

(15) формула - тӛменгі жағындағы

сҥйірленген НҚІ қолайлы. (14) және (15) шартар орындалмаған жағдайда

еселеуішінің

мәнін (11)-(13) формулаларда 1,2 артық қабылдауға рҧқсат етіледі.

Кеңейтілген табанды НҚІ орналастыру кезінде ылғалданған аумақ диаметрі

(10)

шарттан анықталады , ал ылғалданған аумақтың биіктігін

- келесі шартқа негіздеп

анықтауға болады





h



h





(16)

мҧнда

және

- (15) формуладағыдай;

- қазаншҧңқырдың тӛменгі жағындағы кеңейтудің биіктігі ;

h - тәжірибелік жҧмыстар нәтижелері бойынша анықталатын кеңейтуден тӛмен

тығыздалған аумақтың қалыңдығы.

2 кесте -

d ,

және

параметрлері

НҚІ тҥрі

Параметрлері

Қабырғалар еңісі 1:5 кезіндегі жалпақ

2,b

1,5b

табанды

Қабырғалар еңісі 1:10 кезіндегі жалпақ

2,6b

,7b

0,35b

табанды

Сҥйірлену бҧрышы 120^о

2,25b

,6b

0,2b

Сҥйірлену бҧрышы 90^о

2,0b

,4b

Сҥйірлену бҧрышы 60^о

,7b

,15

35h

Сҥйірлену бҧрышы 45^о

,6b

0,75b

45h

Ескертпе -

(2) формуладағыдай;

- (14) формуладағыдай.

5.2.6 сызықтық сулану кӛзі жағдайында (7) формуладағы ылғалданған топырақ

аумағының кӛлемі мына формула арқылы анықталады

S

L

(17)

мҧнда

- ылғалданған аумақтың кӛлденең қимасының ауданы, м²;

L - шеткі қазаншҧңқырлар осьтарының арасындағы қашықтық, м;

(9) формуладағыдай.

Ылғалданған аумақтың кӛлденең қимасының ауданы

(17) формулада келесі

формула бойынша анықталады

0,25



h



D arccos1h

/0,5



h



0,25







(18)

мҧнда

, D

, h

,b -(9) формуладағыдай.

5.2.7 Ҥлкен кӛлемді суландыру кӛзін пайдаланған кездегі

(7) формуладағы

ылғалданған топырақ аумағының кӛлемі мына формула арқылы анықталады

 H



S





(19)

wb wn

мҧнда

(9) формуладағыдай;

- суландыру кӛзінің ауданы, м²;

тереңдігіндегі ылғалданған аумақтың ауданы, м².

(19) формуладағы

тереңдігіндегі суландыру кӛзінің ауданы

және

ылғалданған аумақтың ауданы

(20) және (21) формулалар бойынша анықталады



(20)





 2В



2L



(21)

В



L  H m

tg

(22)



мҧнда

- суландыру кӛзінің ені мен ҧзындығы, м;

В

,L

тереңдігіндегі судың таралу сызықтарының горизонтальды кескіндері,

тиісінше ені мен ҧзындығы бойынша;

- топырақтың сҥзгіштік қабілетін ескеретін еселеуіш;



 - суландыру кӛзінен судың таралу бҧрышы.

(22) формуладағы

еселеуіші және судың таралу бҧрышы

 тәжірибелік



жҧмыстардың нәтижелері бойынша анықталады. Тәжірибелік жҧмыстар нәтижелері

болмаған жағдайда

еселеуішін 0,7-2,0 тең қабылдауға рҧқсат етіледі, ал судың таралу



бҧрышын  - сарғыш(лессовый) қҧмдақ ҥшін 35º тең; сарғыш саздақ пен сазбалшық ҥшін

50º тең.

5.2.8 Алаң топырағын суландыруға қажетті судың кӛлемі (7) формуланың негізінде

келесі рет бойынша анықталады:

а) белгіленген кӛлемдегі қазаншҧңқыр ҥшін тәжірибелік жҧмыстар нәтижелері

бойынша немесе 2 кесте бойынша

d ,

және

тығыздалған аумағының кӛлемдері

белгіленеді;

б)

және

еселеуіштерінің мәндері белгіленеді;

в)

(10)

-(14) шарттарының негізінде

және

ылғалданған аумағының

кӛлемдері анықталады;

г) кеңейтусіз НҚІ ҥшін (14) немесе (15) шарттарын тексеру жҥзеге асырылады;

д) (9), (17) немесе (19) формулалар бойынша ылғалданған аумақтың кӛлемі анықталады;

ж) топырақтың физикалық сипаттамалары белгіленеді



и W ;

з) (7) формула бойынша қажетті судың кӛлемі V анықталады.

5.2.9 Алдын ала бҧрғыланған ҧңғымалар арқылы алаң топырағын жедел ылғалдық

деңгейіне жеткізу ҥшін, қажетті судың кӛлемі мына формула бойынша анықталады

V k







W



/





,

(23)

w d

w w

мҧндағы

, 

, W ,



- (7) формуладағыдай;

- бҧрғыланатын ҧңғымалар саны;

- бір ҧңғыманың кӛлемі, м³.

5.2.10 Алаң топырағын суландыруға қажетті судың кӛлемі

(23) формуланың

негізінде келесі рет бойынша анықталады:

- а - ж п. 5.2.8 т. а-ж позицияларында кӛрсетілген жҧмыстар орындалады ;

- топырақты жедел ылғалдық деңгейіне жеткізуге қажетті ҧңғыма саны белгіленеді

, және бір ҧңғыманың кӛлемі белгіленеді

;

(23) формула бойынша қажетті судың кӛлемі анықталады V .

5.2.11 Алаң топырағын ылғалдық деңгейіне жедел жеткізуге қажетті ҧңғымалар

санын мына формула арқылы анықтауға болады



(24)

мҧндағы

(7) формуланың негізінде анықталатын барлық қазаншҧңқырларға

арнап топырақ ылғалдығын деңгейіне жеткізуге қажетті жалпы судың кӛлемі;

- бір ҧңғымаға қҧюға қажетті судың кӛлемі 3-кесте бойынша анықталады.

5.1.12 Алаң топырағын ылғалдық деңгейіне жеткізуге қажетті жалпы тәулік саны

мына формула бойнша анықталады



(25)

мҧндағы

- (24) формуладағыдай ;

- тәулігіне қҧрылыс алаңына берілетін немесе жеткізілетін судың кӛлемі, м³.

3 кесте - Бір ҧңғымаға қҧюға қажетті судың кӛлемі

Ылғалданған

Топырақ

Топырақтың ылғалдық дәрежесі

кезіндегі судың кӛлемі,

аумақтың

кеуектілігінің

биіктігі

м³

еселеуіші e

, м

0,30

0,35

0,40

0,45

0,50

0,55

0,60

0,65

0,70

0,75

3,0

0,70

4,4

4,0

3,5

3,1

2,6

2,2

1,7

1,3

0,87

0,44

0,75

4,5

4,1

3,6

3,2

2,7

2,3

1,8

1,4

0,91

0,45

5,0

0,70

7,3

6,6

5,8

5,1

4,4

3,6

2,9

2,2

1,4

0,73

0,75

7,6

6,8

6,0

5,3

4,5

3,8

3,0

2,3

1,5

0,76

0,80

7,8

7,1

6,3

5,5

4,7

3,9

3,1

2,4

1,6

0,78

7,0

0,70

10,5

9,5

8,5

7,4

6,4

5,3

4,2

3,1

2,1

1,1

0,75

10,8

9,9

8,8

7,7

6,6

5,5

4,4

3,3

2,2

1,1

0,80

11,2

10,2

9,1

7,9

6,8

5,7

4,5

3,4

2,3

1,1

8,0

0,70

11,6

10,5

9,3

8,2

7,0

5,8

4,7

3,5

2,3

1,2

0,75

12,1

10,9

9,7

8,5

7,3

6,0

4,8

3,6

2,4

1,2

0,80

12,5

11,3

10,0

8,8

8,3

6,3

5,0

3,8

2,5

1,25

10,0

0,70

14,5

13,1

11,6

10,2

8,7

7,3

5,8

4,4

2,9

1,45

0,75

15,1

13,6

12,1

10,6

9,1

7,6

6,0

4,5

3,0

1,5

0,80

15,7

14,1

12,5

11,0

9,4

7,8

6,3

4,7

3,1

1,6

0,70

17,5

15,7

14,0

12,2

10,5

8,7

7,0

5,2

3,5

1,7

0,75

18,2

16,3

14,5

12,7

10,9

9,1

7,3

5,5

3,6

1,8

0,80

18,8

16,9

15,0

13,2

11,3

9,4

7,5

5,6

3,8

1,9

5.3 Тәжірибелік жҧмыстар

5.3.1 НҚІ орналастыру бойынша тәжірибелік

жҧмыстарды арнайы қҧрылыстық

зертхананың, жобалау ҧйымының немесе тапсырыс беруші ӛкілдерінің қатысуымен

жҧмыс орындаушы ҧйымдастырып жҥзеге асырады. Тәжірибелік жҧмыстар жобалық

қҧжаттама әзірленгенге дейін және қарастырылатын топырақ жағдайларында НҚІ қолдану

тәжірибесі болмаған жағдайда атқарылады.

Тәжірибелік жҧмыстар қҧрылыстық алаңның инженерлік-геологиялық жағдайына

ҧқсас алаңда ӛткізіледі. Егер алаң топырақтарының тҥрі, қҧрамы, тығыздығы және

ылғалдығы әртекті болса, онда тәжірибелік жҧмыстар алаңның 2-3 сипаттас бӛліктерінде

атқарылады.

5.3.2 Тәжірибелік жҧмыстар барысында анықталатыны:

- таптағышты тҥсірудің максимальды биіктігі, оның оңтайлы геометриялық

параметрлері мен салмағы, жобалық белгілерге дейін қазаншҧңқырларды нығыздауға

қажетті соққылардың орташа саны;

- қазаншҧңқырларды нығыздау барысындағы таптағышты тҥсірудің оңтайлы тәртібі;

- іргетастар арасындағы минимальды рҧқсат етілген арақашықтықтар;

-топырақты жеткілікті нығыздауға қажетті ҧңғыма саны,ылғалданған топырақ

алабының пішіні мен кӛлемі;

-қатты материалдан кеңейтудің пішіні мен кӛлемі, қазаншҧңқырлар тҥбіне

нығыздалатын материалдың ауқымы, порциялар саны мен қатты материалдың әрбір

порциясының кӛлемі;

-қатты материалдың әр порциясын қазаншҧңқыр тҥбіне нығыздау барысындағы

таптағышты тҥсірудің (тастау) оңтайлы тәртібі;

-шу денгейі бойынша қолданыстағы нысандардан қазаншҧңқырларды нығыздау

жеріне дейінгі рҧқсат етілетін минимальды қашықтықтар;

-қазаншҧңқырларды нығыздауыш қҧрылғының ӛнімділігін;

-қазаншҧңқырдың тӛменгі жағында кеңейтуді орналастыруға қажетті

материалдардың тҥрі мен кӛлемін (малтатас, қиыршықтас, малтатасты-жҧмыртасты қоспа,

топырақ және т.б.)

-қазаншҧңқырларды нығыздау, қатты материалдарды тығыздап енгізу, тҧтасқҧймалы

және қҧрама іргетастарды орналастырудың қабылданған тәсілдерінің реттілігі;

- табанның нығыздалған аумағындағы топырақтарының деформациялық-беріктік

сипаттамалары, ылғалдығы мен тығыздығы;

- ылғалданған топырақты тиеу және карьерден тасымалдау, қазаншҧңқырға тӛсеу

кезіндегі судың шығыны

еселеуішін (3) формулада анықтау ҥшін;

- кеңейтілген табансыз НҚІ арналған қазаншҧңқыр астындағы топырақтың

тығыздалған аумағының қалыңдығы

;

- кеңейтілген табансыз НҚІ арналған қазаншҧңқыр астындағы қазаншҧңқыр тҥбінен

(сҥйір жерінен) тығыздалған аумақтың горизонтальды осіне дейінгі қашықтықты

;

- қазаншҧңқыр астындағы қатты материалдан топырақтың тығыздалған аумағының

қалыңдығын

h

, кеңейтуден тӛмен;

- топырақтың сҥзгі қабілетін ескеретін (22) формуладағы

еселеуіші;



- ҥлкен кӛлемді су кӛзін пайдаланған кездегі судың таралу бҧрышы  ;

- тік және кӛлденең жҥктемелердің әсеріне НҚІ кӛтергіш қабілетін.

5.3.3 НҚІ кӛтергіш қабілеті мына жағдайларда жҥргізілетін статикалық сынақтар

нәтижелері бойынша анықталады:

- жаңа аймақтарға қҧрылыс салу кезінде және ҧқсас топырақ жағдайында НҚІ

статикалық сынақ ӛткізу тәжірибесі болмаған жағдайда;

- НҚІ жаңа қҧралымдарын және оларды орналастыру технологияларын қолданған

кезде;

- ертеректе қабылданған жҥктемелерден

1,5-2,0 есе асатын жҥктемелердің НҚІ

қолданылу кезінде.

5.3.4 Вертикальды және горизонтальды жҥктемелердің әсеріне НҚІ сынау

мамандандырылған ҧйыммен және 5.3.5-5.3.8 ережелерін ескере отырып жҥргізіледі.

5.3.5 Вертикальды және горизонтальды жҥктемелердің әсеріне НҚІ сынау іргетастар

бетонының жобалық беріктіктің 70% кем емес кӛрсеткішіне жеткен кезде жҥргізіледі.

5.3.6 Шӛгінді топырақтарда НҚІ сынақтары оларды толық қаныққанша сулау

арқылы және сынақ барысында сулауды жалғастыру арқылы жҥзеге асырылады.

Кеңейтілген табанды НҚІ ҥшін топырақ қалыңдығын сулау тереңдігі

кем емес

b кем емес (b

- тереңдігі бойынша

орта қимасындағы іргетастың ең ҥлкен мӛлшері).

5.3.7 Тік бастыру жҥктемесінің әсеріне НҚІ сынау кезінде, жҥктеменің мӛлшері

іргетасқа тиісті жобалық жҥктемеден

25% кем емес мӛлшерге артық қабылданады , ал

кӛлденең жҥктемесінің әсеріне НҚІ сынау кезінде, жҥктеменің мӛлшері іргетасқа тиісті

жобалық жҥктемеден

30% кем емес мӛлшерге артық қабылданады. НҚІ кӛлденең

жҥктемеге сынауды іргетастың кӛлденең қозғалысы 15 мм жеткен кезде аяқтауға болады.

5.3.8 Әр ғимаратқа (имаратқа) арнап НҚІ кӛтергіш қабілетін және іргетастардың тҥрі

мен типтік кӛлемін анықтау , олардың статикалық сынақ саны екідем кем болмау керек.

Статикалық сынақ нәтижелері бойынша НҚІ кӛтергіш қабілеті қабылданған іргетастар

санының сынақ нәтижелері негізінде белгіленеген НҚІ минимальды, шекті кедергісі

есебінде қабылданады.

5.3.9 Кеңейтілген табансыз НҚІ арналған қазаншҧңқыр тҥбіндегі топырақтың

тығыздалуын бақылау ҥшін пенетрациялық әдісті қолданған кезде, микропенетрометр

ҧшының енуіне топырақтың есептік кедергісі

және талап етілетін кедергісі

ҚР ҚБҚ

5.01-02 ережелеріне сәйкес анықталады.

Топырақтың талап етілетін есептік кедергісін

анықтау мҥмкін болмаған жағдайда,

ҚР ҚБҚ 5.01-02 ережелеріне сәйкес қазаншҧңқыр тҥбінің сазбалшықты топырағының

тығыздалуын бақылауды мына шарт негізінде орындауға болады







(26)

мҧндағы



- пенетрациялық сынақтар негізінде, 5.3.10 т. ережелеріне сәйкес

анықталатын қазаншҧңқыр тҥбі топырағының тығыздығы, т/м³.



- 5.3.10 т. ережелеріне сәйкес анықталатын қазаншҧңқыр тҥбі топырағының талап

етілетін тығыздығы, т/м³.

5.3.10 Қазаншҧңқыр тҥбіндегі топырақтың тығыздығы



(26) шартта

(27) немесе

(28) формула бойынша анықталады



R

/(m pR

(27)







kh

(28)

max

мҧндағы

- қазаншҧңқыр тҥбіндегі топырақтың есептік кедергісі, кПа;

m , p - 4-кесте бойынша қабылданатын еселеуіштер.



5-кесте бойынша қабылданатын қазаншҧңқыр тҥбіндегі топырақтың

max

максимальдық тығыздығы, т/м³;

h - микропенетрометр ҧшының топыраққа ену тереңдігі, мм;

k - 5-кесте бойынша қабылданатын еселеуіш.

4 кесте - m және p еселеуіштері

Топырақтың

Коэффициенті

Топырақ

ылғалдығы W

m , кН · м/т

p , м³/т

0,07 



0,11

0,525

8,713

Қҧмдақ

0,11 



0,20

0,471

6,928

0,15 



0,18

8,396

0,495

Саздақ

0,18 



0,23

1,761

0,482

5 кесте - Топырақтың максимальды тығыздығы

және k еселеуіші

max

Топырақтың

Параметрлер

Топырақ

ылғалдығы W



, т/м³

k , т/м³· мм

max

0,07  W  0,11

2,053

0,0359

Қҧмдақ

0,11  W  0,20

2,3705

0,046

0,15  W  0,18

2,1238

0,0287

Саздақ

0,18  W  0,23

2,1274

0,0114

(26) шарттағы қазаншҧңқыр тҥбінің талап етілетін тығыздығы



жобада кӛрсетіледі,

және, әдеттегідей, деформация модулінің мәндеріне, НҚІ табанының қажетті беріктігі мен

тӛзімділігі қамтамасыз етілетін ішкі ҥйкеліс бҧрышы мен топырақтың меншікті

тҧтасуының мәндеріне байланысты [8,9]. Сонымен қатар топырақтардың беріктігі мен

деформациялану сипаттамаларын анықтау ҥшін ҚР ҚН EN 1997-2:2007/2011 (5-тарау, 5.8

және 5.10 т.т). талаптарында қарастырылған әдістерді қолданған жӛн.

Микропенетрометрден бӛлек қазаншҧңқыр тҥбіндегі топырақтың тығыздығын



анықтау ҥшін, (26) шартта тығыздықты ӛлшеуіштерді қолдануға болады [10].

5.3.11 Қазаншҧңқырды дайындау орнынан ең жақын қолданыстағы нысанға дейінгі

шудың деңгейіне байланысты рҧқсат етілетін қашықтықты

анықтау ҥшін, таптағыш

соққысы кезіндегі 1м қашықтықта шуӛлшеуіштер кӛмегімен дыбыс деңгейі

ӛлшенеді,

ал рҧқсат етілген қауіпсіз шекті дыбыс деңгейі L ҚР ҚН 2.04-02 талаптарына сәйкес

анықталады.

Қҧрылғының жҧмысы кезіндегі шу деңгейінің ӛлшеулері қолданыстағы нысанға

немесе адамдары бар ашық алаңға ең жақын орналасқан қазаншҧңқыр ҥшін орындалады.

Соққы жҥктемесінің қабылданған қолданылу тәртібі ҥшін максимальды биіктіктен

тҥсірілетін таптағыштың соққысы кезіндегі қазаншҧңқырды нығыздап, тҥбіне катты

материалдың соңғы порциясын нығыздап енгізген соң, аяғында ӛлшеулерді орындайды.

Қазаншҧңқырды дайындау жерінен 1 м қашықтықта дыбыс деңгейін

ӛлшеу

мҥмкіндігі болмаған жағдайда, аталған параметрдің мәндерін

6-кесте бойынша

қабылдауға болады.

6 кесте - Қазаншҧңқырды дайындау жерінен 1 м қашықтықтағы дыбыс

деңгейі

Қазаншҧңқырдың сипаттамасы

Қазаншҧңқырдың

Дыбыс деңгейі

тереңдігі, м

, дБ, кем емес

Тҥбіне қатты материалды нығыздап енгізусіз

0,9

1,3

1,5

Тҥбіне кӛлемі қазаншҧңқыр кӛлемінен 25%

1,5

100

қатты материалды нығыздап енгізу арқылы

Тҥбіне кӛлемі қазаншҧңқыр кӛлемінен 75%

до 1,5

110

қатты материалды нығыздап енгізу арқылы

6 ҚАЗАНШҦҢҚЫРЛАРДЫ ДАЙЫНДАУ БОЙЫНША ҚҦРЫЛҒЫЛАРДЫҢ

ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІН БЕЛГІЛЕУ ЕРЕЖЕЛЕРІ

6.1 НҚІ арнап таптағышты және қазаншҧңқырларды дайындау қҧрылғының базалық

машинасын келесі факторларды ескере отырып таңдалады:

- қҧрылыс алаңының топырақ жағдайын;

- НҚІ тҥрін, формасын, кӛлемін және жобалық кӛтергіш қабілетін;

- таптағыштың салмағын, максимальды тҥсіру биіктігін, соққысының максимальды

энергиясын;

- базалық механизмнің типін,оның жҥккӛтергіштігін, таптағышты топырақтан алу

кҥшін;

- қондырғының ӛнімділігін.

6.2 Таптағыштың тҥрі, формасы және кӛлемі тҥріне , формасына, кӛлеміне, бҥйір

жақтауларының еңісіне, тӛменгі жағының сҥйірлену бҧрышына.

6.3 Қазаншҧңқырды дайындау ҥшін таптағыш соққысының максимальды энергиясы

бойынша қондырғыны таңдау келесі шарт негізінде жҥзеге асырылады

max

(29)

max 

мҧнда

- қҧрылғы тӛлқҧжаты бойынша қабылданатын таптағышты

m a x

максимальды тҥсіру биіктігі кезіндегі таптағыш соққысының энергиясы, МДж;

- таптағыш соққыларының талап етілетін орташа энергиясы, МДж;

Таптағыш соққыларының талап етілетін орташа энергиясы (29) шартта НҚІ жобалық

кӛтергіш қабілетін

ескере отырып мына формула бойынша анықталады

 a(F



b /п

(30)

мҧнда а,b - 7-кесте бойынша тиісінше қабылданатын еселеуіштер.

- НҚІ арнап қазаншҧңқырды дайындауға қажетті таптағыш соққысының саны.

7 кесте - а және b еселеуіштері

НҚІ тҥрі

Еселеуіштердің мәндері

а , МДж/кН

b , кН

Кеңейтілген табансыз НҚІ

0,017

225

Кеңейтілген табанды НҚІ

0,013

НҚІ арнап қазаншҧңқырды дайындауға қажетті таптағыш соққыларының санын

(30) формулада келесі формула арқылы анықталады



/

(31)

w sо

мҧнда

- қазаншҧңқырды нығыздаудың жобалық тереңдігі, м;



- ылғалдық бойынша топырақтың кҥй-жайын ескеретін еселеуіш: 1,0 - топырақ

ылғалдығы тиімдіге жуық кезде; 0,7 - топрырақ ылғалдығы тиімдіден

3-5% тӛмен болған

жағдайда;

- бір соққы кезіндегі таптағыштың топырақта (қазаншҧңқыр тҥбінің тӛмендеу

тереңдігі) орташа қалдық қозғалысы, м, 8-кесте бойынша қабылданатын;

6.4 (29) шарттың орындалу мҥмкіндігі болмаған кезде, қондырғыны таптағыштың

энергетикалық параметрлеріне ( салмағы мен тҥсіру биіктігі) қарап келесі шарттар

негізінде таңдайды

G

(32)

H_max



(33)

max ,t

мҧндағы G - таптағыштың салмағы, кН;

- таптағыштың талап етілетін салмағы, кН, : нығыздау тереңдігі 2,5 м және одан

астам болғанда - 9-кесте бойынша қабылданады; нығыздау тереңдігі 2,5 м кем болғанда -

(34) формула бойынша қабылданады;

- таптағышты максимальды тҥсіру биіктігі, м;

max

H_max,

- 9-кесте бойынша анықталатын, талап етілетін таптағышты максимальды

тҥсіру биіктігі.

6.5 Жҧмыс ӛнімділігіне қарай НҚІ арнап қазаншҧңқырларды дайындау бойынша

қҧрылғыны келесі шарттардың негізінде таңдайды

мҧнда

қондырғы тӛлқҧжатында кӛрсетілген қондырғының ӛнімділігі

(ауысымда дайындалатын қазаншҧңқырлар саны);

-талап етілетін кӛлемдегі қазаншҧңқырды нығыздау және оның тҥбіне қажетті

кӛлемдегі қатты материал нығыздап енгізу жағдайының негізінде анықталатын

қондырғының талап етілетін ӛндіру қуаты;

- НҚІ арнап қазаншҧңқырды жобалық дайындау мерзімінің негізінде

t р

анықталатын қондырғының талап етілетін ӛндіру қуаты.

8 кесте - Бір соққы кезіндегі таптағыштың топырақтағы орташа қалдық

қозғалысы

Таптағыштың тҥрі

Таптағыш

Таптағыштың қозғалуы

, м

табанының

Қазаншҧңқырды

Қазаншҧңқыр

ауданы, м²

нығыздау кезінде

тҥбіне қатты

материалды

нығыздап енгізу

кезінде

Астынғы жағы жалпақ

до 1,0

0,10

0,07

от 1,0 до 2,0

0,08

0,05

2,0

0,06

0,04

Астыңғы жағы ҥшкірленген

0,15

0,10

Қондырғының талап етілетін ӛндіру қуаты

(35) шартта мына формула арқылы

анықталады

Қазаншҧңқырды нығыздау тереңдігі 2,5 кем болғандағы таптағыштың талап етілетін

салмағы

келесі формула арқылы анықталады

1/3

G d



(Ns

/ gH

)

(34)

мҧндағы  - еселеуіш, 2,83 тең;

- таптағыштың биіктігі бойынша орташа қимасындағы диаметр, м;

 - алаң топырағының тығыздығы, т/м³;

N - жоба бойынша қабылданатын іргетасқа тҥсетін есептік жҥктеме, кН;

- (31) формуладағыдай;

- 10-кесте бойынша анықталатын таптағышты орташа тҥсіру биіктігі, м.

9 кесте - Таптағыштың салмағы

мен максимальды тҥсіру биіктігі

H_max,

Қазаншҧңқырдың жобалық

Талап етілетін мәндер

нығыздау тереңдігі

, м

Таптағыш салмағының

Таптағышты тҥсіру максимальды

, кН

биіктігінің

H_max,

, м

2,5

6,0

2,7

12,5

4,5

100

11,0

Ескертпе - Таптағыштың кӛрсетілген энергетикалық парметрлері бетінің ӛлшемдері 1,5 м

аспайтындай қазаншҧңқырларды дайындау кезінде қолданылады.

10 -кесте Таптағышты орташа тҥсіру биіктігі

Алаң топырағы

Қазаншҧңқырды

Таптағышты орташа

нығыздаудың жобалық

тҥсіру биіктігі

, м

тереңдігі

, м

Саздақ, қатты, шӛгінді

2,0

4,5

Саздақ, қатты, шӛгінді

2,0

3,5

Қҧмдақ, қатты, шӛгінді

2,0

5,5

Қатты илемді саздақ немесе қатты,

2,5

5,5

жартылай қатты сазбалшық

Ескертпе

- Келтірілген

биіктік мәндері кеңейтілген табансыз НҚІ арнап

қазаншҧңқырларды нығыздау кезінде қолданылады.



(35)



(36)

П Тk /t,

(37)

мҧндағы Т - жҧмыс ауысымының ҧзақтығы, мин;

- қондырғыны пайдалану еселеуіші, 0,7-0,8 тең;

- қазаншҧңқырды дайынаудың жалпы ҧзақтығы, мин.

Қазаншҧңқырды дайындаудың жалпы ҧзақтығы t

(37) формулада

(38) формула

бойынша анықталады





c₁E

(38)

E

/(V



(39)

мҧндағы

- еселеуіш, 1,3979 мин·м³/МДж тең;

- таптағыш соққыларының меншікті энергияның жҧмсалуы, МДж/м³;

 - еселеуіш, 1,3529 тең;

- қазаншҧңқырды нығыздауға және тҥбіне қатты материалды нығыздап енгізуге

жҧмсалатын таптағыш соққыларының толық есептік энергиясы, ҚР ҚБҚ

5.01-01

ережелеріне сәйкес анықталады, МДж;

- қазаншҧңқыр кӛлемі, м³;

- қазаншҧңқыр тҥбіне нығыздалып енгізілетін қатты материалдың кӛлемі, м³.

(36) шарттағы қондырғының талап етілетін ӛнімділігі

мына формула арқылы

анықталады

n

(40)

мҧндағы

– ғимарат

(имарат) іргетастары ҥшін қажетті жалпы жобалық

қазаншҧңқырлар саны;

- қазаншҧңқырларды дайындау бойынша жҧмыс ауысымдарының жобалық саны;

T - (37) формуладағыдай, сағат;

- (37) формуладағыдай;

- ғимарат (имарат) іргетастары ҥшін қазаншҧңқырларды дайындаудың жалпы

жобалық ҧзақтығы, сағат.

6.6 Суға қаныққан топырақтарда, және ылғалдығы жоғары емес немесе жеткіліксіз

топырақтарда НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды дайындау ҥшін топырақтан таптағышын

шығаруға жҧмсалатын кҥш таптағыш пен қондырғы кареткасының жалпы салмағын кем

дегенде 1,5 есе асатын базалық машинасы қабылданады.

7 ІРГЕТАСТАРДЫ ОРНАТУ ЕРЕЖЕЛЕРІ

7.1 Жҧмыстарды ҧйымдастыру мен орындаудың жалпы ережелері

7.1.1 Қазаншҧңқырды нығыздау бойынша атқарылатын жҧмыстардың алдында

ғимарат (қҧрылыс) астындағы қазаншҧңқыр ауданы келешекте НҚІ орнластыру ҥшін

қҧрылыстық-жинақтау жҧмыстарын жекелеп және ҥзіліссіз атқару ҥшін қолданылатын

алымдарға бӛлінеді.

7.1.2 Қазаншҧңқырдың әр алымында біртектес жҧмыстар рет-ретімен орындалады,

ал әр тектес жҧмыстар қатар орындалады. НҚІ орналастыру бойынша келесі жҧмыстар

ретімен орындалады:

- болашақ қазаншҧңқырлардың орталықтар мен осьтарын бӛлу;

- қазаншҧңқырларды нығыздау немесе қатты материалды нығыздап енгізу арқылы

қазаншҧңқырды нығыздау;

арматуралық торларды, қаңқаларды, бекіткіш бӛлшектерді, анкерлік

бҧрандамаларды орнату;

- стакандарды, ҧяларды және шығыңқы жерлерді жасауға арналған қалыптар мен

қондырғыларды орнату;

- іргетастарды бетондау;

- қҧрама іргетастарды орнату.

Болашақ қазаншҧңқырлардың орталықтарын және осьтерін бӛлумен қатар

қондырғыны жинақтап, оған техникалық қызмет кӛрсетіліп, жҧмысқа дайындығы жҥзеге

асырылады. Қазаншҧңқырларды дайындаумен қатар

тҧтасқҧймалы іргетастарды

бетондауды дайындау бойынша немесе қҧрама іргетастарды орнату бойынша жҧмыстар

атқарылады.

7.1.3 Қҧрылыс нысанында НҚІ орнату бойынша жҧмыстарды атқаратын

жҧмысшылар мен менеджерлердің саны, қҧрамы және біліктілігі орындалатын

жҧмыстардың тҥрін, кӛлемін, қҧрамын, ерекшелігі мен мерзімін ескере отырып

таңдалады.

7.1.4 НҚІ орнатуға қажетті машиналар мен механизмдер және жҧмыс барысында

қҧрылыс алаңында оларды орналастыру жерлерін 11- кесте бойынша қабылдауға болады.

7.2

Қазаншҧңқырларды дайындау

7.2.1 Қазаншҧңқырларды алымдар бойынша нығыздайды. Тҧтасқҧймалы НҚІ

орналастыру кезінде қазаншҧңқырды нығыздау алымынан іргетастарды бетондау

алымына дейінгі қашықтық

15 м кем болмайтындай қабылданады

(бетонның қату

мерзімінің ҧзақтығы 3 тәуліктен аспайтын кезде).

7.2.2 Қазаншҧңқырды нығыздау алдында, таптағышты болашақ іргетастың ортасына

және осьтары бойынша орналастырады. Таптағыштың тӛменгі беті жобалық белгіге

жеткенше, топыраққа таптағышпен саны белгілі соққы беру арқылы қазаншҧңқырды

нығыздайды.

7.2.3 Қазаншҧңқырды нығыздау тәжірибе жҧмыстарының нәтижесінің негізінде

жҥзеге асырудың тиімді тәртібі анықталатын таптағышты сатылай- ӛсіріп тҥсіру кезінде

жҥзеге асырылады .

7.2.4 Қазаншҧңқырды нығыздау таптағыштың бір қалпынан толық тереңдікке жҥзеге

асырылады.қазаншҧңқырды нығыздау барысында таптағыштың кӛтеріліп тҥсірілуінің

тіктігі қамтамасыз етіледі.

7.2.5 НҚІ арасындағы қашықтықтар рҧқсат етілгендерден кем болғанда,

қазаншҧңқырлары бір қазаншҧңқыр арқылы нығыздалады. Сонымен бірге аралық

қазаншҧңқырды нығыздау ертерек нығыздалған қазаншҧңқырлардағы іргетастарды

бетондаудан кейінгі 3 тәуліктен астам уақыттан кейін жҥзеге асырылады. Қҧрама НҚІ

орналастыру жағдайында, ертерек нығыздалған қазаншҧңқырларға ітгетас орнатылғаннан

соң ғана аралық қазаншҧңқыр нығыздалады.

НҚІ арасындағы қашықтықтар рҧқсат етілгендерден кем болғанда, таспалы аркалы

НҚІ қазаншҧңқырларын нығыздауды ертерек нығыздалған қазаншҧңқырға батыру арқылы

орнатылатын бір немесе екі шаблонды пайдалана отырып, рет-ретімен, бірінен кейін бірін

орындауға болады.

7.2.6 Таспалы біртҧтас НҚІ және біріктірілген НҚІ (деформациялық жіктер маңында)

арналған қазаншҧңқырларды жекелеген бӛліктерін кезең кезеңімен нығыздау арқылы

жҥзеге асырылады.

7.2.7 Қазаншҧңқырларды нығыздау барысында жҧмыс атқару журналы жҥргізіледі.

(А-қосымшасы)

7.2.8 Қазаншҧңқыр тҥбіне қатты материалды нығыздап енгізу, оны жобалық

тереңдікке нығыздағаннан соң, таптағыш қалпын ӛзгертпей, қҧрылғы бағытауышының

тіктігін сақтай отырып, жҥзеге асырылады. Қатты материал есебінде, әдеттегідей,

малтатас, қиыршықтас, малтатасты-жҧмыртасты қосында қолданылады.

7.2.9 Қазаншҧңқырға қатты материалды тӛгу және оны нығыздау жекелеген

порциялармен атқарылады. Порциялар саны мен кӛлемі тәжірибе жҧмыстарының

нәтижелері негізінде қабылданады.

7.2.10 Қатты материалдың әр порциясы қазаншҧңқыр тҥбіне таптағыштың тӛменгі

табаны қазаншҧңқыр тҥбінің жобалық белгісіне дейін жеткенше, саны белгіленген соққы

жасау арқылы жҥзеге асырылады.

11 кесте - НҚІ орнатуға қажетті машиналар мен механизмдер және жҧмыс

барысында алаңда оларды орналастыру жерлері

Ғимарат

Жҧмыс тҥрі

Машина, механизм атауы

Машинаны

(қҧрылыс)

(механизмді

астындағы

)

қазаншҧңқы

орналастыр

рдың

у жері

тереңдігі

1,0 м-ге

Қазаншҧңқырларды

НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды

Қазаншҧңқы

дейін

нығыздау

дайындау қондырғысы

р алымында

Қазаншҧңқырларға

Автомобиль

базасындағы

Қазаншҧңқы

қатты

материалды

автотиегіш немесе экскаватор,

р алымында

тасымалдап әкелу және

шӛмішінің кӛлемі 0,25-0,5 м³

тӛсеу

Қазаншҧңқыр тҥбіне

НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды

қатты

материалды

дайындау қондырғысы

нығыздап енгізу

Арматуралық

Автомобиль

краны,

металл

торларды,

қаңқасын

бҧйымдарды дәнекерлеу және кесу

және

бекіткіш

ҥшін арналған аппараттар

бӛлшектерін орнату

Стакандар, ҧялар және

Жҧмыс аспаптары

шығыңқы жерлер ҥшін

қалыпты орнату

Бетонды жеткізу және

Автобетонараластырғыш немесе 2

тҧтасқҧймалы

қауғасы және автобетонтасығышы

іргетастарды бетондау

бар автокран, бетон қоспасын

тығыздауға арналған тереңдікті

қол дірілдеткіш

Қҧрама іргетастарды

Қажетті ҧзындықтағы стреласы

қҧрастыру

мен жҥккӛтергіші бар автокран

1,0-ден 2,0

Қазаншҧңқырларды

НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды

Қазаншҧңқы

м-ге дейін

нығыздау

дайындау қондырғысы

р алымында

Қазаншҧңқырларға

Автомобиль

базасындағы

Қазаншҧңқы

р алымында

қатты

материалды

автотиегіш немесе экскаватор,

және қатты

тасымалдап әкелу және

шӛмішінің кӛлемі 0,25-0,5 м³

материалды

тӛсеу

артығымен

дайындалған

жиегінде

11 кесте - НҚІ орнатуға қажетті машиналар мен механизмдер және жҧмыс

барысында алаңда оларды орналастыру жерлері (жалғасы)

Ғимарат

Жҧмыс тҥрі

Машина, механизм атауы

Машинаны

(қҧрылыс)

(механизмді)

астындағы

орналастыру

қазаншҧңқыр

жері

дың тереңдігі

Қазаншҧңқыр

НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды

Қазаншҧңқыр

тҥбіне

қатты

дайындау қондырғысы

алымында

материалды

нығыздап енгізу

Арматуралық

Автомобиль краны,

метал

сол

торларды,

бҧйымдарды дәнекерлеу және

қаңқасын

және

кесу ҥшін арналған аппараттар

бекіткіш

бӛлшектерін

орнату

Стакандар, ҧялар

Жҧмыс аспаптары

және

шығыңқы

жерлер

ҥшін

қалыпты орнату

Бетонды жеткізу

Автобетонараластырғыш немесе

Қазаншҧңқыр

және тҧтасқҧймалы

автобетонтасығыш,

2 қауғасы

алымында және

іргетастарды

және кӛлемі 0,25-0,5 м³ грейфері

жиегінде

бетондау

бар автокран, бетон қоспасын

тығыздауға арналған тереңдікті

қол дірілдеткіш

Қҧрама

Қажетті ҧзындықтағы стреласы

Қазаншҧңқыр

іргетастарды

мен жҥккӛтергіші бар автокран

алымында және

қҧрастыру

жиегінде

0,5-

тен

1,5

Қазаншҧңқырлард

НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды

Қазаншҧңқыр

м-ге

дейін

ы нығыздау

дайындау қондырғысы

алымында

(нольдік

Қазаншҧңқырларға

2 қауғасы және шӛмішінің

Қазаншҧңқыр

кезеңдегі

қатты материалды

кӛлемі

0,5 м³ грейфері бар

жиегінде

жҧмыстар

тасымалдап әкелу

мҧнаралы кран

аяқталған

және тӛсеу

соң,

бірден

ғимарат

қҧралымдары

жинақталған

жағдайда)

11 кесте - НҚІ орнатуға қажетті машиналар мен механизмдер және жҧмыс

барысында алаңда оларды орналастыру жерлері (жалғасы)

Ғимарат

Жҧмыс тҥрі

Машина, механизм атауы

Машинаны

(қҧрылыс)

(механизмді)

астындағы

орналастыру

қазаншҧңқыр

жері

дың тереңдігі

Қазаншҧңқыр

НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды

Қазаншҧңқыр

тҥбіне

қатты

дайындау қондырғысы

алымында

материалды

нығыздап енгізу

Арматуралық

Мҧнаралы

кран,

метал

Қазаншҧңқыр

торларды,

бҧйымдарды дәнекерлеу және

алымында

қаңқасын

және

кесу ҥшін арналған аппараттар

бекіткіш

бӛлшектерін

орнату

Қалыпты,

Жҧмыс аспаптары

стакандарды,

ҧяларды

және

шығыңқы жерлерді

жасау

қҧрылғыларын

орнату

Бетонды жеткізу

Автобетонараластырғыш немесе

Қазаншҧңқыр

және тҧтасқҧймалы

автобетонтасығыш,

2 қауғасы

жиегінде

іргетастарды

және кӛлемі 0,5 м³ грейфері бар

бетондау

мҧнаралы кран, бетон қоспасын

тығыздауға арналған тереңдікті

қол дірілдеткіш

Қҧрама

Мҧнаралы кран

сол

іргетастарды

жинақтау

Ескертпе - Келтірілген деректер тҧрғын ғимараттарына таралады. Басқа нысандарды салу

кезінде оларды қолдануға рҧқсат етіледі. Ӛнеркәсіптік және ауылшаруашылық қаңқалы

ғимараттар (имараттар) ҥшін НҚІ орналастыру кезінде қазаншҧңқырларға қатты материалды

жеткізу және тӛсеу ҥшін шӛмішінің кӛлемі 0,25-1,5 м³ автотиегіштерді немесе автомобиль

базасындағы экскаваторларды қолдану қарастырылады. Әлеуметтік- тҧрмыстық мақсаттағы

ғимараттарға арналған НҚІ орналастыру кезінде, қазаншҧңқырлар ені 10-15 м және одан астам

болған жағдайда тиісті жҧмыстарды атқару ҥшін мҧнаралы кранды қолданған жӛн.

7.2.12 Егер таптағыштың соңғы 12 соққысы кезінде қазаншҧңқырдың бір соққыға

шаққанда орташа тереңдеу мәні 3,0 см кем болса, қазаншҧңқыр тҥбінің жобалық белгісіне

дейін қатты материалдың кезекті порциясын нығыздап енгізуді тоқтатуға рҧқсат етіледі.

7.2.13 Қазаншҧңқыр тҥбіне қатты материалды нығыздап енгізу бойынша

жҧмыстардың нәтижелері жҧмыс атқару журналына жазылады. (Б-қосымшасы).

7.2.14 Қҧрылыстың қысылған жағдайында және ғимараттарды (имараттарды) қайта

қҧралымдау кезінде, іргетастарға арнап қазаншҧңқырларды дайындау таптағыш соққысы

кезінде топырақ қабатының қозғалысынан жақын орналасқан ғимараттардың,

имараттардың, инженерлік коммуникациялардың қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып

жҥзеге асырылады. Талап етілетін қауіпсіздікті сақтау ҥшін нысанның ең жақын шетінен

ең жақын орналасқан нығыздалған қазаншҧңқырдың осіне дейінгі қашықтық

(41)

шартқа негізделіп қабылданады



(41)

0,5ba

(42)

мҧндағы b - қазаншҧңқырдың бетіндегі ені, м;

- қазаншҧңқыр осінен тербелістердің таралу аймағының қауіпсіз шекарасына

дейінгі қашықтық, м;



- қазаншҧңқыр шетінен қолданыстағы нысанға дейінгі минимальды қауіпсіз

қашықтық, м.

Салмағы 150 кН дейінгі таптағыштармен қазаншҧңқырларды дайындау кезінде (42)

формуладағы минимальды қауіпсіз қашықтық

 . Салмағы 150 кН және одан астам

таптағыштарды қолданған кезде аталған параметрдің мәндері

12-кесте бойынша

белгіленеді.

12 кесте - Минимальды қауіпсіз қашықтық



Пайдаланылатын нысанның атауы

Минимальды қауіпсіз қашықтықтың

мәндері



, м

Таптағыш салмағы

150-ден 240 кН

240-тан 800 кН

дейін және соққы

энергиясы 150-ден

энергиясы 230-дан

230 кДж дейін

540 кДж дейін

Кӛтергіш қҧралымдарында сызаттары

100

жоқ ғимараттар мен қҧрылыстар

Кӛтергіш қҧралымдарында сызаттары

бар ғимараттар мен қҧрылыстар және

шойын, керамикалық, асбест және

145

темірбетон

қҧбырлардан

жасалған

инженерлік коммуникациялар

(41) шартты сақтай отырып НҚІ арнап қазаншҧңқырларды дайындау мҥмкіндігі

болмаған жағдайда, таптағыш соққысы кезіндегі топырақ қабатының тербелісінен кері

әсерін толық немесе ішінара тӛмендету ҥшін келесі шараларды қабылдауға болады:

а) таптағышты тҥсіру биіктігін азайту;

б) ауыр таптағышты салмағы аз және тӛменгі жағы ҥшкірленген таптағышқа

ауыстыру;

в) ортасында алдын ала бҧрғыланатын лидер ҧңғымалар арқылы қазаншҧңқырларды

нығыздау;

г) қатты материалдың орнына қазаншҧңқыр тҥбіне ылғалдығы оңтайлы немесе оған

жуық топырақты нығыздап енгізу;

д) нысанға жақын және алыс орналасқан қазаншҧңқырларды алма-кезек дайындау.

7.2.15 Таптағыш соққысы кезінде пайда болатын шудан адамдардың экологиялық

қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, ҥнемі адамдар орналасатын тҧрғын және қоғамдық

ғимараттарға жақын жердегі, сонымен бірге ашық алаңдардағы қазаншҧңқырларды

дайындау. Талап етілетін қауіпсіздікті сақтау ҥшін, адамдар орналасқан жерден ең жақын

орналасқан нығыздалатын қазаншҧңқырға дейінгі қашықтық

мына шарттың

shL

негізінде қабылданады



(43)

shL

мҧндағы

(44) формула арқылы анықталатын, қазаншҧңқырды нығыздау

орнынан адамдар орналасқан жерге дейінгі шудың деңгейі бойынша минимальды рҧқсат

етілген қашықтық, м.

 10

(44)

n0,05(L

L),

(45)

o 

мҧнда

- қазаншҧңқырдан 1м қашықтықта ӛлшенген шу денгейі, ДБ,

5.3.11т.

ережелеріне сәйкес анықталатын;

L - 5.3.11т. ережелеріне сәйкес анықталатын, рҧқсат етілген, қауіпсіз шу

денгейі.

(43) шартты сақтай отырып, НҚІ ҥшін қазаншҧңқырларды дайындау мҥмкіндігі

болмаған жағдайда, таптағыш соққысы кезіндегі шудың кері әсерін толық немесе ішінара

азайту ҥшін, 7.2.14 т. кӛрсетілген шараларды қабылдауға рҧқсат етіледі, және:

- адамдарды қауіпсіз қашықтыққа уақытша орналастыру;

- адамдар жоқ мезгілде қазаншҧңқырды дайындау;

- шудан жеке қорғану қҧралдарын пайдалану;

- уақытша қорғау экрандаушы қҧрылғылар мен имараттарды тҧрғызу.

7.2.16 Жерҥсті қҧрылыстардың (коммуникациялардың) жанында қазаншҧңқырларды

дайындау топырақ выпорынан қҧралымдары мен элементтерінің сақталуын қамтамасыз

ете отырып атқарылады. Топырақ выпоры кезіндегі топырақ бетінен аз биіктікте

орналасқан кӛрсетілген қҧралымдар мен элементтердің мына шарт орындалған кезде

сақталуы жҥзеге асырылады



(46)

мҧндағы

- алаң бетінен қҧрылыс

(коммуникация) қҧралымының (элементінің)

орналасу биіктігі, м;

- қҧрылыс

(коммуникация) қҧралымының

(элементінің) астындағы топырақ

выпорының биіктігі, м.

(46) шартты тексеру ҥшін топырақ выпорының биіктігін

(47) формула арқылы

анықтайды



a

)/a

(47)

в,max

 0,5b 



(48)



(0,5ba

)

2V

/h

(0,

5b a

) ,

(49)

в,max

мҧндағы

- (5) формуладағыдай;

в,max

- қазаншҧңқырды дайындау кезінде топырақ бетінің деформациялану

аумағының радиусы, м;

- қҧрылыс (коммуникация) қҧралымының (элементінің) шетінен нығыздалатын

қазаншҧңқыр осіне дейінгі қашықтық, м;

- топырақтың максимальды выпорының нҥктесінен выпордың тжайылу

аумағының шекарасына дейінгі қашықтық, м;

b - (42) формуладағыдай;

- қазаншҧңқыр шетінен топырақтың максимальды выпорының нҥктесіне дейінгі

қашықтық, 0,2-0,3 м тең ;

- топырақ выпорының кӛлемі,

(6) формула бойынша

анықталады.

(46) шарттың орындалуы жанында қазаншҧңқырды дайындау кезінде қҧрылыс

(коммуникация) қҧралымының (элементінің) топырақ выпорынан иілу деформациясының

пайда болу мҥмкіндігін жоққа шығарады. Аталған шарт қҧрылыс тіреулері топырақ

выпорының аумағынан тыс орналасқан жағдайда қолайлы, ал оның сызықтық қҧралымдары

(элементтері) выпор аумағының ҥстінен ӛтеді.

(46) шарт орындалмаған жағдайда қазаншҧңқырды дайындау барысында выпор

аумағында топырақты қолмен кесу жҧмыстары атқарылады.

7.2.17 Іргетастарға арналған қазаншҧңқырлар дайындығы қабырғалары мен тҥбінің

зақымданулар мен опырылулардан сақталуын қамтамасыз ете отырып және таптағыштың

топыраққа жабысып, қыстырылып қалмайтындай жҥзеге асырылады.

7.2.18 Сазбалшықты суға қаныққан топырақтарда таптағыштың жабысып қалмауын

қамтамасыз ету ҥшін қазаншҧңқырды нығыздау таптағыштың әр соққысы кезіндегі

тҥбінің тереңдеу қашықтығын қазаншҧңқырдың жобалық тереңдігінен

15% тең

қабылданатын мӛлшерге дейін шектеу арқылы жҥзеге асырылады. Таптағыш соққысы

кезіндегі қазаншҧңқыр тҥбінің тӛмендеуінің қажетті тереңдігі тҥсіру биіктігін азайту

арқылы жҥзеге асырылады. Қосымша іс-шаралар есебінде, мҧндай топырақтарда

таптағыш жабысып қалмас ҥшін, нығыздау барысында қазаншҧңқыр қабырғалары мен

тҥбіне қҧрғақ немесе ылғалдығы аз қҧмды топыраққа дҥркін-дҥркін себу арқылы жҥзеге

асырылады.

7.2.19 Ылғалдығы тӛмен немесе жеткіліксіз топырақтарда таптағыш қысылып

қалмас ҥшін, қазаншҧңқырды нығыздау таптағышты тҥсіру биіктігін азайту арқылы

атқарылады. Қажет болған жағдайда қазаншҧңқыр қабырғалары және таптағыш беті

дҥркін-дҥркін суланып отырады.

7.2.20 Қазаншҧңқырды жобалық тереңдікке дейін нығыздау мҥмкін болмаған

жағдайда, қазаншҧңқыр айналасындағы топырақ бетінде терең жарықтар пайда болып,

қабырғалары едәуір бҥлінген кезде, ортасында лидер ҧңғымасын орнатқан соң

қазаншҧңқырдың нығыздалуын аяқтайды. Диаметрі

10-30 см ҧңғыма қазаншҧңқыр

астындағы топырақтың тығыздалған аймағының тӛменгі шетіне дейін бҧрғыланады.

7.2.21 Нығыздалған қазаншҧңқыр айналасында топырақ выпоры болған жағдайда,

топырақты колмен кесіп, ғимарат(қҧрылыс) қазаншҧңқырынан тыс жерде жинайды.

Топырақ выпорының кӛлемі ҥлкен болған жағдайда қазаншҧңқырды нығыздап, тҥбіне

қатты материал нығыздап енгізуді қазаншҧңқыр ортасына лидерлік ҧңғыманы алдын ала

орнату арқылы орындауға болады.

Лидерлік ҧңғыманың диаметрі мен тереңдігі кӛлемінің

(6) формула бойынша

анықталатын топырақ выпоры кӛлеміне тең жағдайының негізінде белгіленеді.

7.2.22 Қазаншҧңқыр тҥбіне қатты материалды нығыздап енгізу кезінде, ол кӛлбеу

қауғаны және ӛлшеуіш ыдысты қолдана отырып, механикаландырылған тәсілмен

кӛміледі. Сонымен бірге қондырғы кареткасы бекітілген қалыпта таптағыш кӛтеріліп тҧру

керек және базалық машинасы ӛшіп тҧру керек. Каретканы бекіту биіктігі тҧтастығын

бҧзбай қазаншҧңқырға қатты материалды еркін және ӛнімді тӛсеу жағдайына негізделіп

таңдалады.

7.2.23

тҥбіне қатты материал порциясын нығғыздап енгізу барысындағы

қазаншҧңқыр қабырғалары бҧзылған жағдайларда 7.2.6. т. кӛрсетілген іс-шаралардың

орындалуын қарастыру керек, және нығыздалып енгізілетін материалды сумен дҥркін-

дҥркін сулау керек немесе порциясының кӛлемін азайту керек. Қажет кезде бҧл

шараларды қатар атқару керек.

7.3 Іргетастарды орналастыру

7.3.1

Тҧтасқҧймалы және қҧрама НҚІ орналастыру және

7.3.2-7.3.17 т.т.

қарастырылған қағидаларды ескере отырып жҥзеге асырылады. Қҧрама темірбетон

іргетастар зауыттық жағдайда ҚР ҚНжЕ 5.03-36 талаптарын ескере отырып жасалады.

Тҧтасқҧймалы іргетастарды орналастыру жҧмыстарын

DIN EN

1538-2010

[12]

ережелеріне сәйкес атқаруға рҧқсат етіледі.

7.3.2 Тҧтасқҧймалы НҚІ алымдар бойынша дайын қазаншҧңқырларды

қабылдағаннан соң, орналастырылады. Алымдарда іргетастарды бетондау бойынша

жҧмыстарды қазаншҧңқыр дайындығынан кейінгі бір тәуліктен кешіктірмей бастайды.

Сонымен қатар жобаға сәйкес алдын ала арматуралық торлар, қаңқалар, бекіткіш

бӛлшектер және стакандарға, ҧяларға және кертештерге арналған қалып орнатылып

бекітіледі.

7.3.3 Тҧтасқҧймалы іргетастарды орналастыру кезінде арматуралық қаңқаларды,

торларды және ӛзекшелерді орнату және бекіту, оларды тазартқан соң, кӛлемдерін

тексерген соң және дәнекерленген жіктердің сапасын бағалаған соң атқарылады.

7.3.4 Арматуралық қаңқалар мен торлар қазаншҧңқырға кран арқылы немесе

салмағы аз болса, қолмен орнатылады. Жобалық қалыпқа қаңқалар мен торларды орнату

ішінен ӛткізіліп қазаншҧңқыр бетіндегі топыраққа тірелетін монтаждық ӛзекшелер

арқылы жҥзеге асырылады. Іргетасты бӛлек ӛзекшелермен шегендеген кезде, оларды

жаңадан тӛселген бетонға батыру арқылы орнатады.

7.3.5

Тҧтасқҧймалы іргетастардың бекіткіш бӛлшектері тазаланып, кӛлемі

тексеріліп металл пластиналы анкерлік ӛзекшелерді бекіту сапасын бағалаған соң

орнатылып бекітіледі. Бекіткіш бӛлшектер жаңадан қҧйылған бетонға орнатылатын беті

жобалық белгіге дейін тегістеген соң, орнатылады.

7.3.6 Металл қаңқалы немесе жекелеген металл бағандары

(тіреулері) бар

ғимараттарға

(қҧрылыстар) арнап тҧтасқҧймалы іргетастарды орналастырған кезде,

анкерлік бҧрандаларды орнату және жобалық қалыпқа келтіру кондукторлық жҥйелерді

қолдану арқылы жҥзеге асады.

Кондукторлық жҥйе топырақ бетіне сҥйене отырып орналастырылады және анкерлік

бҧрандалардың жылдам орнатылуын және іргетасты бетондау барысында жылжымауын

қамтамасыз ету керек.

7.3.7 Темірбетон қаңқалы немесе жекелеген темірбетон бағандары (тіреулері) бар

ғимараттарға

(қҧрылыстар) арнап тҧтасқҧймалы іргетастарды орналастырған кезде,

стаканды орнату ҥшін қазаншҧңқырға қҧрастырмалы (бӛлшектенетін) инвентарлық стакан

қалыптастырушы орнатылады. Бетон тӛсеу алдында стакан қалыптастырушыны тҥзеп

іргетас стаканының жобалық қалпына сәйкес бекіту жҧмыстары атқарылады.

7.3.8 НҚІ бетондауды, әдеттегідей, сығылуына беріктігі В12,5 тӛмен емес сыныпты

ауыр бетонмен, жобалық биіктікке дейін ҥзіліссіз орындау керек. Бетонды тӛсеу және

тығыздау технологиялық картаға сәйкес және ескере отырып атқарылады. НҚІ бетондау

кезінде бетонның топырақпен қоқыстануына жол берілмейді.

7.3.9 Іргетастарды бетондау бетон қоспасын жылжымалы еңіс науа арқылы

қазаншҧңқырға жеткізу арқылы жҥзеге асырылады. Бетон қоспасын автосамосвалдан

тікелей тҥсіру арқылы беруге тыйым салынады. Тікелей тҥсіру арқылы қазаншҧңқырға

бетон қоспасын автобетонараластырғыштан және бетонсорғыштан немесе

автобетонсорғыштан арынды тәсілмен жіберуге рҧқсат етіледі. Аталған механизмдер

болмаған жағдайда, қазаншҧңқырға бетонды бҧрылатын қауға (бадья) арқылы жіберуге

болады.

7.3.10

Қазаншҧңқырда бетон қоспасын тығыздау қабат-қабат тереңдікті қол

дірілдеткішпен қоспа қабаты қҧйылған соң бірден орындалады. Бетон қоспасының

тығыздалатын қабатының қалыңдығы дірілдеткіштің жҧмыс бӛлігінің ҧзындығынан 1,35

есе аспау керек.

Іргетасты бетондаудың арынды тәсілін қолданған кезде, бетон қоспасын тығыздау

жҧмысы атқарылмайды.

7.3.11 Бетінің жобалық белгісі ғимарат (қҧрылыс) астындағы қазаншҧңқыр тҥбінің

бет белгісінен асатын тҧтасқҧймалы іргетастар қазаншҧңқыр тҥбінің бетіне орнатылатын

қалыпты орнату арқылы бетондалады.

7.3.12 Іргетас ҥстіндегі қҧралымдарды (элементтерді) жинақтауды (орналастыру)

іргетаст бетоны сығылу беріктігінің 70% жеткен кезде орындауға жол беріледі. Бетон

беріктігін бақылау МемСТ 10180 талаптарына сәйкес жҥргізілетін ҥлгілерді зертханалық

сынақтан ӛткізу негізінде жҥзеге асырылады.

7.3.13 Тҧтасқҧймалы НҚІ орналастыру барысында жҧмыс атқару журналы

жҥргізіледі. (В-қосымшасы).

7.3.14 Қҧрама НҚІ алымдар бойынша, дайын қазаншҧңқырлар қабылданғаннан соң,

нығыздалып біткенненен кейінгі бір тәуліктен кешіктірмей орнатылады. Қҧрама іргетасты

орнату қазаншҧңқыр тҥбіне орнатылатын тегістеу қабатына 100-ден тӛмен емес маркалы

цемент ерітіндісінен қалыңдығы 3  5 см етіп жҥзеге асырылады.

7.3.15 нақты тереңдігі жобалық тереңдігінен аспайтын қазаншҧңқырға қҧрама

іргетасты орнату, қазаншҧңқыр тҥбінен топырақты қолмен кесіп алып тастағанннан соң,

орындалуы мҥмкін. Қажет жағдайда қҧрама іргетасты 0,5  1,0м биіктіктен тҥсірілетін

таптағышпен қосымша соққылау арқылы жобалық тереңдікке дейін жеткізуге рҧқсат

етіледі.

7.3.16 Қазаншҧңқыр тҥбінің нақты белгісі жобалықтан тӛмен кезде, қҧрама іргетас

астында жасалатын цемент ерітінділі тегістеу қабатының қалыңдығы тиісті мӛлшерге

кӛбейтіледі. Қазаншҧңқыр мен қҧрама іргетас қабырғалары арасында қуыс болған

жағдайда, оларды топырақпен немесе цемент ерітіндісімен толтыру ҧсынылады.

8 ЖҦМЫСТЫ ҚАБЫЛДАУ ЖӘНЕ ЖҦМЫС САПАСЫН БАҚЫЛАУ ІС-

ШАРАЛАРЫ

8.1 Жер жҧмыстарын, алаң топырақтарын жеткілікті ылғалдандыру және НҚІ арнап

қазаншҧңқырларды дайындау бойынша жҧмыстарын қабылдау және сапасын бақылау ҚР

ҚН 5.01-01 талаптарын ескере отырып жҥзеге асырылады.

8.2 Тҧтасқҧймалы және қҧрама НҚІ орналастыру бойынша жҧмыстарды қабылдау

және сапасын бақылау ҚНжЕ 3.03.01 талаптарын ескере отырып жҥзеге асырылады.

8.3 Топырақты жеткілікті ылғалдандыру ҥшін, топырақ сипатына, жҧмыс

орындаушыларға және қоршаған ортаға кері әсерін тигізетін мҧнай, бензин, мазут,

химиялық және ӛзге заттардың қоспалары жоқ су қҧбырының және ӛзеннің сулары

қолданылады.

8.4

Жобалық кӛрсеткіштерден ауытқулары

13 кестеде келтірілген шекті

мӛлшерлерден аспайтын НҚІ орналастыру кезінде қазаншҧңқырлар мен іргетастардың

белгілерінің, ортасының, осьтерінің, мӛлшерлері мен тереңдігінің тҧрақты бақылауы

жҥзеге асырылады.

8.5 Қазаншҧңқыр қабырғаларының және тҥбінің кҥй-жайын бақылау таптағыштың

әр 1-2 соққысынан кейін кӛзбен кӛріу арқылы жҥзеге асырылады. Қажет болған жағдайда

7,2 тармақшасында келтірілген іс-шаралар жҥзеге асырылады.

8.6 Кеңейтілген табанды НҚІ орналастыру ҥшін қысылу беріктігі 30 МПа кем емес

және фракцияларының мӛлшері 20-40 мм аспайтын малтатас, қиыршықтас және басқа

қатты материалдар (қож, қиыршықтасты немесе ірі қҧм, қҧмды-малтатасты қоспа, кірпіш

сынықтары) қолданылады.

13 кесте - НҚІ орналастыру параметрлерінің шектеулері

Сәйкессіздік тҥрі

Шектеулер

Ғимараттың

(имараттың) қазаншҧңқыр тҥбі белгілерінің

±5 см

жобалық белгілерден нақты ауытқулары

Қалыптар осьтерін белгілеуде жобалық қалыптардан

3 см

нығыздалған қазаншҧңқырлар орталықтарының ауытқулары

Қазаншҧңқырлар мен іргетастар осьтерінің жобалық

5º

қалыпқа қатысты бҧрылу бҧрышы

Нығыздау барасында таптағыш орталықтарының

3 см

қазаншҧңқыр орталығынан ауытқуы

Нығыздалған қазаншҧңқыр орталықтарының жобалық

Қазаншҧңқыр

орталықтардан ауытқуы

енінен, 0,1бетімен

Стаканды іргетастарды орналастырудағы нығыздалған

Қазаншҧңқыр

қазаншҧңқыр орталықтарының жобалық орталықтардан ауытқуы

енінен,

0,05бетімен, бірақ

10см аспайтын

Нығыздалған қазаншҧңқырдың нақты тереңдігінің жобалық

5 см

тереңдіктен ауытқуы

Іргетастар

беттерінің

нақты белгілерінің жобалық

10 мм

белгілерден ауытқуы

8.7 Қатты материалды қазаншҧңқырға порциялап тӛгу қазаншҧңқыр қабырғаларын

бҥлдірмей және топыраққа материалды нығыздау сапасын тӛмендететін қар, мҧз, ӛсімдік

тамырлары, тастар және бӛгде заттар тҥспейтіндей орындалу керек.

8.8 Тҧтасқҧймалы НҚІ арматуралық қанқаларының, ӛзекшелерінің, бекіткіш

бӛлшектерінің және анкерлік бҧрандаларының сапасы олардың кӛлемінің, санының және

формаларының жобаға сәйкестігін тексеру арқылы бағаланады.

8.9 Тҧтасқҧймалы НҚІ арматуралық қанқаларының, ӛзекшелерінің, бекіткіш

бӛлшектерінің және анкерлік бҧрандаларының орнатылып, бекітілуі жобалық қалпынан

±5 мм аспайтындай ауытқуларына жол беріліп, жҥзеге асырылады.

8.10 Тҧтасқҧймалы НҚІ орнату бойынша бетон жҧмыстары кезінде, МемСТ 10181,

МемСТ

10060.0, және МемСТ

12730.5, талаптарына сәйкес анықталатын бетон

қоспасының жылжымалылығы, оның аязға тӛзімділігі, су ӛткізгіштігі, беріктігі,

тығыздығы, ылғалдығы, су сіңіргіштігі және кеуектілігі бақыланады.

8.11. Іргетастар бетонының беріктігін бақылау МемСТ 18105 және МемСТ 10180

қағидаларына сәйкес атқарылады.

8.12 Қазаншҧңқырға бетон қоспасын толтырып, тығыздаған кезде, қазаншҧңқыр

қабырғаларының бҧзылудан сақталуы және қазаншҧңқырға топырақтың тӛгілмеуі

қамтамасыз етіледі.

8.13 Қазаншҧңқырда бетон қоспасын тығыздау кезінде бір нҥктедегі тереңдік

дірілдеткішінің жҧмысының ҧзақтығы кем дегенде

15-20 секунд болу керек. Бетон

қоспасының тығыздалу сапасы бетінде цемент сҥтін және қоспаның кӛбіршуі тоқтаған

кезде кӛзбен кӛру арқылы бағаланады.

8.14 Сыртқы ауаның температурасы жоғары болған жағдайда бетон жҧмыстарын

орындау кезінде НҚІ жоғарғы бӛлігі қҧрғап қалудың алдын алу ҥшін бетон қоспасын

дҥркін-дҥркін сумен сулап отырып, ылғал сіңіретін материалдармен жабу керек.

8.15 НҚІ орналастыру бойынша жҧмыстар сапасы

5-7 тарауларда кӛрсетілген

шарттарды орындау арқылы және жҧмыстарды ӛндіру және бақылау барысындағы

ӛлшенетін параметрлердің дәлдігімен қамтамасыз етіледі. Параметрлердің қажетті

дәлдігін сақтау ҥшін оларды ӛлшеу ауытқулары

13-кестеде келтірілген шекті

мӛлшерлерден аспау керек.

8.16 Алаң топырағының физикалық сипаттамаларын зертханалық анықтау кезінде

ҥлгілер сапасының сыныбы мен оларды таңдау әдісінің дәрежесін ҚР ҚН ЕN 1997-

2:2007/2011 ( 3-тарау, 3.4.1т.) талаптарына сәйкес белгілеу керек.

8.17 Қҧрғақ және ылғалдығы аз топырақтарда кеңейтілген табансыз НҚІ

орналастыру кезіндегі олардың ылғалдығы оңтайлы ылғалдықтан айырмашылығы ± 2%

аспау керек, ал кеңейтілген табанды НҚІ орналастыру кезіндегісі - ± 5%.

8.18 НҚІ орналастыру жҧмыстарын қабылдап алу орындалған жҧмыстар

нәтижелерінің жобаға сәйкестігін тексеру негізінде кезең-кезеңімен жҥзеге асырылады.

Жасырын жҧмыстарға тиісті рәсімделетін актілер толтырылады.

9 ЖҦМЫС АТҚАРУ ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ШАРАЛАРЫ

9.1 НҚІ орнату жҧмыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету шаралары ҚР ҚН 1.03-

05 талаптарын және

9.2-9.15 т. қағидаларын

ескере отырып орындалады. Жер

жҧмыстарының және іргетастарды орналастыру жҧмыстарының қауіпсіздігін тексеру DIN

1054:2010 -12 [13] ережелеріне сәйкес атқаруға рҧқсат етіледі.

9.2 Қҧрылыс алаңы бӛгде адамдар кіріп кетпес ҥшін уақытша және берік қоршаумен

қамтамасыз етіледі.

9.3 Қазаншҧңқырларды дайындайтын қҧрылғыны жинақтау және бӛлшектеу бетінің

еңісі 3º аспайтын табаны қатты алаң бӛлігінде жҥзеге асырылады. Жҧмыстарды орындау

ҥшін жҥккӛтергіштігі қҧрылғы таптағышының салмағынан асатын кранды қолданады.

Радиусы кран стреласының ҧзындығынан

5 м асатын қҧрылғыны жинақтау-бӛлшектеу

аймағы ескерту белгілерін орната отырып қоршалады .

9.4

Әр жҧмыс ауысымының алдында қҧрылғыға техникалық қызмет кӛрсету

кезінде, кӛзбен кӛріп дайындығы тексерілетіндер:

- базалық машинаның және қҧрылғының механикалық бӛлігі;

- барлық бҧрандалық жалғаулар, дәнекерленген жіктер мен тростар;

- жҥккӛтергіш тростардың сырғып (шығып) кетуінің алдын алатын шектеулер;

- таптағышты кӛтерілу биіктігінің шектеуі;

- қажетті биіктікте таптағыш пен каретканы бекітуге арналған тіреу.

Сыртқы тексеруден кейін қҧрылғының жҧмысы бос жҥрісі кезінде мыналарды

тексере отырып бақыланады:

- тежегіштердің жҧмысы;

- дыбыстық дабылдағыш;

- таптағыштың кӛтерілуі мен тҥсуі:

- қапсыратын және тасымалдайтын қҧрылғылардың жҧмысы.

Ақаулар анықталған жағдайда, олар толық жойылмайынша, қҧрылғы жҧмысқа

жіберілмейді.

14 кесте - НҚІ орналастыру параметрлерін ӛлшеудің шекті ауытқулары

Ӛлшенетін параметрлердің атаулары

Ӛлшемдердің

шекті ауытқуы

Қазаншҧңқыр тҥбінің жобалық белгісіне дейінгі топырақтың

± 20 мм

алынбау мӛлшері,

Топырақ тӛсемесінің қалыңдығы, карьерде жеткілікті

± 50 мм

ылғалдандырылатын топырақтың қалыңдығы, суландыру кӛзінің ені,

топырақтың тығыздалған және ылғалданған аумақтарының кӛлемі,

Таптағышты тҥсіру биіктігі, қазаншҧңқырды нығыздау

± 10 мм

тереңдігі,таптағыш соққысынан қазаншҧңқыр тҥбінің тӛмендеу

тереңдігі

арматуралық қаңқалардың, торлардың, ӛзекшелердің, бекіткіш

± 5 мм

бӛлшектердің және анкерлік бҧрандалардың кӛлемдері

Микропенетрометр ҧштығының топыраққа ену тереңдігі,

±0,01 мм

таптағыш соққысынан қазаншҧңқыр тҥбінің тӛмендеу тереңдігі

Ғимаратқа (имаратқа) арналған қазаншҧңқырдың кӛлемі, іргетас

± 20 мм

маңындағы қҧрылғылардың кӛлемі, материалдарды жинау және

жҧмыс атқару қолайлылығына қажетті іргетастар қырлары мен

қазаншҧңқыр қабырғалары арасындағы саңылаулардың ені,

қазаншҧңқырға тҥсужәне шығу ӛтпелерінің кӛлемі, ӛтпе және

машиналар мен механизмдердің қазаншҧңқырда орналастыру ені және

басқа ҥлкен қашықтықтар мен кӛлемдер

Топырақты жеткілікті ылғалдандыруға қажетті судың мӛлшері

± 1 л

Тӛсем

қабатының

ауданы,

карьерде

жіткілікті

± 0,01 м²

ылғалдандырылатын топырақтың ауданы

Нығыздалған қазаншҧңқырдың кӛлемі, қазаншҧңқыр тҥбіне

± 0,001 м²

нығыздалып енгізілген қатты материалдың

(немесе топырақтың)

кӛлемі

Топырақты сулау кезіндегі судың жайылу бҧрышы

± 30 минут

НҚІ кӛтергіш қабілеті, НҚІ тік бастыратын және кӛлденең

± 0,1 кН

жҥктеме

Қазаншҧңқырды дайындау орнынан 1 м қашықтықтағы шудың

± 0,1 дБ

деңгейі

Таптағыштың салмағы, қондырғы кареткасының салмағы

± 1 кг

9.5 Кернеуі 42 В астам электртасымалдау желілері мен әуе электр желілерінен 30 м

дейінгі қашықтықта қазаншҧңқырларды дайындау бойынша қҧрылғының жҧмысы арнайы

рҧқсат қағазы бойынша және алаңда қауіпсіз жҧмыс атқаруға жауапты тҧлғаның тікелей

қадағалауы арқылы ҧйымдастырылады.

9.6 Қҧрылғы жҧмыс атқаратын жерлерде, алаң шеңберінде, бағыттауышының

биіктігінен 5 м асатын радиуста қауіпті аймақ белгіленеді. Қҧрылғы жҧмыс жасап жатқан

кезде қауіпті аймақта бӛгде адамдардың жҥруіне тыйым салынады. Қауіпті аймақтың

шекарасының биіктігі 0,8 м сигналды қоршауы болу керек.

9.7 Дайын қазаншҧңқырларды зақымданудан, топырақтын және басқа қатысы жоқ

заттардың тҥсіп кетуінен қорғау ҥшін, конструкциясы 10 кН т/м²кем емес тік статикалық

жҥктемеге тӛтеп беретін қақпақтар пайдаланылады.

9.8 Қазаншҧңқырды дайындау барысында қҧрылғы машинисі мен жҧмысшыларында

жеке қорғану қҧрылғылары болу керек және олар арнайы киімде жҧмыс жасау керек,

сынбайтын әйнегі бар қорғану кӛзәйнегін тағып, басына жҧмыс каскасын кию керек.

9.9 Жҧмыстарды тҥнгі ауысымда және қатты тҧман кезінде орындаған

кезде,алаңдағы жҧмыс орындары жеткілікті жасанды жарықтандырылу керек.

9.10 Қазаншҧңқырларды дайындау қҧрылғысында, сонымен бірге алаңда жҧмыс

атқаратын машиналар мен механизмдерде қауіпсіздік техникасы бойынша плакаттар мен

сақтандыру жазбалары ілінеді.

9.11 Алаң шеңберіндегі қҧрылғының қозғалысы мен қимылдары ескерту дыбыс

сигналдарын беру арқылы және қауіпті жҧмыс аймағында адамдар мен механизмдер

болмаған кезде жҥзеге асырылады. Сонымен бірге қҧрылғының бҧрылатын бӛлігі мен

уақытша қҧрылыстар, бҧйымдар жиналған штабельдер мен басқа заттар арасындағы

қашықтық 1,0 м кем болмау керек.

9.12 Әр қазаншҧңқырдың дайындығынан кейін таптағыш беті тазаланып, сақталуын

бағалау ҥшін тексереді.

9.13 Қазаншҧңқырларды дайындау бойынша жҧмыстарды орындау барысында

қҧрылғыны қараусыз тастауға болмайды және оны басқаруға бӛтен тҧлғаларды

жақындатуға болмайды.

9.14 Алаң аумағында қҧрылыс материалдары мен бҧйымдарын жинау оларды

тҧтыну орындарында және оған жақын жерлерде қауіпсіз сақталуын қамтамасыз ете

отырып жҥзеге асырылады.

9.15 Алаң ішінде материалдар мен бҧйымдарды автомобиль кӛлігімен тасымалдау

тіке жерлерде 10 км/сағ аспайтын және бҧрылыстарда 5 км/сағ аспайтын жалдамдықпен

жҥзеге асырылу қажет.

А Қосымшасы

(міндетті)

Қазаншҧңқырларды нығыздау бойынша жҧмыс атқару

ЖУРНАЛЫ

1. Қҧрылыстық ҧйымның атауы ____________________________________________

2. Нысанның атауы _______________________________________________________

3. Нысанның мекен-жайы немесе орналасқан жері_____________________________

4. Жҧмыстардың басталу және аяқталу уақыты_______________________________

5. Қазаншҧңқырларды нығыздаудың жобалық тереңдігі_______________________м

6. Қазаншҧңқырларды нығыздау кезіндегі алаң топырағының ылғалдығы

____________________________________________________________________%

7. Бір қазаншҧңқырға шаққандағы, топырақты ылғалдық деңгейіне жеткізуге

қажетті судың кӛлеміан ______________________________________________ м³

8. Таптағыштың пішіні мен салмағы______________________________________ т

9. Таптағыштың кӛлемдері: бетімен _________ м, астымен _______ м, биіктігі___ м

10. Таптағышты тҥсірудің максимальды және минимальды биіктігі_____________ м

11. Таптағышты тҥсіру биіктігінің қадамы (аралығы)__________________________ м

Алым

Қазаншҧңқыр

Таптағыш

Қазаншҧңқырды

Қазаншҧңқыр

Жобаға

нӛмірі

соққысының

нығыздау

қабырғалары

сәйкессіздіктер

саны

тереңдігі, м

мен тҥбінің

кҥй-жайы

12. Нығыздау кезіндегі қазаншҧңқыр дефектілерінің (ақауларының)тҥрі мен

сипаты________________________________________________________________

13. Қазаншҧңқырларды нығыздау бойынша және қҧрылғы жҧмысы туралы қосымша

деректер_________________________________________________________________

Жҧмыс атқарушының Т.А.Ә., лауазымы

__________________________ (қолы)

Қҧрылыстық зертхана ӛкілінің Т.А.Ә., лауазымы_____________________ (қолы)

Б Қосымшасы

(міндетті)

Қазаншҧңқырларды нығыздау және тҥбіне қатты материалдарды таптау

бойынша жҧмыс атқару

ЖУРНАЛЫ

1. Қҧрылыстық ҧйымның атауы ____________________________________________

2. Нысанның атауы _______________________________________________________

3. Нысанның мекен-жайы немесе орналасқан жері_____________________________

4. Жҧмыстардың басталу және аяқталу уақыты________________________________

5. Қазаншҧңқырларды нығыздаудың жобалық тереңдігі______________________ м

6. Қазаншҧңқырларды нығыздау кезіндегі алаң топырағының ылғалдығы

____________________________________________________________________%

7. Бір қазаншҧңқырға шаққандағы, топырақты ылғалдық деңгейіне жеткізуге

қажетті судың кӛлеміан ________ м³

8. Таптағыштың пішіні мен салмағы______________________________________ т

9. Таптағыштың кӛлемдері: бетімен _______ м, астымен _______ м, биіктігі _ ___м

10. Таптағышты тҥсірудің максимальды және минимальды биіктігі_____________ м

11. Таптағышты тҥсіру биіктігінің қадамы (аралығы)__________________________ м

Алым

Қазаншҧңқ

Қатты материалды порциялармен нығыздап

Қазаншҧң

Жобаға

нӛмірі/

ырды

таптау

қырдың

сәйкессіздіктер

қазаншҧң

нығыздау

Бірінші

екінші порция

ҥшінші

кҥй-жайы

қыр

порция

нӛмірі

12. Нығыздау және қатты материалдарды тҥбіне таптау кезіндегі қазаншҧңқыр

дефектілерінің (ақауларының) тҥрі мен сипаты ________________________________

_________________________________________________________________________

13. Қазаншҧңқырларды нығыздау және тҥбіне қатты материалдарды таптау

бойынша, қҧрылғы жҧмысы туралы қосымша деректер__________________________

Жҧмыс атқарушының Т.А.Ә., лауазымы

__________________________ (қолы)

Қҧрылыстық зертхана ӛкілінің Т.А.Ә., лауазымы_____________________ (қолы)

В Қосымшасы

(міндетті)

Тҧтасқҧймалы НҚІ орналастыру бойынша жҧмыс атқару

ЖУРНАЛЫ

1. Қҧрылыстық ҧйымның атауы ____________________________________________

2. Нысанның атауы _______________________________________________________

3. Нысанның мекен-жайы немесе орналасқан жері____________________________

4. Жҧмыстардың басталу және аяқталу уақыты_______________________________

5. Қазаншҧңқырлардың жобалық тереңдігі_________________________________ м

6. Іргетастар бетінің жобалық белгісі ______________________________________ м

7. Іргетастар пішіні_______________________________________________________

8. Іргетастардың жобалық кӛлемдері: ҥстімен ____ м, астымен ____ м, биіктігі___ м

9. Жоба бойынша бетонның сығылуы мен қозғалмалылығының сыныбы (класс)

________________ см

10. Бетон қоспасын қҧю тәсілі мен тәртібі (режим)____________________________

Алым

Іргетас

Қазаншҧңқырға

Бетонның нақты

Іргетастың

Жобаға

нӛмірі

қҧйылған бетон

қозғалмалылығы,

нақты

сәйкессіздіктер

кӛлемі, м³

см

кӛлемдері

11. Іргетастарды орналастыру жӛніндегі және кҥй-жайы туралы қосымша деректер

________________________________________________________________________

Жҧмыс атқарушының Т.А.Ә., лауазымы

__________________________ (қолы)

Қҧрылыстық зертхана ӛкілінің Т.А.Ә., лауазымы_____________________ (қолы)

Г Қосымшасы

(міндетті)

Қҧрама НҚІ орналастыру бойынша жҧмыс атқару

ЖУРНАЛЫ

1. Қҧрылыстық ҧйымның атауы ____________________________________________

2. Нысанның атауы _______________________________________________________

3. Нысанның мекен-жайы немесе орналасқан жері_____________________________

4. Жҧмыстардың басталу және аяқталу уақыты_______________________________

5. Қазаншҧңқырлардың жобалық тереңдігі_________________________________ м

6. Іргетастар бетінің жобалық белгісі ______________________________________ м

7. Іргетастар пішіні_______________________________________________________

8. Іргетастардың кӛлемдері: ҥстімен ______ м, астымен ______ м, биіктігі_______ м

9. Тегістеу қабатының цемент ерітіндісінің маркасы __________________________

Алым

Іргетас

Тегістеу

Іргетастың

Іргетасты таптағышпен

Жобаға

нӛмірі

қабатының

нақты

жеткізіп қағу

сәйкессіздіктер

қалыңдығы, м

белгісі, м

Тҥсіру

Соққы

биіктігі, м

саны

10. Іргетастар мен қазаншҧңқырлар арасындағы саңылаулар ені _______________ см

11. Іргетастар мен қазаншҧңқырлар арасындағы саңылауларды толтырғыштың тҥрі

______________________________________________________________________

12. Іргетастарды орналастыру жӛніндегі қосымша деректер

____________________

_________________________________________________________________________

Жҧмыс атқарушының Т.А.Ә., лауазымы

_________________________ (қолы)

Қҧрылыстық зертхана ӛкілінің Т.А.Ә., лауазымы_____________________ (қолы)

Библиография

[1] ҚР ҚНжЕ 1.01-32-2005. Қҧрылыстық терминология.

[2] ҚР ҚНжЕ 1.01-05-2008. Қҧрылыстық терминология. Қҧрылысты ҧйымдастыру

және технологиясы.

[3] ҚР ҚНжЕ 5.01-03-2002. Қадалық іргетастар.

[4] ҚР ҚБҚ 5.01-10-2003. Қағылатын блоктардан іргетастарды есептеу әдістері және

жобалау ережелері.

[5] ХҚЕ 5.01-101-2003. Қадалық іргетастарды жобалау және орналастыру.

[6] ЕЖ 50-101-2004 «Ғимараттр мен қҧрылыстардың негіздері мен іргетастарын

жобалау және орналастыру». - М., 2004.

[7] П2-03 оқу қҧралы. Кӛпірлер мен қҧбырлар астына негіздер мен іргетастарды

жобалау (ҚНжЕ 2.05.03-84). - Минск, 2004.

[8] МемСТ 12248-2010. Топырақтар. Беріктік пен деформациялану сипаттамаларын

зертханалық анықтау әдістері.

[9] МемСТ 20276-99. Топырақтар. Беріктік пен деформациялану сипаттамаларын

далалық анықтау әдістері.

[10] СНБ 5.01.01-99 арналған оқу қҧралы. Жер қҧрылыстарын тҧрғызу кезіндегі

топырақтардың тығыздалу дәрежесін бақылау. - Минск, 2000.

[11] DIN 18121-1. Baugrund, Untersuchung von Bodenproben - Wassergehalt - Teil 1:

Bestimmung durch Trocknen im Backofen

[12] DIN EN 1538. Ausführung von besonderen geotechnischen Arbeiten - Schlitzwände;

Deutsche Fassung EN 1538:2010

[13] DIN 1054: 2010-12. Baugrund — Sicherheitsnachweise im Erd- und Grundbau —

Ergänzende Regelungen zu DIN EN 1997-1

СП РК 5.01-105-2013 ФУНДАМЕНТЫ В ВЫТРАМБОВЫВАННЫХ КОТЛОВАНАХ (ҚР ЕЖ 5.01-105-2013) - 1